chemie im

ś dzo

iap Łataerdo

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1450 egz.

to yz

KAL

ieg br

E

AT)

JDO

sk na

SK

liń

OP

cena 5 zł (w tym 5% V

ięk

. M

Ba P

AGAZYN K

ff?

UL

TUR

t os

A

e

LNY Ł

ff j

OD

ZI

r o

I W

ta

OJE

e

W

ÓD

y t

Z

z

T

Temat numeru: C

WA ŁÓD

2

ZK

IEGO

—

02

2/2

/22

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego 0

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 0

2/2

2

ROMAN MODZELEWSKI

W FOTELU RM58.

Łódź, początek lat. 50.

Rok 2022 w Łodzi

Rokiem Modzelewskiego.

Fot. dzięki Fundacji

im. Romana Modzelewskiego

2

WŁADYSŁAW WAŁĘGA

K

bez tytułu,

2

A

olej na płótnie, 1977

L

2/2

E

– wystawa

JDO

„Oblicza sztuki samorodnej”

– 0

SK

w Muzeum Miasta Zgierza,

czynna do 3 IV

OP

OP

SK

– 0

JDOE

2/2

LA

2

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1450 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Ważne SPOTKANIE

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Kilka lat temu w łódzkich domach kultury działało 27 artystycznych grup teatralnych – to dane z raportu Marka Krajewskiego (2019) z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Można by pomyśleć, że Łódź jest zagłębiem teatrów offowych, niezależnych i amatorskich.

Niedawno na potrzeby programu „Przestrzenie Sztuki”, prowadzonego przez Choreę i Fabrykę Sztuki, spróbowano zidentyfikować środowisko teatru alternatywnego w regionie – drobiazgowe śledztwo, głównie K

w mediach społecznościowych, wyka-

2

AL

zało, że osób lub grup zajmujących się 2/2

EJDO

sztuką sceniczną w województwie jest aż

– 0

SK

50. Wynika z tego, że ludzie (zwłaszcza OP

OP

SK

młodzież i seniorzy) chcą, a czasem mu-

– 0

JDO

szą robić teatr, bo innego życia sobie nie E

2/2

LA

wyobrażają. W bliskości z drugim człowiekiem na scenie 2

K

mogą mówić o świecie od siebie i własnym językiem, zada-wać trudne pytania: kim jestem, po co jestem, dla kogo jestem. Biegli w teatralnym rzemiośle (spędzili lata na odkry-waniu jego tajników) wspierają tych, którzy są na początku poszukiwań. Dają im narzędzia i poczucie, że nie są sami, że to, co robią, ma sens. Mam jednak wrażenie, że hałaśliwa, rozedrgana, zamknięta w milionach baniek rzeczywistość przykrywa, unieważnia ten głos środowiska spoza systemu.

Dlatego dziś teatr offowy nie może już być siłą napędzającą społeczne manifestacje, cementującą grupowy bunt. Pozo-staje za to domeną doświadczenia osobistego, intymnego i na tym skupia się teraz jego głęboki sens. Gdy w tych cza-sach coraz bardziej doskwiera nam izolacja i osamotnienie, robienie teatru jest realnym i ważnym spotkaniem człowieka z człowiekiem w kreacji, spotkaniem po coś.

4

SPIS TREŚCI

14 16Człowiek 23 26

Dłubaj

Dramaturg

Teatr

jak najdłużej.

z człowiekiem słucha aktora.

prawdziwy.

Andrzej

w kreacji.

Rozmowa

Dariusz Bilski

Poniedzielski

Bogdan

z Wiktorem

Sobieszek

Moraczew-

skim

K

2

AL

2/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

28 30 35 39

– 0

JDOE

2/2

L

Na życzenie

Galeria

Niska

Terapia

A

2

widza.

Kalejdoskopu

widoczność.

śmiechem

K

Paulina Ilska

– Muzeum

Rafał Gawin

i głosem.

Archeo-

Rozmowa

logiczne

z Marcelem

i Etnogra-

Balińskim

ficzne

4 44

Malarze

48 50

W

2ariatka

RM58: sztuka

Świat jest

tańczy.

łódzkiego

w cieniu

teatrem

Łukasz

krajobrazu.

polityki.

(nowym).

Maciejewski

Gustaw

Mieczysław

Piotr

Romanowski

Kuźmicki

Grobliński

5

02/22

53 56Klaps 58 61

Miasto – Moda

Noc poezji.

Biskup, Trust

–Maszyna.

na drogę.

Przemysław

i komiksy

Aleksandra

Bogdan

Owczarek

dla dzieci.

Talaga-

Sobieszek

Piotr Kasiński

-Nowacka

K

2

AL

2/2

E

JEST OFF?

JDO

– 0

SK

OP

OP

SK

62 65

Szampan

Pamiętnik

66Zrozumieć 68

– 0

JDOE

2/2

LA

2

Nopils.

K

i gruszki

znaleziony

Bałuty.

Pienisty

w czekoladzie.

na Bałutach.

Piotr

Monika

Maciej

Grobliński

Nowakowska

Cholewiński

TR OFF

6K 9

CZY TEA

alendarium

I str. okładki: TEATR CHOREA

„Powinniśmy być… Impresja na kilka czasowników” – temat numeru na str. 15–30.

Fot. HaWa

16

Temat numeru

człowiek

Z CZŁOWIEKIEM

w kreacji

Bogdan Sobieszek

Teatr nieinstytucjonalny, offowy, alternatywny, amatorski to sposób na życie, mówienie od siebie, zaspokojenie ambicji czy wypełnienie wolnego czasu. Nie trzeba do tego dyplomów ukończenia szkół i kursów.

Nie zawsze najważniejszy jest talent. Wystarczą chęci. Ale kto dzisiaj garnie się do robienia teatru? Młodzi ludzie ze wzrokiem utkwionym w ekranie telefonu, laptopa, telewizora?

Wyznawcy sztuki scenicznej, prorocy offu W połowie 2021 roku wystartował finanso-są przekonani, że robienie teatru jest prze- wany ze środków ministerialnych program K

możną, pierwotną ludzką potrzebą spotka- OFF Polska, pomyślany jako wsparcie twór-2

AL

nia, współtworzenia, bliskości. Dlatego teatr ców teatru niezależnego i offowego poprzez 2/2

EJDO

jako aktywność człowieka przetrwa wszyst- „dofinansowanie produkcji, dokumentacji, ko, każdą nowinkę obliczoną na pochłonięcie promocji i eksploatacji zgłaszanych projek-

– 0

SK

jego uwagi.

tów”, organizowany przez Instytut Teatral-OP

OP

Mimo to chyba jednak nie jest łatwo ny im. Zbigniewa Raszewskiego. Instytut SK

(a sytuację pogorszyła jeszcze pandemia), rozwija także wraz z Narodowym Instytu-

– 0

bo w ostatnich latach środowisko próbuje tem Muzyki i Tańca program „Przestrzenie JDOE

2/2

się organizować – oddolnie i ze wsparciem Sztuki”. Chodzi tu głównie o umożliwienie LA 2

ministerstwa, jakby odpowiadając na pro- pracy i prezentacji działań lokalnym arty-K

wokacyjne obwieszczenie Łukasza Drew- stom, pozbawionym „stałego adresu”, a także niaka. W numerze 19. kwartalnika „Nietak!t” rozwijanie oferty edukacyjnej i animacyjnej.

z 2015 roku krytyk dowodzi, że teatr offowy Program „Przestrzenie Sztuki” działa obec-się skończył, a jego funkcje i część środowiska nie w ośmiu polskich miastach. W Łodzi oraz widownię przejął nowoczesny main- realizuje go dwóch operatorów – Fundacja stream spod znaku Warlikowskiego i Klaty. Materia (taniec) oraz Fabryka Sztuki (te-Poruszeni tą ponurą wizją offowcy, którzy atr). Do realizacji działań adresowanych do czuli się odpowiedzialni za losy ruchu, szybko twórców teatru niezależnego, lokalnej spo-doprowadzili do powstania Ogólnopolskiej łeczności i łódzkiego środowiska artystycz-Offensywy Teatralnej (2016), utworzonej nego Fabryka Sztuki zaprosiła Teatr Chorea.

dla „podjęcia wspólnych działań i obmyśle- Zorganizowano m.in. konkurs dla teatrów nia sposobów rozwiązania wspólnych pro- niezależnych z regionu łódzkiego („Szklar-blemów”. Jednym z jej narzędzi jest portal nia – inkubator teatralny”). Z osiemnastu Off-Teatr, który ma promować polski teatr zgłoszeń jury wybrało trzy projekty – trzem offowy i gromadzić wiedzę na jego temat. grupom (Teatr Fraktal, Teatr Szklarnia i Dra-Sprawy ogólnopolsko koordynuje Katarzyna ma Club / koło teatralne Publicznego Liceum Knychalska, prezes Fundacji Teatr Nie-Taki, Ogólnokształcącego Uniwersytetu Łódzkie-naczelna portalu Teatralny.pl oraz kwartal- go) zaproponowano rezydencje artystyczne, nika „Nietak!t” – projektów fundacji. Kolej- otrzymały wsparcie finansowe, przestrzenne nym z nich jest Off-Baza, zbierająca m.in. i produkcyjne. Przewidziano dla nich pakie-teksty i informacje o offie oraz wybranych ty warsztatów i konsultacji artystycznych spektaklach.

oraz szkoleń z zakresu organizacji wydarzeń.

Tem

T

a

em t

a nu

t

m

nu er

m

u

er

17

W listopadzie i w grudniu na

scenie Art_Inkubatora w Fa-

bryce Sztuki pokazane zosta-

ły spektakle przygotowane

przez finalistów konkursu:

„Frida la Vida!” – inspiro-

wany życiem i twórczością

Fridy Kahlo (Teatr Fraktal),

„EtnoTechno”, będący ana-

lizą skomplikowanych więzi

pomiędzy kobietami różnych

pokoleń (Teatr Szklarnia)

oraz „Miękkie formy” (Dra-

ma Club), czyli próba metafo-

rycznego uchwycenia tego, co

dzieje się we wnętrzu osoby,

która dopiero zaczyna kształ-

tować pojęcie własnego „ja”.

– Teatr Chorea ma 18 lat do-

świadczenia, Fabryka Sztuki

Drama Club „Miękkie formy”, zdjęcia: Agnieszka Cytacka dysponuje narzędziami, środ-kami, czasem, przestrzenią – mówi Tomasz Nie pisze się o nich, nie widać ich na dużych K

2

A

Rodowicz, szef Chorei. – Razem możemy festiwalach, życie ich spektakli kończy się L

wspomóc realizację pomysłów tych grup zazwyczaj na premierze, w której uczestniczą 2/2

EJDO

od strony warsztatowej, umożliwić im roz- tylko znajomi. Trzeba jakoś dotrzeć do tych

– 0

wój, rodzaj profesjonalizacji polegającej na ludzi. Nawet Chorea – weterani offu – nie SK

umiejętności posługiwania się światłem, ma kompletnej wiedzy. Ewa Otomańska, OP

OP

dźwiękiem, wizualizacjami w teatrze. Mamy zajmująca się projektem z ramienia Chorei, SK

– 0

warsztaty z ruchu scenicznego, z realizacji musiała przeprowadzić szeroko zakrojone JDO

słowa, muzyki, pieśni, emisji głosu. Nagra- śledztwo przede wszystkim na Facebooku.

E

2/2

L

dzając właśnie te zespoły, staraliśmy się zna- Odkryła w regionie blisko 50 osób i grup, A

2

leźć wartościowe rzeczy w zupełnie różnych które można skojarzyć z jakimiś formami K

językach. Uczymy się rozmawiać z bardzo niezależnej działalności teatralnej.

różnymi, artystycznie wrażliwymi twórcami,

– Najważniejszym efektem sieciowania jest posługującymi się innym językiem niż nasz. uzyskanie wiedzy, że nie jestem sam i że to, Jeśli tylko stoi za tym poszukiwanie odpo- co robię, nie jest kompletną efemerydą, której wiedzi na pytania o to, co ludzkie w drodze nikt nie ogląda, nie chce i nie rozumie, a ja przez sztukę i nie tylko, chcemy to chronić nie jestem wariatem. Więc jednak nie pójdę za wszelką cenę. Dawanie szansy ma sens.

pracować na kasie w Biedronce, bo to, co Innym ważnym zadaniem, które na Cho- robię, ma sens – tłumaczy Tomasz Rodowicz.

reę i Fabrykę Sztuki nakłada program „Prze- – To jest najcenniejsze: pokazywanie sobie strzenie Sztuki” jest tzw. sieciowanie te- nawzajem tych różnych dziwnych sposobów atrów offowych z regionu łódzkiego („Włącz opowiadania o świecie, o sobie w tym świecie, się!”). Chodzi o stworzenie (we współpracy to daje odwagę, wsparcie. To inspiruje.

z Ogólnopolską Offensywą Teatralną) bazy Na dwukrotnie wysłane zaproszenia od-kontaktów służących wsparciu, wymianie powiedziało ok. 30 grup teatralnych z Łodzi doświadczeń i obserwacji amatorskiego i regionu. Na spotkanie w Fabryce Sztuki ruchu teatralnego w regionie. Po zapisaniu w połowie grudnia przybyli przedstawiciele się do bazy grupa może liczyć na darmową kilkunastu zespołów. Mówili o tym, co ich ofertę warsztatową z wybranej dziedziny interesuje w teatrze, z czego finansują swo-oraz udział w organizowanych spotkaniach ją działalność, ile spektakli przygotowują i konferencjach liderów teatrów offowych. w ciągu roku, czego im najbardziej braku-Sieciowanie środowiska nie jest łatwe, kiedy je, a czym mogliby się podzielić. Większość w dużej mierze funkcjonuje ono w ukryciu. tych teatrów nie ma swojej siedziby, próby

18

Temat numeru

organizują w domu, a na premierę zazwyczaj Mamy zatem informacje o twórcach teatru wynajmują salę. Część z nich to pojedyncze (wymieniam te zespoły, które dotąd w tekście osoby, które zapraszają innych do realizacji się nie pojawiły): Paweł Grala, ależ Gusta-swoich pomysłów, jak lalkowy Teatr Fraktal wie, Teatr Mer, Grupa Kijo, Fundacja Kamila (Ewa Wolska), czasem spektakle robią dwie Maćkowiaka, Teatr V6, Teatr Logos, Teatr osoby (Teatr Rajstopy – raz na rok wychodzą Szwalnia, Teatr Tańca Alter. Grupy teatralne do ludzi, grając w prywatnych mieszkaniach). odliczają się również w programie Łódzkiego Inni łączą teatr z działalnością wydawniczą Przeglądu Teatrów Amatorskich (ŁóPTA), (Atelier). Są animatorzy, jak Adam Kuza, pro- który od blisko 35 lat odbywa się w Łódzkim wadzący Teatr Smile, w którym występują Domu Kultury (ostatnie dwie edycje online).

osoby z zespołem Downa, są profesjonalni Spektakle prezentowały (również wymie-artyści z Teatru Komedii Impro czy Tadam niam tylko te, które dotąd w tekście się nie (również improwizatorzy) i Grupy Gra/nice pojawiły): Teatr „Czemu nie?”, Studio Teatral-

(lalki), ale i licealiści z koła teatralnego Drama ne „Oj”, Grupa Teatralna „Od jutra” – wszyst-Club, prowadzeni przez absolwentkę, która kie z Kutna, Koło Teatralne „Teatr Tysiąca przed dwoma laty ukończyła liceum. Jest i Jednej Próby” z Pabianic, Elżbieta Ołubek Łódzki Teatr Tańca (grają głównie w War- z Tomaszowa Mazowieckiego, Teatr OK.LA-szawie), Teatr Improwizacji Ferment (wy- SKI z Łasku oraz Peron 323 i Teatr Pod Lupą stępują w podnajmowanej sali kina Bodo) z Łodzi. To edycja 2019. Teatr YETA i Teatr i utworzony przez trzy kobiety, działający od DeeL z Łodzi, Teatr Wyjście Ewakuacyjne 18 lat Teatr Art. 51 (organizują Zgierskie Spo- z Piotrkowa Trybunalskiego odnajdujemy tkania Teatralne Słodkobłękity). Najczęściej w edycji 2020. Ostatnio (2021) pojawił się K

finansują działalność z prywatnych pienię- jeszcze Teatr Podleśna 55 ze Zduńskiej Woli. 2

AL

dzy, z grantów, prowadzą warsztaty, rzadko Wszyscy ci ludzie chcą albo, jak powiedział 2/2

EJDO

utrzymują się z biletów (Teatr Komedii Impro Tomasz Rodowicz na spotkaniu w Fabryce czy Tadam), wyjątkowo korzystają ze stałego Sztuki, muszą robić teatr. To ich łączy. Może – 0

SK

wsparcia instytucji, np. domu kultury (Te- jeszcze to, że działają poza systemem teatrów OP

OP

atr Art. 51), szkoły (Teatr Fundamentum & zawodowych (otrzymujących stałą dotację SK

Face to Face ze Zduńskiej Woli) czy uczelni od państwa lub samorządu i zatrudniają-

– 0

(Drama Club).

cych ludzi z dyplomami szkół teatralnych). JDOE

2/2

Taka część środowiska teatrów offowych Dzieli ich sporo, co widać choćby w różnych LA 2

w Łodzi i regionie ujawniła się przy okazji określeniach, którymi nazywają to, co robią. K

Tomasz Rodowicz umieszcza

Choreę w sferze teatru offo-

wego i niezależnego. Według

niego off definiuje każde nie-

instytucjonalne działanie

artystyczne, coś, co nie mie-

ści się w stałym repertuarze,

w wieloletnich programach,

co jest reakcją poza, czasem

przeciwko systemom, w opo-

zycji wobec tego wszystkiego,

co zastałe, mieszczańskie. –

Teatr offowy szuka tego, co

jest nieoczywiste i w sztuce,

i w ludziach – mówi Rodowicz.

Teatr Fraktal „Frida la Vida!” Przy okazji dodaje, że termin

„niezależny” ukradła offowcom

„Przestrzeni Sztuki”. W Off-Bazie w zakładce Unia Teatrów Niezależnych, zrzeszająca ar-Baza Teatrów pod „Łódzkie” można znaleźć tystów zawodowych, którzy wyszli poza in-23 wpisy. Jednak przynajmniej osiem z nich stytucje (Teatr Polonia Krystyny Jandy czy wydaje się nieaktualnych – trudno odna- Fundacja Kamila Maćkowiaka i Teatr Piccolo leźć w sieci ślady jakiejkolwiek działalności. w Łodzi). Ich teatr żyje z biletów, co skazuje

32

Galeria

Pomimo pandemii

Zabytki każdego z działów muzeum po-kazywane są w symbolicznym kontekście kolorystycznym. Szara przestrzeń, wpro-wadzająca na ekspozycję archeologiczną, odnosi do barwy ziemi, w której takie zabytki są najczęściej odkrywane. W sali etnograficznej każdy dział ma inną strefę kolorystyczną. Całość w zamyśle kuratorki Anny Smolińskiej ma odzwierciedlać wie-lobarwność, która charakteryzuje ludowe rękodzieło i tradycyjne zdobnictwo. Także strefy Działu Widowisk Lalkowych i Działu Numizmatycznego mają swoją kolorystykę.

Do ciekawszych okazów na ekspozycji na-leży kolekcja numizmatyczno-etnograficznych obiektów spoza Europy, podarowana przez Mirosława Kruszyńskiego. W Zespole Działów Etnograficznych wyróżnia się obraz namalowany na desce przez Józefa Furdy-nę, krakowskiego artystę, konserwatora K

2

A

zabytków, etnografa i witrażystę. Wśród L

zbiorów Działu Strojów Ludowych i Tkanin 2/2

EJDO

na uwagę zasługuje komplet wykonany

– 0

SK

przez łódzką artystkę Dorotę Sak. Zbiory OP

archeologiczne są rezultatem działalności OP

naukowców z muzeum. Na wystawie zoba-SK

– 0

czymy m.in. fragmenty ceramiki pozyskane JDO

podczas badań w Sarnowie w gminie Lubra-E

2/2

L

niec czy ostrogę z brązu z I w n.e., pozyskaną A

2

K

podczas badań w Tumie, gmina Góra

św. Małgorzaty. W latach 2020–2021 kolekcja Działu Widowisk Lalkowych wzbogaciła się o 58 obiektów: o ceramiczną rzeźbę i 35 projektów scenograficznych zakupio-nych od scenografki Marii Kostrzewskiej-

-Baron, 17 projektów scenograficznych przekazanych przez Waldemara Wolań-skiego i Joannę Hrk – twórców związanych z Teatrem Lalek Arlekin, dwie marionetki radżasthańskie przekazane przez Annę Plucińską-Amribd oraz trzy marionetki in-donezyjskie podarowane przez Mirosława Kruszyńskiego. Natomiast Dział Numizma-tyczny od 1948 r. pozyskuje zabytki w wy-niku prac wykopaliskowych prowadzonych przez muzeum oraz darów i nabytków od instytucji i osób prywatnych. W latach 2020–2021 do muzeum trafiło 1049 zabytków – na wystawie można zobaczyć m.in.

MARIONETKA

srebrny kieliszek wysadzany monetami WAYANG GOLEK.

z okresu powstania styczniowego.

Jawa, Indonezja

Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego 33

K

2

AL

AMULET

2/2

EJDO

PENCA

DE BALANGANDAN.

– 0

SK

Salwador de Bahia, Brazylia

OP

OP

SK

– 0

JDOE

2/2

LA

2

K

MONETA WU ZHU.

Wczesna dynastia Han,

Chiny

Rozmowy

39

Terapia śmiechem i głosem

O projekcie „WSPÖŁGŁØSY. Chööör i Kwintet Marcela Balińskiego”, zrealizowanym wspólnie przez chór osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi i doświadczonych muzyków improwizatorów: Rafała Różalskiego, Bartosza Szablowskiego, Bartosza Skibińskiego, Marcina Zabrockiego i Jakuba Gutkowskiego, mówi Marcel Baliński.

Joanna Glinkowska: Co

było najpierw? Pomysł

czy ludzie?

Marcel Baliński: Najpierw

miałem pomysł. Przyszedł już

parę lat temu. Największą pa-

sją mojej siostry jest śpiewanie

i bardzo chciałem, żeby miała

zespół, w którym mogłaby się

K

2

A

realizować.

L

Czyli w Chööörze jest

2/2

EJDO

też twoja siostra?

– 0

SK

Tak. A skąd idea połączenia

OP

OP

Chöööru z profesjonal-

SK

– 0

nymi muzykami?

JDO

Od dawna o tym myślałem, aż

E

2/2

L

kiedyś Marcin Zabrocki zapro-

A

2

K

ponował, żebym zrobił koncert

„Klangor świąteczny” dla Po-

leskiego Ośrodka Sztuki w Ło-

dzi. Wtedy po raz pierwszy

kierowałem zespołem składa-

Zdjęcia: Flap People Michał Strokowski jącym się z czołowych polskich

improwizatorów i właśnie

pisane były dwa utwory. Walc,

improwizacji na scenie

Chöööru, czyli grupy wokalnej

który graliśmy na koniec,

i wiedzą, co robić. A jak

działającej przy Warsztatach

oraz „Dwa cukierki i papierki”

reagował chór?

Terapii Zajęciowej Spółdzielni

w środku. Ja sam improwizo-

Ich reakcje były świetne! Na

ОRPEL. Dotarło do mnie, że

wałem teksty i muzykę w pio-

początku myślałem, żeby

właśnie z tą grupą osób chcę

senkach, które śpiewałem.

wszystko skomponować. Przy-

zrealizować swój projekt.

Bardzo lubię to robić. W domu

niosłem na próby kilka goto-

Jesteś też autorem kom-

w taki sposób odreagowuję

wych utworów i ciągle były ja-

pozycji, które usłyszeli-

stres. Nagle się okazało, że to

kieś... nie wiem, nie mogę tego

śmy 22 grudnia w Radiu

działa nie tylko na mnie. Że

nazwać błędem czy pomyłką.

Łódź na koncercie fina-

mam taki zespół, który to czu-

Po prostu to bardzo szybko

łowym projektu WSPÖŁ-

je. Że możemy robić to razem.

szło w inną stronę. Rodziły się

GŁØSY. Przyszedłeś

Profesjonalni muzycy,

nowe pomysły, powstawały

z gotowym materiałem

których zaprosiłeś do

nowe sytuacje. Na przykład

czy to był proces?

kwintetu, mają narzę-

chłopak miał czytać tekst, ale

Jakieś 80 procent tego koncer-

dzia, żeby zareagować,

powstało jakieś zamieszanie,

tu to była improwizacja. Na-

są przyzwyczajeni do

on go odłożył, ja zacząłem grać,

40

Rozmowy

pokazuję mu, żeby już z tym

rozumiesz! Przychodzi

ma. Na całym świecie nie ma

tekstem wchodził, a on nie ma

na myśl metafora muzy-

takiego projektu! [ śmiech].

go w rękach. No i wtedy zaczął

ki jako uniwersalnego

W zajęciach Warsztatów Te-

mówić wymyślonym językiem.

języka. Jakkolwiek

rapii Zajęciowej Spółdzielni

Ja mówię: dobra, zostawiamy!

byłaby oklepana, w tym

ОRPEL uczestniczy około

To ten sam wymyślony

wypadku jest chyba

dwudziestu osób. Spośród

język, którym otworzy-

strzałem w dziesiątkę.

nich zebrała się grupa takich,

liście koncert? Czyli to

[ Śmiech] No tak! Bo z tego ję-które chcą śpiewać, i tę grupę

pomysł jednego z człon-

zyka wyszła jeszcze piosenka.

prowadzi Grażyna Walkowska.

ków chóru?

Usiadłem do fortepianu, zaczą-

Nasz projekt to było dla nich

Tak, on miał już swój język.

łem śpiewać i oni pierwszy raz

pierwsze zetknięcie z bardziej

Mówił, że „pamparampuje”,

zaśpiewali jak gospelowy chór.

abstrakcyjną formą śpiewu.

Kiedy spotkałam cię

przypadkiem dzień po

NA NOWO POKOCHAŁEM

premierze, powiedzia-

łeś mi ze szczęściem

w głosie, że dostajesz

feedback. Jakie to re-

SWOJĄ SIOSTRĘ

akcje?

Mój kolega napisał, że bardzo

dziękuje za ten projekt, bo

wcześniej patrzył na osoby

K

niepełnosprawne z góry albo

2

AL

nie zwracał na nie uwagi, a ten

2/2

EJDO

bo robi to na „pam param”.

Muzycy z kwintetu zostali

koncert kompletnie odmienił

Bardzo się wczuwał, robił to

z chórem i zaśpiewali razem.

jego myślenie. Zobaczył ich

– 0

SK

bardzo emocjonalnie. Na jedną To było fantastyczne!

wszechświat, ich wyobraźnię.

OP

OP

z kolejnych prób przyjechał

Teraz powstanie płyta?

Bardzo się cieszę, że to się

SK

do nas Bartek Bielenia (aktor

Pracę nad nią zaczniemy je-

udało. Ja oczywiście chciałem,

– 0

Nowego Teatru w Warszawie

sienią, bo wcześniej zabieram

żeby wybrzmiał przekaz, który

JDOE

2/2

– przyp. red.) i gdy zaczęliśmy

Chööör do Berna na mój kon-

on doskonale odczytał, ale

LA

2

mówić wymyślonym języ-

cert dyplomowy, który zagra-

podczas samej pracy w ogóle

K

kiem, on to pociągnął. Wyszła

my razem. Płyta będzie czymś

o tym nie myślałem. Było sku-

genialna, długa improwizacja,

innym niż to, co robiliśmy do

pienie na sztuce. Żadna wielka

kłócił się ze mną w tym języku,

tej pory. Chciałbym poddać

misja, po prostu praca. Dużo

a potem wszyscy zaczęli dołą-

materiał procesowi produkcji,

ludzi odezwało się, oferując

czać. Tak mi się to spodobało,

obróbki. Istotnym elementem

pomoc, współpracę. Pisali, że

że włączyłem ten wymyślony

naszego projektu jest strona

już się skontaktowali z jaki-

język do występu. To było wy-

wizualna. Teatralność bardzo

miś fundacjami, które pracują

improwizowane, ale mieliśmy

szybko weszła do tej muzyki.

z osobami niepełnosprawnymi.

jakąś strukturę dla wszystkich

Z płytą będzie trochę inaczej,

Poszła niesamowita fala.

elementów koncertu, czy może powstaną mniejsze formy. Na A co to znaczy dla cie-bardziej spektaklu, bo tak to

pewno warto, żeby cały czas

bie? Spędziliście ze

trzeba by nazwać.

był odpalony dyktafon, bo

sobą wiele miesięcy,

Język, który rozumieją

czasem niespodziewanie wy-

to na pewno znaczące

tylko członkowie danej

chodzą skarby.

doświadczenie. Zaszła

grupy, to jednoczące

Opowiedz jeszcze o sa-

w tobie jakaś zmiana,

narzędzie. Mówi się, że

mym Chööörze. Nie

której się nie spodzie-

to podstawa idei naro-

wiedziałam, że istnieją

wałeś?

du. Ale wasza rozmowa

chóry osób z niepełno-

Jest taka jedna rzecz. Na nowo

jest czytelna dla innych.

sprawnościami intelek-

pokochałem swoją siostrę.

Najpierw myślisz sobie:

tualnymi. Czy ten jest

Spojrzałem na nią inaczej

co oni w ogóle mówią?

jedyny w Polsce?

i jeszcze raz dostrzegłem jej

Ale po chwili wszystko

Takiego chóru na pewno nie

piękną głębię. To dla mnie

Document Outline

ok1-2

Kal_02_2022i