Migawka

1

KAMIENICA PRZY

ULICY WŁÓKIENNICZEJ.

W trakcie rewitalizacji.

Fot. Radosław „Redman” Stępień

2

KAL

RYSZARD SĄSIADEK.

9/21

EJDO

„Liski”, Dolina Bzury, 2021.

Wystawa Okręgu Łódzkiego

– 0

SK

Związku Polskich

OP

OP

Fotografów Przyrody

SK

w Galerii Zewnętrznej ŁDK,

– 0

otwarcie 17 IX

JDOE

9/21

LAK

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

Kolumb Krzysztof Jański

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Kaliny 7, 41-506 Chorzów

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1450 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Rodzaj LUDZKI

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Jak kobiety piszą? Jak kobiety widzą? O czym opowia-dają? Nie jestem pewien, czy samo stawianie takich py-tań nie narazi mnie na zarzut stygmatyzowania, patrzenia z góry, a może nawet patriarchalizmu. Wszak nie da się zaprzeczyć, że jesteśmy my i one (także w redakcji

„Kalejdoskopu”). To i owo nas różni, ale jednak zaryzy-kuję śmiałą tezę, że mimo wszystko na

ogół się dogadujemy. Spokojnie, poczu-

cia odrębności i zgodnej koegzystencji nie zmieni mówienie o płynności płci,

K

przypisywanie prymatu w kulturze raz

AL

jednej, raz drugiej stronie, nawet twier-9/21

EJDO

dzenie, że Kopernik była kobietą. Trzy-

– 0

SK

mając się tego, co obwieszczają światu OP

OP

SK

autorki zaproszone na łamy „Kalejdo-

– 0

JDO

skopu”, mogę przyznać, że najważniejsze problemy są E

9/21

LA

takie same, pragnienia także, te same troski – poczucie K

sensu i celu, poszukiwanie szczęścia, oparcia i bliskości w drugim człowieku, a jednocześnie świadomość prze-mijania, lęk przed samotnością, cierpieniem i śmier-cią. O tych fundamentalnych sprawach piszą zarówno kobiety, jak i mężczyźni, choć patrzą może z innej perspektywy, nieco inaczej je przeżywają, używają własnego języka. Kobiety próbują nie zapomnieć, że są kobietami – domagają się autonomii, równego traktowania, szacunku, prawa do bycia podmiotem, zawierzają intuicji, snom, przyrodzie, chcą dawać nadzieję. Nie chcą patrzeć przez męskie soczewki. Mówią własnym głosem, który może być źródłem inspiracji dla wszystkich, podobnie jak głos męski. Przecież i my, i one – razem – jesteśmy rodzajem ludzkim. Zapraszam czytelników i czy-telniczki do świata kobiecych opowieści.

4

SPIS TREŚCI

14 1No 6wy mózg 19 24

Nowe media...

Cud

„Dewocje”

Rozmowa

na nowe dni.

opowieści.

– fragment.

z Ryszardem

Andrzej

Rozmowa

Anna

W. Kluszczyń-

Poniedzielski

z Anną

Ciarkowska

skim

Ciarkowską

KAL

9/21

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

27 32 34 35

– 0

JDOE

9/21

L

Mit – ratunek

Kobiety

oda do błędu.

Realne.

A

dla duszy.

zapisują

Ewa Jarocka

Tomasz

K

Rozmowa

przemijanie.

Cieślak

z Bronką

Joanna

Nowicką

Chachuła

4 4Strat 2egie 44 4G 6

S

0iła jest

Galaktyka

aleria

kobietą.

teatralnej

nie-miasta.

Tadeusza

Magdalena

iluzji (4):

Maria

Kokietka

Sasin

metoda

Nowakowska

Kantora.

Michał

Rzepka

5

09/21

51 53 54 56

Ku

Zmieniają się

Ewolucja

Ślady

pokrzepieniu

tylko pejzaże.

konceptu.

Smosarskiej

serc.

Paulina Ilska

Piotr

na łódzkim

Monika

Grobliński

bruku.

Nowakowska

Bogdan

Sobieszek

obiety

KAL

9/21

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

58

64

Psychodelia

60Tadeusz 62

– 0

JDOE

9/21

LA

Gwarą

Z pradziejów.

K

Barbary.

Wijata:

ze swadą.

Dawid

Łukasz

życie w wielu

Małgorzata

Brykalski

Maciejewski

planach.

Dziurowicz-

Mieczysław

-Kaszuba

Kuźmicki

JAK PISZĄ k

67 68 6Na r 9auszu. 70

Klasykę znać

Z Polski

Kalendarium

trzeba.

do Polski.

Maciej Robert

Piotr Kasiński

Gustaw

Romanowski

I str. okładki: ANNA CIARKOWSKA,

pisarka, poetka – wywiad na str. 19

Fot. Agnieszka Cytacka

Temat numeru

17

CIAŁO

Przemijanie

sny.

KAL

9/21

EJDO

– 0

SK

WSPÓLNOTA

OP

OP

SK

– 0

JDOE

9/21

LAK

KOBIECYCH

OPOWIEŚCI

JAK PISZĄ KOBIETY

Szukają odpowiedzi na najważniejsze pytania, podobnie jak czynią to mężczyźni. Patrząc jednak z kobiecej perspektywy, szukają własnego języka. Nie omijają spraw trudnych. Budują świat z mikrośladów. Zapisują przemijanie i śmierć. Ich poezja jest delikatna i brutalna, eteryczna i dosadnie biologiczna, gęsta od znaczeń. Nie chcą patrzeć na świat przez męskie soczewki, odrzucają skrzynkę z męskimi narzędziami. Próbują nie zapomnieć, że są kobietami – zawierzają intuicji, snom, pragną intensywnego kontaktu z przyrodą, zakorzenienia w pierwotnym, płynącym pod podszewką rzeczywistości nurcie. Szukają kontaktu z ożywczym źródłem, chcą poruszać, pobudzać empatię i dawać nadzieję. W przeciwieństwie do mężczyzn otwarcie piszą o własnym ciele.

Są przez to bardziej ze sobą. Tworzą wspólnotę kobiecych opowieści.

18

Temat numeru

KAL

9/21

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

9/21

LAK

ANNA CIARKOWSKA.

Fot. Adam Słowikowski

Temat numeru

19

CUD

OPOWIEŚCI

KALEJDO

NA CO DZIEŃ

9/21

– 0

SK

OP

– 0

LUDZIE

OP

SK

JDOE

9/21

LAK

WYPOWIADAJĄ

FORMUŁKI

ROZMOWA Z ANNĄ CIARKOWSKĄ

Mam poczucie, że nie jesteśmy w stanie skomunikować się ze sobą. Mnie to przeszkadza, mnie to dotyka. To największa bolączka, z którą się mierzę, która najbardziej przeszkadza mi w świecie.

Być może dlatego tak mielę ten temat, obrabiam go – mówi Anna Ciarkowska, poetka, pisarka, autorka powieści „Dewocje”.

20

Temat numeru

KLUCZEM BYŁA SPOWIEDŹ

Z Anną Ciarkowską rozmawia Milena Rosiak Zacznę od miasta. Wy-Świętego. Amen”. Kupiłam też

nie uszlachetnia” czy

chowałaś się i miesz-

modlitewnik dziecięcy, prze-

„Bóg wszystko widzi”.

kasz w Łodzi?

czytałam „Kompleks Portnoya” Mam poczucie, że nie jesteśmy Jestem z przedmieść. Jedna

Philippa Rotha, a ostateczne

w stanie skomunikować się ze

ulica, pola, kukurydza, krowy…

potwierdzenie wyboru takiej

sobą. To największa bolącz-

„Dewocje” to powieść

formy powieści zyskałam, oglą-

ka, z którą się mierzę, która

o polskiej, katolickiej

dając film o siostrze Faustynie.

najbardziej przeszkadza mi

prowincji. Jak przebie-

Wiem, że zbierasz de-

w świecie. Może dlatego tak

gała twoja praca nad

wocjonalia, interesujesz

mielę ten temat, obrabiam go.

książką?

się historiami świętych

I w takim kontekście

Książka powstała na wsi ma-

i estetyką religijną.

osadzasz bohaterkę-

łopolskiej. Przyglądałam się

Od dawna interesują mnie re-

-cudotwórczynię, która

jej i wsiąkałam w wiejski kra-

ligijne rytuały i obrzędy. Msza

– do pewnego momentu

jobraz. Nie bez znaczenia jest

obserwowana przez osobę

– jest w stanie porozu-

również moje chłopsko-robot-

niewierzącą jest fantastycz-

mieć się z ludźmi, do-

K

nicze pochodzenie. Umiesz-

nym misterium, teatrem. Bar-

trzeć do nich.

AL

czenie narracji w przestrzeni

dzo lubię Wszystkich Świę-

Ale to jest cud! Coś, co nor-

9/21

EJDO

wiejskiej to zabieg literacki.

tych, Boże Ciało, chodziłam

malnie się nie zdarza. Nie bez

Wybór, który pozwolił mi za-

też na nabożeństwa majowe

przyczyny nazywam to cudem

– 0

SK

mknąć bohaterów w obszarze

i odpusty parafialne. Kwiaty,

opowieści. Na co dzień ludzie

OP

OP

jednej parafii. To jest łatwiej-

dekoracje, ludyczność – to są

wypowiadają formułki, a nie

SK

sze. Z drugiej strony, w mieście

doświadczenia zakorzenione

rozmawiają.

– 0

nie ma już wspólnot, które

w moich wiejskich przedmie-

Sportretowałaś wspól-

JDOE

9/21

podglądałam na wsi.

ściach. Z kolei podczas wizyty

notę, którą spaja prze-

LA

A chciałaś opisać

na Sycylii fotografowałam

strzeń i wiara. Rytuały,

K

wspólnotę?

kapliczki wmurowane w domy,

jak msza czy praca,

Chciałam napisać książkę

wizerunki Ojca Pio. Odkryw-

są pomocne do czasu.

o tym, że jeśli jesteś wewnątrz

cze okazały się dla mnie po-

Ludzie zwracają się do

wspólnoty, to masz w niej

dróże po Małopolsce, tam jest

cudotwórczyni, chcą

konkretne miejsce. I jest ci

bardzo dużo kapliczek, łącznie

opowiedzieć jej o swo-

w nim dobrze albo bardzo źle.

z największą w Polsce szopką

ich emocjach i proble-

Narracja ma formę spo-

ledową… Siedzenie na mało-

mach.

wiedzi głównej bohater-

polskiej wsi oraz poznawanie

Tak, uważam, że każdy ma

ki. Najpierw była pro-

okolicy to był moment, w któ-

potrzebę opowiadania o sobie.

wincja czy spowiedź?

rym zdecydowałam, o czym

Po to się rozmawia z ludźmi,

Spowiedź. To był klucz, później

będę pisała. Wiedziałam też,

żeby stworzyć narrację o sobie

zaczęła mi pasować do tego

że chcę pozostać w kontekście

i własną tożsamość poprzez

wieś. Wspomnienie spowiedzi

katolickim.

to, co się o sobie mówi. Zasta-

jest dla mnie traumatycz-

W „Dewocjach”, podob-

nawiam się też, na ile potrzeba

ne. Musiałam zamykać się

nie jak w „Pestkach”,

opowiadania o sobie musi

w konfesjonale, który był jak

sprawdzasz funkcje

spotykać się z tym, że ktoś nas

szafa, jak trumna. Koszmar dla

języka, badasz komu-

wysłuchuje.

dziecka. Czułam, że muszę to

nikację ograniczoną do

Czyli nie rozmowa, lecz

doświadczenie przenieść na

powtarzalnych i utartych

bycie wysłuchanym?

formę literacką – jako punkt

zwrotów, na przykład:

Może tak. Rozmowa zakłada

zaczepienia zapisałam słowa:

„Bóg powołuje do siebie odpowiedź. A czy na wszystko

„W imię Ojca i Syna, i Ducha

najlepszych”, „cierpie-

musi być odpowiedź? Mam na

Temat numeru

21

Fot. Agnieszka Cytacka

myśli gest przyjęcia, zawie-

acje komunikacyjne:

mem oszusta jest pokłosiem

szenia oceny, powstrzymania

wspomniane monologi

wieloletniego słuchania, że

KA się od słów zamykających

wygłaszane przed cu-

wszystko, co dobre, dzieje się

L

doświadczenie drugiego czło-

dotwórczynią, spowiedź

dzięki Bogu. Przykładem są

9/21

EJDO

wieka w prostych ramach.

i psychoterapię.

pielgrzymki przed maturą,

– 0

Wątek cudu jest istotny,

Mnie bliska jest teoria two-

w których uczestniczyłam.

SK

OP

ale chyba ważniejsze

rzenia tożsamości poprzez

Wiele uwagi poświęci-

OP

było pokazanie, co dzie-

narrację. Spowiedź i terapia są

łaś wątkowi dorastania

SK

– 0

je się, gdy ludzie pozwa-

w pewnych aspektach podob-

w katolickich rodzinach.

JDO

lają sobie na refleksje

ne. Spowiedź opiera się na for-

Ten okres wspominam jako

E

9/21

L

nad własnym życiem.

mułkach: „więcej grzechów nie

nieustanne zmaganie się z lę-

A

Właśnie – gdy wypowiadają

pamiętam” i koniec, chociaż

kiem: przed Bogiem, księdzem,

K

rzeczy, które ich drążą. Często

nas to dręczy. Terapia uczy nas

katechetką. Teraz wiem, że

rozgrzeszenie nie zdejmuje

wzięcia odpowiedzialności za

współdzielę to doświadczenie

ciężaru, nie załatwia sprawy.

to, co złe, i za to, co dobre.

z wieloma osobami.

Nie jest istotne, aby cudo-

Czy kontekst opisany

Dotknęłaś problemu

twórczyni odpowiedziała,

w „Dewocjach” – mała

cielesności odkrywa-

istotne jest, aby ci ludzie wsłu-

zamknięta społeczność,

nej przez dojrzewające

chali się we własną opowieść.

dorastanie z wizją kary,

osoby wierzące.

Wypowiadając ją, zaczynają

w poczuciu winy i stra-

„Moja wina, moja wina, moja

rozumieć. Bohaterowie wie-

chu – nie jest scena-

bardzo wielka wina”. Można

rzą, że cud zdarza się dzięki

riuszem na wieloletnią

powiedzieć – moje ciało, moja

innemu człowiekowi, ale on

terapię? Jak poradzić

wina. To jest okropny mo-

zaczyna się dziać, ponieważ

sobie z takim obciąże-

ment, bo nie dość, że młody

oni pochylają się nad własnym

niem?

człowiek zmaga się z dojrze-

życiem. Zależało mi na tym,

Lęk z nami zostaje. Jako osoba

waniem, to jeszcze pojawia

aby cuda nie były jednoznacz-

niewierząca nadal boję się, że

się wątek grzeszności ciała.

ne. Trudno ocenić, czy cud się

zostanę ukarana, chociaż nie

Myślę, że chłopcy mają w tym

dokonuje, czy to tylko „życie

wiem, kto miałby wymierzyć

aspekcie łatwiej niż dziewczy-

skręciło”. Albo kto właściwie

karę. Myślę też o syndromie

ny. Kościół dokłada dziewczy-

za nim stoi. Starałam się utkać

oszusta. Coś nam się udaje,

nom.

te opowieści z mikrośladów.

ale czujemy, że to nie nasza

Kocia zachodzi w ciążę,

W książce dostrzegam

zasługa. I jestem przekonana,

przynosi matce „taki

trzy podobne sytu-

że moje zmaganie się z syndro-

wstyd”, podczas gdy

26

Temat numeru

MIT - RATU

Y

N

KA

Z

E

L

9/21

EJDO

– 0

S

K

SK

OP

OP

SK

– 0

U D A L D

JDOE

9/21

LAK

BRONKA

NOWICKA.

Fot. Prot Jarnuszkiewicz

Temat numeru

27

MIT - RATU

Zwrot

Y

N

KA

Z

E

LEJDO

ku

9/21

– 0

S

K

SK

OP

intuicji

OP

SK

– 0

U D A L D

JDOE

9/21

LAK

ROZMOWA Z BRONKĄ NOWICKĄ

Literatura piękna interesuje mnie jedynie jako osobista, a zarazem jak najbardziej uniwersalna, zmeta-foryzowana, nasycona symbolami interpretacja świata i relacja z jego elementami, a nie ich realistyczna fotografia – mówi Bronka Nowicka, autorka książki „Kodeks Pomylonych”.

28

Temat numeru

NIE PRZEPADAM ZA LITERATURĄ „NA DZIŚ”

Z Bronką Nowicką rozmawia Piotr Grobliński Gdy rozmawialiśmy

o pani poprzedniej

książce „Nakarmić ka-

mień”, zapowiadała pani

napisane jej dalszego

ciągu. Ale wydany nie-

dawno „Kodeks Pomy-

lonych” to zupełnie inna

historia.

Pani Helena Stachová, wspa-

niała tłumaczka polskich

książek, w tym mojej, na język

czeski, zapytała mnie w czasie

wspólnego spotkania autor-

skiego w Pradze: – Ale pani

Fot. Prot Jarnuszkiewicz

K

wie, jaka musi być ta kolejna

AL

książka? – Jaka? – odpowie-

9/21

EJDO

działam pytaniem na pyta-

o określonym genotypie: to

nie. – No, zupełnie inna niż

empaci, wrażliwi analitycy

– 0

SK

pierwsza! Dziś wiem, że miała

Bronka Nowicka, właśc.

umysłów i tkanki świata,

OP

OP

absolutną rację. Długo nosi-

Bronisława Nowicka

tropiciele sygnałów nieświa-

(ur. w 1974 r. w Radomsku)

SK

łam się z zamiarem stworzenia

domych, wyznawcy myślenia

– 0

narracji z punktu widzenia

jest reżyserką teatralną

symbolicznego, kreatorzy

JDO

i telewizyjną, artystką

E

9/21

jednostkowego, kobiecego

odczuwający przymus stwa-

L

sztuk wizualnych i poetką

A

bohatera, wiedzionej w pierw-

z Nagrodą Literacką „Nike” rzania własnej wersji każdej K

szej osobie liczby pojedynczej,

w dorobku (za „Nakarmić

rzeczy i zjawiska, które usiłują

emocjonalnie zaangażowanej.

kamień”, 2016). Adiunkt

(re)konstruować w oparciu

Gdy zaczęłam pisać, poczułam:

na Wydziale Reżyserii

o plemienny kodeks. Normal-

męczę się. Wtedy przyszedł do

Filmowej i Telewizyjnej

ność jest właściwością odręb-

mnie „Kodeks Pomylonych” –

PWSFTViT w Łodzi, obecnie nego ludu, zamieszkującego historia nieosobista, bohater

prorektor tej uczelni

inne ziemie. Książkowych

zbiorowy, całkiem inna opo-

ds. studentów i nauczania.

Normalnych, ludzi nieposzu-

wieść. Jedynie język podobny

kujących, zajmuje używanie,

do tego „kamiennego”. Się-

są pra-konsumentami. Pomy-

gnięcie po innych bohaterów

nic do rzeczy. Tomik zawiera

lonych pochłaniają badania

i inną historię było dla mnie

swoiste przepisy na stworze-

istoty rzeczy i akty twórcze.

odświeżające i pouczające, bo

nie świata; ma „genezyjski”

W tym kontekście normalność

zmagałam się z konstruowa-

charakter. Mieści w sobie zbiór

stanowi zagrożenie dla ich du-

niem świata, którego zupełnie

„mitycznych” prawd, niezby-

chowości. Normalność, szcze-

nie znałam.

walnych zasad postępowania,

gólnie ta uznająca wyłącznie

Słowo kodeks kojarzy

którymi żyją i według których

samą siebie za stan jedynie

się z grubą księgą,

tworzą bohaterowie – Pomyle-

słuszny, urągająca każdemu

a tymczasem dostajemy

ni. Stąd kodeks w tytule.

odstępstwu od własnego

niewielkich rozmiarów,

Kim są Pomyleni? Albo

wzorca, bywa jak choroba. Na

cienką książeczkę. Dla-

może należałoby zapy-

tyle zaraźliwa, by zainfekować

czego taki tytuł?

tać: Z kim są pomyleni?

nawet Pomylonych, i na tyle

Rozmiary książki nie mają tu

Pomyleni są dawną nacją

przewlekła, żeby ich ukorzenić

Temat numeru

29

w normalności. Zwrot ku em-

pewnej formuły literackiej

wych. Zbadano to i opisano

patii i wrażliwości jest gestem

ciągnie mnie nie tylko głód, ale

w jednej z najciekawszych,

samoleczącym z powszednie-

również ta cecha mitu, którą

moim zdaniem, książek na te-

go odrętwienia. Powrotem do

mogłabym nazwać uniwersa-

mat mechanizmów tworzenia

siebie.

lizmem. Pociągają mnie nar-

znaczeń: „Latające świnie. Jak

Książkę wydało Biu-

racje o takim charakterze. Nie

umysł tworzy znaczenie” Ben-

ro Literackie w serii

przepadam za sztuką doraźną,

jamina K. Bergena. Pisanie jest

„Proza”, ale to przecież

literaturą „na dziś”, zapatrzo-

dla mnie stwarzaniem obra-

czysta poezja. Jaka jest

ną jedynie w bieżące, obecne,

zów, których kształty, kolory,

przynależność gatunko-

za swój główny cel obierającą

kadry doprecyzuje czytelnik,

wa tych miniatur?

aktualność, sprawozdawczość,

swoisty widz.

Sam udzielił pan sobie odpo-

zaangażowanie, odkrycie

Po co książce ilustracje, skoro

wiedzi…

nowej dykcji, środowiskową

słowa są obrazogenne, niosą

Książka zaczyna się

rywalizację o tematyczną

swój plastyczny ładunek? Po

słowem „Kiedyś”. Cho-

i stylistyczną wynalazczość.

nic. Zazwyczaj zgadzałam się

dzi o konkretny czas czy Literatura piękna interesuje z takim zdaniem. Słowo wy-o mityczny „prawiek”?

mnie jedynie jako osobista,

wołuje obraz, więc nie potrze-

Jako człowiek jestem głodna

a zarazem jak najbardziej

buje być opatrzone obrazem.

mitu. Zawsze pracował we

uniwersalna, zmetaforyzo-

W przypadku „Kodeksu Pomy-

mnie zmysł braku. Poczucie

wana, nasycona symbolami

lonych” było inaczej. Czułam,

pustki, straty, niedosytu było

interpretacja świata i relacja

że zbiór przepisów na rzeczy

bardzo silne. Początkowo

z jego elementami, a nie ich

i zjawiska – „pomylony”,

KA myślałam, że ten brak da

realistyczna fotografia. Dlate-

mieszający porządki celem

L

się zaspokoić syceniem ambi-

go zwracam się w stronę mitu,

wyłonienia nadrzędnego ładu

9/21

EJDO

cji, miłości własnej, żołądka,

baśni, przypowieści, alegorii,

kodeks – potrzebuje instrukcji.

– 0

oczu. Liczyłam na to, że mój

poetyckiego języka, gęstej

Rodzaju infografiki. Rysunków

SK

OP

głód zaspokoi romantyczna

metaforyki. Jednak czyniąc

trzymających metaforę przy

OP

relacja, nieustanna praca,

to, staram się mówić o tym

ziemi. Tak, tak – zobaczcie –

SK

– 0

wiedza. Myliłam się. Dla na-

świecie i jego niedoborach,

oko powstaje z kulki kwiatu

JDO

szych przodków mit stanowił

które odczuwam jako własne.

bawełny: weź kulkę, nasącz,

E

9/21

L

nie tylko formę opisu świata,

Mając czterdzieści sześć lat,

wstaw w oczodół za pomocą

A

jego interpretację czy mapę

będąc tuż po kryzysie wieku

specjalnych szczypiec. Jeżeli

K

ścieżek bohaterów – auten-

średniego, najbardziej potrze-

oko nada się do czułego opa-

tycznych lub wymyślonych.

buję kontaktu z ożywczym

trzenia rany – jak bawełniana

Mit był żywy i służył odżywia-

źródłem. Zapewne prowadzi

szmata, lignina – zachowaj je.

niu psychiki. Zakotwiczony

do niego wiele dróg, ale moja

Jeżeli będzie mogło jedynie

w nieświadomości zbiorowej,

wiedzie teraz poprzez próby

widzieć – wyrzuć. Na rysunku

umożliwiał odnajdywanie

stwarzania pewnego rodzaju

widać kulkę bawełny, ludzką

kontaktu z duszą i Jaźnią. Po-

mitów, które mogłyby poru-

głowę, szczypce. Metafora

magał dostrzegać powiązania

szać, pobudzać empatię i da-

dotycząca czułego, współ-

między ludźmi, istotami, byta-

wać nadzieję. „Kodeks Pomy-

czulnego patrzenia ucieleśnia

mi, zjawiskami. Łączył strefę

lonych” jest mitem.

się dzięki rysunkowi. Mówi

ciemności, Cienia, z obszarem

Rysunki wydają się

o szalonej potrzebie ukonsty-

świadomym. Kreślił linie mię-

być integralną częścią

tuowania się świata, w którym

dzy żywymi i zmarłymi. Oswa-

opowieści. Czy to coś

może istnieć tylko taka zasada

jał tabu. Przybliżał tajemnice.

więcej niż ilustracje?

patrzenia, nie inna. Potrzebie

Przestrzegał przed zagroże-

Słowa niosą zaszyfrowane

tak silnej, że materializującej

niami. Stwarzał symbole. Sta-

obrazy. Mózg rozkodowuje

się, uobecniającej w materii.

nowił wzorzec postępowania.

język w filmowe sceny, dorzu-

Po to były mi potrzebne ry-

Dawał nadzieję. Sublimował.

ca dźwięk, zapach, wrażenie

sunki. Jako „racjonalizatory”

Jestem głodna mitu jako od-

dotyku. Słowa uruchamiają

szaleństwa Pomylonych.

żywczej, inspirującej substan-

w naszych umysłach niezwy-

Miałam przyjemność współ-

cji, wspomagającej i transfor-

kłe kino – najstarsze i zarazem

pracować z Małgorzatą

mującej ducha. Do mitu jako

najnowocześniejsze z możli-

ET BER Warlikowską, pro-

40

Wa

W r

a s

r z

s ta

z

t

ta o

t w

o n

w ia

n

Siła jest kobietą

Tekst: Magdalena Sasin

Dwa miesiące ciężkiej pracy i nagle, pięć czy 10 dni przed premierą, gdy wszystko jest już gotowe, przedstawienie zostaje odwołane…

Aktorzy to odchorowują. W kolejnym terminie trzeba wykrzesać z siebie nową energię – mówi Jakub Szydłowski, reżyser „Pretty Woman”.

R ockowa „Pretty Woman” na podstawie z tym zróżnicowanych wymagań stawianych kasowego filmu z Julią Roberts i Richar- aktorom. Casting jest też okazją do promo-dem Gere’em dołączy do kolekcji musicali, wania nadchodzącego przedstawienia.

w których w ostatnich latach specja-

– Musical tym się różni od operetki, że każ-lizuje się Teatr Muzyczny w Łodzi i które dy tytuł jest inny i do każdego potrzebne są ściągają do naszego miasta wielbicieli tego odmienne predyspozycje wokalne – wyjaśnia gatunku: „Jesus Christ Superstar” (pokazy- Szydłowski. – Nawet najlepszy aktor nie jest wany od 2014), „Les Misérables” (od 2017) w stanie w ciągu paru miesięcy „przyuczyć”

i „Miss Saigon” (od 2019). Premiera „Pretty się i dostosować do odmiennego stylu. Poza K

Woman”– dwa razy przekładana z powodu tym w musicalu trzeba tańczyć, realizować AL

koronawirusa – ma się odbyć 25 września.

zadania aktorskie, istotna jest też prezencja 9/21

EJDO

Trudno uwierzyć, że od wejścia na ekrany sceniczna. Jeśli chodzi o profesjonalny musi-tej współczesnej wersji baśni o Kopciusz- cal, casting to jedyna droga do skompletowa-

– 0

SK

ku minęło już 31 lat. Tytuł zainspirowała nia obsady. Oczywiście w przesłuchaniach OP

OP

piosenka Roya Orbisona. Wersję sceniczną brali też udział aktorzy z łódzkiego teatru SK

oparto na scenariuszu autorstwa reżyse- i wielu z nich pojawi się w spektaklu.

– 0

ra filmu Garry’ego Marshalla i scenarzysty JDOE

9/21

J.F. Lawtona, muzyka wyszła spod pióra pio-LA

senkarza rockowego Bryana Adamsa, a słowa K

napisał współpracujący z nim od lat Jim Val- W postać Vivian Ward wcielą się Malwina Kusior i Marta Wiejak. Do roli Edwarda Lewisa przygotowują się Rafał Szatan,

lance. Klimat dźwiękowy przedstawienia to Marcin Jajkiewicz i Tomasz Bacajewski.

rock późnych lat 80. i początku 90.

– Vivian jest non stop na scenie, ta rola

Ł

wymaga kondycji nie tylko fizycznej, ale ódzkie przedstawienie reżyseruje Jakub i psychicznej – mówi Malwina Kusior. – Jed-Szydłowski, od 2020 r. zastępca dyrek- nocześnie jest w niej coś bardzo intymnego.

tora ds. artystycznych teatru przy Pół- Dotykamy prawdy, że każda kobieta chce nocnej. Jest on aktorem musicalowym, być kochana szczerze i bezinteresownie. Ten dubbingowym i filmowym oraz reżyserem spektakl jest dla mnie jak oczyszczenie –

przedstawień i koncertów. W Łodzi wyreży- emocje, które powstają na scenie, dotykają serował „Cyrana”, „Madagaskar – musicalową najczulszych strun.

przygodę” oraz „Prosimy nie wyrywać foteli”.

Fabuła „Pretty Woman” jest dobrze znana, W „Pretty Woman” zamiast orkiestry jednak w stosunku do filmu w wersji sce-występuje dziewięcioosobowy zespół in- nicznej rozbudowane są dwa wątki zwią-strumentalny, a wykonawcy głównych ról zane z postaciami drugoplanowymi. Jeden śpiewają w stylu popowo-rockowym. Wyło- z nich dotyczy przyjaźni łączącej tytułową niono ich w castingu. Zgłosiło się tak dużo bohaterkę i jej współlokatorkę Kit De Luca.

osób (ponad trzysta!), że całość podzielono

– Wbrew pozorom jest tu sporo niebanal-na dwa etapy: online i sceniczny. Budowanie nego materiału, a w teatrze można pokazać obsady musicali w castingach to już stała więcej niż w filmie. Tekst dotyka między praktyka w teatrach muzycznych. Wyni- innymi problemu mizoginizmu, z którym ka z różnorodności spektakli i związanych kobiety musiały się zmagać, zresztą do tej

Wa

W r

a s

r z

s ta

z

t

ta o

t w

o n

w ia

n

41

pory nieraz się

z nim zmagają –

tłumaczy reżyser.

– Główna bohater-

ka odkrywa swoją

siłę w świecie

zdominowanym

przez mężczyzn.

Oczywiście naj-

ważniejsza jest hi-

storia miłosna, bo

wszyscy chcemy

zobaczyć, jak roz-

wija się to uczucie.

M usical „Pretty

Woman” jest

wystawiany

na mocy licen-

Próba do „Pretty Woman”, fot. Michał Matuszak cji, której na określony czas udziela teatralna agencja MTI Aktorzy to dosłownie odchorowują. W kolej-

(Music Theatre International) w Nowym nym terminie trzeba wykrzesać z siebie nową KA Jorku. Cena jest kalkulowana indywidualnie energię. Wyreżyserowałem już kilka musicali, L

dla danego teatru z uwzględnieniem wiel- ale to pierwsza taka moja produkcja, która 9/21

EJDO

kości widowni czy kosztu biletów. Licencja rozchodziła mi się w szwach: bo tancerze

– 0

określa, jakie zmiany w spektaklu można są na kwarantannie, bo ktoś ma COVID. To SK

wprowadzić w stosunku do wersji oryginal- była, jak się mówi w naszym żargonie, taka OP

OP

nej. Zabronione jest zmienianie scen, skra- „praca z duchami”.

SK

– 0

canie i dodawanie tekstów, przenoszenie

„Pretty Woman” to krok na drodze do róż-JDO

akcji w czasie. Licencjodawca może nawet norodności repertuarowej, którą Jakub Szy-E

9/21

L

przyjechać na premierę, by skontrolować dłowski postawił sobie za cel jako zastępca A

sposób potraktowania partytury i scenariu- dyrektora ds. artystycznych. – Musical to K

sza. Reżyser nie uznaje jednak wymogów li- dla mnie bardzo szerokie pojęcie. Wcześniej cencji za nadmierne ograniczenie: – Traktuję pokazywaliśmy przedstawienia klasyczne, to jako wyzwanie, jak sprostać warunkom z potężnym brzmieniem orkiestry, teraz ro-licencji, a jednocześnie pokazać coś od siebie. bimy spektakl rockowy, oparty na zupełnie Akcję musicalu przenieśliśmy do hollywo- innym rodzaju wokalu, następny musical odzkiego studia filmowego. Nie chcieliśmy – mogę to zagwarantować – będzie znowu odwzorowywać identycznie tego, co było inny. Będę też zapraszał do współpracy no-w filmie. Myślę, że ludzie wolą zobaczyć nieco wych realizatorów. Zależy mi, żeby otworzyć zmienioną wersję znanej historii.

Teatr Muzyczny na nowe tytuły i pokazać,

P

że ma repertuar dla każdego.

remiera „Pretty Woman” początkowo

„Pretty Woman” gości na scenach dopiero miała się odbyć 26 września 2020 roku, od trzech lat, a ponieważ połowę tego czasu potem 20 marca 2021. Za drugim razem pochłonęła pandemia, spektakl zaprezento-premiera została odwołana kilka dni wało do tej pory zaledwie kilka teatrów na przed terminem. – To trudna sytuacja – mówi świecie. Prapremiera odbyła się w marcu 2018

Szydłowski. – Proszę sobie wyobrazić: dwa r. w Oriental Theatre w Chicago. Przedsta-miesiące ciężkiej pracy, odtwórczyni głównej wienie w Łodzi było szykowane jako polska roli Malwina Kusior była sama w obsadzie, premiera – niestety, z powodu przesunięcia cały czas na scenie, bo druga aktorka była palmę pierwszeństwa zgarnął Krakowski Te-w tym czasie w ciąży. I nagle, pięć czy 10 atr Variété, który pokazał tę historię w lutym dni przed premierą, gdy wszystko jest już br. Trzy dni po łódzkim przedstawieniu ma gotowe, przedstawienie zostaje odwołane… się odbyć premiera w Mediolanie.

Document Outline

k1.pdf

Kal_9_2021_fragment.pdf