Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 0

3/2

3

LESZEK MOŻDŻER

I ADAM MAKOWICZ.

Podczas koncertu 27 I

w Filharmonii Łódzkiej,

fot. Dariusz Kulesza

2

K

MAREK SAK.

3

AL

„Leda z łabędziem”,

3/2

EJDO

2023

– wystawa „Szkice mityczne,

– 0

SK

malarstwo, formy przestrzenne”

OP

w Galerii Willa, czynna do 19 III

OP

SK

– 0

JDOE

3/2

LA

3

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1400 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Prymat WOLI

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego To, co się dzieje od kilku lat wokół Miejskiej Strefy Kultury, przywodzi na myśl typ relacji władzy ze społeczeństwem charakteryzowany określeniem „prymat woli”. Władza po-dejmuje działania, które mają zmienić rzeczywistość. A jeżeli rzeczywistość nie poddaje się łatwo tej obróbce? Tym gorzej dla rzeczywistości. Nic się nie liczy. Władza chce, władza wie lepiej. To inni się mylą. Pomysł połączenia pięciu miejskich domów kultury w jedną

instytucję od początku wzbudzał sprzeciw pracowników łączonych podmiotów, a tak-K

że ekspertów, środowisk artystycznych.

3

AL

Argumenty, że administrowany central-

3/2

EJDO

nie organizm da oszczędności finansowe,

– 0

SK

kompleksową obsługę księgową oraz pro-

OP

OP

SK

mocyjną, racjonalne wykorzystanie sprzę-

– 0

JDO

tu, więcej czasu na pracę merytoryczną

E

3/2

LA

dla instruktorów, łatwo podważali ci, którzy znają realia funk-3

K

cjonowania instytucji kultury. Odbyły się protesty, konsulta-cje, debaty. Władza nie słuchała. Już podjęła decyzję. Miejska Strefa Kultury miała powstać. Czy jednak można stworzyć coś pozytywnego, mając za punkt wyjścia nierozwiązany konflikt?

Była szansa, aby wykorzystać energię ludzi samoorganizują-cych się w proteście. Okazać im zrozumienie, pójść na kom-promis i dać poczucie wspólnej sprawy. Tak się nie stało. Tych sfrustrowanych pracowników, niewidzących sensu zmian, postanowiono za to wziąć w karby za pomocą regulaminów.

Po blisko półtorarocznym funkcjonowaniu MSK wygląda na to, że spełniły się obawy. Swoje dołożyła inflacja, a niedawno okazało się, że uchwała Rady Miejskiej powołująca MSK to bubel prawny. Rzeczywistość ostro zawirowała. Władza jednak brnie dalej kosztem ludzi – gospodarzy i gości domów kultury. A wystarczyło uszanować zdanie obywateli.

4

SPIS TREŚCI

14 1Str 6efa 23 24

Kultura kulą

Niepotrzebny

Najważniejsze

się toczy.

niezgody.

bałagan.

jest sacrum.

Andrzej

Bogdan

Rozmowa

Rozmowa

Poniedzielski

Sobieszek

z Bartłomiejem z Marcinem

Dybą-

Nałęcz-

-Bojarskim

-Niesiołowskim

K

3

ALE

3/2

JDO

– 0

SK

OP

OP

SK

27 28 30 32

– 0

JDO

3/2

EL

Źródełko.

Stachura

Zaklęte

Trzy ćwierci…

A

3

K

Łukasz Barys

ulepion z ran.

rewiry.

Mieczysław

Łukasz

Dariusz Bilski

Kuźmicki

Maciejewski

33Galeria 38Powroty. 4 4I 2

Na gr 0

anicy.

ch pięcioro.

Kalejdoskopu

Monika

Aleksandra

Piotr

– Jacek

Nowakowska

Talaga-

Grobliński

Świgulski

-Nowacka

5

SPIS TREŚCI

03/23

Y

4 49Łódź filmowa 52 56

F

6abryka

Bardzo dobry

Rozterki

wyobrażni.

na papierze.

na zachętę?

w zanurzeniu.

Bogdan

Rozmowa

Agata

Bogdan

Sobieszek

z Rafałem

Gwizdała

Sobieszek

Syską

K

3

ALE

3/2

JDO

A NIEZGOD

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

61 62

66

Pracowity

Gorzko

64

JDO

3/2

ELA

3

K

Spacer wśród

Los pisarza.

jak Michał.

o Łodzi.

bloków.

Andrzej

Piotr Kasiński

Marcin

Mieczysław

Sznajder

Andrzejewski

Kuźmicki

a STREFMiejsk

68 6K 9

Szerszy stół.

alendarium

Pienisty

I str. okładki: NATALIA KLEPACKA,

aktorka Teatru im. Jaracza – czytaj na str. 42

Fot. ADAM PACZESNY

16

Temat numeru

BOGDAN SOBIESZEK

Strefa niezgody

Miejska Strefa Kultury w Łodzi działa już blisko półtora roku. Powstała 1 listopada 2021 przez połączenie pięciu miejskich domów kultury przy sprzeciwie pracowników i środowiska, po pozornych konsultacjach społecznych i rocznej batalii. We wrześniu 2022 Wojewódzki Sąd Administracyjny unieważnił uchwałę Rady Miejskiej powołującą do życia MSK, a miasto złożyło wniosek o kasację tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dziś wśród pracowników panuje poczucie, że to, co się dzieje w MSK, przerosło ich najgorsze obawy.

K

3

AL

3/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

3/2

LA

3

K

Protest przeciwko łączeniu domów kultury 23 września 2021, fot. Marian Zubrzycki Na mocy uchwały Rady Miejskiej w Ło- nia około 150 pracowników etatowych, dzi z 25 sierpnia 2021 roku połączono sa- do tego doliczyć trzeba sporą grupę osób morządowe instytucje kultury: Bałucki (m.in. instruktorów, lektorów) prowadzą-Ośrodek Kultury, Centrum Kultury Mło- cych zajęcia na umowę zlecenie albo jako dych, Ośrodek Kultury „Górna”, Poleski własną działalność. MSK od 1 marca 2022

Ośrodek Sztuki oraz Widzewskie Domy roku kieruje dyrektor Dorota Wodnicka, Kultury i utworzono Miejską Strefę Kul- wybrana w drodze konkursu. Celem po-tury. Większość jej składowych działała łączenia (określanego przez urzędników poprzez filie, zatem nowa instytucja ma miejskich jako sieciowanie), zapisanym teraz 15 filii położonych w czterech dziel- w uchwale „intencyjnej” z września 2020

nicach Łodzi (poza Śródmieściem). Zatrud- roku, było przede wszystkim stworzenie

Temat numeru

17

bardziej efektywnego systemu zarządzania łalność merytoryczną. Odciążeni z obo-kulturą i skuteczne odpowiadanie na po- wiązków administracyjnych instruktorzy trzeby społeczności. Ci, którzy nie widzieli mieli być bardziej kreatywni. W rzeczywi-sensu w takiej operacji, a więc pracownicy stości pracownicy narzekają na rozdętą łączonych placówek i popierający ich ar- biurokrację, która wynika ze wzmożonej tyści, kulturoznawcy, animatorzy kultury, kontroli, ubezwłasnowolnienia instruk-obawiali się komercjalizacji i uniformizacji torów i kierowników. – Wydłużyło się oferty, odebrania autonomii i zatarcia spe- procedowanie wszelkich umów – zazna-cyfiki poszczególnych domów kultury.

cza Tadeusz. – W ramach samodzielnych

Papierologia i bieg z przeszkodami jednostek takie sprawy załatwiało się raz dwa. Teraz to samo trwa minimum tydzień, a czasami nawet do miesiąca. Zwykły wy-

„Fundamentem” nowej instytucji jest za- najem sali musi być uzgodniony tydzień tem nierozwiązany konflikt i poczucie wcześniej. Wypełniamy odpowiedni wzór bezcelowości przedsięwzięcia, dominujące umowy, dostarczamy do centrali i czekamy wśród znaczącej części jej pracowników. na zebranie podpisów kilku instancji: radcy Dyrektor Wodnicka deklarowała (m.in. prawnego, głównej księgowej i pani dyrek-w „Kalejdoskopie” 06/2022) wolę poszuki- tor.

wania pozytywnych emocji, zapowiadała

Z każdym dokumentem (wnioski, umo-

wysłuchanie poszczególnych osób, ich po- wy, faktury) trzeba jeździć do centrali, trzeb, obaw, przekonywała, jak ważna jest która zajmuje piętro w budynku Poleskie-dla niej rozmowa i budowanie wzajemnego go Ośrodka Kultury przy Krzemienieckiej.

K

3

A

zaufania. W listopadzie podczas briefingu Do rangi pierwszoplanowej kwestii urosły L

w sprawie skargi kasacyjnej, pytana o gło- planowanie i sprawozdawczość. – Robimy 3/2

EJDO

sy niezadowolenia ze strony pracowników, plany roczne i miesięczne, ciągle weryfiko-

– 0

dyrektor Wodnicka mówiła, że każdy ma wane, bo w ostatniej chwili okazuje się, że SK

prawo do wyrażania własnego zdania oraz na coś nie ma zgody albo pieniędzy – mówi OP

OP

że w ostatnim czasie nie docierały do niej Robert. – Do tego sprawozdania – cyfer-SK

– 0

żadne niepokojące sygnały.

ki i słupki. Nie wiem, czemu ma to służyć.

JDO

Postanowiłem sprawdzić, jak wygląda Mam wrażenie, że to jest ważniejsze niż E

3/2

L

dziś funkcjonowanie Miejskiej Strefy Kul- samo organizowanie wydarzeń. Ta praca A

3

tury, widziane od środka, oczami pracow- jest jak bieg z przeszkodami.

K

ników. Nie jest moim celem rozstrzyganie, Rozbudowana papierologia działa w dwie

kto ma rację, zderzanie postaw i docieka- strony. Przecież ktoś musi czytać te spra-nie, czy łączenie było celowe. Zresztą trwa- wozdania, podpisywać wnioski, umowy jąca blisko rok konfrontacja poprzedzająca napływające nieprzerwanie z 15 filii. To powołanie MSK pokazała, że porozumie- zabiera czas i wydłuża proces decyzyjny.

nie nie jest możliwe. Chcę udzielić głosu Wygląda jak pułapka zastawiona przez za-ludziom, którzy czują się zlekceważeni, rządzających na samych siebie. To samo zdominowani i zakneblowani. Są na tyle dotyczy księgowości. Przez długi czas był

zastraszeni, że zgodzili się wypowiedzieć problem z zaszeregowaniem wpłat za zaję-tylko pod warunkiem zapewnienia im ano- cia od uczestników z 15 filii na jedno kon-nimowości. To jedyna szansa, by przedsta- to. W centrali nie było widać, jakich zajęć wić opinii publicznej ich punkt widzenia, i w której filii dotyczy wpłata. Zrobił się sytuację niemałej grupy ludzi, których misją duży zamęt. Konsekwencje spadły na bar-jest organizowanie życia kulturalnego lo- ki instruktorów – dostawali wyciągi z kont kalnym społecznościom Łodzi. Rozmawia- i musieli opisywać wpłaty. – Kasy spięte łem z przedstawicielami kilku filii, w tekście z systemem ma tylko Bałucki Ośrodek Kul-pojawiają się pod fikcyjnymi imionami.

tury – wyjaśnia Malwina. – W pozostałych Jak działa ów nowy system zarządzania od września działa platforma Biletyna, ale kulturą w MSK? Wspólne dla 15 filii ad- nadal każdą wpłatę trzeba ręcznie wklepy-ministracja, księgowość, promocja, dział wać w system, żeby ułatwić życie księgo-projektów miały służyć redukcji kosztów, wości. Już wiadomo, że czeka nas wdroże-przeznaczeniu większych środków na dzia- nie nowego systemu.

18

Temat numeru

Podejście biznesowe

nych zajęć. Wyjątek stanowią te, które są finansowane ze środków zewnętrznych

w ramach programów zakładających nieod-

Wszystkie działy w centrali się nie wyra- płatny dostęp. Z drugiej strony niepewność: biają, bo mają strasznie dużo pracy. Tam planujemy określone wydarzenia, przewi-potrzeba dwa razy tylu pracowników. dujemy ich koszty, nie wiedząc, jakim bu-Spory problem stanowią też zakupy i ich dżetem dysponujemy.

logistyka. Na przykład środki czystości ku-Przed końcem ubiegłego roku zmieniono

powane centralnie są rozwożone, czasem proporcje wynagradzania osób współpra-wędrują między filiami. Potem giną, bo je- cujących z MSK (prowadzących zajęcia).

śli ktoś już dostał coś przez pomyłkę, nie Dotąd z opłat uczestników 30 proc. zosta-odda. Podobnie ginie sprzęt. – Mamy sobie wało w instytucji, 70 proc. zabierali prowa-pożyczać, ale kto pożycza, potem nie może dzący. Teraz jest to proporcja 40 do 60, co się doliczyć – dodaje Malwina.

spowodowało, że wielu prowadzących zre-

Nie widać też, żeby dzięki tym innowa- zygnowało, a wraz z nimi odeszli uczestnicy cjom było więcej pieniędzy na działal- zajęć (angielski, taniec). Alternatywą jest ność, choć budżet MSK wyniósł w 2022 podniesienie opłat, żeby prowadzący wyszli roku ok. 10 mln zł i był wyższy niż budżety na swoje, co nie zawsze skłonni są zaakcep-wszystkich filii (z czasów samodzielno- tować uczestnicy. Przecież domy kultury ści) razem wzięte. Niektórzy pracowni- były zawsze tańszą alternatywą dla szkół

cy twierdzą nawet, że wcześniej było le- tańca czy szkół językowych i prywatnych piej. Drastycznie przecież wzrosły koszty lekcji w domach.

K

i trzeba oszczędzać. – Niezależnie od tego Jeśli chodzi o zarobki – jedni twierdzą, że 3

AL

podejście zmieniło się na bardzo mocno jest tak samo „cienko” jak przed połącze-3/2

EJDO

biznesowe – uważa Witold. – Coraz trud- niem. Inni uściślają, że w zeszłym roku sytu-niej prowadzić działania deficytowe, czyli acja finansowa pracowników się poprawiła – 0

SK

bezpłatne, na przykład grupę teatralną, dzięki podwyżkom. Jednak dziś nie ma już OP

OP

a jest to ważne, bo wynika z naszej misji. po nich śladu, bo w tym roku wzrosła pen-SK

Dziś w MSK właściwie nie ma bezpłat- sja minimalna i znowu często jest tak, że in-

– 0

JDOE

3/2

LA

3

K

Główna siedziba Miejskiej Strefy Kultury przy ul. Krzemienieckiej, fot. Bogdan Sobieszek

Temat numeru

19

struktor zarabia tyle, co sprzątaczka, czyli dzielność, szczególnie jeśli udało się pozyskać w okolicach wynagrodzenia minimalnego. na przedsięwzięcie środki zewnętrzne. Pra-Oczywiście nowe osoby przyjmowane są cownicy kilku placówek przywołują przykład do pracy (głównie do centrali) na lepszych „niezależności” kształtowania oferty oraz warunkach. – Dlaczego jeden instruktor tego, jak odpowiada się w MSK na zapotrze-jest wart 3800 brutto, a drugi 4200 brutto? bowanie odbiorców. Mówią, że dyrekcja nie

– zastanawia się Joanna. – Pracownicy zde- zaakceptowała wykonawcy, który gra na wie-gradowani z pozycji dyrektora domu kul- czorkach tanecznych. Powodem był jego rze-tury do funkcji kierownika filii MSK nadal komy niski poziom artystyczny, a seniorów mają dyrektorską pensję. Zresztą o wyna- trzeba przecież edukować. Kłopot w tym, że gradzaniu w ogóle nie wolno nam mówić, był to ulubiony wykonawca bywalców wie-zabrania tego regulamin pracy, który zobo- czorków tanecznych. Ostatecznie wycofano wiązuje nas do tajemnicy także „w kwestii się z odgórnego wyznaczania wykonawcy, bo wszelkich informacji dotyczących zakresu w paru filiach groził bunt seniorów. Powoła-prowadzonej działalności oraz spraw orga- ny został koordynator do spraw potańcówek nizacyjnych". A po co ta tajemnica? Jeste- oraz koordynatorzy (spośród pracowników śmy przecież placówką budżetową, funk- MSK) od różnych dziedzin. Przeprowadzają cjonujemy z publicznych pieniędzy.

analizy i składają je w dyrekcji. Za to ponad

Samodzielność po nowemu

rok po powołaniu MSK wciąż nie ma Rady

Programowej, której istnienie przewiduje statut.

W jaki sposób poszczególne filie MSK Podczas listopadowego briefingu w Urzę-K

3

A

kształtują ofertę kulturalną kierowaną dzie Miasta dyrektor Wodnicka wspomniaL

do lokalnych odbiorców? Na ile są w tym ła o wynikach analizy potrzeb zgłaszanych 3/2

EJDO

autonomiczne? Wiele mówi już to, że nie przez łodzian. Wynika z nich, że najpopular-

– 0

dysponują budżetem. Określają koszty niejsze są zajęcia z nauki języka angielskie-SK

przedsięwzięcia i czekają na zatwierdzenie. go, plastyki i tańca. Są też nowe propozycje, OP

OP

Tadeusz ocenia, że filie podlegają ręczne- cieszące się zainteresowaniem – kaligrafia, SK

– 0

mu sterowaniu. Centrala mocno ingeruje fotografia, ceramika i rękodzieło artystyczne.

JDO

w planowanie wydarzeń. Wszystko musi Dyrektor zapowiedziała powstanie nowych E

3/2

L

być konsultowane, odgórnie weryfiko- pracowni fotograficznych i ceramicznych.

A

3

wane. – Nie dostajemy zgody na niektóre Pracownicy MSK twierdzą, że to nie są żad-K

wydarzenia, sporo wydarzeń jest narzuca- ne odkrycia, żadne nowości, to wiadomo od nych. Mamy coś zorganizować wedle ży- lat – bez badań. Pracownia ceramiki w domu czenia centrali, ale nie wiemy, ile przezna- kultury Widok na Widzewie istnieje od 15 lat.

czono na to pieniędzy, czy w ogóle jakieś Nie słyszeli o tym, żeby kupiono wyposażenie będą. Pracujemy więc, nie będąc pewni, czy (komputery, oprogramowanie, aparaty) i pla-przedsięwzięcie będzie zrealizowane.

nowano otwarcie nowych pracowni fotogra-

– Brakuje jasnych zasad i to nam najbar- ficznych albo ceramicznych w jakiejś filii.

dziej przeszkadza – dodaje Witold. – Ro-Karolew, który od lat kierował swoją dzia-bimy coś i dowiadujemy, że to niezgodne łalność do seniorów, teraz miał obowiązek z profilem działalności, że robimy to nie zorganizowania półkolonii dla dzieci. Skąd tak, jakby dyrekcja sobie życzyła. Bywa, że mieli nagle wziąć te dzieci? Malwina poda-nie dostaniemy pozwolenia na wynajem je przykład niezrozumienia specyfiki po-sali, bo wynajmującego uznano za naszą szczególnych filii. – Nasze doświadczenia, konkurencję, choć nie ma do tego przesła- znajomość grup, które korzystają z naszej nek (na przykład ktoś robi jednorazowo oferty, nie są brane pod uwagę przy ocenie zamknięte zajęcia z własną grupą). Według potrzeb odbiorców. Filie mają nieco inny dyrekcji na przykład gimnastyka nie nale- profil w zależności od środowiska, w któ-ży do domeny domów kultury, ale ta sama rym działają (inny jest profil uczestnika) – są dyrekcja nie ma nic przeciwko temu, by miejsca, gdzie dominują rodziny z dziećmi, są w głównej siedzibie odbywały się wesela.

inne, gdzie aktywni są seniorzy. Są bogatsze Zwykle im mniej pieniędzy potrzeba na i biedniejsze społeczności. MSK natomiast realizację planów filii, tym większa jej samo- uśrednia propozycje i stawki opłat.

24

Rozmowy

NAJWAŻNIEJSZE JEST SACRUM

W kolejnych sezonach będziemy łączyć dzieła znane, cenione przez publiczność, które przynoszą dochód teatrowi, z pozycjami trudniejszymi, na które te bardziej znane mają zarobić. Do tytułów mniej znanych wciąż należy „Raj utracony” Krzysztofa Pendereckiego, którym będziemy świętować dziewięćdziesięciolecie urodzin kompozytora – mówi Marcin Nałęcz-

-Niesiołowski, od 1 stycznia 2023 r. dyrektor Teatru Wielkiego w Łodzi.

K

3

AL

3/2

EJDO

– 0

SK

OP

OP

SK

– 0

JDOE

3/2

LA

3

K

Marcin Nałęcz-Niesiołowski, fot. Joanna Miklaszewska Magdalena Sasin: Jak

kowskiej, z którą współpracuję, z problemami, które wyma-po miesiącu pracy

Opery Wrocławskiej, z którą

gają pilnego rozwiązania.

ocenia pan kondycję

współpracowałem, a także

Wie o tym całe artystyczne

Teatru Wielkiego

Teatru Wielkiego – Opery Na-

środowisko, nie tylko łódzkie.

w Łodzi?

rodowej czy Teatru Wielkiego

Zbiorowy spór na tle płaco-

Marcin Nałęcz-Niesiołowski:

w Poznaniu. Trzeba cały czas

wym zaistniał już ponad rok

Na podstawie poziomu spek-

pamiętać, że w tego typu in-

temu. Teatr zatrudnia 450

takli baletowych, operowych

stytucji kwestią najważniejszą

pracowników. To bardzo duża

i koncertów uważam, że kon-

jest sacrum – czyli sama sztu-

grupa, a znaczna część osób,

dycja artystyczna jest bardzo

ka. Niezależnie od wszelkich

w tym pracownicy artystyczni,

dobra, choć oczywiście dosko-

trudności sacrum musi być

otrzymuje obecnie jako pod-

nalenie umiejętności to praca,

zachowane.

stawę minimalne wynagrodze-

która nie ma końca. Porównuję

A na czym polegają te

nie. Zakończenie tego sporu

łódzką scenę do innych te-

trudności?

uważam – używając modnego

atrów operowych w Polsce,

Nie jest tajemnicą, że od dłuż-

obecnie określenia – za jeden

między innymi do Opery Kra-

szego czasu teatr zmaga się

z kamieni milowych dla dal-

Rozmowy

25

szego dobrego funkcjonowania nie „wracają” i uczestniczą mi się choć częściowo rozwią-teatru.

w wydarzeniach artystycz-

zać najpilniejsze problemy,

Jak chciałby pan ten

nych. Stąd także moje prze-

zadyryguję orkiestrą podczas

spór zakończyć?

konanie, że mecenat sztuki

premiery baletowej, która ma

Razem z organizatorem –

ponownie zagości w insty-

się odbyć w październiku. Tym

Urzędem Marszałkowskim

tucjach kultury w bardziej

razem będą to trzy choreografie

– przy wsparciu Ministerstwa

wymiernym i widocznym

do muzyki trzech kompozyto-

Kultury i Dziedzictwa Narodo-

kształcie.

rów polskich autorstwa trzech

wego chcę pozyskać środki na

Czy pańska kadencja

polskich choreografów: nieży-

zwiększenie dotacji podmioto-

ma upływać pod zna-

jącego już Konrada Drzewiec-

wej, tak aby przed końcem bie-

kiem kontynuacji tego,

kiego, Emila Wesołowskiego

żącego sezonu artystycznego

co było, czy raczej

i najmłodszego w tym gronie

zrealizować plan zwiększenia

nowego otwarcia?

Jacka Przybyłowicza.

wynagrodzenia pracowników.

Z tego wynika, że jest

pan zwolennikiem eta-

towego modelu pracy

W KAŻDYM SEZONIE

teatru, nie zaś impre-

saryjnego?

Zdecydowanie tak, szcze-

CO NAJMNIEJ

gólnie w takiej instytucji jak

Teatr Wielki w Łodzi. Trzeba

K

3

A

pamiętać, że tylko trzy teatry

CZTERY NOWE TYTUŁY

L

operowe w kraju mają status

3/2

EJDO

„teatru wielkiego” – oprócz

– 0

Łodzi jest to jeszcze scena

SK

w Poznaniu i Opera Narodowa Pod znakiem ewolucji. Z dy-A działalność arty-

OP

OP

w Warszawie.

rektorem artystycznym Ra-

styczna poza Łodzią?

SK

– 0

Zapowiada pan stara-

fałem Janiakiem nie dążymy

Jeżeli będę miał zaproszenia

JDO

nia o pozyskanie więk-

do totalnej zmiany. Z myślą

jako dyrygent z innych ośrod-

E

3/2

L

szych niż do tej pory

o kontynuacji dorobku arty-

ków, to w miarę możliwości

A

3

środków od sponso-

stycznego instytucji chcemy,

czasowych z nich skorzy-

K

rów. W jaki sposób?

żeby pojawiło się jak najwięcej

stam. Ustawa o organizowaniu

Nie mam nadzwyczajnych

ciekawych artystycznie, insce-

i prowadzeniu działalności

recept, po prostu wymaga to

nizacyjnie premier, zarówno

kulturalnej daje taką możliwość

złożenia ofert do tak zwanych

operowych, jak i baletowych.

i precyzuje warunki: korzystam

dużych sponsorów: dużych

Założyliśmy, że w każdym se-

wówczas z urlopu bezpłatnego,

spółek, ale także do mniej-

zonie teatr powinien pokazać

a moje obowiązki przejmują

szych, lokalnych firm oraz

co najmniej cztery nowe tytuły. zastępcy. Miałem niespełna instytucji. Z reguły większe

Jest pan dyrygentem,

25 lat, gdy zaczynałem pracę

firmy preferują stałe umowy,

podobnie jak Rafał

w Białymstoku, wykonując

na przykład zobowiązania

Janiak. W jakim stop-

obowiązki dyrektora naczelnego

sezonowe, a mniejsze wolą

niu chciałby pan mieć

i artystycznego jednocześnie. Te

wspierać pojedyncze wyda-

wpływ na repertuar?

dwie aktywności można połą-

rzenia.

Z dyrektorem artystycznym

czyć, nie chcę się więc wyrzekać

Okres wojenny i po-

i moim zastępcą Rafałem Jania-

działalności artystycznej.

pandemiczny sprzyja

kiem jesteśmy w bardzo do-

Czy zamierza pan

sponsorowaniu

brym porozumieniu. Wydarze-

spełniać repertuarowe

kultury?

nia artystyczne są oczywiście

życzenia widzów, czy

Obawa, że po okresie izolacji

ze mną konsultowane. Jestem

raczej kształtować ich

publiczność nie wróci do

pewien, że nie będzie tu trud-

gusta poprzez propo-

bezpośredniego kontaktu ze

ności. Na razie, do końca sezo-

nowanie mniej znanych

sztuką, na szczęście się nie

nu, chcę się skupić na sprawach

tytułów?

sprawdziła. Widzowie chęt-

wewnętrznych teatru. Jeśli uda

Z jakiegoś powodu najlepsze

56

Nowe technologie

Rozterki w zanurzeniu

Bogdan Sobieszek

Czy artyści porzucą technologię tworzenia Virtual Reality za pomocą kamer sferycznych (cinematic VR)? Widza oczekującego niezwykłych wrażeń, zanurzonego w świecie przedstawionym, zniechęca słaba jakość rozpikselowanego, nieostrego obrazu, który zaburza złudzenie realności.

Z kolei twórcy zmagają się z nieprzewidywalnością tej technologii, problemami na planie zdjęciowym, brakiem dostatecznej kontroli. Łatwiej cały proces twórczy przeprowadzić w komputerze.

Michał Pabiś-Orzeszyna, filmoznawca

twórczych związany z technologią VR –

z Uniwersytetu Łódzkiego, zajął się obser- mówi Michał Pabiś-Orzeszyna. – Punktem wacją osób testujących możliwości arty- odniesienia jest tutaj świat filmu, przede styczne, jakie daje technologia realizacji wszystkim z racji tego, że laboratorium utworów sferycznych. Badania, które pro- działa w Szkole Filmowej. VR niesie wiele K

wadzi od 2019 roku w ramach Laborato- wyzwań dla autorów przyzwyczajonych do 3

AL

rium Narracji Wizualnych w Szkole Filmo- pracy na planie zdjęciowym filmu 2D. Bez 3/2

EJDO

wej w Łodzi, można byłoby określić mianem nowych nawyków i konwencji nie ma inno-etnografii eksperymentów twórczych VR. wacji, rozwoju, udoskonalania technologii.

– 0

SK

Przygląda się działaniom przy projektach Dlaczego właśnie etnograficzna obserwa-OP

OP

realizowanych w Pracowni VR/AR wspo- cja? Jak tłumaczy Pabiś-Orzeszyna, etno-SK

mnianego laboratorium, kierowanej przez grafia czy etnologia zajmują się obserwo-

– 0

Jacka Nagłowskiego i Polę Borkiewicz. Ba- waniem ludzi w sytuacjach codziennych JDOE

3/2

dania objęły również doświadczenie VR lub niecodziennych i wyciąganiem wnio-LA

„Szepty” Jacka Nagłowskiego, które nie było sków na temat ich przyzwyczajeń. Tutaj 3

K

produkowane przez Szkołę Filmową.

filmowcy traktowani są jak plemię, które

– Interesuje mnie przede wszystkim pro- ma swoje zwyczaje, rytuały, porozumiewa ces krzepnięcia nawyków i konwencji się specyficznym językiem, dialektem, ma Na planie zdjęciowym przed kamerą sferyczną, fot. Szkoła Filmowa w Łodzi

Nowe technologie

57

swoje wartości. Można by to nazwać za so-Kłopoty się tu nie kończą. Podczas mon-

cjologiem sztuki z UŁ Tomaszem Ferencem tażu trzeba zdecydować, czy pracujemy socjologią grup artystycznych. W wypad- w wysokiej rozdzielczości 4K, 8K, 11K, bo ku Laboratorium Narracji Wizualnych to wtedy obraz jest czytelny, wyraźny – do-określenie byłoby bardzo trafne.

brze widać mimikę aktorów, ale za to pliki

Ekipa w krzakach

są tak ciężkie, że ich obróbka bardzo dłu-go trwa. To jest gigantyczna ilość danych.

W niskiej rozdzielczości dobrze się pracu-Utwory VR można podzielić na te reali- je, ale czasem przy konwersji na wyższą zowane za pomocą kamer sferycznych re- rozdzielczość po zakończeniu montażu jestrujących obraz dookólny poprzez kilka okazuje się, że twarz aktora wygląda zu-obiektywów (kamera Insta360 TITAN 11K pełnie inaczej. Dodatkowo kamery do re-ma osiem obiektywów z kątem widzenia jestracji obrazu dookólnego wciąż jeszcze 200°) oraz utwory wytwarzane cyfrowo są technologicznie słabe – mają problem (środowisko dookólne jest realizowane z odwzorowaniem czerni i przejść tonal-często za pomocą silników gier kompute- nych. – Pracujący przy „Szeptach” operator rowych). To są dwa odrębne światy. Z jednej Patryk Jordanowicz był zaniepokojony tą strony mamy procesy związane z organiza- jakością, zwłaszcza że przyzwyczajony jest cją rzeczywistego planu zdjęciowego, z dru- do bardzo dobrych kamer na planach zdję-giej – wszystko dzieje się w komputerze.

ciowych 2D, które potrafią uchwycić zniu-Organizacja planu w kontekście VR ansowane przejścia tonalne między cienia-znacznie odbiega od przyzwyczajeń filmo- mi a światłami – mówi Pabiś-Orzeszyna, K

3

A

wych. Przede wszystkim kamera rejestruje dodając, że w badaniach nie skupiał się na L

cały obraz dookoła siebie, a to znaczy, że kwestiach estetycznych, takich jak środki 3/2

EJDO

trzeba gdzieś ukryć ekipę zdjęciową, któ- filmowe kierowania uwagą odbiorcy (ka-

– 0

ra w wypadku filmu 2D ulokowana jest drowanie, ruch kamery, montaż). To rodzi SK

po prostu za kamerą, tylko aktorzy stoją oddzielne wyzwania.

OP

OP

przed nią. Dlatego w VR ekipa twórców

Codzienność stanowią również trudności

SK

– 0

musi się oddalić, schować za budynkiem realizacyjne podczas pracy na planie zdję-JDO

albo za krzakami, ale wtedy reżyser i ope- ciowym VR. Na przykład bywa, że obraz nie E

3/2

L

rator mają ograniczoną kontrolę tego, co zapisuje się na karcie pamięci w kamerze A

3

się dzieje przed obiektywami. Oczywiście, i nie wiadomo dlaczego. Niektóre aku-K

podobnie jak na „normalnym” planie, tu mulatory rozłączają się poniżej 60 proc.

również dysponujemy monitorem podglą- naładowania. Monitor podglądowy traci dowym. Jednak na płaskim ekranie obraz łączność. Jak sobie radzić z tą niestabilno-dookólny widzimy jako coś, co nosi na- ścią technologiczną, skoro nie istnieją jesz-zwę obrazu ekwirektangularnego (odwzo- cze protokoły rozwiązywania problemów rowanie walcowe równoodległościowe),

z VR. Jeśli w filmie 2D na planie zdjęciowym a jest sferą przeniesioną na płaszczyznę, jak nie działa np. kamera Arri, można zadzwo-porozcinany globus na ilustracji w atlasie nić do firmy Arri i dowiedzieć się dlaczego.

geograficznym. Obserwacja takiego obra- Jeśli coś nie działa na planie VR, przyczyn zu wymaga wytrenowanego oka, w mózgu szuka się na forach internetowych. Brakuje musi się dokonać odpowiednia translacja, wsparcia technologicznego od firm produ-rekonstrukcja sfery, dzięki czemu można kujących sprzęt. Protokołów radzenia so-ocenić, na ile ruch, choreografia postaci bie z sytuacjami kryzysowymi nie ma tak-na planie jest zgodna z założeniami. Jak że dlatego, że ta technologia się za szybko reżyser może z tego dziwnego obrazu wy- zmienia. Wciąż pojawia się nowy sprzęt, wnioskować, że aktor dobrze zagrał, że więc i problemy szybko się zmieniają.

jego mimika była wystarczająco wyrazista?

Z tym wiąże się inny problem: w VR widzo- Kamera czy komputer?

wie inaczej doświadczają ekspresji mimicznej i gestykulacji niż w filmie 2D. Trudno to Czy wobec tego tworzenie doświadczeń

wyważyć – ekspresja musi być czytelna, ale VR za pomocą kamer będzie kontynuowa-nie może być przesadna.

ne? Według Pabisia-Orzeszyny jest to na