nek

achu rynaks

ła

trz

nr ind. 323489 | ISSN 0860-3057 nakład 1400 egz.

ie w

K

P

AL

k na

E

AT)

JDO

y ratr

SK

a g

OP

cena 5 zł (w tym 5% V

P -

. M

AGA

y

ZY

zn

N K

c

UL

ia ty

TUR

w s

A

ty

LN

r

Y

a

Ł

ema

OD

z

ZI

ielo

I

pr

W

a w

OJE

k c

y

W

ie

ÓD

uz n

Z

a

T

M T

WA ŁÓD

2

ZK

IEGO

—

10

0/2

/22

1

magazyn kulturalny Łodzi i województwa łódzkiego

Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 1

0/2

2

FESTIWAL

ŁÓDŹ CZTERECH KULTUR.

Hania Rani

w kościele św. Mateusza,

9 IX 2022,

fot. HaWa / FŁ4K

2

K

2

A

MARTYNA CZECH.

L

„Symbiozooa”, 2021

0/2

EJDO

– wystawa

„Siedem etapów życia kobiety.

– 1

SK

Malarstwo polskich artystek”

OP

OP

w Galerii Willa,

SK

czynna do 13 XI

– 1

JDOE

0/2

LA

2

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1400 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

FALE z przesłaniem

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Muzyka w swej najbardziej wysublimowanej postaci może być przejawem doskonałości, znakiem istnienia absolutu.

Poukładane w rozmaite struktury dźwięki stanowią abstrak-cyjny komunikat, który działa na wrażliwość słuchacza w sposób bezpośredni, pozawerbalny. Paleta możliwych doznań jest nieograniczona: od głębokiego wzruszenia pięknem do niepokoju sprowokowanego szczególnym rodzajem fal akustycznych, od błogości szlachetnych uniesień po agresywne pobu-dzenie. Wystarczą same dźwięki – drgające K

cząsteczki powietrza. Coś tak abstrakcyj-2

AL

nego każdy odbiera na swój bardzo indy-0/2

EJDO

widualny sposób, a jednocześnie ten prze-

– 1

SK

kaz jest w stanie zestroić emocje tłumów.

OP

OP

SK

Nierzadko twórca dodaje do dźwięków

– 1

JDO

słowa i wtedy muzyka zaczyna przemawiać E

0/2

LA

2

wprost – snuje opowieść, przekonuje, staje się zwierzeniem, K

skargą, wyrazem radości, emanacją wspólnoty lub zarzewiem buntu. Długo można by wymieniać. Niech za przykład posłuży młody łódzki muzyk Patryk Pietrzak, który w formę ambit-nych piosenek ubrał spostrzeżenia na temat świata i relacji między ludźmi. Dzieli się swoją wiedzą, by doradzić, wzbo-gacić słuchających, ma coś istotnego do przekazania o życiu.

Nie mniej istotne kwestie – już nie w wymiarze prywatnym, osobistym, ale wspólnotowym – mają do przekazania członkinie ukraińskiego zespołu Dakh Daughters. Dla nich muzyka jest bronią w walce o niepodległość. Aktywnością artystyczną podtrzymują zainteresowanie, skupiają uwagę świata na zma-ganiach Ukrainy, pobudzają gotowość społeczeństw do pomo-cy przeciw agresji imperialnej Rosji. Czy jednak muzyka jest w stanie nas zmienić, sprawić, byśmy zrozumieli, pobudzić nasz zapał, zjednoczyć w dobrej sprawie?

4

SPIS TREŚCI

1 18Między 26 28

K 6

wiecień

Kultura

Jak brzmi

jesieni.

estradą

to broń.

chrząszcz

Andrzej

a sceną.

Rozmowa

(w trzcinie)?

Poniedzielski

Rozmowa

z członkiniami Dariusz Bilski

z Patrykiem

Dakh

Pietrzakiem

Daughters

K

2

AL

0/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

30 32 33 38

– 1

JDOE

0/2

L

Tumski

Ja i mój

Galeria

Koneser

A

2

pierścień

telefon.

Kalejdoskopu

sztuki i życia.

K

z życzeniem.

Łukasz Barys

– Kuba

Monika

Damian

Grzybowski

Nowakowska

Kasprzyk

4T 0aniec 4G 2orzkie żale, 4 4Tu i t 6

B

5edeker eraz.

– dzieło

przybywajcie!

z Łodzi.

Aleksandra

wielo-

Mieczysław

Maciej

Talaga-

artystyczne.

Kuźmicki

Cholewiński

-Nowacka

Magdalena

Sasin

5

10/22

49 51Piękna nasza 52 54

Łódź

Pralinka.

W imię spra-

wia

Young Fashion Polska cała.

Łukasz

wiedliwości

2022 już

Mieczysław

Maciejewski

poznawczej.

w listopadzie.

Kuźmicki

Agnieszka

Matusiak

zema

K

2

AL

0/2

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

60 62

Poznać,

Muzealnikiem 64

Sto lat

66

– 1

Bolesna

która pr

JDOE

0/2

LA

2

K

zrozumieć

być…

w pigułce.

sztuka

i pokochać

Rozmowa

Aleksandra

Jerzego

Ukrainę.

z Janem

Talaga-

Krawczyka.

Andrzej

Książkiem

-Nowacka

Gustaw

Sznajder

Romanowski

MUZYKA,

68 6K 9

Miejcie

alendarium

odwagę!

Pienisty

I str. okładki: PATRYK PIETRZAK, łódzki muzyk i aktor

– wywiad na str. 18

Fot. DARIUSZ KULESZA dla „Kalejdoskopu”

18

Rozmowa miesiąca

MIĘDZY

KAL

E

EJDO

SK

ENĄ

2

S

0/2

OP

– 1

C

– 1

T

OP

SK

0/2

2

S

R

JDOEL

A Ą D A

AK

PATRYK PIETRZAK.

Zdjęcia: Dariusz Kulesza

dla „Kalejdoskopu”

Rozmowa miesiąca

19

MIĘDZY

KAL

E

EJDO

SK

ENĄDana dana

2

Maryś

OP

Kara dana

S

0/2

– 1

C

– 1

T

OP

SK

0/2

2

S

R

JDOEL

A Ą D A

AK

ROZMOWA Z PATRYKIEM PIETRZAKIEM

Ja bym to nazwał raczej alternatywnym popem. Także dlatego, że popularności sensu stricto ta płyta mi nie przyniosła. Gdy robiliśmy w studiu „Toto”, Paweł Cieślak puścił instrumental i powiedział:

„Jakiś niezły popik tutaj leci”. Jeżeli ktoś potrzebuje ramek, to w porzo. Nie kluczę na siłę i nie zwodzę, bo to mnie bawi – po prostu cały czas interesuje mnie coś nowego. Jestem przeciwny ironicznemu dystansowaniu się do wszystkiego – mówi Patryk Pietrzak, łódzki muzyk i aktor (rocznik 1991).

20

Rozmowa miesiąca

CIĄGLE COŚ NOWEGO

Rozmowa z Patrykiem Pietrzakiem, łódzkim muzykiem i aktorem Rafał Gawin: Co myślisz

nagraniowej, kiedy też na-

o swojej płycie „OK

graliśmy „Ściany”, do których

Boomer” ponad rok od

powstał nasz ostatni klip.

premiery? Jesteś zado-

Utwór „Requiem aeternam”

wolony z jej odbioru?

nie spotkał się z akceptacją

Podoba ci się działal-

wszystkich członków zespołu,

ność solowa?

więc wziąłem go na moją pły-

Patryk Pietrzak: Nie analizu-tę. Przyniosłem gotowe tracki

ję, nie podaję w wątpliwość

z domu. Tak pracowałem nad

zasadności nagrania tej płyty.

solową płytą. Przynosiłem na-

Chciałem to zrobić i jestem

grania do studia, gdzie z Paw-

bardzo zadowolony, że ją na-

łem Cieślakiem dorzucaliśmy

grałem. Dość długo zbierałem

tak wiele osób było zaangażo-

różne rzeczy.

materiał i czułem, że to będzie

wanych w jego powstawanie.

No właśnie, jak jeszcze

coś innego niż dotychczas.

Teraz razem koncertujemy.

scharakteryzowałbyś

K

Znalazłem w sieci opi-

Przy okazji wydania tego albu-

różnice w pracy nad

2

AL

nie, że część materiału

mu chcieliśmy coś ogłosić na

albumami Ted Nemeth

0/2

EJDO

mogła być przygotowa-

fanpejdżu Ted Nemeth, żeby

a pracą nad „OK Bo-

ne dla Ted Nemeth.

ludziom, którzy za nami podą-

omer”? Cieślak jest

– 1

SK

Może to wynikać z faktu, że

żają, dać znak, w którą stronę

typem producenta

OP

OP

pisałem też dla zespołu. Wła-

to idzie. Zespół jest w remisji.

„totalnego”, który lubi

SK

ściwie „OK Boomer” różni się

Można tak powiedzieć o ze-

dużo dodać od siebie.

– 1

od płyty grupy tym, że piosen-

spole? Każdy z jego członków

Z korzyścią dla mate-

JDOE

0/2

ki nie zostały wzięte na salę

oddryfował. Przykrym począt-

riału. U ciebie figuruje

LA

2

prób. Pokazałem je chłopakom, kiem obecnej sytuacji była jako współkompozytor

K

tylko że nie było już zespołu.

śmierć naszego menadżera,

prawie wszystkich ka-

Chciałem zrobić coś innego.

wieloletniego przyjaciela, któ-

wałków.

Ten album nie był przyczyną

ry zarządzał całą, nazwijmy

W Ted Nemeth po prostu pi-

rozpadu Ted Nemeth, tylko

to, firmą. Wtedy wszystko się

sałem piosenkę i przynosiłem

czymś naturalnym, dziejącym

zmieniło. Damian (Ekman –

ją na próbę. Pracowaliśmy nad

się obok.

przyp. R.G. ) był piątym człon-nią z chłopakami i później szli-

Czy Ted Nemeth rozpadł kiem zespołu. To był zatem śmy do studia, by ją dalej roz-się definitywnie?

początek odchodzenia. Potem

grzebywać. Teraz dużo głębiej

Określiłbym to inaczej. Przy

Wojtek (Wierzba – przyp. R.G. ) wszedłem w home recording.

„OK Boomer” pracowałem

musiał definitywnie skończyć

Nagrywałem ścieżki w domu

z Mateuszem Dziworskim,

z Ted Nemeth, bo zaczął grać

i kiedy uznawałem, że to ko-

perkusistą Ted Nemeth. Ta

dość intensywne koncerty

niec mojej pracy nad utworem,

płyta nie powstałaby w takiej

z Baranovskim. A pracowali-

zanosiłem demówkę i tracki do

postaci, gdyby nie on. Grał,

śmy wtedy nad trzecią płytą.

Hasselhoff Studio. Ponownie

pomagał mi z bitami. Tego

I nic nie trafiło na „OK

odbywał się proces wyrzuca-

rodzaju współpracę zaczęli-

Boomer”?

nia, dodawania, czasami zmia-

śmy, jeszcze gdy Ted Nemeth

Jeden utwór – „Requiem aeter-

ny całego pomysłu. Jednak

funkcjonował pełną parą. To

nam”. Zresztą zostało to za-

najczęściej Paweł pracował na

również on ośmielał mnie,

znaczone – współautorami są

rzeczach, które przynosiłem.

kiedy miałem wątpliwości co

wszyscy muzycy Ted Nemeth.

Czyli nic się nie zmie-

do wydawania tego materiału

Ten utwór zarejestrowaliśmy

niło: z producentem

pod własnym nazwiskiem, gdy

podczas naszej ostatniej sesji

i multiinstrumentalistą

Rozmowa miesiąca 21

Pawłem Cieślakiem

shocie w takiej właśnie scene-

wizualnie spektakli dla dzieci.

współpracuje się bardzo rii: kamera cały czas odjeżdża Wybrałem go, by wyszła z tego

dobrze?

od twarzy bohatera, stop-

fuzja nieszablonowości. Zdję-

Paweł podchodzi do pracy

niowo ukazując, co się dzieje,

cia zrobił operator filmowy

z dużą dbałością o każdy

pojawia się druga postać itd.

Michał Stajniak.

utwór. Nie boi się ingerować,

Powstało jednak coś innego

Mystic to był twój pierw-

ale zawsze nadrzędnym celem

i jestem z tego zadowolony.

szy wybór wytwórni?

jest dobro danej piosenki.

A co do warstwy muzycznej

Wysłałem Michałowi Wardzale

trzy pierwsze solowe piosenki

– tak jak wcześniej materiał na

TEN ALBUM

drugą płytę Ted Nemeth. I do-

stałem pozytywną odpowiedź.

Początkowo nie chciałem

NIE BYŁ PRZYCZYNĄ ROZPADU wydawać tej płyty w dużym wydawnictwie, tylko wypuścić

całość na winylu, zainwesto-

ZESPOŁU TED NEMETH

wać w 200 sztuk nakładu.

To pewnie wynikało też ze

zmęczenia, bo z Ted Nemeth

mieliśmy trasę za trasą, a każ-

dy z nas musiał dodatkowo

pracować zawodowo. Dlatego

K

2

A

Może się to podobać lub nie; to

utworu, nigdy nie zamierzałem

chciałem odpocząć, odsunąć

L

specyficzny rodzaj pracy. Ja po

iść w folkową stronę, akurat

się od wydawniczego main-

0/2

EJDO

prostu lubię pomysły Pawła.

coś takiego przyszło mi do

streamu. Potem zasugerowano

– 1

Opowiedz o wideok-

głowy. Wytwórnia Mystic od

mi, żebym jednak wydał mate-

SK

OP

lipach do utworów

początku wierzyła w „Maryś”

riał w większej wytwórni.

OP

z „OK Boomer”. Najpo-

i promowała teledysk. Potem

Zdjęcia w booklecie

SK

– 1

pularniejszy, do mało

z Matizem zrobiliśmy lyric

płyty wyglądają, jakby

JDO

reprezentatywnego, bo

video do „Na czarno”. Wytwór-

powstały w późnych la-

E

0/2

L

najbardziej folkowego

nia wcześniej sugerowała, żeby

tach 90., co z racji two-

A

2

K

utworu „Maryś”, sko-

coś takiego wypuścić, więc

jego roku urodzenia jest

jarzył mi się z serialem

zapytałem Krzysztofa Ostrow-

przecież niemożliwe.

„Wataha”.

skiego, czy nie zechciałby się

Założeniem było ukazanie

Pewnie dlatego, że pojawia

tym zająć. Poczytywałbym

jakiegoś rodzaju intymności.

się w nim Leszek Lichota.

sobie to za fajną sytuację. Nie

Wszystko działo się podczas

W ostatniej chwili wpadłem

miał akurat czasu, ale pod-

pandemii. Przez rok robiłem

na to, żeby przedstawić mu

powiedział, że przecież teraz

u siebie w domu polaroidowe

pomysł na klip – wysłałem pio-

każdy ma w telefonie jakieś

zdjęcia różnych prywatnych

senkę i scenariusz. Bardzo mu

filmy, więc dlaczego miałbym

sytuacji. Nie wszystkie weszły

się spodobało, choć na począt-

tego nie zmontować sam. I to

do książeczki.

ku myślał, że to pieśni maryjne

są właśnie dziwnie pomonto-

Od końca izolacji

(śmiech). Klip został zreali-wane filmy z telefonu.

związanej z pandemią

zowany z Jankiem Cabanem

A jeśli chodzi o trzeci teledysk,

minęło ponad pół roku,

z Agencji Kreatywnej Sweet

do „Toto”, od dawna chciałem

a „OK Boomer” już ina-

Jesus. Odpowiadał za reżyserię

zrealizować klip z reżyserem,

czej się odbiera. Umyka

i zebranie wszystkich pomy-

który klipów nie robi. Zapro-

kontekst odosobnienia.

słów razem. Natomiast pomysł

ponowałem to więc Robertowi

Może za kilka lat wcale

na teledysk powstał w tym sa-

Drobniuchowi, dyrektorowi

nie będzie istotny.

mym momencie, co pomysł na

teatru lalkowego Guliwer

Gdy nagrywałem tę płytę, nie

piosenkę – kilka lat temu, gdy

w Warszawie, z którym pozna-

analizowałem tego. To zapis

w drodze z Warszawy do Łodzi

łem się w Gnieźnie, pracując

tamtego czasu. Kontekst pan-

podczas strasznej burzy stałem nad „Pinokiem”. Drobniuch demii może rzeczywiście nie

w korku. Myślałem o master

jest twórcą bardzo ciekawych

być ważny po latach, ale gdy

26

Rozmowy

Kultura to broń

– Rosja? A co to jest Rosja? – odpowiadają członkinie Dakh Daughters na pytanie, czy wyobrażają sobie koncert w Moskwie. Kiedyś tam występowały.

Na przykład po rewolucyjnych wydarzeniach na kijowskim Majdanie.

W ten sposób chciały opowiadać o sytuacji w Ukrainie poza jej granicami

– symbolem tej walki stała się pieśń „Rozy/Donbass”, zawierająca fragmenty Sonetu XXXV Szekspira oraz ukraińskich pieśni ludowych.

Ale po 24 lutego nie ma o tym mowy.

Agata Gwizdała: Pięć

GN: Myślę, że muzyka w czy-

kazywanie ich dalej – tak jak

kobiet, piętnaście in-

stej postaci nie jest już wystar-

w przypadku naszej rozmowy

strumentów, muzyka,

czająca, a przez to, że jesteśmy

przed koncertem w Łodzi.

taniec, śpiew, koncert

przede wszystkim aktorkami,

Długi czas Ukraina w ogóle nie

i spektakl w jednym.

to ta kreacja jest tutaj kluczo-

zajmowała się swoją polityką

W jakich okoliczno-

wa.

kulturową. Przez wszystkie te

ściach powstała grupa

RK: Poza tym taka zawsze

lata jej kultura była postrze-

Dakh Daughters?

była idea szefa teatru Dakh,

gana jako nieodłączna część

Ruslana Khazipova: Wszystko zespołów DakhaBrakha i Dakh kultury rosyjskiej. Dlatego K

miało początek w teatrze –

Daughters – Władysława Tro-

chcemy pokazać osobność tej

2

AL

wyrastamy z kijowskiego te-

ickiego. Te zespoły mają swoje

kultury, jej wyjątkowość, coś,

0/2

EJDO

atru eksperymentalnego Dakh.

charakterystyczne elementy.

co nas definiuje.

W pewnym momencie pojawił

To na przykład kapelusze

RK: Bo kultura to broń. Broń

– 1

SK

się pomysł, żeby założyć też

u DakhaBrakha. Nas reprezen-

w pewnym sensie potrzebna

OP

OP

zespół muzyczny, bo muzyka

tują makijaże.

na wojnie.

SK

i śpiew były bardzo ważną

A w którym momencie

I tak jest też po

– 1

częścią działalności teatral-

wasza działalność

24 lutego? Kultura po-

JDOE

0/2

nej. Podczas jednej z podróży

artystyczna splotła się

maga Ukrainie w walce

LA

2

do Paryża zdecydowałyśmy

z polityką?

z agresorem?

K

się zagrać koncert i tak to się

RK: Od zawsze tak było. Życie RK: To bardzo trudne, wycho-zaczęło.

artysty nie może być odłączo-

dzić na scenę, wiedząc, że w

Poruszacie się nie

ne od życia politycznego. Ak-

kraju codziennie zabijani są

tylko na pograniczu

tywny udział w wydarzeniach

cywile, giną dzieci. Ale mamy

różnych estetyk i ga-

politycznych zaczęłyśmy brać

też świadomość, że informacje

tunków, ale też różne-

od 2004 roku, od pomarańczo-

o tej wojnie, o naszej walce,

go rodzaju sztuk, dys-

wej rewolucji. Potem przyszedł

pojawiające się ciągle w me-

cyplin artystycznych.

Majdan 2014 roku. No a teraz

diach, w internecie, mogą już

Freak kabaret? A może to jest po prostu oczywiste. Bo trochę powszednieć. Jednak

macie jakąś definicję

tu nie chodzi stricte o politykę,

kiedy podczas koncertu mó-

swojej działalności?

ale o narodową tożsamość,

wimy bezpośrednio ze sceny

Ganna Nikitina: To gatunek

wolność i demokrację.

o tym, co się dzieje, sytuacja

genre, który pozwala łączyć

Dlatego chcemy przekazać

jest już zupełnie inna. To jest

ze sobą różne gatunki, często

to dalej w Europie i na całym

żywy kontakt, tu i teraz, nie

bardzo odległe.

świecie.

można tak po prostu wyjść

Bardzo ważną częścią

Wierzycie, że w tej wal-

i uciec od tych treści. To jest

waszych koncertów,

ce o wolność muzyka,

komunikat, który płynie z ser-

performensów są

sztuka może pomóc?

ca do serca. Szczególnie, że nie

kostiumy, makijaż –

Jak?

skupiamy się na samej walce.

trochę nawiązujący do

GN: Może pomóc zaintere-

Opowiadamy o konkretnych

kina niemego: białe

sowanie naszą działalnością,

osobach, ich trudnych losach

twarze, czerwone usta.

rozmowy na ten temat, prze-

w czasie tej wojny.

Rozmowy

27

K

Koncert w Teatrze Nowym w ramach festiwalu Łódź Czterech Kultur, 12 IX 2022, fot. HaWa / FŁ4K

2

AL

Jak wyglądają wasze

ale z drugiej mówimy też

GN: Nie.

0/2

EJDO

koncerty teraz, kiedy

wspólnie o przyszłości.

RK: Nie. Oni zabijają naszych

– 1

trwają działania wo-

Boicie się, że świat

ludzi, nasze dzieci. Zabierają

SK

OP

jenne?

zapomni o wojnie

nasze ziemie. Zabierają ziemie

OP

RK: Pamiętam moment, gdy

w Ukrainie?

innych. Żaden kraj nie może

SK

– 1

spotkałyśmy się 12 marca

RK: Jeśli chodzi o Polskę, nie nieść tyle zła. Mamy do czynie-JDO

we Francji. Wiedziałyśmy, że

mamy takich obaw. Za dużo

nia z tworzeniem nowego po-

E

0/2

L

musimy całkowicie zmienić

nas łączy. Wy też mieliście

działu świata. Moje dzieci i ja

A

2

K

program naszych koncertów.

trudną historię, to też nasza

nie chcemy żyć dłużej w takim

I zrobiłyśmy to w cztery dni.

wspólna historia. Obawy

świecie, który teraz mamy.

Zaczęłyśmy wykorzystywać

pojawiają się, kiedy myślimy

Rozmawiamy w mo-

materiały wideo z tego, co

o innych krajach w Europie. Na

mencie być może prze-

dzieje się w Ukrainie po wy-

przykład Niemczech, Austrii,

łomowym dla tej wojny.

buchu wojny. Ale pokazujemy

Szwajcarii, Francji… One są

Ukraina odzyskuje

także to, co działo i dzieje się

jednak dalej od Ukrainy i sytu-

kolejne tereny. Może

w świecie w związku z wojną.

acja wygląda tu nieco inaczej.

ten horror się nieba-

A jak czujecie się

Widzimy i czujemy wsparcie,

wem skończy?

w Polsce? Wystąpiły-

ale jednak nie zawsze i nie

RK: Już jesteśmy w tym po-

ście na festiwalu Łódź

wszędzie.

zytywnym momencie. Źle

Czterech Kultur – to

Pozwolę sobie zapytać

byłoby, gdyby – tak jak chciała

nie jest wasza pierw-

jeszcze o Rosję…

tego Rosja – Ukraina upadła

sza wizyta w Łodzi,

RK: O Rosję??? O co?

po trzech dniach od wybuchu

ale chyba ma zupełnie

No tak… rozumiem.

wojny. Sytuacja jest inna. Na-

inny charakter.

Wcześniej jednak wy-

szych żołnierzy szkolą specjali-

GN: Koncerty w Polsce stały

stępowałyście w Mo-

ści z innych krajów, dostajemy

się wyjątkowe, bo tutaj czuje-

skwie. Tam też chciały-

nowoczesną broń, wykorzy-

my, że jesteśmy bliżej domu.

ście mówić o sytuacji

stujemy najnowsze techno-

Czujemy to braterstwo, soli-

w Ukrainie. A teraz

logie. Ten szczęśliwy dla nas

darność, wspólnotę.

wyobrażacie sobie, że

koniec musi wreszcie nadejść.

RK: Z jednej strony łączymy

mogłybyście tam wy-

Tylko, niestety, nie wiemy jesz-

ludzi wokół tego nieszczęścia,

stąpić?

cze kiedy… Slava Ukraini!

54

Dyskusja

W imię sprawiedliwości poznawczej

Agnieszka Matusiak

Reakcja pana Profesora de Lazari na mój tekst nie jest dla mnie zaskoczeniem. Wpisuje się bowiem ona w konwencję relacji zachodzących między badaczami z kręgu studiów nad Rosją a pozostałymi wschodniosłowiańskimi slawistami. W owej relacji wciąż zdaje się pokutować rosyjskocentryczny dyskurs dominacji

– pisze prof. Agnieszka Matusiak, slawistka, szefowa Centrum Transkulturowych Studiów Posttotalitarnych na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego.

„Tak więc nawet teraz, kiedy nasza

wi, zaś swoją kulturę – pełnowartościową twierdza jest atakowana z kilku stron, i samowystarczalną, wówczas staje się on kiedy nie mamy nawet czasu, aby

najbardziej znienawidzonym wrogiem Ro-odpowiedzieć na te wszystkie życzliwe binsona. Takiego Piętaszka a priori ogłasza K

i nikczemne broszury i artykuły,

się «nienormalnym» – «burżuazyjno-nacjo-2

AL

którymi się nas bombarduje, to my,

nalistycznym» zdrajcą, którego miejsce jest 0/2

EJDO

jak to mówią, bierzemy się w garść

w więzieniu, albo «narodowo zboczonym»

i spokojnie kontynuujemy ofensywę. Po dewiantem, którego należy umiejscowić – 1

SK

pierwsze, nie należy się powtarzać. Po w domu wariatów. (…). Choć to smutne, Ro-OP

OP

drugie, nie należy być drobiazgowym.

sjanie, nie zważając na gromkie deklaracje, SK

Trzeba zawsze uderzać w sedno sprawy.

z reguły nie lubią «realnej» Ukrainy i wszel-

– 1

[…] Albowiem teraz, kiedy wreszcie

kimi staraniami usiłują ją marginalizować JDOE

0/2

nasza literatura wkracza na własną

w swojej świadomości, albowiem neguje LA 2

drogę rozwoju, musimy sobie zadać

ona tę wirtualną, wymyśloną sobie przez K

pytanie: na którą ze światowych

nich Ukrainę, którą kochają na zasadzie literatur powinniśmy obrać kurs.

automiłości, jako część swej imperialnej W żadnym wypadku na rosyjską! To

tożsamości: taką «wiecznie tańczącą i śpie-nie podlega jakiejkolwiek dyskusji. […]

wającą Małorosję», pozbawioną własnego Śmierć dostojewszczyźnie! Naprzód,

potencjału intelektualnego i własnego po-w kulturowy renesans!”.

litycznego kręgosłupa”. Tę opinię ukraiń-Mykoła Chwylowy „Apologeci pisarstwa”

skiego politologa i publicysty Mykoły Riab-

(1926, tłum. A.M.)

czuka („Dyskurs dominacji: z problematy-ki «asymetrycznych» stosunków ukraiń-

„Przyjmując horyzont postkolonialny, sko-rosyjskich”, „Porównania” 2008, nr 5, stosunki rosyjsko-ukraińskie można po- s. 167–181) warto uzupełnić o stwierdzenie, równać do relacji między Robinsonem że dla Ukraińców owa rosyjska miłość była Cruzoe a Piętaszkiem: każdy Robinson przeważnie „zaproszeniem na egzekucję”,

«kocha» swego Piętaszka, lecz czyni to do- którego imperialno-totalitarną istotę zna-póty, dopóki ten ostatni akceptuje reguły komicie uchwycił – jak pisałam w swym gry ustanowione i narzucone mu przez wcześniejszym tekście „Rozstrzelane od-siebie, co oznacza, że Piętaszek musi prze- rodzenie 3.0” („Kalejdoskop” 07–08/22) strzegać kolonialnej subordynacji i uzna- – Mykoła Chwylowy w „Opowieści o sa-wać ogólną zwierzchność Robinsona i jego natoryjnej zonie”, jak też w szeregu swych kultury. Natomiast gdy tylko Piętaszek pamfletów, w których twórca obszernie zapragnie się zbuntować, tj. ogłosić się su- przeanalizował kwestię odrębności historii werenem o statusie równym Robinsono- i kultury Ukrainy.

Dyskusja

55

Kultura przemocy

Esej wywołał falę krytyki w świecie za-chodnioeuropejskiej i amerykańskiej sla-wistyki. Głos pouczający swego czeskiego O rosyjskiej bratniej miłości przez przemoc kolegę po fachu w kwestii jedynej słusznej wobec krajów znajdujących się w imperial- możliwości odbioru dzieł Dostojewskiego nej strefie Związku Sowieckiego wspomi- zabrał także Josif Brodski („Dlaczego Kun-nał też Milan Kundera w swym głośnym dera myli się co do Dostojewskiego”), który eseju „Wprowadzenie do wariacji”, opu- stwierdził m.in.: „To prawda, że czołgi i ar-blikowanym w „The New York Review of mie zalewają kraj Kundery, przybywając ze Books” w 1985 roku, ale napisanym jesz- Wschodu, z irytującą regularnością, jeśli cze w 1981. W eseju tym pisarz wspomina jednak wierzy on, iż gatunek ludzki opisany inwazję na Czechosłowację w 1968 roku. przez Dostojewskiego zamieszkuje jedynie W trakcie zatrzymania i przeszukania tamte obszary, to dlatego, że Zachód nie samochodu od rosyjskiego oficera usły- wydał do tej pory pisarza na miarę Dosto-szał: „«Jak się pan czuje?, Jakie są pańskie jewskiego”. Stwierdzenie Brodskiego jest uczucia? To wszystko jest wielkim nie- dyskusyjne i dowodzi jego imperialnych porozumieniem. Ale wszystko się ułoży. horyzontów myślowych, typowych dla ro-Musi pan wiedzieć, że my kochamy Cze- syjskiej inteligencji, która sama zaznawszy chów. Kochamy was!» Krajobraz rozjecha- niemało represji od władzy carskiej, a po-ny przez tysiące czołgów, przyszłość kraju tem sowieckiej, nie potrafiła się wyzwolić przesądzona na wieki, czescy mężowie z intelektualnych pęt imperialnego mitu stanu aresztowani i wywiezieni, a oficer „wielkiej kultury rosyjskiej”.

K

2

A

wojsk okupacyjnych składa wam miłosną Rosyjską „miłość na śmierć i życie” po-L

deklarację. Wszyscy przemawiali mniej znali już wcześniej Węgrzy w 1956 r., 0/2

EJDO

więcej jak on – ich postawa nie wynikała a potem jeszcze w 1991 r. Litwini, następ-

– 1

z sadystycznej przyjemności gwałciciela, nie w 1994–1995 Czeczeni, zaś w 2013 r.

SK

lecz z innego archetypu, miłości zranionej: mieszkańcy Syrii, zwłaszcza Aleppo. Ani OP

OP

dlaczego Czesi (tak bardzo ich kochamy!) Związek Sowiecki, ani posowiecka Rosja SK

– 1

nie chcą żyć z nami w ten sam sposób?”. nie poniosła za to odpowiedzialności.

JDO

Kundera w swym tekście dokonuje po-

E

0/2

L

działu na kulturowy Zachód i Wschód i do A

Nieproste ścieżki tożsamości

2

tego ostatniego zalicza zarówno Rosję, jak K

i Związek Sowiecki, których specyfikę na- Żałuję, że nie mogę polecić polskiemu czy-rodową, zdaniem pisarza, stanowi doko- telnikowi (ze względu na brak przekładu) nywanie okrucieństw w imię miłości. Od- zbioru esejów jednego z ciekawszych ukra-powiedzialnością moralną za upowszech- ińskich pisarzy drugiej połowy XX wieku, nianie takiego modelu kulturowego Kun- Jewhena Hucały, który w „Mentalności dera obarcza Fiodora Dostojewskiego, od ordy” (pisanej w pierwszym pięcioleciu po którego dzieł odpychał go „świat przesad- uzyskaniu przez Ukrainę niezależności), nych gestów, ciemnych głębin, agresywnej niezwykle uważnie i przekonująco opisał

sentymentalności”, to znaczy „klimat jego rosyjski charakter narodowy, którego isto-książek; świat, w którym wszystko staje się tę stanowi w przekonaniu pisarza grabież-uczuciem; inaczej mówiąc: w którym uczu- cza polityka kosztem innych, barbarzyńsko cie zostaje wyniesione do rzędu wartości kolonizowanych nacji. Dziś, kiedy w Ukrai prawdy”. W przekonaniu Kundery „naj- inie wciąż giną od rosyjskich rakiet i poci-szlachetniejsze uczucia narodowe gotowe sków niewinni ludzie, a ich domostwa są są usprawiedliwiać najgorsze potworności; plądrowane, kiedy zatrważającej degrada-i z piersią przepełnioną lirycznymi uczu- cji ulega ukraińskie środowisko naturalne, ciami człowiek dopuszcza się plugastw trudno odmówić zasadności spostrzeże-w święte imię miłości”. Dlatego zarówno niom Hucały (jak i Kundery). Trudno także Dostojewski, jak i żołnierz armii najeż- uznać, że Rosja nie traktuje sfery kultury dżającej Czechosłowację w 1968 r. stano- jako frontu walki, skoro coraz bardziej za-wili dla Kundery ucieleśnienie tej samej piekle obraca w ruinę ukraińskie instytu-wschodniej kultury przemocy.

cje kulturalno-oświatowe, zaś na terenach

Document Outline

ok1

Kal_10_2022_f