2

K

SREBRNE MONETY

AL

I PACIORY Z XI W.

1/21

EJDO

Wystawa „90/90”

w Muzeum Archeologicznym

– 1

SK

i Etnograficznym,

OP

OP

czynna do 31 XII.

SK

Fot. ATN

– 1

JDOE

1/21

LAK

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

Kolumb Krzysztof Jański

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Kaliny 7, 41-506 Chorzów

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1450 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą

Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

Sny o POTĘDZE

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Łódź to trudne miasto – taka opinia od wielu lat pokutuje zwłaszcza wśród tych, którzy próbują tu realizować swoje artystyczne czy organizatorskie ambicje. Borykają się z brakiem funduszy, deficytem zrozumienia i dobrej woli decydentów, absurdami przepisów, niedostateczną uwagą ze strony mieszkańców, a ostatnio także z pandemią. Tkwią w klinczu i frustracji przez dekady albo szybko rezygnują, szukając szczęścia

w wielkim świecie, choćby w stolicy. Łódź

bowiem nie należy do pierwszej ligi glo-K

balnych (a i nawet krajowych) metropolii AL

i według wcale nierzadkich opinii jest 1/21

EJDO

jednym z najgorszych miejsc do robienia

– 1

SK

OP

kariery.

OP

SK

A jednak ma swój urok, który od czasu

– 1

JDO

do czasu przyciąga zainteresowanie i bu-E

1/21

LA

dzi sympatię. I choć Łódź nie przyjmuje z otwartymi ramio-K

nami, potrafi inspirować. Dlatego artyści tu przybywają – są przez chwilę albo zostają na lata i czują się dobrze. Czy jednak Łódź ich zaprasza, by wzbogacali wolny czas mieszkańców, zaspokajali ich weekendowy głód doznań? Jaka sztuka jest łodzianom potrzebna? Czy jest miejsce dla artystów w grze o przyszłość miasta? Nie muszą być stąd, by zrozu-mieć codzienny mozół neomieszczan i powiedzieć o nich coś, czego nie wiedzą albo o czym już dawno zapomnieli.

Gościnna Łódź na swej otwartości może tylko zyskać – za-domowiony artysta przybysz wprowadza ożywienie i świe-żość, współtworzy nowy porządek miasta. Także ci, którzy są permanentnymi migrantami „z nazwiskiem”, mają do odegrania istotną rolę, nawet jeśli oferują mieszkańcom miasta tylko iluzję spełnienia snów o potędze.

4

SPIS TREŚCI

14 15Na pokładzie 24 28

Pochlip

Mieszczanie

Oni wybrali

przed-zimny.

z Ulissesem.

i artyści.

Łódź.

Andrzej

Rozmowa

Tomasz

Aleksandra

Poniedzielski

z Maciejem

Majewski

Talaga-

Świerkockim

-Nowacka

KAL

1/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

32 34 37 4Ro 2

– 1

JDOE

1/21

L

Ten obcy.

Brakuje

Galeria

zmowy

A

Mieczysław

tylko rzeki.

Festiwalu

o Ciechowskim.

K

Kuźmicki

Magdalena

Komiksu

Magdalena

Sasin

Sasin

4 50Panny, 52 54

Strat 6

egie

Ważne

Kolekcja

teatralnej

matrony,

pytania.

w miniaturze.

iluzji (6):

legendy.

Paulina Ilska

Aleksandra

Metoda

Piotr

Talaga-

Strasberga.

Grobliński

-Nowacka

Michał

Rzepka

5

11/21

56 58

tręcza?

61 62

Łódź Filmowa

Krytycy i siła

Polihymnia

Harcerz

do likwidacji.

kobiet.

i polityka.

szpetnego

Bogdan

Bogdan

Gustaw

kraju.

Sobieszek

Sobieszek

Romanowski

Łukasz

Maciejewski

KAL

1/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

64

6K 9

Rozreklamo-

66„Tramwaj 68

– 1

JDOE

1/21

LA

Piwo

alendarium

K

wać miasto.

Tanfaniego”.

w zaświatach.

Rozmowa

Marcin

Maciej

z Marcinem

Andrzejewski

Robert

Andrzejew-

skim

I str. okładki: GINTAUTAS POTOCKAS, tancerz Teatru Wielkiego w Łodzi – czytaj na str. 34

ŁÓDŹ ARTYSTÓW nęci czy ods

Fot. Jerzy Maciej Koba

14

Felieton

Andrzej

POCHLIP

Poniedzielski

PRZED-ZIMNY

Listopad. Słowo, które jest doskonałą dziennikarską relacją i kawałkiem wiersza zarazem. I wciąga w drzewną metaforę.

W taki czas, kiedy jesień

No chyba nie ten słój!

Gdy w krąg pochlip przed-zimny się niesie – ten to na pewno nie jest mój!...

K

Kiedy pachnie w naturze przestojem,

Słoje zaniechań i się-nie-chceń

A

Człowiek

te półpełności, ćwierć-spokoje

L

1/21

EJDO

siada nad swojem przekrojem

I poszarpane

– 1

Nad przekrojem poprzecznym

I

SK

OP

tym, co błyska po drzewa ścięciu

Ukojeń

OP

nie kojarzy się dobrze

Słoje

SK

bo też trochę to jak – próbny pogrzeb

– 1

JDO

Siedzi człowiek nad swojem przekrojem

E

1/21

L

Siedzi człowiek nad swojem przekrojem

I podobnie jak Pan

AK

– współśrodkowych kręgów struktura

Niebieski Leśniczy

– ładne, ładne to nawet

nie musi słojów tych liczyć

sentymentalna bzdura (?)

Spirala ciemno-jasności

Siedzi człowiek nad swojem przekrojem

Kręgi na wodzie życia,

Z tego żniwa przeżywań

w którą był plusnął kamyk

takiej wiedzy ma kiść:

losu

Drzewo, piękne czy marne,

albo miłości

raczej jest stacjonarne

a on? musi się nosić (i znosić)

Siedzi człowiek nad swojem przekrojem

bo, musi iść

Myśli – tak krok po kroku

iść

tak rok po roku

i iść

słój za słojem

– ot, obrastałem tym, co moje

Moje?

Rozmowa miesiąca

15

NA POKŁADZIE

Z

ulissesem.

NOWY PRZEKŁAD

KAL

1/21

EJDO

SK

powieści

– 1

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/21

L

JAMESA

AK

JOYCE’A

ROZMOWA Z MACIEJEM ŚWIERKOCKIM

Oczywiście, znajdziemy w tej powieści fragmenty niezwykle ciężkie stylistycznie, gdzie trudno wyodrębnić narratora, wymagające znajomości historii czy filozofii albo po prostu domysłów ze strony czytelnika, jego intelektualnej aktywności, nie czyni to jednak „Ulissesa”

dziełem hermetycznym. Można czytać go na wiele sposobów, na przykład jako powieść czysto realistyczną – mówi Maciej Świerkocki, autor nowego przekładu „Ulissesa”, który ukazał się 14 października nakładem łódzkiego Wydawnictwa Officyna.

16

Rozmowa miesiąca

Rafał Gawin: Tylu tłumaczy próbowało, nikt po Macieju Słomczyńskim nie dobrnął do końca albo do początku.

Podobno do przełożenia „Ulissesa” skłoniły cię m.in. po-dobieństwa łódzkich i dublińskich peryferii. Towarzyszą-cy premierze tekstu Jamesa Joyce’a przewodnik po nim zatytułowałeś „Łódź Ulissesa”.

Maciej Świerkocki: Ten wieloznaczny tytuł wziął się stąd, że przekład powstawał w Łodzi, podobnie jak książka, i że ja tą Łodzią/łodzią Ulissesa płynąłem pośród różnych niebezpieczeństw czyhających na tłumacza i autora, lawirowałem nią, żeby ich uniknąć. Nawiasem mówiąc, Odyseusz korzystał z wielu statków, bo niektóre ulegały katastrofom, tytuł jest więc też przewrotny. A w Łodzi i Dublinie, zresztą nie tylko z czasów „Ulissesa”, dostrzegam podobny spleen.

KAL

Jak z perspektywy czasu i swojej pracy postrzegasz frag-1/21

EJDO

menty tłumaczone przez łódzkiego pisarza Zbigniewa

– 1

SK

Batkę?

OP

OP

Trudno mi je oceniać, było ich niewiele i wiem, że Zbyszek SK

– 1

nie uważał ich za skończone. Na pewno jednak starał się JDOE

1/21

L

jakby odbrązowić Joyce’a, zachować lekkość i swobodę AK

oryginału, nadać przekładowi naturalność. I to mu się chyba udało. Był też bardzo krytyczny wobec tłumaczenia Słomczyńskiego, więc w swoim przekładzie często skupiał

się na korygowaniu tego, co uważał za jego pomyłki czy niezręczności.

Wśród przyczyn, z powodu których przełożyłeś „Ulissesa”, wymieniasz dokonane przez Macieja Słomczyńskiego łagodzenie, niemal cenzurowanie niektórych ostrzej-szych antyklerykalnych, erotycznych i skatologicznych fragmentów.

Nie jestem pewien, czy to była jedna z przyczyn, nie układałem sobie takiej listy, ale na pewno zauważyłem te cenzorskie ingerencje w trakcie pracy nad przekładem.

Pytanie, na ile była to autocenzura czy po prostu nieuwaga tłumacza, a na ile wpływ cenzorów ze słynnej ulicy Mysiej.

Rozmowa miesiąca

17

KAL

1/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/21

LAK

Zdjęcia: Bogdan Sobieszek

24

Temat numeru

MIESZCZANIE

i artyści

Tomasz Majewski

Artysta nie musi być osiadłym krajanem. Zobaczy coś ostrzej i dokładniej, nie patrząc na miasto okiem, które zmętniało od długotrwałego nawyku, od nawarstwionych, milcząco omijanych urbanistycznych oczywistości.

W Łodzi radość bywa umiejętnością rzad-dowi dostawcy artystycznych doznań. Oni ką. Niełatwo ją opanować nawet na pozio-nie pozwalają Wam, mieszczanie, radować mie podstawowym. Nie bardzo wiadomo,

się wszystkim, co nie wymaga wysiłku.

u kogo się jej uczyć. Ćwiczenie zmysłów To znany modernistyczny dylemat. Za-

(zamilczmy tym razem o cnotach umysłu) kazują użycia miana radości estetycznych wymagałoby, aby dać sobie prawo do bez-wobec tego, co zadowala ludzi nierozu-

pretensjonalności, testowania własnych miejących podstawowych arkanów sztuki.

preferencji. A temu niechętni są, o czym Wam, neomieszczanie, dzisiejsi uczciwi KA

dobrze wiedział Baudelaire, czujni, alarmi-dorobkiewicze, którzy zjednoczyliście się, L

styczni „rozdzielcy pochwał i nagany, spe-założyliście miasto, otworzyliście sklepiki, 1/21

EJDO

kulanci od uczuć i ducha”, to znaczy zawo-przedsiębiorstwa, zaciągnęliście mieszka-

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/21

LAK

Jerzy Janiszewski „Koncert na wstążki”, 2016, Stary Rynek.

Fundacja Urban Forms w partnerstwie z Łódzkim Centrum Wydarzeń, fot. ATN

Temat numeru

25

niowe pożyczki – czy naprawdę potrzeba Wam dodatkowych intelektualnych kwa-lifikacji, zbędnych w życiu umiejętności

„profesjonalnego odczuwania”, by obrócić swój cenny wolny czas na rozkosze? Czy musicie tutaj oddawać inicjatywę „w ręce

CZY

mniejszości cierpiącej i protestującej”, w ręce użalających się nad brakiem uzna-nia artystów i kulturalnych animatorów, wiecznych malkontentów?

SZTUKA

Perfumowanie codzienności

POWINNA BYĆ Słuszna uraza i słuszny żal podpowiadają, że – nie. Oni chcą od Was tego, do czego nie dorastacie, ciągną gdzieś, gdzie Wy iść nie chcecie. A kiedy potwór kulturalne-

ZE WSZECH go snobizmu Was skusi – po wszystkim pozostaje na ogół tylko mgiełka nie-zrozumienia, gorszości własnej irytacji albo znudzenia. Artystom tak łatwo grać

MIAR

KA

szlachetną rolę. Oni tworzą alianse z ko-L

lorową hałastrą kawiarnianych obiboków, 1/21

EJDO

dziwnych cudzoziemców, przyjezdnych

– 1

poszukiwaczy wrażeń, wszelkiej maści

ZROZUMIAŁA,

SK

OP

aktywistów – bardziej zaabsorbowanych

OP

ścieżką rowerową niż Wami, bez krzty

SK

– 1

empatii dla kalwaryjskiego mozołu, pasji JDO

tkwienia w samochodowych korkach. Jak

KOMFORTOWA

E

1/21

L

w takim razie możecie się porozumieć:

AK

Wy – neomieszczanie i oni – artyści? Jakie będzie miejsce artystów w grze o przyszłość miasta? Rysuje się na horyzoncie

I KOJĄCA?

kilka różnych, mniej lub bardziej prawdo-podobnych scenariuszy.

Neomieszczanie, nie tak jeszcze pewni

swoich rutyn i nawyków, łakną odpo-

czynku i Wasza sztuka – tu zwracam się do artystów – powinna być ze wszech

miar zrozumiała, komfortowa i kojąca.

Dostępna niemal wszystkim i podążająca krok w krok za codziennymi zadaniami.

Może ona dekorować naszą codzienność,

perfumować, pobudzać i zaspokajać weekendowy głód zmysłowy konsumentów

niczym szczególnie niezainteresowanych.

Ideałem byłby koncert uliczny, murale, street art, nocne iluminacje, przestrzenne wideoprojekcje. Niespecyficzność takiej pożywki zmysłowej polega na tym, że

zaoferować może ją każdy, kto widział

kosmopolityczne miasto – metropolie

imitują tutaj siebie nawzajem.

28

Temat numeru

ALEKSANDRA TALAGA-NOWACKA

Oni wybrali Łódź

Od lat dominuje pogląd, że zdolni twórcy nie znajdują w Łodzi warunków, by spełniać się artystycznie i zawodowo, dlatego opuszczają miasto. To prawda – wielu wyjeżdża do Warszawy, Krakowa, Szczecina czy Berlina. Na tym tle może jednak zaskakiwać konkluzja, że ruch odbywa się w obie strony. Otóż spośród najwybitniejszych łódzkich artystów sztuk wizualnych większość to przyjezdni! Dlaczego pozostają w trudnym związku z miastem?

O d Władysława Strzemińskiego i Kata- w 1966 roku po studiach na tamtejszym rzyny Kobro poczynając, przez Teresę uniwersytecie oraz z artystycznym doświad-Tyszkiewiczową, Stanisława Fijałkow- czeniem w tworzeniu foto-obiektów i fil-skiego, Romana Modzelewskiego, Stefana mów, wynikającym z działalności w ramach K

Wegnera, Jerzego Trelińskiego, Krystyna Zie- grupy Zero-61. W 2014 roku artysta mówił

AL

lińskiego, Wacława Kondka, tworzących duet mi w wywiadzie: – Do Łodzi przyjechaliśmy, 1/21

EJDO

plakacistów Bogusława Balickiego i Stani- żeby się nauczyć warsztatu, zawodowstwa, sława Łabęckiego, Edwarda Łazikowskie- zyskać nowe środki wyrazu. Gdy pozna się – 1

SK

go, Andrzeja Różyckiego (i innych twórców technologię, zasady optyki, inaczej rozma-OP

OP

wchodzących w skład desantu z Torunia, wia się z fachowcami. A artyści na Zacho-SK

który w Szkole Filmowej powołał Warsztat dzie to ludzie wykształceni, trzeba być ich

– 1

Formy Filmowej), po tych, którzy przybyli partnerem.

JDOE

1/21

z bliska, bo z regionu: Lecha Kunkę, Leszka LA

Rózgę, Wiesława Garbolińskiego, Sławomira K

Iwańskiego. To przyjezdni. Przypomnę, że działali tu też Jerzy Nowosielski z Krakowa D zięki samokształceniu w ramach założo-nego przez siebie koła naukowego pod na-zwą Warsztat Formy Filmowej (1970–75)

oraz późniejsi emigranci do Berlina: urodzo-nabywali praktyki w tworzeniu awan-

ny w Nysie Ryszard Waśko i Ewa Partum gardowego kina, a wyniesiona z łódzkiej z Grodziska Mazowieckiego.

szkoły nauka i dostęp do profesjonalnego Ktoś powie: zgoda, ale wymienieni to ar- sprzętu pomogły im zaistnieć na świecie.

tyści już nieżyjący albo starszego pokolenia, Robakowski z 2014 r.: – Gdy zestawimy prace umoszczeni w Łodzi od lat i zaczynający najwybitniejszego amerykańskiego artysty działalność w innych warunkach społeczno- wideo Vito Acconciego z lat 1969–70 z na-

-gospodarczo-politycznych, czasem twórcy szymi filmami, jego ledwo widać, a nasze są już spoza bieżącego artystycznego obiegu. znakomite technicznie, świetnie udźwięko-Odpowiem kolejnymi wielkimi nazwiskami wione. To, że z socjalizmu przywieźliśmy

– solidnie umocowanymi w teraźniejszości: nową technologię i taką jakość, było zasługą Józef Robakowski, Cezary Bodzianowski, Szkoły Filmowej.

Magda Moskwa, i nazwiskami twórców Kiedy eksperymentatorzy ze Szkoły Filmo-młodszych, którzy w Łodzi znaleźli swoje wej, próbując zreformować uczelnię i zmienić miejsce niedawno i robią tu kariery, jak Łu- ją na multimedialną, spotkali się z oporem kasz Ogórek czy Ola Kozioł. A to tylko kilka szkolnych elit, a potem nastąpił jeszcze stan przykładów.

wojenny – grupa się rozpierzchła. Niektórzy Józefa Robakowskiego do Łodzi przekonało wyjechali z Łodzi. Józef Robakowski został.

istnienie Szkoły Filmowej – jak i pozostałych Jak wspominał, przez 15 lat nie miał pracy, twórców przybyłych wraz z nim z Torunia żył w biedzie, ale czuł satysfakcję, bo sytuacja

Temat numeru

29

w sztuce ciekawie się rozwijała i świat do młodej osobie większe miasto zapewniało jej nas przyjeżdżał. A w 1995 roku znów za- więcej szans i atrakcji. – Jednak klimat Łodzi, proszono go do wykładania na PWSFTViT. który kiedyś był mi bliski, coraz bardziej mnie Nadal jest aktywnym twórcą i kuratorem przygnębia. Dla artystów Łódź ma swój urok, wystaw. To on był inicjatorem zaprezento- ale jednocześnie jest potwornie trudna pod wania całej palety sztuki łódzkiej w ramach wieloma względami. Jest chyba najgorszym 20. Fotofestiwalu.

miejscem do robienia kariery, to miejsce dla

M

tych, którzy chcą się „zaszyć” i skupić. Komu agda Moskwa do Łodzi przyjecha- zależy na karierze, wyjeżdża do Warszawy.

ła z Poddębic na studia w ówczesnej Sądzę, że to, co zrobiłam w Łodzi, zreali-PWSSP. Wybór był oczywisty – Łódź zowałabym w każdym innym miejscu, bo była najbliżej. Jak mówi, po studiach zo- najistotniejsze w mojej twórczości jest moje, stała, ponieważ tutaj miała znajomych i jako dosyć specyficzne spojrzenie na świat. Jak KAL

1/21

EJDO

– 1

SK

OP

OP

SK

– 1

JDOE

1/21

LAK

Magda Moskwa, Bez tytułu, 2005

62

Wodzireje i amatorzy

harcerz

SZPETNEGO

kraju

Łukasz Maciejewski

Andrzej Munk zdążył nakręcić tylko kilka filmów, ale wszystkie są klasykami. W roku obchodów 100.

rocznicy urodzin i 60. rocznicy śmierci Munka warto przypomnieć sobie jego dorobek. Drwił z przesady, konwenansów i hipokryzji, jednak nigdy z człowieka.

Zginął w wieku 39 lat. Pocho-

n

dził z rodziny zasymilowa-

KA

nych Żydów, która przeszła

o

L

1/21

EJDO

na katolicyzm, przeżył fascy-

– 1

SK

nację socjalizmem i komuni-

OP

OP

zmem, szybko zrozumiał jed-

et SK – 1

nak, że każdy zachwyt może

JDOE

1/21

zmienić się w rozczarowanie.

li LAK

A euforia wobec czasów jest

ułudą, bo każdy czas staje się jedynie areną, na której e

walczą nieprzystające do siebie ambicje, charaktery, f

namiętności. Tę tragiczną świadomość Munk potrafił

przekuć w samoświadome kino – łączące dawny zachwyt reżysera z niedawnym zniechęceniem.

Andrzej Wajda pisał, że twórca „Eroiki” dokonał

rozróżnienia między bohaterstwem a bohaterszczy-zną. Granica zawsze była pokrętna, często niewidocz-na, ale Munk potrafił ją rozeznać. Jego twórczość ob-jawiła w Polsce, na czym polega „kino obywatelskie”.

Pokazywał opresję, portretował ludzi, którzy – jak Piszczyk – uciekali od odpowiedzialności albo – jak Marta z „Pasażerki” – odnajdywali w sobie siłę, która pozwa-lała im przeciwstawiać się doktrynie. Owa doktryna

Felieton

63

była zaś zaprzeczeniem wolnego sumienia, które po za-stosowaniu ultrasonografu prawdy potrafiło sprzenie-wierzyć się wewnętrznej rozwlekłości, zgorzknieniu.

W

Rejteradzie z autonomii myśli.

Pytaniem, które prześladowało Munka w dojrzałej O

twórczości, było sakramentalne: „Jak żyć?”. No jak?

W każdych czasach niewielu było stać na heroizm, ale D

prawie każdego na uczciwość. Marzenie o szczęściu osobistym przenikało się z tym o pięknym kraju i pięk-Z

nych ludziach. W tym sensie Munk pozostaje wiecz-I

nym harcerzem. Podobnym trochę do Konwickiego, R

opisującego w „Kompleksie polskim” mityczną krainę: Polskę, „ojczyznę wolności, matecznik tolerancji, wielE

ki ogród bujnego indywidualizmu”.

J

K

Kino Munka to genialne sceny, wybornie popro-A

E

L

wadzeni aktorzy. Do dzisiaj cierpnie skóra na wspo-1/21

EJDO

mnienie sekwencji z „Pasażerki”. Obóz w Oświęcimiu, i

– 1

SK

więźniarka i esesmanka. Przenikliwy wzrok Marty OP

OP

SK

(Anna Ciepielewska) i wypracowana pogarda Lizy a

– 1

JDO

(Aleksandra Śląska). Moment, w którym wzrok ak-E

1/21

L

m

A

torek się krzyżował. Marta zobaczyła wtedy w Lizie K

skazę w idealnym mechanizmie. Liza złapała w locie (i w spojrzeniu ofiary) własny niepokój. Albo Piszczyk a

– bohater „Zezowatego szczęścia”. Pozornie to niecie-t

kawy koniunkturalista, oportunista i ciułacz. Ale Munk odkrył w nim tragiczny symbol: charakterologiczny o

typ, który – do dzisiaj – omija polskie kino, literatura, sztuka. Oto obywatel, którego przerasta ojczyzna. Nie rzy

nadaje się na romantycznego bohatera ani na działacza opozycji. Jest „everymanem”, który najlepiej czułby się np. w Luksemburgu. Żyjąc przyzwoicie, płacąc podatki, podlewając kwiatki. Niestety, Piszczyk mieszka w Polsce, gdzie przyzwoitość i nieprzyzwoitość taplają się w tej samej ambiwalencji. I nigdy nie wiadomo, co tak naprawdę oznacza święty spokój. Polska nie jest rajem dla Piszczyków. W ogóle nie jest rajem.

Document Outline

1

Kal_11_2021_f