Marcin Masecki

podczas koncertu

Masecki Trio

w Filharmonii Łódzkiej

16.01.2024 r.

tępień

Marcin S

Fot.

Kalejdoskop 02/24

1

Redakcja

Klaudia Pieniak,

z cyklu „Mizary”, 2022,

fotografia otworkowa

– wystawa

„Czas teraźniejszy

niedoskonały”

(z Marią Lasmakovą)

w Galerii Re:Medium,

czynna do 3 marca

Na okładce: Pofabryczna architektura

na Księżym Młynie

Fot. Radosław Stępień

Adres redakcji

Druk

Łódzki Dom Kultury

SilverPrint

ul. Dowborczyków 18, 90-019 Łódź

ul. Gliniana 13

tel. 793 326 217

91-336 Łódź

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład 1300 egz.

Informacje o imprezach

prosimy przesyłać na adresy

Prenumerata

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

Nie mogą Państwo znaleźć „Kalejdoskopu”

kalendarium@ldk.lodz.pl

w sklepie lub w kiosku?

Można zaprenumerować go w redakcji.

Redakcja

Bogdan Sobieszek – redaktor naczelny

Wystarczy wpłacić na konto

Aleksandra Talaga-Nowacka

Łódzkiego Domu Kultury

(44 1020 3352 0000 1002 0014 2562)

Projekt graficzny

kwotę 88 zł, a poczta dostarczy

Marta Krzemień-Ojak, Leniva° Studio

co miesiąc egzemplarz „Kalejdoskopu”

(jedenaście kolejnych numerów).

Skład

Na kalejdoskop@ldk.lodz.pl należy przesłać Aleksandra Gruszczyńska

swoje dane do wysyłki wraz z informacją, Justyna Purczyńska-Zieleniewska

od którego numeru ma się zacząć prenumerata.

2

Wstępniak

„Szara”,

ale kochana

Bogdan Sobieszek, redaktor naczelny

Oddajemy w Państwa ręce lutowy numer „Kalejdoskopu”

w nowej szacie graficznej. Mamy nadzieję, że będzie ona przyjazna czytelnikom – jasna, przejrzysta, atrakcyjna wizualnie. Magazyn wygląda teraz inaczej, ale cele, które sobie stawiamy, przygotowując jego treść, pozostają te same. Chcemy dostrzegać to, co dzieje się w świecie sztuki, literatury, teatru i filmu w Łodzi i województwie. Chcemy obserwować ważne dla kultury procesy, być inspiracją dla refleksji i dyskusji. Mogę chyba powiedzieć, że przez pół

wieku „Kalejdoskop” stał się częścią tożsamości Łodzi, lustrem, w którym ta tożsamość się przegląda. Jaka jest?

Gdzie leżą jej źródła? Co ją kształtowało przez ostatnich dwieście lat? Tropów szukamy w historii, literaturze, przestrzeni, w losach naszych bliskich, zakorzenionych w mieście od wielu dekad. Nie są to łatwe konstatacje.

Do głowy w pierwszej kolejności przychodzą określenia

„złe miasto”, szare, zadymione, odrapane, „kominogród”.

Ciekawe, że te stereotypy generują sami mieszkańcy.

Tworzona przez wiele nacji, boleśnie doświadczona, niepełna Łódź jest jednak żywotna, podnosi się z kolejnych katastrof, mozolnie buduje wspólnotę, lokalną społeczność, przywiązanie do życia w tym właśnie miejscu, mimo wszystko. Czym jest łódzkość? Niech za jedną z możliwych odpowiedzi posłuży fragment tekstu Błażeja Ciarkowskiego zamieszczonego w lutowym „Kalejdoskopie”: „W XIX wieku

»ziemia obiecana« niczym mityczny Lewiatan pochłaniała Żydów, Niemców i Polaków. Pożerała architekturę Berlina, Wiednia, Paryża i Petersburga. Trawiła secesję, neobarok i eklektyzm. W ten sposób powstało miasto, w którym ogromne fabryki przypominają średniowieczne fortece, wille pomniejszych przedsiębiorców są nadreńskimi zameczkami, zaś najwięksi fabrykanci mieszkają w »Luwrach«”. ¶

Kalejdoskop 02/24

3

Spis treści

10 Chemia z Wieniawskim.

Rozmowa z Wojciechem Niedziółką

46

Temat numeru

16 Łódź jak feniks.

Rozmowa z Tomaszem Cieślakiem

20 Między antykiem

a nowoczesnością.

Przemysław Owczarek

24 Papuzia tożsamość.

Błażej Ciarkowski

28 Bez meldunku.

Piotr Grobliński

Fot. HaWa

32 Hulaj dusza.

20

Andrzej Poniedzielski

33 Galeria Kalejdoskopu

– Gu-Tang Clan

40 Artyści mogą budzić miasto.

Gustaw Romanowski

42 Błyski. Janusz Majewski.

Łukasz Maciejewski

44 Jedz, kłóć się i kochaj?

Piotr Grobliński

46 „Frankenstein”,

czyli skąd się bierze zło.

Fot. Bogdan Sobieszek

Paulina Ilska

4

10

Fot. Marcin Stępień

48 Wszystko, wszędzie, naraz.

66 Ważne jubileusze.

Rafał Gawin

Piotr Kasiński

54 Gromader.

68 Jasne pełne VAT.

Dariusz Bilski

Pienisty

56 Autsajderzy.

69 Kalendarium

Maria Mażewska

59 Końce i początki.

Łukasz Barys

33

60 Festiwal kontrowersji.

Bogumił Makowski

63 Turbulencje.

Mieczysław Kuźmicki

64 Postanowienie noworoczne:

odkryć geniusza.

Fot. ATN

Maciej Cholewiński

Kalejdoskop 02/24

5

Tożsamość

miasta

Łódź stworzyli merkurianie, czyli kulturowi pośrednicy. Żydzi i Niemcy inicjowali i stymulowali procesy nowoczesności.

Z obydwu tych nacji w przeważającej mierze wywodziła się łódzka burżuazja. Robotnicy zaś rekrutowali się z polskich chłopów, którzy także byli „wychodźcami” z własnej tradycji.

I choć literatura przełomu XIX i XX w.

pokazuje Łódź jako miasto niepełne, jednocześnie daje świadectwo wysiłków uczynienia z fabrycznego molocha przestrzeni dobrej do życia, zbudowania wyrazistej lokalnej społeczności obejmującej wszystkich łodzian, niezależnie od różnic. Mimo kolejnych katastrof (łącznie z transformacją ekonomiczną 1989 r.) Łódź zawsze

odnajdowała siłę, aby się podnieść.

Fot. Radosław Stępień

Kalejdoskop 02/24

15

Temat numeru

Łódź jak feniks

Opowiedzenie Łodzi niemiecko-żydowsko-polskiej, nieco także rosyjskiej, czeskiej, francuskiej, szkockiej – to prezentacja modelu życia społecznego, który wcale nie jest oczywisty. Na pewno nie był on powszechny w Europie XIX i XX wieku. Moim zdaniem właśnie to byłaby opowieść o łódzkiej specyfice i tej opowieści mi ciągle brakuje – mówi Tomasz Cieślak, autor wydanej pod koniec 2023 r. książki „Łódź. Szkice o literaturze, przestrzeni i historii” (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego), profesor w Zakładzie Literatury i Tradycji Romantyzmu Uniwersytetu Łódzkiego.

była miasteczkiem, które w analogicznym czasie trudno było w ogóle zauważyć. Między wspomnianymi miastami było sporo

podobieństw, ale także mnóstwo je różni-ło. I rzeczywiście, teksty na temat Łodzi zapełniają opisy szarych tłumów, niemal cieni, które suną do pracy, spędzają w niej długie godziny, wracają tylko po to, aby się wyspać i ruszają z powrotem w stronę fabryk.

Tomasz Cieślak,

fot. Bartosz Burski

Pierwsze rozdziały książki skupiają się na stereotypowym portretowaniu

Łodzi. Dalej sporo piszesz o rewolucji Michał Kędzierski: Czy gdybym chciał 1905 r., a jednak zauważasz, że i ona nie zamknąć kwestię „Łódź w literaturze”, jest dziś ważna w zbiorowej pamięci.

używając jednego słowa, „niedostatek” Rozdziału o Łodzi w okresie PRL nie ma byłby dobrym wyrazem? W latach naj- w ogóle. Książkę kończysz wierszem bardziej dynamicznego rozwoju literac- Jerzego Jarniewicza „Love Song”, który kie ujęcie Łodzi jest, jak piszesz, ubogie dotyczy znikania, nieobecności. Zatem i stereotypowe. Słynne „złe miasto”, czy „niedostatek” to dobre słowo?

„kominogród”, którego fabryki są jak Myślę, że tak. Łódź prezentowana w litera-usta żywego organizmu, pochłaniające- turze przełomu XIX i XX w. jest miastem go robotników zmierzających do pracy. niepełnym. W tym sensie, że z naszej współ-Miasto wyzysku, Manchester Wschodu. czesnej perspektywy oczekiwalibyśmy śla-Tomasz Cieślak: Należy oczywiście za- dów jakichś trwałych instytucji. Mam na znaczyć, że Manchester przed okresem myśli nie tylko kontekst organizacyjny, niezwykłego wzrostu, który dokonywał się ale także istnienie pozastrukturalnych w związku z rozwojem przemysłu w końcu sposobów organizacji życia społecznego.

XIX wieku, jednak istniał. Tymczasem Łódź Spodziewalibyśmy się także w przestrzeni 16

miejskiej charakterystycznych punktów mieszkańców. W powojennej Łodzi tej odniesienia. Najbardziej oczywisty przy- ciągłości nie widać. Dlatego zdecydowa-kład to wieża Eiffla w stolicy Francji. A gdy- łem się zakończyć książkę bez sięgania by zapytać o specyficzny element archi- do literatury, która powstała po 1945 r.

tektury Łodzi? Odpowiedzią mogłaby być Oczywiście dokonałem rozeznania wśród Manufaktura, ale wolałbym taką ankietę wielu późniejszych powieści, których przeprowadzać internetowo, żeby osoby akcja dzieje się w Łodzi. Jest także spo-odpowiadające w ten sposób nie widziały ro utworów poetyckich wyraźnie w niej zawodu na mojej twarzy. Nie mam nic prze- zakorzenionych. Mam jednak wrażenie, ciwko Manufakturze, natomiast uważam, że ich autorki i autorzy przyglądali się że powstała i działa jako centrum zastęp- miastu, które nie żyje tak intensywnie jak cze, które nie wykształciło się w sposób na- żyło wcześniej. Chciałem zatem skupić się turalny. To kapitalizacja braku, o którym na intensywności życia przedwojennej rozmawiamy. Ale było dla mnie ważne i in- Łodzi. Porusza mnie niezwykła żywotność trygujące odnajdowanie śladów usilnego tego miasta, doświadczanego przez kolejne organizowania się łodzian. Weźmy słynną katastrofy, by wymienić tylko bunt łódzki kategorię lodzermenscha, która w okresie i jego konsekwencje, rewolucję 1905 r., któ-dwudziestolecia międzywojennego, a po- ra przyniosła też pozytywne zmiany, czy tem w PRL została sprowadzona do głupoty nieco zapomnianą w lokalnym kontekście i wyzysku. Ja natomiast widziałbym w lo- tragedię I wojny światowej, podczas któ-dzermenschu lokalnego patriotę. Kogoś, rej Łódź była niemal frontowym miastem.

kto dostrzega sens i potrzebę budowania Na to nakłada się jeszcze utrata dostę-lokalnej wspólnoty. Co ważne, nie powinna pu do rosyjskiego rynku oraz doszczętne to być wspólnota etniczna czy majątkowa, ograbienie przez Niemców. Gigantyczną której spoiwem byłby np. poziom bogac- katastrofą była II wojna światowa. Moż-twa. Powinna ona obejmować wszystkich na powiedzieć, że i transformacja ekono-łodzian. I przynajmniej od lat 70. XIX w., miczna 1989 r. boleśnie się tu odcisnęła.

a już tym bardziej w latach późniejszych, Mimo to Łódź odnajdowała siłę, aby się widać autentyczne przywiązanie do mia- podnosić. Pod tym względem jest fascy-sta. Przyglądam się wysiłkom uczynienia nująca. W radzeniu sobie z niezwykłymi z fabrycznego molocha przestrzeni dobrej przeciwnościami.

do życia, zbudowania wyrazistej lokalnej społeczności. To ogromna zasługa minio- W tym, co mówisz, wyczuwam sporo nych generacji. Ale wszystko umarło wraz emocji. Mam wrażenie, że przebijają z wybuchem II wojny światowej.

one także przez warstwę bądź co bądź

naukowego tekstu twojej książki.

I znowu „niedostatek”…

Ależ wiem, że tak jest. Zresztą kiedy na ze-Jeszcze w latach 80. XX w., gdy koleżanki braniach naukowych prezentowałem frag-i koledzy, którzy przyjechali tu na studia menty powstającej pracy, koleżanki i kole-z innych miast, pytali „no dobrze, to co tu dzy mówili „widać, że masz oczekiwania jest takiego wyjątkowego?”, trudno było w stosunku do Łodzi, a literatura ich nie kogokolwiek poruszyć szarością, biedą spełnia”. Dostrzegali też moją irytację, któ-i bylejakością. Mam wrażenie, że w in- ra bierze się między innymi ze wspomnia-nych miastach dałoby się znaleźć wyraź- nego stereotypowego portretowania tego ne nici historycznej ciągłości. Dotyczy to miasta. Starałem się oczywiście zachować nawet Wrocławia, w którym przecież także choćby minimalny dystans. Ale zdecydow dużym stopniu dokonała się wymiana wałem, że kompletna sterylizacja tekstu Kalejdoskop 02/24

17

Temat numeru

Między antykiem

a nowoczesnością

Przemysław Owczarek

Spryciarz był Merkury, jucha,

mistyków i magów oraz Merkuriusz al-

Ale, widać, nie miał niucha,

chemików, odkryty na nowo w renesansie Kiedy począł plany snuć,

i przefiltrowany przez nowożytną filozofię, By nad Łódką stworzyć Łódź.

czczony przez różokrzyżowców, okulty-

Bo fabryczne stawia grody

stów i wolnomularzy – stał się w końcu iko-Frajer tam, gdzie nie ma wody.

ną nowoczesności. Kapitalizm ma niewiele Tam, gdzie łódzkich wód królowa

wspólnego z alchemiczną transmutacją

W swym korycie… łajna chowa.

materii, dla której złoto było symbolem ka-mienia filozoficznego w misterium królew-Na co wskazują cytowane wyżej przekor- skiej sztuki odkrywania tajemnic archa-ne i zabawne „Strofy o Łodzi i łodzianach”, icznej ontologii i korespondencji. Znakiem opublikowane w 1912 r. w łódzkim perio- świętego związku makro- i mikrokosmosu, dyku satyrycznym „Śmiech” tuż przed w którym jedno jest wszystkim. Stąd cześć końcem złotych czasów la belle epoque? alchemików dla boskiej Natury. Kapita-O patronacie Merkurego nad Łodzią pi- lizm to „alchemia” na opak, zbiór strategii sałem już na tych łamach. Badałem pro- i praktyk przetwarzających surową ma-cesy historyczne, przemiany w filozofii, terię w towar, a towar w zysk. Kapitalizm literaturze, sztuce i architekturze oraz jest wyzyskiem Natury i słabych w masie transformacje ekonomiczne i społeczne, ludzi, dlaczego więc tak mocno przylgnął

dzięki którym starożytny bóg, przez Gre- do niego wizerunek Hermesa? Komentarz ków nazwany Hermesem, przez Rzymian Waltera Benjamina zawarty w „Pasażach”, Merkurym, z potężnego boga-symbolu dziele niezwykle istotnym dla zrozumienia przeistoczył się w XIX wieku w alegorię XIX wieku i nowoczesności, sygnalizuje handlu i przemysłu, a więc i kapitalizmu. charakter korespondencji zachodzących Rekonstruowałem zarosłą przez dzieje między antykiem a nowoczesnością: „[…]

ścieżkę, na której patron pasterzy, kup- dla Baudelaire’a nowoczesność jest nie ców, złodziei, żeglarzy, pisarzy i błaznów, tylko znamieniem jego epoki, ale również bogactwa i straty, wynalazca ognia, pisma, formą energii, za pośrednictwem której miar i wag, przewodnik zmarłych, trickster przyswaja ona sobie wprost dziedzictwo i posłaniec bogów, ojciec heroldów i pan antyku. Spośród wszystkich relacji, w ja-pośredników, w kolejnej odsłonie jako hel- kie wchodzi nowoczesność, jej stosunki lenistyczny Hermes Trismegistos, władca z antykiem są szczególnie istotne”.

20

Płaskorzeźba

przedstawiająca

Hermesa z herbem

Łodzi (po lewej),

umieszczona na

budynku Izby Skarbowej

przy al. Kościuszki.

Zdjęcia: Bogdan Sobieszek

Stąd tak ogromna różnorodność Her-

Łódź merkurian

mesowo-Merkuriańskich alegorii w formie detali architektonicznych, które możemy Kogo wspierał Merkury? Pośredni-napotkać w Łodzi i innych miastach na ków. Bez nich kapitalizm i nowoczesność XIX-wiecznych fasadach budynków prze- wymykają się intelektowi. Od wieków na mysłowo-handlowych, a także dworcach ziemiach polskich, w Europie, ale także i urzędach pocztowych. Stąd obecność wi- na skolonizowanych przez Europejczy-zerunków boskiego szelmy na etykietach ków kontynentach funkcje pośredników handlowych, dyplomach wystaw świato- kulturowych pełnili Żydzi. Yurij Slezkine wych, akcjach przedsiębiorstw – odkąd w „Wieku Żydów” obszernie opisał ten fe-banki, fabryki i siedziby rodów przemy- nomen inicjujący i stymulujący procesy słowej burżuazji przyjęły kształty histo- nowoczesności. Ale nie tylko ten lud pełnił

rycznych kostiumów właściwych dla ary- funkcję etnicznych czy zawodowych ob-stokracji: fabryka to gotyckie zamczysko, cych wśród ludności od pokoleń osiadłej na bank lubi być neobarokowym gmachem, ka- danym terenie. Czasami obcość etniczna mienica lub willa odgrywają renesansowy nakładała się na zawodową, jak to bywało budynek mieszkalny. W tym karnawale sty- do lat międzywojennych z romskimi kotla-lów na niemalże stulecie zmartwychwstały rzami. Jeśli zaś chodzi o etniczną obcość duchy historycznych epok europejskiej i pośrednictwo właściwe dla przełomu architektury, zanim dostrzeżono ich „mar- XVIII i XIX wieku, Slezkine wskazał szcze-twotę” w lustrze czystej modernistycznej gólnie Chińczyków w południowo-wschod-fasady. W tej epoce rozpoczętej podbojami niej Azji, Hindusów w Afryce Wschodniej Napoleona, a zakończonej rzezią w oko- i Żydów w Europie. Na obszarze Imperium pach pierwszej wojny światowej społeczeń- Rosyjskiego ten status przysługiwał także stwo stanowe przemieniło się ostatecznie niemieckim kolonistom jako pośrednikom w klasowe, podziały społeczne przestały i przedstawicielom, którzy odnajdywali zależeć od urodzenia. Odtąd decydowały się w wolnych zawodach, carskiej admi-o nich: pracowitość, przedsiębiorczość nistracji, handlu, jako fabrykanci i kadra i intelekt, oczywiście merkuriański, bo techniczna przemysłu. Owo pośrednictwo, sprytny, ruchliwy i odkrywczy.

wywiedzione zresztą z dziedziny, w której Kalejdoskop 02/24

21

Temat numeru

Papuzia tożsamość

„Polska tradycji nie posiada, wręcz przeciwnie – zmieniała swoje tradycje jak rękawiczki” – przekonywał historyk sztuki Tadeusz Chrzanowski, kontynuując tym samym myśl, którą w końcu XIX wieku sformułował Hubert Vautrin, podróżujący po ziemiach Rzeczypospolitej. „Tak wielu architektów, tak mało budowli” – załamywał ręce, patrząc na architekturę, w której on, światowiec i bywalec, zauważał wpływy włoskie i francuskie, ale nie potrafił dostrzec lokalnej tożsamości.

Błażej Ciarkowski

Być może Vautrin szukał jej w niewła- posądzać o to, że miasto widzi jedynie ściwych miejscach albo zachodnioeuro- z okna swej limuzyny.

pejska optyka nie pozwalała mu widzieć Przez dekady Łódź uchodziła w Polsce za Polski inaczej niż jako peryferii Zachodu. „miasto amerykańskie”, pozbawione histo-Zostawmy jednak francuskiego erudytę rii i tradycji. A jednak mimo tych braków w powozie brnącym przez błotnisty gości- (a może właśnie dzięki nim) ukonstytu-niec ku rogatkom Warszawy i przenieśmy owała się wyjątkowa „papuzia” tożsamość się do Łodzi trzeciej dekady XXI wieku. łódzkiej architektury. W XIX wieku „ziemia

„Łódź jest papugą. Hałasuje i naśladuje, obiecana” niczym mityczny Lewiatan po-nie wyznacza trendów ani nie trzyma się chłaniała Żydów, Niemców i Polaków. Poże-tradycji” – pisze w mediach społecznościo- rała architekturę Berlina, Wiednia, Paryża wych Urszula Niziołek-Janiak, działaczka i Petersburga. Trawiła secesję, neobarok społeczna i samorządowa, którą trudno i eklektyzm. W ten sposób powstało miasto, Modernistyczna

kamienica Jakuba

Lando, której nie

powstydziłyby się

modernistyczna

Gdynia czy Tel Awiw,

została zaprojektowana

przez… absolwenta

Wydziału Architektury

Politechniki w Dreźnie

Pawła Lewego

Zdjęcia:. Błażej Ciarkowski

24

Socmodernistyczna

unifikacja sprawiła,

że coraz trudniej było

mówić o lokalnej

specyfice architektury.

„Łódzkie city” nie

odbiega znacząco od

swoich odpowiedników

w Poznaniu czy

Warszawie, a sam

jego autor, Aleksander

Zwierko, przybył

do Łodzi z Wrocławia

w którym ogromne fabryki (przyjezdni szkół Wrocławia, Warszawy czy Gdańska.

architekci uznawali je za budzące grozę Próżno jednak dopatrywać się lokalnego i podziw) przypominają średniowieczne kolorytu w ich dokonaniach. A zresztą szu-fortece, wille pomniejszych przedsiębior- kanie znaczących różnic stylistycznych ców są nadreńskimi zameczkami, zaś naj- w obrębie szerokiego nurtu powojennego więksi fabrykanci mieszkają w „Luwrach”. modernizmu w skali kraju takiego jak Pol-Ich projekty tworzyli ludzie wykształceni ska jest stosunkowo trudne. Można, nieco w Petersburgu i Berlinie, Wiedniu i Rydze, na siłę, szukać socmodernizmu poznań-którzy przenosili na łódzki grunt nie tylko skiego, warszawskiego, śląskiego czy łódz-własne zdolności, ale także obce wpływy.

kiego. Można poświęcić się różnicowaniu Nie zmieniło tego odzyskanie niepodle- tego, co tak naprawdę było ponadlokalne głości ani nawet nadejście mody na archi- i unifikujące. Na koniec i tak dojdziemy tekturę modernistyczną. Nowoczesność jednak do wniosku, że „Alfa” w Poznaniu, przynieśli do Łodzi absolwenci wydziałów ściana Wschodnia w Warszawie i zespół

architektury z Warszawy, Drezna czy Pa- „Główna” w Łodzi mogłyby zamienić się ryża. Osiedle im. Montwiłła-Mireckiego, miejscami i chyba nikt nie powiedziałby, jeden z najwybitniejszych przykładów że dzieło Zwierki jest zbyt „łódzkie”, aby modernistycznego budownictwa socjal- stać w stolicy Wielkopolski, a realizacja nego, mogłoby powstać na warszawskim Jerzego Liśniewicza nie pasuje do charak-Żoliborzu. Kamienice Judy Salomonowicza teru stołecznej socmoderny.

czy Jakuba Lando w niczym nie ustępują Prawdziwy duch łódzkiej architektury

gdyńskim ikonom modernizmu. Ich twórcy, objawił się dopiero wraz z nadejściem lat nawet jeśli urodzili się w Łodzi, nie mogli 90. XX wieku. Łódzcy projektanci zaczęli się w niej kształcić, bowiem miasto nie poszukiwać inspiracji w tradycji – także miało ani uczelni technicznej, ani tym bar- tej, której ruch modernistyczny odmawiał

dziej wydziału architektury. Sytuacja ule- prawa bytu. Sięgali zatem do eklektycz-gła zmianie dopiero po II wojnie światowej. nych kamienic, interpretowali secesyjne Twórcy, którzy w czasach PRL budowali formy dekoracji. Wszystko to przepusz-zręby tego, co przy odrobinie dobrej woli czali przez postmodernistyczny pryzmat, możemy nazwać łódzką szkołą architek- który oblekał elewacje nowych budynków tury, wywodzili się z architektonicznych w błękitne szkło refleksyjne, upraszczał

Kalejdoskop 02/24

25

Teatr / recenzja

Jedz, kłóć się

i kochaj?

Gdybyśmy się nie kłócili, nie mielibyśmy wspólnych zainteresowań – mówi w pewnym momencie bohater „Korepetycji z miłości”. Czy w takiej sytuacji da się uratować związek? Czy (okazywania) miłości można się nauczyć?

Komedię francuskiej dramatopisarki Flavii Coste wyreżyserował w Teatrze Powszechnym Sławomir Narloch.

Piotr Grobliński

Flavia Costa

„Korepetycje z miłości”,

reżyseria – Sławomir

Narloch, polska

prapremiera

na Małej Scenie Teatru

Powszechnego w Łodzi

2 XII 2023.

Fot. M. Zakrzewski

Charlotte (Magda Zając-Zawadzka) bohaterów uczestniczymy w małżeńskiej i Max (Artur Zawadzki) po 27 latach mał- terapii przygotowanej przez Doktora żeństwa znaleźli się w ślepym zaułku. On Love (Jakub Kryształ/Kamil Suszczyk).

poświęca się pracy, ona kupowaniu ubrań, Ten oprócz dekalogu dobrych rad ma on interesuje się nieugotowanym obiadem, dla nich ćwiczenia z odgrywania scenek ona – sztuką Fridy Kahlo. Ich rozmowy to pomagających wzajemnie się zrozumieć ciąg wzajemnych pretensji i złośliwości. i odnaleźć zagubione uczucia. Powrót do Dość stereotypowe ujęcie małżeńskiego domu, pierwsza randka, zamiana strojów, kryzysu stanowi punkt wyjścia dla poka- a nawet mowa pogrzebowa – te scenki rze-zania przekornej historii. Dzięki zabie- czywiście pozwalają uzyskać dystans do gom inscenizacyjnym młodego reżysera nieistotnych w gruncie rzeczy sporów, z każdą sceną oddalamy się od prozy życia a przy tym wywołują zabawne sytuacje.

w stronę lirycznej opowieści o naturze mi- Konwencja teatru w teatrze pozwala ak-łosnych relacji. Razem z parą głównych torom pokazać wszechstronność. Muszą 44

zagrać postaci udające w scenkach samych pracuje w Teatrze Powszechnym jako…

siebie, w dodatku pokazać ich stopniową bileter. W odpowiednim momencie był

przemianę – otwieranie się na terapeu- w odpowiednim miejscu i teraz na zmia-tyczny eksperyment. Max jest początko- nę – albo sprawdza bilety, albo sam gra, wo nieufny, uczestniczy w tej małżeńskiej nie tylko na akordeonie (radzi sobie także dramie na odczepnego, ale z czasem się w drobnych zadaniach aktorskich). Z przy-wciąga. Charlotte odwrotnie – początko- jemnością muszę też wspomnieć o Marcie wo raczej się popisuje swoimi tanecznymi Jarczewskiej, która co prawda na scenie umiejętnościami, żartuje i kokietuje, z cza- się nie pojawia, ale użyczyła magicznie sem jednak zaczyna okazywać prawdziwe brzmiącego głosu trzem postaciom mó-uczucia. Ta sekwencja to prawdziwy popis wiącym z offu.

aktorski. Wypada bardzo naturalnie. Być Z kolei postać grana przez Jakuba

może także dlatego, że para grająca główne Kryształa zmienia się jak za dotknięciem role w realnym świecie jest małżeństwem. czarodziejskiej różdżki, gdy zakłada ubiór, Oczywiście proces leczenia nie przebie- w którym można by pojawić się na balu ga bezboleśnie. Doświadczamy zmiennych kostiumowym w Wersalu czasów Ludwika nastrojów – śmiejemy się i wzruszamy, pła- XIV. Wyrafinowany przepych i dworskie czemy jak widzowie najlepszych komedii maniery budują nastrój, dla którego kon-romantycznych („Cztery wesela i pogrzeb” trapunktem są beztrosko romantyczne są przywoływane cytatem). Surrealizm melodie grane na akordeonie. Kawiarenki stopniowo odrealnianych sytuacji i czarny z lampionami i pasaż Róży z blaskiem tysię-humor mieszają się z sentymentalnymi cy szkiełek. Wdzięk paryskich dziewcząt, wspomnieniami i szczerymi wyznania- wdzięk łódzkiej aktorki. Łódź miesza się mi. A potem następuje kolejny zwrot akcji tu z Paryżem, którego legenda miasta za-i zaskoczenie, które aby zadziałało, musi kochanych została użyta jako znak (a zna-pozostać tajemnicą. W każdym razie za kiem tego znaku jest widok wieży Eiffla puentę można uznać słowa: Trudno żyć w tle). Co do kulinariów – trudny wybór we dwoje, ale żyć samemu jeszcze trudniej. między croissantami i foie gras a piero-Przesłanie zarówno dla par zatruwających gami i bigosem został kompromisowo roz-sobie życie i zmierzających prostą drogą do strzygnięty na rzecz sushi, międzynarodo-rozwodu, jak i dla mądrych przed szkodą wego dania klasy średniej.

zakochanych.

W bonusie, żeby nie powiedzieć w pro-

Na ścianie salonu naszej pary, na tle mocji, śmieszny dialog małżeński. – Ładne podniszczonej tapety wisi reprodukcja buty sobie kupiłam? – Ile? – No dwa. – ZA obrazu Degasa. Postać baletnicy ożyje na ile? – Trzysta. – Czyli sześćset, jak znam scenie za sprawą Zuzanny Brzezińskiej, życie, niemało. – No dobra, to oddam te która oprócz nietypowego zadania aktor- czerwone. – Kupiłaś dwie pary? – Była skiego ma też piękny epizod taneczny. promocja.

A Charlotte tańczy z Maksem, próbując

„Korepetycje z miłości” to urocza kome-odnaleźć wspólny rytm w muzyce w sty- dia z niemałą dawką życiowej mądrości.

lu „Pod dachami Paryża”. Akordeonowe W sam raz na Walentynki. Zanim pójdzie-kompozycje Jakuba Gawlika przynoszą cie na małżeńską terapię, spróbujcie sko-atmosferę małych kawiarenek i pokojów rzystać z teatralnego odpowiednika. Przy na poddaszu. Wykonuje je muzyk, którego odrobinie dobrej woli może wystarczyć.

historia mogłaby się rozwinąć w filmo- Wyjdzie taniej i zostanie na dobrą kolację.

wy scenariusz. Paweł Majchrowski jest Albo na buty dla żony. A potem to już tylko studentem Akademii Muzycznej, który praca domowa… ¶

Kalejdoskop 02/24

45

Do dyskusji

Festiwal

kontrowersji

Zabytkowy park na Zdrowiu zimą otula cisza. Z przyjściem wiosny zaroi się tu od spacerowiczów, a powietrze wypełni śpiew ptaków. Ta sielanka skończy się w lipcu największym w Polsce festiwalem muzyki elektronicznej. W alejki wjadą ciężarówki wiozące elementy pięciu scen, nagłośnienia i infrastruktury dla 30 tysięcy uczestników. Taki jest plan – organizator podpisał z władzami Łodzi umowę na trzy lata. Jak na razie festiwal Audioriver wytworzył w Łodzi kilka scen konfliktu…

Bogumił Makowski

Scena I – dobrostan zwierząt

o niskich częstotliwościach. W tym roku 2/3 lęgu zimorodków z Australii padło, Audioriver Festival przez 18 lat odby- gdy podczas próby w sąsiedztwie „wal-wał się w Płocku; gromadził wielbicieli nęły basy”.

różnych odmian elektronicznych brzmień, A należy pamiętać, że poznańskie ZOO

od house’u przez techno po drum & bass. jest otoczone buforem w postaci dużego Łódzka edycja ma zostać zlokalizowana na lasu i ma powierzchnię 120 ha, tymczasem 30 ha parku im. Józefa Piłsudskiego. Przez łódzka placówka mieści się na niespełna ulicę sąsiaduje z nim ZOO. 12 lat temu, 17 ha, a pobliski park na Zdrowiu podczas spłoszone przez chuliganów, padły w nim festiwalu straci walor bufora.

dwie żyrafy. Te zwierzęta reagują na hałas W samym parku gniazdują ptaki (okres

dużym stresem. Jedną z przyczyn likwi- lęgowy trwa od maja do sierpnia), pojawia-dacji działającego przed laty na Zdrowiu ją się także dziki, sarny, są gady i płazy oraz lunaparku był właśnie hałas.

nietoperze. Ryzyko potwierdza Regionalna Jednak zdaniem Justyny Krakowiak, Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi, któ-rzeczniczki prasowej zwierzyńca, dobrze ra informuje, że przepłoszone ptaki mogą przygotowane wydarzenie nie powinno porzucać lęgi. Wzmożone przemieszczanie mieć wpływu na dobrostan mieszkających się, ucieczka niektórych gatunków zwie-tu zwierząt. – Dostaliśmy zapewnienie od rząt narazi je na kolizje z samochodami.

organizatora, że nasze zdanie będzie brane pod uwagę przy planowaniu tej imprezy –

Scena II – zieleń w parku

mówi Krakowiak

Odmiennego zdania na temat wpływu

Oprócz pospolitych gatunków drzew

hałasu na zwierzęta jest Remigiusz Koziń- w parku są także drzewa rzadko spotykane, ski, kierownik działu edukacji i wolonta- niektóre wręcz egzotyczne, oraz liczne riatu w ogrodzie zoologicznym w Poznaniu. pomniki przyrody. O wpływ kilkudziesięciu

– Najgorsze są nagłe „uderzenia” dźwięków tysięcy ludzi przemierzających przez trzy 60

Audioriver w Płocku

Fot. Artur Aen Nowicki

dni festiwalową część parku zapytaliśmy Scena III – partycypacja, czyli

Zarząd Zieleni Miejskiej. Odpowiedzią jest wszystko o was bez was głucha cisza. Natomiast od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi dowie-

– O planowanym festiwalu dowiedzie-

dzieliśmy się, że „pozytywnie zaopiniował liśmy się z mediów. Gdzie więc jest ta gło-organizację festiwalu Audioriver w parku szona przez łódzki magistrat partycypacja im. Marszałka J. Piłsudskiego w Łodzi. (...) społeczna? – pyta pani Joanna z osiedla Organizator zobowiązany został do odpo- im. Montwiłła Mireckiego. – Na założonym wiedniego zabezpieczenia naniesień ro- w social mediach profilu Zielone Serce ślinnych, koordynowania pracy pojazdów Zdrowia błyskawicznie „zameldowało mechanicznych, tak by poruszały się wy- się” dwa tysiące łodzian. – Nie jesteśmy łącznie w niezbędnym zakresie, w śladzie przeciwnikami festiwalu, ale zabytkowy istniejących utwardzonych alejek parko- park na Zdrowiu to niedobre miejsce na wych bądź na przygotowanej tymczasowej koncerty muzyki elektronicznej.

nawierzchni”.

Zdaniem społeczników parkowa przyro-

– Na wiosnę, gdy drzewa już będą zielo- da ucierpi w sposób niewyobrażalny. Anna ne, wraz z przedstawicielami Zarządu Zie- Ginalska (Zielone Serce Zdrowia) wspomi-leni Miejskiej w Łodzi odbędziemy w par- na noc świętojańską na Zdrowiu: zosta-ku na Zdrowiu wizję lokalną, by spełnić ły zniszczenia, śmieci, zanieczyszczone wszystkie warunki i by nasze działania krzaki. A przecież Audioriver to nie jedna nie szkodziły przyrodzie – wyjaśnia Piotr noc, lecz okres od 1 do 18 lipca – przygoto-Orlicz-Rabiega, szef festiwalu Audioriver. wanie, koncerty i sprzątanie. Konserwator Tymczasem pomysłem na zorganizowa- zabytków zalecił, by ciężarówki poruszały nie festiwalu na Zdrowiu oburzony jest Ry- się po parku tylko drogami utwardzonymi, szard Bonisławski, przewodnik turystycz- ale takich jest tu kilka.

ny po Łodzi i regionie łódzkim, współautor Choć w rozpowszechnianych przez or-książek o zabytkowych parkach w mieście, ganizatorów festiwalu materiałach jest in-prezes Towarzystwa Przyjaciół Łodzi: – formacja, że impreza ma być ekologiczna, Park jest własnością wspólną, dlaczego sam Piotr Orlicz-Rabiega w wywiadzie po więc ktoś niefrasobliwie podjął decyzję 15. edycji Audioriver w 2022 r. na Portal-o lokalizacji takiego przedsięwzięcia w tym Płock mówił: „Na jednym z festiwali popro-miejscu? Konserwator zabytków i zarząd- szono mnie o udział w panelu na temat, czy ca parku zamiast dbać o ten zieleniec, go- festiwale muzyczne mogą być ekologiczne.

dzą się na jego niszczenie.

Powiedziałem, że to czysta hipokryzja”.

Kalejdoskop 02/24

61