Migawka

1

KALEJDO

SK

OP

– 01/2

3

ŚWIĄTECZNY NASTRÓJ.

W centrum Łodzi,

fot. Piotr Zdrzynicki

2

„RUCHY TEKTONICZNE.

K

3

A

O artystycznych symptomach

L

transformacji”.

EJDO

Wystawa w Muzeum Sztuki ms1

(na pierwszym planie obiekt

– 01/2

SK

Pawła Kowalewskiego

OP

OP

z 1989 roku),

SK

czynna do 19 III.

– 01/2

Fot. ATN

JDOELA

3

K

WYDAWCA

PRENUMERATA

„Kalejdoskopu”

Cena za numer – 4 zł

RUCH – mieszkańcy Łodzi

ADRES REDAKCJI

DRUK

i województwa mogą zamówić

ŁDK, 90-113 Łódź, ul. Traugutta 18

SilverPrint

prenumeratę, korzystając ze strony

tel. 797 326 217

ul. Gliniana 13, 91-336 Łódź

www.prenumerata.ruch.com.pl

e-mail: kalejdoskop@ldk.lodz.pl

pytania: prenumerata@ruch.com.pl

www.e-kalejdoskop.pl

Nakład: 1400 egz.

lub tel.: 22 693 70 00,

801 800 803 (pn.-pt. w godz. 7-17).

REDAGUJĄ

INFORMACJE O IMPREZACH

KOLPORTER – tylko instytucje mogą Bogdan Sobieszek

prosimy przesyłać na adresy:

zamawiać prenumeratę w oddziałach

– p.o. redaktora naczelnego,

kalejdoskop@ldk.lodz.pl

firmy Kolporter S.A.

Aleksandra Talaga-Nowacka

kalendarium@ldk.lodz.pl

na terenie całego kraju.

Informacje pod numerem infolinii

PROJEKT GRAFICZNY

PARTNEREM PISMA JEST

0 801 205 555

Jakub Stępień,

lub na stronie internetowej

współpraca Oliwia Adamkowska

http://sa.kolporter.com.pl/

Wstępniak

3

PRAWDA ekranu

Bogdan Sobieszek, p.o. redaktora naczelnego Dokumentaliści obserwują świat przez obiektyw kamery.

Potem na ekranie opowiadają o tragediach i szczęściu, nie-zwykłych zjawiskach i wyjątkowych ludziach – gwiazdach popkultury i bohaterach codzienności. Relacjonują wojny i dostrzegają heroizm – nie tylko ten z pierwszych stron gazet, ale również anonimowe zmaganie się ze złem i walkę o god-ność. Ich filmy pełnią funkcję lustra, w którym nieustannie przegląda się społeczeń-stwo. Różnymi ścieżkami podążają twórcy

– „niewidoczni” rejestrują życie jeden K

do jednego, aranżują sytuacje, w których 3

ALE

obserwują emocje bohaterów, albo z istnie-JDO

jących fragmentów, które ktoś kiedyś sfil-

– 01/2

SK

mował, konstruują nową opowieść o teraź-OP

OP

SK

niejszości. Zawsze jednak szukają prawdy

– 01/2

JDO

o człowieku i jego otoczeniu. Postępująca ELA

rewolucja cyfrowa ułatwiła wiele rzeczy, jednocześnie potę-3

K

gując chaos, niejedno przewartościowała. Lawinowo rośnie ilość materiałów filmowych krążących w kosmosie internetu.

Cyfra nie jest wymagająca, więc rozleniwia. Dominują po-wierzchowne formaty telewizyjne nastawione na szybkie (i na krótko) zaspokojenie wiecznie głodnych mediów. Co prawda portale streamingowe – istne studnie bez dna – rozpaczliwie łakną kontentu, dlatego otworzyły się na filmy dokumentalne, dla których przez lata jedynym oknem na świat były festiwale.

Komercyjne nachylenie portali sprawia jednak, że w cenie są tu przede wszystkim popularne, celebryckie tematy, realizacyjne fajerwerki i wizualne atrakcje. A nie bolesna czy niewy-godna prawda. Na szczęście wciąż jeszcze niemało jest twórców, którzy potrafią znaleźć sposób, by z kamerą cierpliwe przyglądać się światu. Czytajcie o nich w „Kalejdoskopie”.

4

SPIS TREŚCI

14 1N 6iecierpliwe 20 24

Na brzegu

Pamiętajmy

Czego się

świata.

oko.

o Białorusi.

boisz? Wojny.

Andrzej

Krzysztof

Jakub

Rozmowa

Poniedzielski

Jajko

Wiewiórski

z Elwirą

Niewierą

K

3

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

26 28 30 33

– 01/2

JDOEL

Wymyślony

Królikiewicz.

Książki się

Galeria

A

3

Lwów.

Na wylot.

wspierają.

Kalejdoskopu

K

Paulina Ilska

Łukasz

Rozmowa

– Feliks

Maciejewski

z Jerzym

Smoliński

Jarniewiczem

38Narodziny 4J 3ak mówić 4 4Pe 8

Uch 6

ylone

wnego razu

gwiazdy.

o świecie.

drzwi

przy placu

Rozmowa

Aleksandra

do kultury.

Dąbrowskiego.

z Jakubem

Talaga-

Rozmowa

Magdalena

Gawkowskim

-Nowacka

z Arturem

Sasin

Michalakiem

5

SPIS TREŚCI

01/23

50 52Filmoznawcy 54 58

Hobbit,

Gloria, gloria...

Ruchem

uważaj!

podają

Piotr

nie szastać.

Paulina Ilska

na bramkę.

Grobliński

Rozmowa

Łukasz

z Janiną

Biskupski

Niesobską

rakcji

K

3

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

61 62

66

Wyposażenie

Odbarwione.

64

– 01/2

JDOELA

Miasto po

Bizantyjska

3

K

wnętrza.

Piotr Kasiński

godzinach.

szarość.

Łukasz Barys

Piotr

Dariusz Bilski

Grobliński

faktów czy at KINO

68 6K 9

Lew ekranu.

alendarium

Mieczysław

Kuźmicki

I str. okładki: AUBREY WILLIAMS „Ziemia II”, 1962, obraz z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi (prezentujemy go dzięki uprzejmości October Gallery i artysty) – czytaj na str. 38

16

Temat numeru

Niecierpliwe oko

Krzysztof Jajko

Mając kamerę cały czas pod ręką, reżyserzy coraz częściej ulegają pokusie opowiadania o sobie albo o swych najbliższych. Tendencja ta nasiliła się zwłaszcza w czasie pandemii, kiedy twórcy siłą rzeczy zajęli się realizacją filmów domowych.

Postulat powszechnego dostępu do VOD oraz mediów społecznościowych, sprzętu umożliwiającego realizację oraz a także masowy dostęp do kamer oraz odtwarzanie filmów o charakterze doku- smartfonów sprawiły, że odtwarzamy oraz mentalnym przewija się przez całą historię wytwarzamy filmy na niespotykaną dotąd X muzy. Jako pierwszy sformułował go skalę. Warto w tej sytuacji zastanowić się Stefan Matuszewski w opublikowanym nad tym, w jakim stopniu zmiany o charak-w 1898 roku traktacie teoretycznym „Oży- terze technicznym i medialnym wpływają wiona fotografia czym jest, czym być po- na wymiar estetyczny kina faktów.

winna”, a próby jego realizacji podjął się Do końca XX wieku profesjonalna pro-K

nasz inny rodak Kazimierz Prószyński, dukcja filmowa wiązała się z użyciem 3

AL

konstruując kilkanaście lat później ama- drogiej taśmy światłoczułej oraz trudno EJDO

torski aparat filmowy OKO, będący za- dostępnych kamer analogowych, co mia-równo kamerą, jak i projektorem. Rozwój ło zasadniczy wpływ na pracę na planie – 01/2

SK

kolejnych formatów zapisu i odtwarzania filmowym oraz skalę realizacji filmów do-OP

OP

materiałów audiowizualnych, takich jak kumentalnych. Rewolucja cyfrowa sprawi-SK

Super 8 czy VHS, stopniowo poszerzał krąg ła, że na posiadanie dobrej jakości kamery

– 01/2

realizatorów i odbiorców filmów niefikcjo- pozwolić sobie może niemal każdy reżyser, JDOE

nalnych. Jednak dopiero rewolucja cyfro- natomiast do rejestracji dużej ilości mate-LA

3

wa, upowszechnienie internetu oraz ofero- riału wystarczy zakup kilku kart pamięci K

wanych za jego pośrednictwem serwisów wielokrotnego użytku. W rezultacie reży-

„Film balkonowy”, reż. Paweł Łoziński

Temat numeru

17

ser nie potrzebuje dziś na planie operatora ściej do redukcji, a niekiedy nawet rezy-obrazu czy dźwiękowca, a do realizacji fil- gnacji z tak ważnego w klasycznym kinie mu może przystąpić z marszu – jeżeli za- faktów etapu dokumentacji, kiedy reży-rejestrowany materiał okaże się słaby, nic ser poprzez liczne rozmowy poza kamerą nie stoi na przeszkodzie, żeby go usunąć nawiązywał z bohaterami bliższą relację i nagrywać na tej samej karcie inne rzeczy. oraz budował wstępną koncepcję utworu.

O takim komforcie pracy marzyło wiele W rezultacie wiele współczesnych filmów pokoleń dokumentalistów, bowiem zwięk- dokumentalnych grzeszy zbyt długim me-szenie realizacyjnej niezależności reżysera trażem, brakiem klarownej konstrukcji czy skutkuje nadaniem jego filmowi bardziej też zaburzonymi proporcjami pomiędzy autorskiego charakteru. Ograniczenie eki- poszczególnymi częściami. Rozrasta się py realizacyjnej do osoby reżysera ułatwia zwłaszcza ekspozycja, na którą składają ponadto proces oswojenia się bohatera się ujęcia będące efektem pominięcia eta-z kamerą i służy budowaniu z nim bliższej pu dokumentacji i zbyt szybkiego wejścia relacji, zarówno przez twórcę, jak i widza. na plan. Plaga ogromnych ilości zareje-Wydaje się jednak, że największą zaletą re- strowanego materiału przekłada się także wolucji cyfrowej w profesjonalnym filmie na wydłużenie etapu postprodukcji filmu.

dokumentalnym jest możliwość realizacji Chociaż montażysta zawsze pełnił w kinie pomysłów, które ze względu na ich ekspe- faktów bardzo ważną funkcję, dzisiaj czę-rymentalny charakter, a jednocześnie duże sto dopiero za jego sprawą film uzyskuje koszty produkcyjne w czasach analogo- kształt.

wych prawdopodobnie nie mogłyby dojść Większa dostępność kamer cyfrowych

K

3

A

do skutku. „Film balkonowy”, którego re- rzutuje jednak nie tylko na produkcję pro-LE

żyser Paweł Łoziński przez ponad dwa lata fesjonalną, ale także na twórczość ama-JDO

czuwał z kamerą na tytułowym balkonie, torską. O ile w PRL-u kwitła ona głównie

– 01/2

namawiając do rozmowy przechodzących w przyzakładowych Amatorskich Klubach SK

OP

obok jego domu przypadkowych ludzi Filmowych, dzisiaj coraz więcej filmów OP

(w sumie udało mu się nawiązać kontakt niefikcjonalnych realizują stowarzyszenia, SK

– 01/2

z dwoma tysiącami osób), to doskonały fundacje, instytucje publiczne czy też oso-JDO

przykład kina faktów epoki cyfrowej reje- by prywatne. Filmy te poruszają nieraz te-EL

stracji.

matykę zawężoną do problemów lokalnych A

3

lub środowiskowych i zazwyczaj wpisują K

Duch czasów lockdownu

się w poetykę gadających głów, stanowią jednak pewną próbę opisu rzeczywistości, Oprócz niewątpliwych korzyści nowe wa- a za sprawą takich serwisów jak YouTube runki realizacji filmów dokumentalnych znajdują niekiedy licznych i wiernych od-niosą ze sobą liczne zagrożenia. Mając ka- biorców.

merę cały czas pod ręką, reżyserzy coraz Osobny fenomen stanowią natomiast

częściej ulegają pokusie opowiadania o so- różnego rodzaju prywatne „filmiki”, reali-bie albo o swych najbliższych. Tendencja ta zowane za pomocą smartfonów i udostęp-nasiliła się zwłaszcza w czasie pandemii, niane poprzez media społecznościowe.

kiedy twórcy siłą rzeczy zajęli się realiza- Jako audiowizualne pamiętniki są tylko cją filmów domowych. Na korzyść tych jedną z emanacji powszechnego dziś zja-ostatnich przemawia przynajmniej fakt, wiska ekshibicjonizmu w przestrzeni pu-że oddają one ducha czasów lockdownu. blicznej. Niekiedy w oparciu o tę formułę Ogólnie jednak takie osobiste filmy do- powstają jednak filmy dążące do pewnych kumentalne kłócą się z klasyczną formułą uogólnień. W 2011 roku Ridley Scott i Ke-kina faktów, w którym chodzi o eksplora- vin Macdonald zrealizowali obraz „Dzień cję przez twórcę nieznanego mu wcześniej z życia”, w którym zmontowano materiały świata i ukazanie go widzowi z własnej, au- nadesłane przez 80 tysięcy użytkowników torskiej perspektywy.

serwisu YouTube ze 192 krajów. Na podob-Typowa dla kina cyfrowego pokusa ni- nej zasadzie starano się odtworzyć życie czym nieograniczonej rejestracji potoku codzienne naszych rodaków w czasie lock-rzeczywistości prowadzi także coraz czę- downu w filmie „Polaków portret własny”

24

Temat numeru

CZEGO SIĘ BOISZ? WOJNY

Chyba nigdy w ponad 30-letniej historii łódzkiego Festiwalu Mediów Człowiek w Zagrożeniu strach nie był tak namacalny jak dziś. I chyba nigdy do tej pory na festiwalowe pytanie „czego się boisz?” nie padła odpowiedź: „wojny”.

Świat przecież miał to już za sobą. Do 24 lutego 2022 roku.

Rozmawiamy z Elwirą Niewierą – reżyserką filmu „Syndrom Hamleta”, który otworzył tegoroczny festiwal.

Agata Gwizdała:

Spotkaliśmy wiele osób, które

Pamiętasz jeszcze

chciały podzielić się z nami

tę Ukrainę, w której

naprawdę intensywnymi prze-

rozpoczęliście wraz

życiami, emocjami, ale widać

z Piotrem Rosołow-

było, że sobie nie poradzą.

skim pracę nad „Syn-

Jak poznawaliście

dromem Hamleta”? To

swoich bohaterów?

przecież było kilka lat

Gdzie ich spotykali-

przed agresją Rosji.

ście?

Elwira Niewiera: Pracę nad

Poszukując bohatera, za-

K

„Syndromem Hamleta” roz-

wsze starasz się nawiązywać

3

A

Elwira Niewiera

L

poczęliśmy w 2018 roku. By

kontakty w określonych

EJDO

zwrócić uwagę na to, że tam

środowiskach. Z dziennika-

wciąż toczyła się wojna. Od

ale dla wielu z nich stanowiło

rzami, aktywistami, a w tym

– 01/2

SK

2014 roku. Ginęli ludzie i mało

motywację do udziału w na-

wypadku także z osobami

OP

OP

kogo to obchodziło. Dlatego

szym filmie. Chcieli zamanife-

z teatru. Oni często łączyli nas

SK

też trudno było znaleźć środki

stować swoje rozterki.

z bohaterami. Przyjeżdżaliśmy

– 01/2

na sfinansowanie naszego

To miała być forma

do Ukrainy wielokrotnie na

JDOE

projektu. Wszyscy nam mówili,

zbiorowej terapii przez

przestrzeni dwóch lat, mieli-

LA

3

że przecież wojna już się tam

sztukę? Widz ma wra-

śmy po kilka spotkań dziennie.

K

skończyła, że tyle o tym kon-

żenie, że jest świad-

One oczywiście nie służyły

flikcie zostało już powiedzia-

kiem terapeutycznych

tylko poszukiwaniu bohaterów

ne – po co jeszcze jeden film?

seansów, w których

filmu. Chcieliśmy najpierw

Dlaczego teraz? A dla nas to

słynne Szekspirowskie zbudować w naszych głowach była bardzo świadoma decyzja.

pytanie i przygotowa-

pełniejszy obraz tej wojny i jej

Dlaczego?

nie spektaklu to tylko

konsekwencji. Dzięki temu

Interesowała nas głębsza re-

pretekst do zwierzeń.

mogliśmy wejść w głębszą

fleksja nad tym, jaką cenę płaci

Nie myśleliśmy o filmie jako

relację z osobami, które wzięły

się za wojnę, jakie spustosze-

terapii, bo zwyczajnie nie

udział w filmie.

nie pozostawia, jak trudno

mamy kompetencji terapeu-

Co zatem zdecydowało

uporządkować swoje życie

tycznych. Dlatego zdecydo-

o ostatecznym wybo-

po takim doświadczeniu. Na

waliśmy się na formę teatru,

rze?

początku widzieliśmy rozcza-

a warunkiem udziału w filmie

To w dużej mierze były decyzje

rowanie naszych potencjal-

była terapia, którą wcześniej

intuicyjne. Trzeba też wy-

nych bohaterów. Poczucie, że

przeszli nasi bohaterowie.

czuć, kto wytrzyma obecność

w ukraińskim społeczeństwie

Zdawaliśmy sobie sprawę, że

kamery. Historia to jedno,

mało kto ich wspiera. Mieli

oni muszą mieć narzędzia, by

a możliwość jej przedstawienia

wrażenie, że przeszkadzają,

wrócić do swoich ekstremalnie to zupełnie inna sprawa. Klu-że ich trauma, fakt, że nie

trudnych doświadczeń. To była czowa była dla mnie intuicja.

mogą wrócić do normalnego

chyba najtrudniejsza decyzja

Gdyby decydował rozsądek,

życia – czyni z nich wyrzutków podczas realizacji tego filmu –

pewnie nigdy nie odważyła-

społecznych. To było bolesne,

kto może wziąć w nim udział.

bym się zrobić tego filmu.

30

Rozmowa miesiąca

KSIĄŻKI SIĘ WSPIERAJĄ

Mógłbym być garncarzem. Chciałbym tworzyć coś materialnego, z czego można by korzystać, co można by podziwiać, a co z ziemią się wiąże.

Bo garncarstwo jest związane z ziemią, jak żadna inna sztuka.

To sublimacja tego, z czego powstaliśmy i w co się zmienimy

– mówi Jerzy Jarniewicz, nagrodzony w 2022 roku Nagrodą Literacką „Nike”

i Łódzką Nagrodą Literacką im. Juliana Tuwima.

K

3

ALEJDO

– 01/2

SK

OP

OP

SK

– 01/2

JDOELA

3

K

Fot. Bartosz Kałużny / CP UŁ

Paulina Ilska: Nagroda

-literackie, refleksja przekła-

by możliwe bez refleksji teore-

im. Tuwima, wręczona

doznawcza, wiersze. Zajmuję

tycznej nad przekładem

ostatniego dnia XVI

się różnymi dziedzinami, ale

czy nad istotą literatury.

Festiwalu Puls Litera-

książki z każdej z tych dziedzin Dlatego nie chcę wskazywać tury w Łodzi, jest przy-nawzajem się wspierają. Nie

najważniejszych książek – nie

znawana za całokształt byłoby jednych bez drugich.

chcę dzielić tego, co składa

twórczości. Które swo-

Prawdopodobnie nie byłoby

się na jeden różnobarwny,

je książki uważa pan za moich przekładów, gdybym nie różnojęzyczny obszar moich najważniejsze?

pisał wierszy. Ale też nie by-

działań.

Jerzy Jarniewicz: Nie odwa-

łoby moich wierszy, gdyby nie

A czy udałoby się

żyłbym się wskazać jednej,

to, że zajmuję się przekładem

wskazać konkretne in-

wszystkie książki są dla mnie

literackim, a zwłaszcza prze-

spiracje czy przełoże-

równie ważne. Ważne są moje

kładem poezji anglojęzycznej.

nia z jednego obszaru

przekłady, szkice krytyczno-

A obie te czynności nie były-

na drugi?

Ludzie

55

gloria, GLORIA…

Piotr Grobliński

Podczas grudniowej uroczystości w Teatrze Wielkim w Łodzi ksiądz Tadeusz Furdyna odebrał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Odznaczenie trafiło w ręce jednego z najważniejszych twórców polskiej sztuki sakralnej, autora kilkudziesięciu kompleksowych aranżacji wnętrz świątyń, kilkuset witraży, wielu oryginalnych dróg krzyżowych, malarza, rzeźbiarza, ilustratora tekstów biblijnych.

Łodzianie znają go przede wszyst- Tadeusz Furdyna – skromny ksiądz i nie-kim jako twórcę wystroju kościo- przeciętny artysta, a przy tym przemiły, ła Świętej Teresy i Świętego Jana pogodny, otwarty człowiek. Wszechstron-Bosko – monumentalnej świątyni, nie wykształcony artysta i profesor w se-w której wykonał mozaiki, witraże, płasko- minariach franciszkanów czy salezjanów, rzeźby, stacje drogi krzyżowej, ceramiczną zakonnik projektujący wnętrza sakralne ścianę ołtarzową i olejne obrazy. Zaprojek- i wieloletni członek kurialnej komisji za-K

3

A

tował także wnętrza kościoła karmelitów twierdzającej wystrój kościołów, malarz LE

na ulicy Liściastej, Świętego Franciszka pracujący w zaciszu pracowni i niestrudzo-JDO

przy Pabianickiej, Matki Boskiej Bolesnej ny pielgrzym, zwiedzający świat w poszu-

– 01/2

na Teofilowie, kościół pw. Świętego Bra- kiwaniu piękna (odwiedzał salezjańskie SK

OP

ta Alberta na Widzewie, kaplice w innych domy zakonne w Azji, Afryce, Ameryce OP

łódzkich świątyniach, szpitalach, szko- i Australii).

SK

– 01/2

łach salezjańskich. Jego ołtarze znajdują JDO

się w ponad dwudziestu łódzkich świąty-EL

niach. Można śmiało powiedzieć, że łodzia-A

3

Urodził się w 1930 roku w Tuszo-

wie Narodowym, wsi położonej

K

nie modlą się „u księdza Furdyny”.

niedaleko Mielca, na skraju Pusz-

Nie inaczej jest w regionie – trzeba tu wy-czy Sandomierskiej (w tej samej

mienić pierwszą chronologicznie realizację wsi urodził się także generał Władysław wnętrza sakralnego, jaką ksiądz wykonał Sikorski). Co ciekawe, ksiądz Furdyna ma dla kościoła w Kutnie-Woźniakowie (pro- brata bliźniaka, który też jest artystą pla-jekt 1964–66), a także świątynie w Pabia- stykiem, konserwatorem zabytków, współ-nicach, Sieradzu, Piotrkowie czy Ozorko- twórcą znanej pracowni witraży. Ich ojciec wie. Można by wytyczyć szlak turystyczny przed wojną był pracownikiem poczty, wiodący śladami jego dzieł. Zresztą ksiądz potem ciężko zachorował i zmarł. Mimo Furdyna projektował wystrój kościołów trudnych warunków rodzice bardzo dba-w całej Polsce, a także za granicą. W do- li o wykształcenie czwórki swoich dzieci.

robku ma nawet świątynię na Samoa. Już Młody Tadeusz uczył się w Tuszowie, Miel-prawie 60 lat wytrwałej, benedyktyńskiej cu, a do liceum chodził już w Krakowie. To (choć jest salezjaninem) pracy. Dzień po była prywatna szkoła zakonna (egzaminy dniu tworzy obrazy olejne (nie tylko religij- trzeba było zdawać eksternistycznie), gdyż ne), rysunki, mozaiki, witraże, polichromie, w 1947 roku jako siedemnastolatek wstą-projektuje ściany ołtarzowe. Samo wy- pił do zgromadzenia salezjańskiego. Po konanie olbrzymich mozaik u św. Teresy studiach teologicznych został w 1956 roku w Łodzi kosztowało artystę trzy lata cięż- wyświęcony na kapłana. Jeszcze w zakon-kiej pracy. Pracy, której mimo upływu lat nym seminarium pokazał swoje zdolności ksiądz Furdyna nie zaprzestaje – aktualnie plastyczne – wygrał konkurs na projekt zajmuje się witrażami w kościele Miłosier- bożonarodzeniowej szopki. A później wy-dzia Bożego w Pułtusku.

konał portret prowincjała na wielkanocnej

58

Rozmowy

RUCHEM NIE SZASTAĆ

Kiedyś Kazimierz Dejmek, z którym przygotowywałam premierę

„Wolnego strzelca” Webera w Teatrze Wielkim w Łodzi, zauważył, że moja choreografia ländlera, tańczonego po kwadracie, nie pasuje do dekoracji, w których uwagę przykuwało wielkie młyńskie koło.

I dlatego usłyszałam: „dobrze… ale do dupy” – mówi Janina Niesobska (właściwie Zofia Paradowicz), tancerka, reżyserka ruchu, choreografka, która w grudniu otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Magdalena Sasin:

W 2022 roku obchodzi-

ła pani 65-lecie dzia-

łalności artystycznej.

Jak to wszystko się

zaczęło?

Janina Niesobska: To był

przypadek. W ogóle nie marzy-

K

łam o tym, by zostać tancerką,

3

AL

bardziej interesowała mnie

EJDO

muzyka. Dyplom zrobiłam

w 1956 roku na scenie Opery

– 01/2

SK

Śląskiej w Bytomiu. Przez

OP

OP

krótki czas tam pracowałam,

SK

potem przeniosłam się do

– 01/2

Wrocławia. Po zaledwie trzech

JDOE

miesiącach dostałam list

Zdjęcia: Joanna Miklaszewska

LA

3

z Opery Łódzkiej z zaprosze-

K

niem na egzamin do baletu,

uczyć”. Nauczyłam się od niego się wszystkich żeńskich partii prowadzonego przez Feliksa

absolutnie wszystkiego, i jako

w przygotowywanej właśnie

Parnella.

tancerka, i jako przyszła cho-

„Paradzie Parnella”. Byłam

Parnell to ważna po-

reograf. Wcześniej byłam tylko

bardzo ambitna – w końcu

stać w pani artystycz-

wyszkolona, on natomiast

musiałam mu udowodnić, że

nym życiorysie…

nauczył mnie interpretacji, ro-

się pomylił w ocenie moich

On był założycielem polskiej

zumienia układów choreogra-

zdolności! Przez miesiąc co-

szkoły teatru tańca. Po raz

ficznych. Prowadził z zespołem dziennie po próbie zostawa-pierwszy zetknęłam się z nim

analityczne próby i wyjaśniał,

łam godzinę dłużej i sama się

w Poznaniu, oglądając „Pana

jak wyrazić konkretną postać.

uczyłam, bazując na swojej

Twardowskiego” w jego

Pod jego okiem trzeba było

doskonałej pamięci wzrokowej

choreografii. Byłam oczaro-

znaleźć złoty środek między

i muzycznej. Dwa dni przed

wana i zapragnęłam u niego

szalonym tańcem a przesadną

premierą solistka, która wystę-

pracować. Ale początki nie

interpretacją. Wszystko mu-

powała w większości utworów,

były obiecujące. Po łódzkim

siało być wyważone. A trzy-

nagle zerwała kontrakt. Parnell

egzaminie powiedział do mnie:

mał nas krótko. W zespole

obawiał się, że trzeba będzie

„Przyjmę cię, ale muszę ci po-

Parnella tańczyłam 10 lat,

odwołać premierę – i wtedy

wiedzieć, że nic nie umiesz. Ty

brałam udział we wszystkich

zgłosiłam się ja. Zgodził się

się tylko umiesz dobrze gimna-

jego przedstawieniach. Gdy

na moje zastępstwo, ale żeby

stykować”. Odpowiedziałam:

dołączyłam do grupy, aktualny

sprostać jego wymaganiom,

„Panie profesorze, ja właśnie

program był już obsadzony,

musiałam pracować przed

do pana przyszłam się na-

ale ja postanowiłam nauczyć

premierą przez całą noc. Z „Pa-