Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Inne książki Jacka D. Schwagera:

Książki dostępne w języku polskim

Czarodzieje rynku. Rozmowy z wybitnymi traderami

Mistrzowie rynków finansowych. Rozmowy z najlepszymi amerykańskimi inwestorami i graczami giełdowymi

Książki dostępne w języku angielskim

Hedge Fund Market Wizards. How Winning Traders Win

Stock Market Wizards. Interviews with America’s Top Stock Traders

The Little Book of Market Wizards. Lessons from the Greatest Traders

A Complete Guide to the Futures Markets. Technical Analysis, Trading Systems, Fundamental Analysis, Options, Spreads and Trading Principles

Market Sense and Nonsense. How the Markets Really Work (and How They Don’t)

Schwager on Futures. Technical Analysis

Schwager on Futures. Fundamental Analysis

Schwager on Futures. Managed Trading Myths and Truths

Dla Aspen – przyszłego pokolenia

Obyś odziedziczyła wdzięk, piękno

i poczucie humoru obojga rodziców,

lecz nie wzięła od nich podejścia do wydawania pieniędzy.

Nie ma czegoś takiego jak bycie lepszym od rynku czy jego pokonanie. Jeśli zarabiasz pieniądze, to dlatego, że wiesz tyle, co on. Jeśli tracisz, to tylko dlatego, że się pomyliłeś. Nie da się na to spojrzeć inaczej.

Musawer Mansoor Ijaz

Każda dekada charakteryzuje się jakimś głupim przekonaniem. Ich źródło jest jednak zawsze takie samo: ludzie uporczywie wierzą, że to, co wydarzyło się w niedawnej przeszłości, będzie kontynuowane w nieokreślonej przyszłości, nawet gdy grunt usuwa im się spod nóg.

George J. Church

Istnieją dwa rodzaje osób przewidujących przyszłość: ci, którzy nie wiedzą, i ci, którzy nie wiedzą, że nie wiedzą.

John Kenneth Galbraith

Przedmowa do nowego wydania

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Przedmowa do oryginalnego wydania

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Podziękowania

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Część I

Traderzy kontraktów terminowych

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Peter Brandt

Silne opinie, ale słabo zakorzenione

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Jason Shapiro

Kontrarianin

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Richard Bargh

Rola nastawienia mentalnego

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Amrit Sall

Łowca jednorożców

Wyniki osiągane przez Amrita Salla należą do najbardziej niezwykłych, z jakimi kiedykolwiek miałem do czynienia. W ciągu 13-letniej kariery wypracował średnią roczną stopę zwrotu na poziomie 337% (nie jest to pomyłka – mówimy o zwrocie rocznym, nie całkowitym). Jeszcze większe wrażenie robią jego wskaźniki efektywności względem ryzyka: skorygowany wskaźnik Sortino sięga 17,6, miesięczny współczynnik zysków do strat wynosi 21,1, a dzienny – 3,6. To wartości 10-krotnie przekraczające poziomy uznawane w branży za wybitne (szczegółowe definicje i omówienie tych wskaźników znajdują się w Załączniku 2).

Historia Salla świetnie obrazuje ograniczenia wskaźnika Sharpe’a. Choć osiągnięty przez niego wynik 1,43 jest znakomity, trudno nazwać go wyjątkowym. Podstawowa wada przytoczonego wskaźnika polega na tym, że w komponencie ryzyka (odchyleniu standardowym) traktuje jednakowo zarówno duże zyski, jak i straty. W odniesieniu do inwestora pokroju Salla, regularnie osiągającego spektakularne zyski, ta cecha działa na jego niekorzyść. Skorygowany wskaźnik Sortino, uwzględniający wyłącznie zmienność wynikającą ze strat, jest w jego przypadku 12-krotnie wyższy niż wskaźnik Sharpe’a. Taka różnica między miarami jest bezprecedensowa, ponieważ standardowo oscylują one wokół podobnych wartości. Nawet u najlepszych traderów stosunek jednego do drugiego rzadko przekracza 2 do 1 czy 3 do 1. Proporcja 12 do 1 jednoznacznie wskazuje na przewagę wysokich zysków nad stratami. Ta dysproporcja uwidacznia się szczególnie w statystykach dziennych: Sall zarejestrował 34 sesje ze wzrostami kapitału powyżej 15% (w tym trzy dni z zyskami przekraczającymi 100%) przy zaledwie jednym dniu z dwucyfrową stratą. Co istotne, ta pojedyncza znacząca strata (omówiona w wywiadzie) wynikała głównie z czynników zewnętrznych, które były poza kontrolą tradera.

Sall należy do społeczności niezależnych traderów, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami. Cieszy się ogromnym uznaniem w środowisku. Richard Bargh (którego sylwetka pojawiła się w rozdziale 3) twierdzi: „Amrit posiada wyjątkową zdolność analitycznego myślenia. Jego odporność psychiczna i niezmienny optymizm są godne podziwu. Bezbłędnie identyfikuje swoją przewagę rynkową i umie ją wykorzystać. Dlatego jego straty są znikome. Jako trader wydaje się nie mieć słabych punktów”. Inny ze współpracowników określa jego podejście do zawierania transakcji mianem „prawdziwej sztuki”.

Metoda handlu wypracowana przez Salla jest unikatowa – odbiega od strategii wszystkich traderów opisanych w poprzednich tomach serii Mistrzowie rynków. Wprawdzie w obecnej książce pojawia się jeszcze jeden inwestor o zbliżonym podejściu (wspomniany przed chwilą Richard Bargh), wynika to jednak z faktu, że Sall był jego mentorem. Specjalizacją Salla jest trading oparty na wydarzeniach rynkowych, w którym dąży do maksymalizacji zysków w krótkim czasie – zazwyczaj w przeciągu kilku minut – poprzez identyfikację sygnałów zwiastujących gwałtowne ruchy cenowe w przewidywalnym kierunku. Realizuje tę strategię na dużych pozycjach, ponieważ staranne przygotowanie daje mu wysoką pewność co do krótkookresowych tendencji bazujących na różnych scenariuszach.

Każdą przeprowadzoną transakcję, jak również istotne pominięte okazje, Sall skrupulatnie dokumentuje. Porządkuje te zapiski według kategorii w osobnych segregatorach i tworzy szczegółowe opisy. Stanowią one punkt odniesienia przy ocenie potencjału zyskowności kolejnych transakcji, a także pozwalają mu precyzyjnie planować zarówno realizację zlecenia, jak i zarządzanie pozycją. Po każdej operacji dokonuje analizy tego, co można by poprawić następnym razem. Na koniec miesiąca przeprowadza kompleksowy przegląd wszystkich transakcji. Przed każdym istotnym zdarzeniem studiuje analogiczne przypadki z przeszłości, by lepiej przewidzieć ewentualne zachowanie rynku.

Po zakończeniu analiz Sall przeprowadza ćwiczenia mentalne przygotowujące go do działania, dzięki czemu może skutecznie reagować bez wahania, niezależnie od rozwoju sytuacji. Jak sam wyjaśnia: „Poświęcam czas na wyobrażenie sobie oraz przyswojenie potencjalnego przebiegu transakcji i to mentalne przygotowanie umożliwia mi natychmiastową reakcję, gdy jest ona potrzebna. Obejmuje ono nie tylko sygnał wejścia, lecz także zarządzanie pozycją. Rozważam różnorodne scenariusze – od skrajnie niekorzystnych po wyjątkowo pomyślne – i mam gotowy plan działania dla każdego z nich”.

Rozmowę z Sallem przeprowadziłem w niedzielę, dzień po spotkaniu z Richardem Barghem, w tej samej sali konferencyjnej. Bargh najwyraźniej uprzedził go o moim zamiłowaniu do wody gazowanej, ponieważ Sall zadbał o kilka dużych butelek. Spędziliśmy na rozmowie cały dzień. Po zakończeniu wywiadu zaprosił mnie do restauracji serwującej dania kuchni indyjskiej. Jako że jestem wszystkożerny, pozwoliłem swojemu rozmówcy, który jest Hindusem, pokierować wyborem dań. Początkowo miałem wątpliwości co do jednej z propozycji – grillowanych skrzydełek kurczaka – ponieważ słodkie potrawy nie są moimi ulubionymi. Obiekcje okazały się bezpodstawne, indyjski grill znacząco różni się od amerykańskiego. Mimo całodziennej dyskusji o inwestowaniu przyjemnie było przy wyśmienitym posiłku porozmawiać o czymś zupełnie innym.

Czy w dzieciństwie lub młodości miałeś jakieś konkretne plany zawodowe?

W ogóle. Brakowało mi jasnego celu. Nawet wybierając kierunek studiów, nie miałem pojęcia, co chcę robić w życiu. Na ekonomię trafiłem przypadkowo. Moje wyniki na studiach pozostawiały wiele do życzenia, co nie powinno dziwić – nawet nie zaglądałem do podręczników. W tamtym okresie nauka zupełnie mnie nie interesowała, wolałem spędzać czas z kolegami na boisku. Początkowo planowałem pójść w ślady brata i studiować systemy informatyczne w zarządzaniu, ale był to oblegany kierunek, a z moimi ocenami nie miałem tam żadnych szans. Dostałem się natomiast na ekonomię. Paradoksalnie to, co wtedy uznałem za porażkę – kiepskie stopnie – okazało się pierwszym krokiem w stronę kariery tradera.

Tak właśnie działa życie: nigdy nie wiadomo, co okaże się dobre, a co złe. Czasem pozorne niepowodzenia prowadzą do szczęścia i odwrotnie. Jak przeszedłeś od studiów ekonomicznych do tradingu?

Zapisałem się na studia magisterskie z bankowości inwestycyjnej i międzynarodowych papierów wartościowych na Uniwersytecie w Reading i tym razem przyłożyłem się do nauki. Na uczelni znajdował się symulator tradingu – tam po raz pierwszy zetknąłem się z rynkami i handlem. Od razu poczułem, że to moje powołanie. Podczas studiów w Reading odbył się wykład kilku byłych traderów LIFFE z Refco. Po prezentacji podszedłem do nich z notatnikiem w ręku. „Powiedzcie mi wszystko, co powinien wiedzieć początkujący trader. Jaką literaturę polecacie? Jakie blogi warto śledzić? Interesuje mnie każdy praktyczny aspekt tego zawodu” – zapytałem. Jeden z nich wręczył mi wizytówkę, mówiąc: „Zadzwoń w poniedziałek”. Tak trafiłem do programu szkoleniowego, jeszcze przed obroną magisterki.

Opowiedz o tym programie.

Na początku uczestniczyliśmy w zajęciach teoretycznych. Firma zapoznawała nas z analizą techniczną, fundamentalną i psychologią tradingu. Po około dwóch miesiącach teorii przeszliśmy do praktyki na rachunku demo.

Ilu uczestników było w programie?

Około 20.

Ilu przetrwało?

Dwóch.

Tego się spodziewałem. Na początku czułeś się pewniej z analizą techniczną czy fundamentalną?

Z żadną. Przez pierwszy rok nie czułem się pewnie z niczym. Próbowałem wszystkiego i tak właśnie należy postępować.

Jaką metodę stosowałeś na początku?

Próbowałem handlować intraday na wybiciach z linii trendu i konsolidacji, szukając szybkiego zysku.

Jak to się skończyło?

Na początku zarabiałem, ale w dłuższej perspektywie ponosiłem straty. Ta strategia tylko podsycała moją impulsywność. Liczyłem na łatwy zarobek, ale w końcu zrozumiałem swój błąd.

Uważasz, że wybicia linii trendu są wiarygodnym sygnałem?

Moim zdaniem są jednym z najmniej godnych zaufania. Ludzi drażni to, że gdy patrzą wstecz, wybicia wydają się skuteczne, ale w praktyce wychodzi odwrotnie. Złudzenie wynika z faktu, że znamy już przebieg notowań i wiemy, gdzie narysować linię trendu. A jednak w czasie rzeczywistym pojawia się wiele potencjalnych linii, które generują fałszywe sygnały i nieustannie muszą być korygowane.

Co robiłeś po tym, kiedy przestałeś handlować na wybiciach?

Testowałem różne podejścia techniczne, ale żadne mi nie odpowiadało. Nie lubię otwierać pozycji, przy których od razu czuję, że muszę mieć szczęście, żeby zadziałały. A tak właśnie było przy transakcjach opartych na analizie technicznej.

Skoro nie miałeś wtedy żadnej konkretnej strategii, jakie były twoje pierwsze doświadczenia z prawdziwymi pieniędzmi?

Od razu zacząłem zarabiać.

Skoro analiza techniczna zawodziła, to w jaki sposób ci się to udawało?

Koncentrowałem się przede wszystkim na handlu podczas wydarzeń. Dostrzegałem potencjał w zmienności wokół nich i nie wahałem się działać. Gdy widziałem okazję do transakcji, wskakiwałem na głęboką wodę. Młodsi traderzy zwykle boją się dużej zmienności i wolą bezpieczniejsze transakcje, jak handel na wybiciach.

Czyli przyciągała cię zmienność?

Tak, pociągała mnie zmienność i byłem agresywny w działaniu.

Jak w tamtym czasie podchodziłeś do handlu, gdy pojawiała się ważna informacja?

Gdy pojawiała się nieoczekiwana informacja, której rynek jeszcze nie wycenił, otwierałem pozycję najszybciej, jak to możliwe, i z maksymalnym dozwolonym zaangażowaniem, zakładając, że rynek będzie musiał dostosować się do nowej informacji. Z biegiem czasu takich okazji było jednak coraz mniej i trzeba było częściej polegać na transakcjach, w których reakcja rynku na napływające informacje nie była jednoznaczna.

Czy skupiałeś się na zaplanowanych komunikatach, jak raporty gospodarcze, czy też całkowicie niespodziewanych informacjach?

Na jednym i drugim.

W przypadku niespodziewanych informacji zakładam, że musiałeś non stop śledzić media w czasie sesji. Dodatkowo musiałeś być na bieżąco z fundamentami rynku, aby błyskawicznie oceniać wpływ danego zdarzenia na ceny.

Dokładnie tak. W danym momencie tylko kilka czynników rzeczywiście wpływa na rynek. Kluczowe jest rozpoznanie, co jest aktualnie dla rynku istotne i co zostało już wycenione. Przykładowo – jeśli ważny bankier centralny przedstawił stanowisko sprzeczne z oczekiwaniami rynku, stanowiło to mocny sygnał. Reagowałem natychmiast i zajmowałem zdecydowaną pozycję.

Jak długo utrzymywałeś takie pozycje?

Od kilku minut do kilku godzin.

Jak duży kapitał dostałeś do handlu?

Nie było określonej kwoty. Zamiast tego dostawało się limit ryzyka w wysokości 30 tys. GBP.

Czyli po stracie takiej kwoty zostałbyś zwolniony?

Tak nam powiedziano.

Wspomniałeś, że od razu zacząłeś zarabiać. Ile zyskałeś w pierwszym roku?

W połowie roku miałem około 150 tys. GBP zysku. Wypłaciłem wtedy 50 tys. GBP, a firma wzięła dla siebie drugie tyle. Funkcjonowaliśmy w systemie 50/50 – każdorazowej wypłacie tradera towarzyszyła równorzędna wypłata dla firmy.

A więc na twoim koncie pozostało 50 tys. GBP. Co się wydarzyło w drugim półroczu?

Utraciłem całą kwotę i znalazłem się pod kreską.

Czy nastąpiły jakieś zmiany, które mogłyby wyjaśnić tak drastyczne pogorszenie wyników?

Sądzę, że przez pierwsze sześć miesięcy nie doświadczyłem prawdziwie wymagających warunków rynkowych.

Czy początkowe sukcesy w pierwszym półroczu uderzyły ci do głowy?

Bez wątpienia. Niedawno skończyłem szkołę i wydawało mi się, że wszystko jest banalnie proste. Dlatego gdy rynek sprowadził mnie na ziemię, było to prawdziwe otrzeźwienie.

Czy mając debet na koncie i limit strat wynoszący 30 tys. GBP, obawiałeś się wykluczenia z branży?

Ten niepokój nigdy nie ustępował. Nawet jeśli sam nie chciałem rezygnować, zdawałem sobie sprawę z możliwości przymusowego zakończenia współpracy. Pamiętam to uczucie bezsilności. Trading stanowił moją jedyną życiową pasję. Nie przygotowałem żadnego planu awaryjnego. To jak w powiedzeniu „chcąc zdobyć wyspę, spal łodzie” (aby utracić drogę odwrotu – przyp. red.). Zaangażowałem się bez reszty. Nie rozważałem alternatywnej ścieżki zawodowej ani nie marzyłem o innej profesji. Porażka nie wchodziła w grę.

Czy balansowanie na krawędzi nauczyło cię rozwagi?

Pewien poziom ostrożności jest niezbędny. Gdy ubytek kapitału zbliża się do krytycznego poziomu, konieczne jest zmniejszenie wielkości pozycji. Moim zadaniem jednak nadal jest polowanie na jednorożce. Takie okazje pojawiają się sporadycznie. Gdy nadarza się wyjątkowa szansa, muszę działać zdecydowanie, nawet będąc w dołku. Rocznie trafia mi się około 10 takich transakcji i nie mogę zmarnować żadnej z nich.

Czy w drugim półroczu popełniałeś błędy? Czy straty wynikały z niewłaściwych decyzji, czy może rynek był niesprzyjający dla twojej strategii, mimo że trzymałeś się ustalonego podejścia?

Pewność siebie sprawiła, że zaniedbałem dyscyplinę. Złagodziłem kryteria wejścia, odchodząc od sprawdzonych rodzajów transakcji. To typowa pułapka: osiągasz dobre wyniki i zaczynasz sobie pozwalać na więcej. Wielokrotnie wpadałem wtedy w ten schemat – po okresach zysków następowały straty. Na szczęście udało mi się przezwyciężyć ten problem.

Czy straty wynikały głównie z handlu na „jeleniach” zamiast jednorożcach, czy może z nieudanych transakcji na jednorożcach?

Zdecydowanie to pierwsze. Brakowało mi cierpliwości i próbowałem wymuszać transakcje. Chciałem czerpać zyski z każdej możliwej okazji. Przypominam sobie sytuację z tego okresu, gdy po komunikacie EBC otworzyłem maksymalne pozycje na Bundzie, Boblu i Schatzu (kontraktach na niemieckie obligacje 10-letnie, 5-letnie i 2-letnie – przyp. aut.). Menedżer ds. ryzyka przysiadł się do mnie i zapytał: „Amrit, co ty wyprawiasz? Jaki masz plan wobec tych pozycji?”. Znieruchomiałem, a potem opamiętałem się. To był pierwszy moment, gdy naprawdę zrozumiałem, jak niebezpieczne może być rozluźnienie w tradingu.

Miałeś maksymalną dozwoloną pozycję w trzech mocno skorelowanych kontraktach, a to de facto potrajało ryzyko. Co cię skłoniło do tak agresywnego podejścia?

Stał za tym jakiś mało istotny komunikat rynkowy, którego nawet nie pamiętam. Byłem w sporym dołku i liczyłem na szybką odbudowę.

Nie tylko wszedłeś w wątpliwą transakcję na podstawie mglistych przesłanek, lecz także zrobiłeś to z potrójną siłą. Jaką decyzję podjąłeś po uwadze ze strony menedżera ds. ryzyka?

Uświadomiłem sobie, że utrzymuję pozycję wyłącznie w nadziei na zysk. Gdy tylko to do mnie dotarło, natychmiast zamknąłem wszystkie pozycje. Ta lekcja pozostała ze mną do dziś. Nigdy nie chcę opierać swoich działań na nadziei zamiast na przekonaniu. Musiałem przejść przez to doświadczenie, by zrozumieć fundamentalną różnicę między transakcją opartą na głębokim przekonaniu a tą wynikającą jedynie z nadziei.

To oczywista lekcja z tego doświadczenia. Czy wyciągnąłeś jeszcze jakieś wnioski?

Zrozumiałem fundamentalne znaczenie cierpliwości. Okazje rynkowe zawsze się pojawiają. Z perspektywy czasu i doświadczenia mogę powiedzieć, że duże transakcje są stosunkowo nieskomplikowane. Nie trzeba ich szukać, trzeba na nie czekać. Możliwości zarobku przychodzą falami. Bywają okresy, gdy rynek nie oferuje żadnych wartościowych pozycji, a wtedy próby wymuszania transakcji mogą poważnie zaszkodzić portfelowi. A to właśnie robiłem – na siłę poszukiwałem okazji w martwym okresie. Powinienem był zachować cierpliwość. Jak trafnie ujął to Jim Rogers w jednej ze swoich książek: „Po prostu czekam, aż w rogu znajdą się pieniądze, a wszystko, co muszę zrobić, to pójść tam i je podnieść. Tymczasem zachowuję bierność”.

Lubię cytować słowa Debussy’ego, że „Muzyka to przestrzeń między nutami”, ponieważ analogiczne hasło o tradingu: „Trading to przestrzeń między transakcjami” jest równie celne.

Jestem głęboko przekonany o jego słuszności. Osiąganie wybitnych wyników w tradingu nie wymaga aktywności między znaczącymi transakcjami. Nieustannie zadaję sobie pytania: „Czy jestem odpowiednio przygotowany? Czy nie trwonię swojego kapitału – zarówno finansowego, jak i mentalnego – na przeciętne transakcje, zamiast cierpliwie wyczekiwać prawdziwych okazji?”.

Paradoksalnie stwierdzenie, że duże transakcje są proste, sugeruje, że to nie sam trading jest trudny – trudne jest powstrzymanie się od działania do momentu, gdy dobry sygnał będzie łatwy do zidentyfikowania.

W pełni się z tym zgadzam. Każdy potrafi skomplikować proste rzeczy. Analizując transakcje, które przyniosły mi najlepsze miesięczne zwroty, zauważyłem, że one właściwie same się narzucały, krzycząc: „To jest świetna okazja!”. Gdybym ograniczył się wyłącznie do nich, moje zyski byłyby prawdopodobnie dwukrotnie wyższe. Trading jednak nie funkcjonuje w tak prosty sposób. Trzeba nauczyć się powściągać impulsywne reakcje i unikać pochopnych decyzji w okresach przejściowych, w tej „przestrzeni między nutami”, jak to określiłeś. Jednym z moich początkowych błędów było to, że w okresach zastoju forsowałem mało znaczące transakcje, marnując zasoby mentalne i finansowe, zamiast oczekiwać na jednorożca, który prędzej czy później się pojawi. Zrozumienie tej pomyłki stanowiło jeden z kluczowych momentów w mojej karierze. Teraz wiem, że przez 90% czasu rynek nie oferuje wartościowych sygnałów, a zdecydowaną większość zysków da się wypracować przez pozostałe 10% czasu.

Teraz, gdy rozmawiamy, znamy już twoją późniejszą historię. Ale w pierwszym roku tradingu, gdy twoje konto wykazywało stratę, nie miałeś pewności, że ostatecznie odniesiesz sukces. Po wczesnych zwycięstwach przyszła porażka i groziło ci wykluczenie z branży. Jak się wtedy czułeś?

Może to zabrzmieć dziwnie, ale byłem przekonany o swoim powodzeniu. Po prostu to wiedziałem. Musiałem jedynie utrzymać się na powierzchni.

Czyli nawet przy ujemnym saldzie nadal zachowałeś pewność siebie?

Tak, ponieważ doświadczyłem już smaku udanych transakcji i wiedziałem, że pojawią się kolejne. Musiałem tylko wytrwać wystarczająco długo, by okoliczności znów stały się sprzyjające.

Mówimy o wnioskach z drugiej połowy pierwszego roku. Czy te przemyślenia pojawiły się już wtedy, czy może to późniejsza refleksja, którą teraz odnosisz do tamtego okresu?

Już wtedy uświadomiłem sobie, że muszę zmienić swoje podejście. Wiedziałem, że jestem blisko wykluczenia z branży i nie mogę pozwolić sobie na ryzykowne transakcje. Zrezygnowałem z handlu opartego na analizie technicznej. Powstrzymywałem się od transakcji, jeśli nie miałem do nich absolutnego przekonania.

Poniższy fragment wyjaśnia pojęcie „luzowania ilościowego” (quantitative easing, QE), którego zrozumienie jest kluczowe dla dalszej dyskusji.

W standardowych warunkach Fed kontroluje stopy procentowe poprzez ustalanie stopy funduszy federalnych – oprocentowania jednodniowych pożyczek międzybankowych. Podstawowym instrumentem w tym procesie są operacje otwartego rynku, polegające na zakupie bądź sprzedaży krótkoterminowych obligacji skarbowych. Działania te wpływają na podaż pieniądza, a w rezultacie na poziom stóp procentowych. Przykładowo – gdy Fed zamierza obniżyć stopę funduszy federalnych, emituje pieniądz elektroniczny, za który nabywa krótkoterminowe obligacje skarbowe. Wzrost popytu podnosi ich cenę, co przekłada się na spadek oprocentowania.

Luzowanie ilościowe można postrzegać jako rozwinięcie tradycyjnych operacji otwartego rynku. Gdy krótkoterminowe stopy procentowe osiągają wartości bliskie zera, klasyczna metoda stymulowania gospodarki poprzez zakup krótkoterminowych obligacji skarbowych traci skuteczność. Taka sytuacja wystąpiła podczas kryzysu finansowego w 2008 roku. Fed wprowadził wówczas program luzowania ilościowego, który wprawdzie zwiększał podaż pieniądza, jednak nie służył obniżaniu krótkoterminowych stóp procentowych, gdyż te osiągnęły już minimalne wartości. W praktyce program polegał na tym, że Fed tworzył pieniądz na zakup długoterminowych obligacji skarbowych oraz papierów wartościowych spoza sektora rządowego, w szczególności papierów zabezpieczonych hipoteką.

Nabywając obligacje, Fed doprowadzał do spadku długoterminowych stóp procentowych, co nadal pozwalało ożywiać gospodarkę. Z kolei zakup innych aktywów, takich jak papiery wartościowe zabezpieczone hipoteką, miał łagodzić załamanie w poszczególnych sektorach rynku podczas kryzysu finansowego. Pierwsze działania w ramach luzowania ilościowego Fed podjął w listopadzie 2008 roku, skupując aktywa agencji rządowych związanych z rynkiem hipotecznym oraz prywatne papiery wartościowe zabezpieczone hipoteką – instrumenty finansowe, na które popyt praktycznie zanikł. Na tym etapie Fed nie rozpoczął jeszcze skupu długoterminowych obligacji skarbowych, choć spodziewano się takiego ruchu w przyszłości.

Twoja historia zawiera wiele spektakularnych dni. Naliczyłem 34 dni ze zwrotem powyżej 15%, 15 dni – powyżej 25% i 5 dni ze zwrotem powyżej 50%. Jednak nawet na tym tle jeden dzień się wyróżnia: 18 marca 2009 roku, kiedy twój zwrot przekroczył niewyobrażalne 800%! Jak to było możliwe? Jaka historia kryje się za tą transakcją?

W listopadzie 2008 roku, podczas pierwszego QE, Fed skupował papiery wartościowe zabezpieczone hipoteką, dążąc do stabilizacji rynków w trakcie kryzysu finansowego. Przewidywałem jednak, że działania zostaną rozszerzone o zakup długoterminowych amerykańskich obligacji skarbowych. Byłem przekonany, że taka zapowiedź wywoła natychmiastowy, masowy wzrost ich cen. 18 marca 2009 roku był dniem, w którym Fed ogłosił zakupy długoterminowych obligacji skarbowych.

Czy od razu po tej informacji zająłeś dużą pozycję?

Nie tak znaczącą, jak pierwotnie planowałem. W tamtym okresie mój limit na kontrakty terminowe na obligacje skarbowe wynosił 300 sztuk. W oczekiwaniu na to wydarzenie przedstawiłem menedżerowi ds. ryzyka argumenty za zwiększeniem limitu do 600 kontraktów. Wnioskowałem wyłącznie o podniesienie limitu na tę jedną, przewidywaną transakcję, proponując nawet w zamian ograniczenie lub całkowitą rezygnację z limitów na innych rynkach. Menedżer jednak odrzucił moją prośbę, argumentując to niewielkim stażem oraz okresem strat, w jakim się znajdowałem. W związku z tym ograniczeniem zdecydowałem się dodatkowo zainwestować w Bundy, co miało zrekompensować niemożność podwojenia pozycji na papierach amerykańskich. Mimo że operacja na Bundach nie przyniosła aż tak wysokich zysków jak ta na obligacjach skarbowych, to znacząco wpłynęła na mój wyjątkowy wynik tego dnia.

Jak duży był ruch na notowaniach obligacji amerykańskich po ogłoszeniu?

(Amrit sięga po odpowiedni wykres i pokazuje dzień ogłoszenia. Słupek cenowy tego dnia rozciąga się na cztery pełne punkty. Dostrzegam dwa istotne elementy: wzrost nastąpił w trakcie rozwijającego się trendu spadkowego na rynku obligacji skarbowych, a szczyt z dnia ogłoszenia znajdował się zaledwie o kilka ticków od miejsca, w którym po przerwie rozpoczęła się kontynuacja spadków – przyp. aut.).

To dość paradoksalne, że tego dnia otwarcie długiej pozycji okazało się świetnym posunięciem, choć z perspektywy długoterminowej kupowałeś niemal dokładnie na lokalnym szczycie. Jak długo utrzymywałeś tę pozycję?

Zaledwie kilka minut. Wszedłem bardzo sprawnie, ponieważ byłem przygotowany wyłącznie na tę konkretną transakcję. Zlecenie było gotowe, a ja czekałem z palcem na przycisku. Moja koncentracja była całkowita. Nic nie zakłócało przepływu informacji między źródłem a mną – żadnych wątpliwości ani nadmiernych emocji, które mogłyby wpłynąć na moje decyzje rynkowe. Znajdowałem się w stanie pełnego skupienia. Czekałem na jedną, konkretną okazję i nic innego się nie liczyło. Gdy rynek zareagował na wiadomość wzrostem, instynktownie wiedziałem, że ze względu na szybkość i skalę ruchu cenowego powinienem natychmiast zamknąć pozycję. Ostatecznie sprzedałem niemal na samym szczycie.

Czyli ta gwałtowna zmiana nastąpiła w ciągu kilku minut po ogłoszeniu?

Dokładnie tak.

Jaki zysk przyniosła ci ta transakcja?

W ciągu dwóch, może trzech minut handlu zarobiłem ponad 1 mln USD. To właśnie wtedy uświadomiłem sobie, jakie możliwości trading stwarza przed młodymi, ambitnymi i zdyscyplinowanymi osobami gotowymi podjąć ryzyko.

Pamiętasz swoje emocje po zakończeniu transakcji?

Teraz, gdy o tym myślę, czuję pewne zażenowanie, ale moja reakcja była dość niewdzięczna. Miałem mieszane uczucia. Oczywiście cieszyłem się z udanego dnia, jednak niemal natychmiast pojawiło się negatywne nastawienie.

Dlaczego?

Zamiast satysfakcji z zarobionego miliona dolarów czułem rozczarowanie, że nie zarobiłem więcej. Transakcja była tak oczywista, że żałowałem, iż nie mogłem zwiększyć pozycji i wykorzystać sytuacji w pełniejszym stopniu.

Czyli frustrowało cię, że nie udało ci się zrealizować planowanego podwojenia pozycji?

Z dzisiejszej perspektywy jestem przede wszystkim wdzięczny, ale wtedy rzeczywiście tak się czułem. To był kolejny etap mojego rozwoju zawodowego.

Czy przy dużych pozycjach, takich jak transakcja związana z luzowaniem ilościowym, stosujesz zlecenia obronne (stop loss)?

Wówczas niekoniecznie, ale obecnie jest to dla mnie bezwzględna reguła.

Czy ustawiasz stop loss równocześnie ze składaniem zlecenia otwierającego pozycję?

Nie stosuję takiego podejścia, ponieważ istnieje ryzyko, że rynek zawróci i natychmiast aktywuje zlecenie obronne. Czekam, aż ruch cenowy będzie na tyle znaczący, by uniknąć przypadkowego wybicia, i dopiero wtedy ustawiam stop loss. Zabezpieczenie jest jednak kluczowe, ponieważ po zajęciu pozycji zawsze istnieje ryzyko pojawienia się niekorzystnych informacji bez możliwości zareagowania wystarczająco szybko. Stop loss eliminuje to zagrożenie.

Kiedy zacząłeś rygorystycznie przestrzegać zasady stosowania zleceń obronnych?

Po tym, jak poniosłem największą w swojej karierze dzienną stratę w wysokości 24%.

Kiedy to się wydarzyło i w jakich okolicznościach?

Ta sytuacja rozegrała się w czerwcu 2013 roku i można ją nazwać prawdziwą komedią pomyłek. Europejski Bank Centralny od pewnego czasu sygnalizował możliwość wprowadzenia ujemnych stóp procentowych. Byłem przekonany, że kiedy zdecyduje się na ten krok, będzie on miał bardzo niekorzystny wpływ na kurs euro.

Podtrzymywałeś to przekonanie, mimo że perspektywa ujemnych stóp była szeroko dyskutowana i w jakimś stopniu spodziewana przez rynek?

Tak, ponieważ w mojej ocenie wciąż byłby to wstrząs dla rynku. Niepodważalnie potwierdziłoby to zapowiedzi, a gdy EBC wkroczyłby na teren ujemnych stóp procentowych, niezależnie od ich wysokości, pojawiłoby się pytanie o możliwość ich dalszego obniżania. To otworzyłoby puszkę Pandory. W swojej strategii zawsze poszukuję katalizatora – momentu, który pozwoli mi zająć lewarowaną pozycję w oczekiwaniu na duży wewnątrz sesyjny ruch. Jeśli dostrzegam w takim katalizatorze potencjał do rozpoczęcia długoterminowego trendu, część pozycji staram się zachować dłużej. Poza tym moje podejście nie wyklucza wchodzenia na rynek w reakcji na wydarzenia, które mogą być już częściowo zdyskontowane, ponieważ wciąż możliwe jest rozwinięcie istotnego ruchu, a to wystarcza mi do przeprowadzenia transakcji.

Co więc poszło nie tak w tej konkretnej sytuacji?

Mario Draghi, prezes EBC, prowadził konferencję prasową i spodziewałem się, że ogłosi przejście na ujemne stopy procentowe. Gdy zapytano go, czy EBC jest gotowy do wprowadzenia ujemnych stóp, zaczął od słów: „Mówiłem, że technicznie jesteśmy gotowi...”. W tym momencie zająłem krótką pozycję, nie czekając na koniec jego wypowiedzi. Samo podjęcie takiego działania w oczekiwaniu na pełną odpowiedź Draghiego niekoniecznie było błędem, bo wiedziałem, że mogę się wycofać, jeśli się pomylę. Jednak chwilę po tym, jak złożyłem zlecenie sprzedaży, mój komputer nagle się wyłączył. W tym samym czasie słyszałem w telewizji, jak prezes kończy wypowiedź słowami: „...ale nie podejmiemy wstępnych zobowiązań”. Wiedziałem, że euro wystrzeli w górę i zostanę zmiażdżony.

Co zrobiłeś?

Wpadłem w panikę. Zacząłem krzyczeć: „Mój komputer się wyłączył! Mój komputer się wyłączył!”. Na szczęście menedżer ds. ryzyka natychmiast zareagował, podszedł do mnie i spokojnym głosem powiedział: „Widzę twoją pozycję. Przejdź do mojego stanowiska, tam będziesz mógł ją zamknąć”. W normalnych okolicznościach zawsze działam szybko: wchodzę w transakcję i wychodzę z niej bez wahania. Wiedziałem, że powinienem wycofać się natychmiast, gdy tylko usłyszałem końcówkę wypowiedzi Draghiego. Jednak sytuacja była nawet gorsza, ponieważ miałem świadomość obecności dużego kapitału spekulacyjnego po niewłaściwej stronie rynku, a w takich okolicznościach, a szczególnie po usłyszeniu słów „ale nie podejmiemy wstępnych zobowiązań”, otworzyłbym pozycję długą. Moje najlepsze wyniki często osiągam właśnie wtedy, gdy odwracam swoje pozycje – czyli mogę zagrać przeciwko krótkoterminowym spekulantom będącym po złej stronie rynku.

Czyli chcesz powiedzieć, że gdyby nie awaria komputera, odwróciłbyś pozycję?

Bez wątpienia. Zrobiłbym wszystko, aby doszło do tego jak najszybciej.

Co się wydarzyło, gdy dotarłeś do stanowiska menedżera ds. ryzyka?

Zobaczyłem, że euro gwałtownie zyskuje na wartości, a ja nie miałem stop lossa. To doświadczenie nauczyło mnie kluczowej zasady, że zawsze muszę ustawiać zlecenia obronne tak szybko, jak to możliwe. (W tym momencie Sall, akcentując każde słowo, uderza pięścią w biurko, mówiąc: „Muszę ustawiać zlecenia obronne”). Gdybym wtedy miał ustawiony stop loss, poniesione straty byłyby minimalne. Od tamtej pory, zwłaszcza że teraz operuję znacznie większymi kwotami, nie podejmuję już ryzykownych transakcji wyprzedzających.

Czy po dotarciu do stanowiska menedżera ds. ryzyka od razu zamknąłeś pozycję, czy może czekałeś, obserwując sytuację?

Zamknąłem ją natychmiast, ale rynek zmieniał się tak dynamicznie, że mimo to poniosłem znaczące straty.

Co spowodowało awarię komputera?

Najprawdopodobniej była to jakaś usterka Windowsa, która może się zdarzyć każdemu z nas.

To chyba najbardziej pechowa historia tradingowa, jaką kiedykolwiek słyszałem. Jak emocjonalnie poradziłeś sobie z tą stratą?

Musiałem podjąć decyzję: albo pogodzić się z sytuacją i iść naprzód, albo pozwolić, by emocje wzięły górę i zaszkodziły mi w dalszej pracy. Wybrałem pierwszą opcję i starałem się jak najszybciej zostawić to za sobą. Opuściłem biuro i tego samego dnia spotkałem się z przyjaciółmi w pobliskim lokalu. Nazwałem to spotkanie „świętowaniem”, bo postanowiłem skupić się na pozytywnych aspektach mojej sytuacji, zamiast rozpamiętywać stratę. Byłem wdzięczny za to, że mam możliwości zajmowania pozycji dających tak duże opcje zarobkowe. Paradoksalnie fakt, że straciłem tak znaczącą kwotę w tak krótkim czasie, tylko podkreślił wyjątkowość szansy, jaką miałem. Czułem, że mam świetną pracę, a to, co się stało, było po prostu pechem.

Twoje określenie „świętowanie” przypomina mi wczorajszą rozmowę z Richardem Barghem. Wspomniał, że kiedyś jego pierwszym odruchem po dużej stracie było ograniczenie wydatków, ale nauczył się od ciebie czegoś przeciwnego – że w takiej sytuacji warto wyjść i zrobić sobie przyjemność.

Rzeczywiście, rozmawialiśmy o tym z Richardem. Po trudnym dniu na rynku mam dwie możliwości: mogę siedzieć i użalać się nad sobą, pozwalając, by sytuacja mnie paraliżowała, albo mogę całkowicie zmienić perspektywę i przejąć kontrolę. Po dotkliwej porażce staram się minimalizować jej wpływ na moją kondycję psychiczną, dążąc do jak najszybszego powrotu do równowagi i koncentracji. Dokonuję analizy transakcji, wyciągam wnioski i zaczynam szukać kolejnych okazji. Po przepracowaniu dużej straty lub obsunięcia kapitału, często się nagradzam, wyrażając wdzięczność za dotychczasowe osiągnięcia. Dzięki temu unikam pułapki ciągłego odtwarzania negatywnych doświadczeń, wielokrotnego przeżywania przykrości i nadwyrężania swojej odporności psychicznej.

Czy ta koncepcja nagradzania się lub świętowania po stratach była dla ciebie naturalna od początku?

Myślę, że doszedłem do tego po kilku doświadczeniach. W biurze pracował człowiek, który często powtarzał: „Po każdym udanym okresie w tradingu zadbaj o nagrodę dla siebie, żebyś pamiętał, po co to robisz”.

Ale ty nagradzasz się po niepowodzeniach. To zupełnie odwrotne podejście.

Zgadza się. Dla mnie kluczowa jest zmiana perspektywy myślenia. Chodzi o to, by przywrócić umysł do stanu spokoju i racjonalności, zamiast tkwić w negatywnych emocjach i stresie. Zależy mi, by decyzje podejmowała kora przedczołowa, a nie ciało migdałowate. Gdy dostrzegam, że wchodzę w trudny czas, staram się zachować spokój i wdzięczność za swoją dotychczasową przygodę z tradingiem. Wtedy mogę pozwolić sobie na chwilę przyjemności.

Ocean doskonale obrazuje tę sytuację. Na powierzchni jest wzburzony falami, ale gdy zanurkujesz głębiej, znajdujesz spokój. Każdy z nas ma zdolność dotarcia do tej niezmąconej strefy. Jeśli obawiasz się przegapienia okazji, możesz podejmować niewłaściwe decyzje transakcyjne. W stanie emocjonalnego wzburzenia istnieje ryzyko przedwczesnego zamknięcia zyskownych pozycji zamiast pozwolenia na ich rozwój albo zbyt długiego trzymania strat. Trzeba wznieść się ponad te pierwotne reakcje i sięgnąć do swojego wyższego ja – osoby zrównoważonej i skoncentrowanej.

Twoje podejście do niepowodzeń w tradingu jest zupełnym przeciwieństwem typowych reakcji większości traderów. Przeważająca część załamałaby się po tak fatalnym dniu, spowodowanym awarią komputera w kluczowym momencie.

Na tym właśnie polega istota tradingu – jest przeciwieństwem standardowych ludzkich reakcji. Trader nieustannie mierzy się z własnymi ograniczeniami emocjonalnymi. Dlatego tak niewielu osiąga w tej branży sukces.

Ile czasu potrzebowałeś, by odzyskać równowagę po stracie 24%, spowodowanej awarią komputera?

Odzyskałem ją natychmiast. W ciągu tygodnia odrobiłem wszystkie straty.

Czy pomogła ci w tym jakaś szczególnie udana transakcja?

Nie, to był efekt systematycznej pracy i wielu mniejszych transakcji zgodnych z moją strategią.

Wspomniałeś o roli nastawienia mentalnego. Jak doszedłeś do wniosku, że stan umysłu ma kluczowe znaczenie dla skutecznego tradingu?

Zauważyłem, że co jakiś czas ponosiłem straty, które nie miały jasnego uzasadnienia. Zacząłem więc dokumentować nieudane transakcje i analizować ich przyczyny.

Okazało się, że nasze nieświadome myśli, emocje i zachowania znacząco wpływają na decyzje inwestycyjne. Pochodzę ze środowiska robotniczego, w którym pieniądze nie były łatwo dostępne. Na początku mojej kariery często nieświadomie sabotowałem własne sukcesy – po okresach wyjątkowych zysków podejmowałem ryzykowne decyzje, jakbym chciał sprowadzić się z powrotem do znanego mi poziomu finansowego. Dopiero prowadzenie szczegółowego dziennika transakcji pozwoliło mi dostrzec te szkodliwe schematy.

(W tym momencie Sall prezentuje wykres korelacji między stanem emocjonalnym a stratami. Oś pozioma przedstawia spektrum emocji: od „spokoju” do „FOMO”, czyli strachu przed przegapieniem okazji. Oś pionowa pokazuje wielkość strat na transakcjach tzw. marginalnych, określanych przez Salla mianem „wycieku”, aby podkreślić, że były to straty możliwe do uniknięcia. Wykres jednoznacznie ilustruje, jak wzrost napięcia emocjonalnego przekłada się na większe ubytki kapitału – przyp. aut.).

Ten wykres uświadomił mi główne źródło okresów niepowodzeń. Po opanowaniu podstawowej strategii to właśnie stan umysłu staje się kluczowym czynnikiem decydującym o sukcesie w tradingu. Moim celem jest pozostanie w strefie spokoju – miejscu, gdzie wszystko płynie naturalnie. To jedyny sposób, by skutecznie podejmować błyskawiczne decyzje przy dużych kwotach.

Kiedyś natknąłem się na informację, że amerykańscy komandosi SEALs wykorzystują techniki neuro- i biofeedbacku, by na żądanie wchodzić w stan tzw. flow podczas akcji bojowych. Przeczytałem również, że najtrudniejszym aspektem ich pracy jest umiejętność powstrzymania się od strzału w nieodpowiednim momencie. Te spostrzeżenia mocno do mnie przemówiły. Pomyślałem, że gdybym opanował umiejętność osiągania podobnego stanu świadomości, mógłbym sprawniej przetwarzać informacje i lepiej oceniać, kiedy powstrzymać się od działania. To skłoniło mnie do zagłębienia się w tematykę połączeń między umysłem a ciałem oraz do praktykowania medytacji i stanów flow.

Jak osiągasz taki stan i jaki ma on wpływ na twoje decyzje inwestycyjne?

Przed kluczowymi momentami na rynku stosuję techniki oddechowe i medytacyjne, które pomagają mi skupić się na teraźniejszości i wyjść poza natłok myśli. Z czasem nauczyłem się wchodzić w stan flow w ciągu zaledwie kilku minut. Ta umiejętność jest fundamentalna nie tylko w tradingu, ale także w innych dziedzinach wymagających wysokiej skuteczności, jak np. sport zawodowy. W stanie głębokiej obecności wszystko wydaje się naturalne i proste. Działając z poziomu podświadomości, która stanowi 95% potencjału umysłu (w porównaniu do 5% świadomego myślenia), jestem bardziej kreatywny, sprawniej przetwarzam informacje i reaguję bez wahania. Pozostaję otwarty na nowe sygnały z rynku i odpowiednio dostosowuję swoje pozycje. Trading staje się wtedy płynny – nie próbuję niczego wymuszać, nie przywiązuję się do pozycji ani wyniku. Bez wahania ograniczam straty i pozwalam zyskom rosnąć, nie ulegając pokusie przedwczesnego zamykania pozycji.

Jeśli jednak przed ważnym wydarzeniem nie potrafię wyciszyć umysłu, wszystko zamienia się w walkę. Umykają mi istotne sygnały, waham się przed zajęciem właściwych pozycji z powodu wątpliwości, a zyskowne transakcje zamykam zbyt wcześnie.

Z doświadczenia wiem, że gdy intuicja sygnalizuje problem – nawet wbrew wskazaniom analizy – zazwyczaj ma rację. Nabycie umiejętności ufania intuicji było przełomem w mojej karierze: to ona podpowiada mi, kiedy transakcja jest wyjątkową okazją wymagającą maksymalnego zaangażowania, a kiedy należy zachować ostrożność z powodu niewidocznych zagrożeń.

Wcześniej powiedziałeś, że odwrotna transakcja do tej najgorszej – spowodowanej awarią komputera – reprezentowała twój ulubiony rodzaj okazji rynkowych. Czy możesz podać przykład udanej transakcji tego typu?

Zawsze poszukuję sytuacji, w których rynek początkowo reaguje w niewłaściwy sposób na dane wydarzenie, co stwarza okazję do zajęcia pozycji przeciwnej. Świetnym przykładem była niedawna sytuacja (z września 2019 roku – przyp. aut.), gdy Europejski Bank Centralny ogłosił nowy program luzowania ilościowego.

Uwaga spekulantów koncentrowała się na miesięcznej wartości skupu aktywów, oczekiwano kwot między 30 a 40 mld EUR. Dostrzegałem jednak, że kluczowe znaczenie ma całkowita wartość programu, a nie miesięczny wolumen. Moja intuicja podpowiadała, że gracze spekulacyjni tylko czekają na pretekst do sprzedaży. Gdy agencje podały informację o skupie wartości 20 mld EUR miesięcznie, rynek zareagował nerwowo – wyprzedażą niemieckich obligacji i wzrostem kursu euro. Postanowiłem wstrzymać się z działaniem do momentu zapoznania się z pełną treścią komunikatu. Zachowując spokój i jasność umysłu, przeanalizowałem całe oświadczenie. Gdy dostrzegłem, że miesięczny program skupu nie ma określonego terminu zakończenia, wiedziałem, że wszyscy gracze zajmujący krótkie pozycje będą zmuszeni do ich szybkiego zamknięcia. W tym konkretnym momencie rynek był błędnie wyceniony, co pozwoliło mi na precyzyjne zajęcie przeciwnej pozycji. Transakcja długa przynosiła zyski przez kilka godzin, zanim nastąpił kolejny zwrot nastrojów, ale do tego czasu zdążyłem już osiągnąć planowany wynik i wyjść z rynku. Można powiedzieć, że w dłuższej perspektywie byłem po „złej” stronie rynku, ale wykorzystałem błędną wycenę wynikającą z pozycjonowania spekulantów i w moim horyzoncie czasowym okazało się to słuszną decyzją.

W tradingu krótkoterminowym można mieć „rację”, a mimo to stracić pieniądze. Ci, którzy zajęli krótkie pozycje po początkowym komunikacie, ostatecznie obstawili dobry kierunek, ale jeśli nie byli w stanie utrzymać pozycji przez gwałtowne wahania, i tak ponieśli straty. Z perspektywy długoterminowej technicznie znajdowałem się po „złej” stronie rynku, a jednak dzięki zrozumieniu, jak traderzy krótkoterminowi przez swoje pozycjonowanie wpływają na ceny, udało mi się przeprowadzić bardzo zyskowną transakcję w krótkim horyzoncie czasowym.

Jaki procent twoich zysków pochodzi z transakcji jednodniowych?

To około 75%.

Czym charakteryzują się pozostałe transakcje, które utrzymujesz przez dłuższy okres?

Długoterminowe pozycje inicjuję na podstawie tych samych sygnałów co krótkoterminowe, ale tylko niewielka ich część ma potencjał do dłuższego utrzymywania.

Co konkretnie wskazuje na długoterminowy potencjał takich transakcji?

Kluczowe są całkowicie zaskakujące wydarzenia o istotnym wpływie na gospodarkę – one często napędzają długofalowe zmiany cen. Świetnym przykładem była niespodziewana decyzja w sprawie Brexitu i jej następstwa.

W jaki sposób podejmujesz decyzję o zamknięciu pozycji?

Mam dobre wyczucie odpowiednich momentów do wyjścia z rynku. Obecnie pracuję nad przekształceniem tych intuicyjnych decyzji w uporządkowany system zasad, ale to wciąż jest w toku. Dodatkowo gdy widzę gwałtowny, paraboliczny ruch ceny w ciągu dnia na mojej pozycji, zawsze realizuję zysk. To bolesna lekcja z przeszłości – kiedyś trzymałem takie pozycje, licząc na więcej, tylko po to, by później oddać sporą część zysków.

Pomijając incydent z awarią komputera, imponująco zarządzasz ryzykiem, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę wysokość twoich stóp zwrotu. Wiem, że kluczowe jest natychmiastowe wycofanie się z nieudanych transakcji. Jakie inne elementy składają się na twoje zarządzanie ryzykiem?

W pojedynczych transakcjach ryzykuję od 1% do 5% kapitału, w zależności od stopnia pewności co do danej pozycji. Jak wspomniałem, błyskawicznie zamykam te, które nie zachowują się zgodnie z założeniami. Stosuję też częściową realizację zysków, zamiast trzymać całą pozycję do końca. Taka strategia pozwala mi uzyskać „darmowe transakcje” – po zabezpieczeniu zysków z części pozycji mam potencjał do nieograniczonego wzrostu bez ryzyka zakończenia danego sygnału na stracie. To jest podobnie jak przy opcji kupna na rynku, który ma przed sobą potencjał do znaczącej zwyżki.

Na poziomie całego portfela, gdy drawdown zbliża się do 6%, rozważam zmniejszenie wielkości pozycji i zaostrzam kryteria przy nowych transakcjach. To oczywiście zależy od okoliczności – zdarzało się, że pojedyncza strata 5% nie wpływała na moje dalsze decyzje inwestycyjne. Gdy jednak tracę niewielkie kwoty przez dłuższy okres, to zazwyczaj oznacza, że rynek jest w fazie konsolidacji lub straciłem z nim synchronizację. Wtedy redukuję zaangażowanie i skupiam się wyłącznie na najbardziej pewnych sygnałach.

Czy w ostatnich latach wprowadziłeś istotne zmiany w swoim podejściu do handlu?

Dawniej koncentrowałem się na realizacji strategii na pojedynczym instrumencie. Obecnie preferuję działanie na kilku powiązanych rynkach jednocześnie. Na przykład, zamiast skupiać się tylko na jednym instrumencie, otwieram pozycje równolegle na Bundach, indeksie Euro Stoxx 50 i euro, lub przynajmniej na dwóch z nich. Ta zmiana wynika z obserwacji, że niepowodzenie sygnału na jednym rynku nie zawsze oznacza błędne założenia – czasem to specyficzne czynniki na danym rynku uniemożliwiają skuteczną realizację pomysłu.

Doskonale ilustruje to sytuacja po posiedzeniu FOMC (Federal Open Market Committee, Federalny Komitet ds. Operacji Otwartego Rynku), który zasugerował możliwość obniżek stóp. Zdecydowałem się wtedy na równoległe pozycje w obligacjach skarbowych i indeksie S&P. Początkowo obligacje nie przynosiły oczekiwanych rezultatów, generując nawet niewielką stratę. Nie oznaczało to jednak błędnego pomysłu transakcyjnego – gdybym zainwestował wyłącznie w obligacje, pomijając S&P (który zyskiwał), mógłbym błędnie uznać swoją hipotezę za nieprawidłową. Okazało się, że to zbliżająca się aukcja wywierała presję na rynek stóp procentowych, a po jej zakończeniu obligacje ruszyły w górę i już nie oglądały się za siebie. Ta sytuacja uświadomiła mi wartość dywersyfikacji instrumentów przy realizacji jednej strategii.

Ponadto rosnąca automatyzacja rynku i rozwój algorytmów wysokiej częstotliwości znacząco utrudniły realizację zleceń i zmniejszyły moją przewagę w krótkoterminowym handlu. W rezultacie skupiam się głównie na transakcjach, co do których mam wysokie przekonanie. Handluję rzadziej w skali miesiąca, ale podejmuję większe ryzyko na pojedynczej transakcji, by odzwierciedlić poziom mojej pewności.

Jakie błędne przekonania najczęściej prowadzą do porażek w tradingu?

Wielu znanych mi traderów uważało, że muszą generować zyski w sposób ciągły. Traktowali trading jak etatową pracę – czuli presję, by każdego miesiąca wypracować określony dochód. Rzeczywistość jest jednak inna: możesz przechodzić przez długie okresy stagnacji lub strat, by potem nagle osiągnąć znaczący zysk. To podejście lepiej rozumieją przedsiębiorcy, którzy potrafią inwestować w firmę przez lata, wiedząc, że zwrot może przyjść w jednym momencie po długim okresie pracy. Jeśli dążysz do ponadprzeciętnych wyników, nie możesz oczekiwać regularności. W najlepszym przypadku mam rację w połowie transakcji, a bywa, że tylko w 30%. Jednak wtedy, gdy mam rację tylko w 30% przypadków, zyski z udanych transakcji są ośmiokrotnie większe niż straty z nieudanych. Traderzy muszą sobie odpowiedzieć na pytanie, czy potrafią zaakceptować to, że mają rację tylko przez 30% czasu, czy też czują przymus, by mieć rację każdego dnia. To właśnie ta druga postawa często prowadzi do porażki.

Co jeszcze przyczynia się do niepowodzeń traderów?

Przegrywający traderzy wpadają w pułapkę negatywnego myślenia. Pozwalają, by straty zatruwały ich psychikę. To efekt kuli śnieżnej – kolejne niepowodzenia pogłębiają negatywne nastawienie, aż trader znajdzie się w tak trudnym stanie psychicznym, że nie potrafi już wyrwać się z błędnego koła. Gdyby potrafili przerwać ten proces już po pierwszej nieudanej transakcji, kontrolując emocje, ich sytuacja byłaby znacznie lepsza.

Przez 13 lat pracy w biurze tradingowym obserwowałem też wielu ludzi, którzy handlowali chaotycznie, bez przemyślanej strategii – tacy szybko odpadali. Fundamentem sukcesu jest właściwe zarządzanie ryzykiem.

A co z traderami odnoszącymi sukcesy? Jakimi cechami się charakteryzują?

Skuteczni traderzy koncentrują się przede wszystkim na zarządzaniu ryzykiem, wiedząc, że zyski przyjdą same.

Wyróżnia ich wiara we własne możliwości – nawet w obliczu niepowodzeń nieustannie poszukują nowych rozwiązań i sposobów na poprawę wyników. Kluczowa jest również umiejętność podejmowania szybkich decyzji.

Głęboko wierzą w swoją przewagę konkurencyjną i traktują każdą transakcję jako niezależną od poprzednich.

Porażki postrzegają jako cenne źródło wiedzy – niepowodzenie staje się klęską tylko wtedy, gdy nie wyciągnie się z niego wniosków.

Twój stosunek zysku do ryzyka jest jednym z najlepszych wyników, z jakimi się spotkałem. Co pozwoliło ci to osiągnąć?

Wypracowałem skuteczną umiejętność rozpoznawania dobrych okazji i nie waham się, kiedy się pojawiają.

Zawsze poszukuję asymetrycznego stosunku zysku do ryzyka, a gdy trafiam na wyjątkową okazję, wykorzystuję ją w pełni – dopóki potencjał się nie wyczerpie.

Nie oczekuję natychmiastowej gratyfikacji i cierpliwie czekam na właściwe momenty. Potrafię pozostawać w gotowości – wykonuję niezbędną pracę analityczną, a gdy pojawia się znacząca okazja, działam bez wahania. Mogę błyskawicznie przejść od bezczynności do pełnego zaangażowania. To podejście sprawdza się w moim przypadku, choć inni mogą czuć potrzebę aktywnego handlu każdego dnia.

Rygorystycznie podchodzę do kontrolowania strat i dbam o kondycję psychiczną między udanymi transakcjami.

Nie przywiązuję się do pojedynczych wyników – skupiam się na konsekwentnym realizowaniu swojej strategii.

Potrafię rozróżniać transakcje o wysokim i niskim prawdopodobieństwie sukcesu i odpowiednio dostosowuję wielkość pozycji.

Działam zdecydowanie, gdy pojawia się okazja, i równie szybko wycofuję się, gdy mija.

Moja dyscyplina pozwala mi stosować agresywną dźwignię, gdy sytuacja tego wymaga.

Stale uczę się na błędach i wypracowałem system, który pomaga mi ich nie powtarzać.

Nigdy się nie poddaję. Pierwsze siedem miesięcy 2019 roku było dla mnie niezwykle trudnym okresem – przetrwanie wymagało ogromnej odporności psychicznej.

Jestem gotów pracować ciężej niż inni. Na początku kariery wstawałem o 4:00–5:00, by być na bieżąco z nocnymi wiadomościami. Zdarzało mi się pracować po 15–18 godzin dziennie.

Uważam, że najważniejsza jest moja wewnętrzna równowaga: samoświadomość, prowadzenie dziennika, medytacja i ćwiczenia oddechowe. Szczególnie zdolność wchodzenia w stan flow stanowi esencję tego, kim jestem, a w połączeniu z dogłębnymi analizami daje mi przewagę nad konkurencją.

Czy jest coś, co wiesz dziś, a co przydałoby ci się na początku drogi tradera?

Najważniejsze jest to, od czego się powstrzymujesz. Kluczem do sukcesu jest cierpliwość. Skuteczny trading to przede wszystkim umiejętność czekania. To, jak zachowujesz się w okresach między faktycznymi okazjami, determinuje twój długofalowy wynik. Możesz do tego stopnia nadszarpnąć swoją kondycję mentalną nieprzemyślanymi działaniami, że gdy pojawi się rzeczywiście wartościowa okazja, nie będziesz w stanie jej właściwie wykorzystać.

Czyli problem nie tkwi w stratach na przeciętnych transakcjach, ale w tym, że ich negatywny wpływ na psychikę uniemożliwia wykorzystanie najlepszych okazji.

Dokładnie o to chodzi.

Czy chciałbyś coś dodać na koniec naszej rozmowy?

Trading okazał się dla mnie fascynującą drogą do lepszego poznania siebie i osobistego rozwoju. Jestem wdzięczny, że mogę podzielić się zarówno historią moich sukcesów, jak i porażek oraz przemyśleniami na temat tego, co jest niezbędne do osiągnięcia trwałego sukcesu. Miniona dekada w tradingu to dla mnie dopiero początek – z entuzjazmem patrzę na możliwości rozwoju w kolejnych latach.

Niezwykły sukces Salla jako tradera opiera się na podejściu łączącym trzy kluczowe elementy. Są to:

Analiza i planowanie transakcji – Skuteczny trading nie wynika z działań impulsywnych, lecz wymaga systematycznej pracy. Sall skrupulatnie przygotowuje się do każdej operacji giełdowej. Zgromadził tysiące stron notatek dokumentujących wszystkie swoje posunięcia na rynku. Dla każdej transakcji opracował szczegółowy plan, opisał warunki rynkowe oraz wyciągnął wnioski z podjętych działań – zarówno tych udanych, jak i błędnych. Uporządkowana dokumentacja pozwala mu dostrzegać i analizować historyczne podobieństwa z rozważanymi transakcjami. Na tej podstawie tworzy precyzyjny plan uwzględniający różne scenariusze rozwoju sytuacji. Przez cały dzień monitoruje także serwisy informacyjne, wypatrując nieoczekiwanych wydarzeń, które mogą stworzyć okazję transakcyjną.

Wdrażanie strategii – Transakcje, które Sall określa mianem „jednorożców” i które przynoszą mu największe zyski, wymagają błyskawicznych decyzji. Nie ma wówczas czasu na rozważania i dodatkowe analizy. Trader musi z wyprzedzeniem wiedzieć, jak zareaguje w każdej możliwej sytuacji, np. po ogłoszeniu decyzji banku centralnego. Nawet kilkuminutowe wahanie zazwyczaj będzie oznaczać utratę okazji. By podejmować trafne decyzje niemalże instynktownie, Sall przygotowuje się poprzez wnikliwą analizę i planowanie. Dodatkowo stosuje techniki wizualizacji i ćwiczenia mentalne, podobnie jak robią to profesjonalni sportowcy przed startem w zawodach. Wprowadza się również w stan „głębokiej teraźniejszości” poprzez praktyki medytacyjne i oddechowe.

Równowaga emocjonalna – Sall uznaje zachowanie odpowiedniego stanu emocjonalnego: opanowania, skupienia i koncentracji, za fundamentalny warunek powodzenia. Świadomie unika negatywnego nastawienia i nie dopuszcza, by poniesiona strata lub popełniony błąd wpływały na kolejne decyzje transakcyjne. Zatrzymuje każdą potencjalnie destrukcyjną spiralę myśli, zanim zdąży się ona rozwinąć. W okresach trudnych lub po szczególnie nieudanym dniu na giełdzie przełamuje narastający pesymizm, skupiając się na rzeczach, za które odczuwa wdzięczność. Jak sam podkreśla: „Chodzi o zmianę perspektywy. Należy przywrócić umysł do zrównoważonego, racjonalnego stanu”. Utrzymanie pozytywnego nastawienia i spokoju wewnętrznego nie jest dodatkiem do jego metody inwestowania – stanowi jej podstawę.

Pomysł, by okazywać sobie wyrozumiałość w okresach słabszych wyników, to wyjątkowo cenna wskazówka. Żaden z inwestorów, z którymi przeprowadzałem wywiady do poprzednich tomów serii Mistrzowie rynków, nie zwrócił na tę kwestię uwagi. Choć to rozwiązanie sprawdziło się w przypadku Salla, trudno jednoznacznie stwierdzić, czy zadziała u wszystkich. Każdy musi sam to zweryfikować. Natomiast bez wątpienia uniwersalny wymiar ma jego generalna zasada: efektywne inwestowanie wymaga pozytywnego nastawienia oraz zrównoważonego, skoncentrowanego stanu umysłu.

Cierpliwość to cecha charakterystyczna dla wielu wybitnych inwestorów giełdowych, z którymi rozmawiałem. Dla Salla jest ona fundamentem sukcesu. Najlepiej obrazują to jego słowa zawarte w korespondencji mailowej przed wywiadem: „Mój styl często porównywany jest do pracy snajpera. Pozostaję w ciągłej gotowości, czekając na idealny moment. Nie chcę marnować amunicji na przypadkowe cele, gdyż to zagroziłoby mojej zdolności do oddania perfekcyjnego strzału, gdy nadarzy się ku temu odpowiednia okazja. Czekam na transakcję, którą intuicyjnie wyczuwam jako właściwą – i wtedy działam. Przez pozostały czas zachowuję spokój i cierpliwość”.

Sall twierdzi, że powstrzymywanie się od działania pomiędzy faktycznymi okazjami jest znacznie trudniejsze niż przeprowadzanie transakcji generujących największe zyski. Cierpliwość pozwalająca oprzeć się pokusie zawierania nieprzemyślanych transakcji jest kluczowa z dwóch powodów. Po pierwsze, takie operacje zazwyczaj kończą się stratami. Po drugie, co istotniejsze, ich negatywny wpływ na psychikę i koncentrację inwestora może spowodować, że przeoczy naprawdę wartościowe okazje. Wniosek nasuwa się sam: podejmuj wyłącznie działania zgodne z twoimi zasadami i wystrzegaj się transakcji „dodatkowych”.

Paradoksalnie dążenie do stabilności wyników, które wydaje się rozsądnym założeniem, może okazać się bardziej szkodliwe niż pomocne. Sall zauważa, że wspólną cechą traderów, którzy ponieśli porażkę, było dążenie do generowania zysków w każdym miesiącu. Dlaczego to niewłaściwe podejście? Odpowiedź tkwi w tym, że rynki nie dostarczają okazji w regularnych odstępach czasu. W związku z tym cel osiągania miesięcznych zysków będzie skłaniał do podejmowania decyzji opartych bardziej na nadziei niż sprawdzonej strategii, szczególnie gdy brakuje rzeczywistych okazji. W efekcie dążenie do regularności prowadzi do działań sprzecznych z zasadą cierpliwości.

Transakcje, na które Sall cierpliwie oczekuje, charakteryzują się dwiema podstawowymi cechami:

W jego ocenie mają wysokie prawdopodobieństwo potoczenia się zgodnie z przewidywaniami.

Cechuje je asymetria: potencjalny zysk znacząco przewyższa podejmowane ryzyko.

W takich przypadkach, gdy prawdopodobieństwo sukcesu jest wysokie, Sall angażuje znaczące środki. Wyraźne różnice w rozmiarach pozycji – czyli większe sumy lokowane w transakcjach, co do których ma duże przekonanie – to istotny czynnik umożliwiający mu osiąganie ponadprzeciętnych zysków.

By ograniczyć ewentualne straty na pojedynczych transakcjach, Sall ustawia zlecenia stop loss, jak tylko pozwala na to sytuacja rynkowa. Ponieważ operuje dużymi kwotami, grając pod konkretne wydarzenia, czyli w okresach szczególnej zmienności, ustawianie stop lossów w momencie wchodzenia na rynek wiązałoby się ze zbyt wysokim ryzykiem przedwczesnego zamknięcia pozycji z powodu przypadkowych zmian cen. Zamiast tego Sall czeka, aż rynek wystarczająco się przesunie w pożądanym kierunku, tak aby stop loss został uruchomiony tylko w przypadku negacji zakładanego scenariusza. A co w sytuacji, gdy rynek ruszy w przeciwnym kierunku, zanim zlecenie stop loss zostanie ustawione? Jeśli rynek natychmiast nie zareaguje zgodnie z jego oczekiwaniami, Sall błyskawicznie zamyka pozycję z ręki, co wystarcza do minimalizacji strat w takich przypadkach.

Sukces często prowadzi do nadmiernej pewności siebie. W okresach prosperity wielu traderów zaczyna tracić czujność zarówno w podejmowaniu decyzji, jak i w zarządzaniu kapitałem. Częściej angażują się w ryzykowne operacje, których normalnie by unikali, a także mniej rygorystycznie kontrolują ryzyko. Sall również wpadł w tę pułapkę po okresie znaczących zysków i złożył zlecenia z limitem na trzech silnie skorelowanych rynkach w ramach nieistotnego pomysłu transakcyjnego. Dopiero interwencja menedżera ds. ryzyka otrzeźwiła go i skłoniła do zamknięcia wszystkich pozycji, co prawdopodobnie uchroniło go przed poważną stratą. To doświadczenie nauczyło Salla, by wystrzegać się arogancji i rozluźnienia dyscypliny po okresach sukcesów, co jest wartościową lekcją.

Jeśli odkryjesz, że twoja pozycja opiera się wyłącznie na nadziei – wycofaj się z niej. Do pozostania w rynku niezbędne jest przekonanie, nie nadzieja. Na początku kariery Sall wykorzystywał techniczne sygnały, co prowadziło do transakcji pozbawionych głębszego uzasadnienia: liczył jedynie, że zadziałają. Niepokój towarzyszący takim operacjom uświadomił mu, że analiza techniczna nie jest jego domeną.

Przykład Salla doskonale pokazuje, jak wyjątkowy sukces może być wspierany przez niezwykle wysoką etykę pracy. Często spotykam się z pytaniami, czy sama pracowitość wystarcza do osiągnięcia świetnych wyników w tradingu, czy też najlepsi gracze giełdowi posiadają jakieś wrodzone predyspozycje. Choć sumienność i umiejętność zarządzania ryzykiem są fundamentalne, nie tłumaczą w pełni wyników osiąganych przez wybitnych traderów. Ci ludzie mają też naturalne zdolności. Znaczący jest komentarz Salla o tym, jak podejmuje decyzje o zamknięciu pozycji: „Mam wyjątkowy dar do wybierania w dobrych momentów wyjścia z rynku”. Określenie „wyjątkowy dar” wskazuje na intuicyjną umiejętność, której nie sposób się nauczyć.

Można to porównać do biegów maratońskich. Większość ludzi, przy odpowiednim zaangażowaniu i wysiłku, jest w stanie ukończyć maraton. Niezależnie jednak od stopnia determinacji i włożonej pracy tylko nieliczni posiadają fizyczne predyspozycje pozwalające na osiąganie rezultatów na światowym poziomie. Podobnie jest w inwestowaniu: przy wystarczającym nakładzie pracy i poświęceniu, w połączeniu ze skutecznym zarządzaniem ryzykiem znaczna część osób może zostać przynajmniej minimalnie zyskownymi traderami, ale tylko niewielki odsetek ma naturalne predyspozycje, by dołączyć do grona mistrzów rynków.

Sall prowadzi szczegółową dokumentację wszystkich swoich transakcji i regularnie ją analizuje. Robi to m.in. po to, by stworzyć historyczny zapis zachowań rynku w konkretnych sytuacjach. Służy mu to jako wskazówka, czego można się spodziewać w podobnych okolicznościach w przyszłości. Drugim kluczowym powodem jest nauka na własnych błędach, by ich nie powielać. Prowadzenie i systematyczna analiza zapisków transakcyjnych, zawierających powody wejścia w pozycję i wyjścia z niej oraz analizę trafnych i błędnych decyzji, to cenne ćwiczenie dla każdego tradera. Pomaga identyfikować pomyłki, co jest pierwszym krokiem do ich unikania w przyszłości. Ucząc się na błędach, rozwijasz swoje umiejętności.

Wybitni traderzy zazwyczaj cechują się silną wiarą we własne możliwości. Owszem, można argumentować, że są pewni siebie właśnie dlatego, że odnoszą sukcesy. Uważam jednak, że u tych graczy giełdowych pewność siebie to cecha wrodzona, która może poprzedzać sukces i być od niego niezależna. Sall stanowi tego dobry przykład. Nawet gdy w pierwszym roku jego konto wykazywało straty, a kariera wisiała na włosku, wciąż był przekonany o swoim przyszłym sukcesie. Uczciwa ocena własnej wiary w umiejętności to jeden ze sposobów na oszacowanie swoich szans powodzenia na rynku. Jeśli masz wątpliwości co do skuteczności swojej strategii, powinieneś zachować szczególną ostrożność w kwestii kwoty, którą jesteś gotów zaryzykować.

Jeśli posiadasz umiejętności i szczere przekonanie, że możesz być skutecznym traderem, do sukcesu potrzebna jest jeszcze jedna cecha: odporność psychiczna. Nigdy się nie poddawaj.

Trzy lata później

Kiedy ostatnio rozmawialiśmy, wspominałeś o planowanej przerwie w tradingu w związku z narodzinami syna.

Rzeczywiście, postanowiłem poświęcić czas mojemu nowo narodzonemu synowi Reubenowi i przemyśleć swoją ścieżkę zawodową. Po około trzech miesiącach poczułem jednak potrzebę powrotu na rynki finansowe, głównie ze względu na intensywne zmiany, jakie wówczas zachodziły.

Czy ten czas refleksji przyniósł jakieś modyfikacje w twoim podejściu?

Zdecydowałem się zbudować własny zespół, ponieważ dostrzegałem nadchodzące, atrakcyjne możliwości transakcyjne. Mieliśmy do czynienia z bezprecedensowym połączeniem bodźców fiskalnych i monetarnych. Jeśli kiedykolwiek miała pojawić się inflacja, to właśnie w momencie, gdy transfery pieniężne trafiały bezpośrednio na konta obywateli. Warunki rynkowe wydawały się idealne dla rodzaju transakcji, w których się specjalizowałem. Zatrudniłem więc na pełny etat doświadczonego tradera Raya, z którym wcześniej współpracowałem, oraz młodszego analityka. Zastanawiałem się nad rozwojem dotychczas stosowanych strategii. Obecnie zdarza mi się zajmować pozycje jeszcze przed konkretnymi wydarzeniami, podczas gdy wcześniej głównie na nie reagowałem. Wprowadziliśmy również do naszego arsenału opcje, podczas gdy wcześniej operowałem wyłącznie na kontraktach terminowych.

Czy twoja strategia ewoluowała w kierunku dłuższego utrzymywania pozycji i odejścia od gry pod wydarzenia z otwarciem i zamknięciem pozycji tego samego dnia?

Faktycznie, niektóre pozycje utrzymuję obecnie znacznie dłużej, nawet przez kilka tygodni czy miesięcy.

Czy nadciągająca fala inflacji była głównym powodem tej zmiany?

Dokładnie tak. Banki centralne w tym okresie kontynuowały łagodną politykę monetarną, mimo wyraźnych oznak rosnącej inflacji. Wskazywało to na przegięcie w ich polityce. Stawało się coraz bardziej oczywiste, że inflacja nie będzie zjawiskiem przejściowym, co miało prowadzić do poważnych konsekwencji. Spodziewaliśmy się, że w pewnym momencie banki centralne będą zmuszone do gwałtownego odwrotu od swojej łagodnej polityki, co mogło skutkować załamaniem gospodarczym lub kryzysem na rynku kredytowym i wymusić kolejną zmianę kierunku polityki monetarnej. Wspólnie z zespołem opracowaliśmy własne wskaźniki wyprzedzające oraz modele wyceny dla różnych klas aktywów. Obecnie wszystkie elementy układają się w spójną całość, co pozwala mi utrzymywać pozycje przez dłuższy czas, opierając się na najbardziej prawdopodobnym scenariuszu wskazywanym przez nasze badania. Wykorzystuję konkretne wydarzenia rynkowe do zwiększania dźwigni na pozycjach, jeśli potwierdzają one moje długoterminowe założenia. W przypadku gdy transakcja związana z danym wydarzeniem stoi w sprzeczności z moją długoterminową pozycją, wykorzystuję ją do zabezpieczenia lub nawet przeważenia tego zabezpieczenia względem posiadanej ekspozycji.

Czy utrzymujesz długoterminową pozycję nawet w obliczu niekorzystnych wydarzeń?

To zależy od charakteru danego wydarzenia. Jeśli oceniam, że jest to tylko krótkoterminowe zakłócenie, prowadzę transakcję dalej. W przypadku fundamentalnej zmiany warunków rynkowych zdecydowałbym się jednak na zamknięcie pozycji, a być może nawet na jej odwrócenie.

Co skłoniło cię do powrotu na rynek po przerwie związanej z narodzinami syna?

W czerwcu 2020 roku pojawiła się wyjątkowa okazja do arbitrażu informacyjnego. Rynkami wstrząsały wówczas doniesienia związane z COVID-19, co umożliwiało prowadzenie transakcji na podstawie napływających wiadomości. Floryda publikowała codzienne statystyki zachorowań, które miały istotny wpływ na zachowanie rynków. Odkryliśmy możliwość pozyskiwania tych danych bezpośrednio ze strony internetowej stanu Floryda, zanim trafiały one do głównych serwisów informacyjnych. Były to publicznie dostępne dane o znaczącym wpływie na rynek, do których mieliśmy dostęp dwie lub trzy minuty przed ich pojawieniem się w Bloombergu. Ta przewaga pozwalała na zajmowanie pozycji z dźwignią i utrzymywanie jej przez kilka minut do momentu upowszechnienia informacji. Takie możliwości zdarzają się niezwykle rzadko, ale bezprecedensowa sytuacja stwarzała warunki do przeprowadzania tego typu transakcji.

Czy możesz przytoczyć inny przykład podobnej sytuacji?

Ray skonfigurował system monitorujący stronę SEC (United States Securities and Exchange Commission, Amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd), ponieważ na rynku krążyły pogłoski o planowanym zakupie bitcoina przez Teslę. Pewnego dnia, gdy byłem poza biurem, Ray zadzwonił do mnie z informacją: „Tesla kupiła bitcoina. Informacja znajduje się w ich dokumentacji, ale media jeszcze o tym nie donoszą”. Mimo że posiadałem już długoterminową pozycję w tej kryptowalucie, opartą na analizie makroekonomicznej, mogłem znacząco zwiększyć dźwignię w związku z tą wiadomością. Ostatecznie nie zdecydowałem się jednak na transakcję, ponieważ nie byłem przy swoim komputerze.

Dlaczego nie można było przeprowadzić transakcji przez telefon komórkowy?

Do skutecznego handlu potrzebuję pełnego dostępu do mojego biurka. Nie czuję się komfortowo, zawierając transakcje przez telefon. Swoją drogą, informacja o zakupach Tesli dotarła na rynek zaledwie kilka minut później, powodując gwałtowny wzrost kursu bitcoina.

Ile czasu zajął powrót do biura?

Około 40 minut. Do tego momentu początkowa okazja transakcyjna przepadła, a mogła to być znacząca pozycja. Dokonałem ponownej analizy sytuacji. Oceniłem, że rynek wciąż ma potencjał wzrostowy, ale w perspektywie dni, nie minut. Dysponowaliśmy szczegółowymi analizami zachowania cen po różnych wydarzeniach na wszystkich rynkach, a więc miałem wyobrażenie o możliwej skali reakcji. Był to szczyt hossy na rynkach kryptowalut, napędzanej bezprecedensowym luzowaniem polityki pieniężnej. Informacja o zakupie bitcoina przez Teslę jawiła się jako wydarzenie, które mogło wyznaczać trend na dłuższy czas. Zdecydowałem się więc na mniejszą pozycję i w ciągu następnego tygodnia udało mi się osiągnąć zysk rzędu 10–15%.

Czy jakaś transakcja szczególnie zapadła ci w pamięć od czasu naszej poprzedniej rozmowy?

Przychodzi mi na myśl krótka pozycja na BTP (kontrakt terminowy na włoskie obligacje skarbowe – przyp. aut.). Rentowność BTP po raz pierwszy od 2014 roku przekroczyła poziom 4%, w wyniku czego EBC ogłosił zwołanie nadzwyczajnego posiedzenia, co jest wydarzeniem niezwykłym. Rynek spodziewał się działań ze strony banku centralnego mających na celu ograniczenie rentowności, w wyniku czego kurs BTP gwałtownie wzrósł ze 114 do 117,5. Ten ruch wzrostowy stwarzał świetną okazję do zarobku, ale nie zdążyłem z niej skorzystać, bo byłem w drodze do biura.

Uznałem, że jeśli EBC nie ogłosi konkretnych działań podczas posiedzenia, ten wzrost okaże się przesadzony. Po opublikowaniu wyników spotkania stało się jasne, że bank nie uzgodnił żadnych istotnych kroków, ograniczając się do wydania ogólnikowego oświadczenia mającego uspokoić rynki. Natychmiast otworzyłem pozycję krótką. Niedługo potem rynek ponownie zaczął rosnąć. Zapytałem Raya: „Czy coś przeoczyłem?”. Ten przeanalizował protokół i potwierdził brak konkretnych działań.

Znalazłem się w sytuacji, gdy moja znacząca krótka pozycja generowała poważną stratę, a mimo to byłem przekonany o słuszności swojej decyzji. Zachowanie spokoju pozwoliło mi na racjonalne myślenie i powstrzymało od przedwczesnego zamknięcia pozycji. Ostatecznie w momencie największego bólu rynek załamał się i zaczął spadać. Transakcja przyniosła znakomity wynik. Granica między sukcesem a porażką była jednak w tym przypadku tak cienka, że gdybym nie zachował zimnej krwi, prawdopodobnie zamknąłbym pozycję na szczycie i poniósł dużą stratę.

Ta sytuacja doskonale obrazuje znaczenie odpowiedniego nastawienia psychicznego w tradingu. Handel oparty na wydarzeniach rynkowych różni się od innych strategii – przypomina sport wyczynowy. Wymaga pełnej koncentracji i obecności w danym momencie. Trzeba przetworzyć ogromną ilość napływających informacji i poradzić sobie z wieloma zmiennymi pozostającymi poza naszą kontrolą, a jednocześnie zachować stan równowagi, w którym czas zdaje się zwalniać. Kluczowe jest utrzymanie maksymalnego spokoju. W stanie pobudzenia emocjonalnego nie sposób podjąć najlepszej, racjonalnej decyzji.

Jaką największą niezrealizowaną stratę miałeś na tej pozycji?

Około 10% posiadanego kapitału.

Czy przychodzą ci na myśl jakieś inne ważne transakcje od czasu naszej ostatniej rozmowy?

W zeszłym miesiącu przeprowadziłem dużą transakcję po publikacji amerykańskiego raportu CPI w listopadzie 2022 roku. Opublikowane dane zaskoczyły rynek – bazowy wskaźnik CPI spadł o 0,2% rok do roku, podobnie jak główny wskaźnik, podczas gdy analitycy prognozowali wyższą inflację. Na podstawie naszych wcześniejszych analiz zachowania rynków po podobnych wydarzeniach uznałem, że istnieje spora szansa na dużą zmianę cen po ogłoszeniu raportu. Ze względu na wzmożoną zmienność musiałem jednak zaryzykować trzykrotnie więcej niż zazwyczaj, żeby wejść w pozycję.

Na czym opierała się twoja transakcja?

Zdecydowałem się na długą pozycję na kontraktach terminowych na indeks Euro Stoxx 50. Wybrałem ten instrument, ponieważ handel na indeksie S&P podlega bardziej rygorystycznym regułom wstrzymania handlu w przypadku wzrostu zmienności, co nie pasuje do mojego stylu tradingu opartego na wydarzeniach.

Co dokładnie oznacza sformułowanie: „zaryzykować trzykrotnie więcej niż zazwyczaj”?

Z uwagi na podwyższoną zmienność w momencie publikacji danych różnica między ceną rynkową a tą, po której mogło dojść do realizacji mojego zlecenia, była znacznie większa niż standardowo. W takich warunkach większość traderów nie zdecydowałaby się na transakcję, a ja podjąłem to ryzyko, będąc przekonanym o wysokim prawdopodobieństwie sukcesu.

Czy otworzyłeś pozycję natychmiast po publikacji danych?

Tak. To klasyczny przykład tradingu opartego na konkretnym wydarzeniu – obserwujesz katalizator i natychmiast na niego reagujesz. To wymagająca strategia, ponieważ rynek błyskawicznie uwzględnia nowe informacje w wycenach. W 9 przypadkach na 10, zanim uda się zrealizować transakcję, dane są już w pełni zdyskontowane. Czasami jednak można znaleźć możliwość do zarobku.

Skąd czerpałeś tak dużą pewność co do tej transakcji?

Moja wcześniejsza analiza wskazywała, że ta sama podwyższona zmienność, która utrudniała wejście w transakcję, przełoży się również na większą amplitudę ruchu cenowego, a tym samym – większy potencjalny zysk. Poza tym czułem, że jestem „na fali”. Jako inwestor musisz wyczuwać momenty, gdy warunki rynkowe sprzyjają twojej passie. Właśnie wtedy dzieją się wyjątkowe rzeczy i warto podejmować większe ryzyko.

Wysoka dźwignia finansowa jest uzasadniona wyłącznie przy bardzo dużej pewności co do timingu transakcji, a takie warunki stwarzają właśnie wydarzenia rynkowe. Jeśli katalizator jest na tyle silny, że prawdopodobieństwo oczekiwanego ruchu jest w danej chwili bardzo wysokie, można zastosować maksymalną dźwignię. Natomiast przy dłuższym horyzoncie czasowym, np. trzy- lub sześciomiesięcznym, nie ma takiej możliwości ze względu na większą niepewność co do momentu transakcji.

Jaki zysk osiągnąłeś w dniu publikacji CPI?

Zarobiłem około 40%. Jednak po tym istotnym sukcesie szybko wszedłem w fazę drawdownu – dużego jak na moje standardy, czyli około 10%. Często moje największe straty następują właśnie po okresach wysokich zysków. Niekiedy wynika to z nadmiernej pewności siebie, a rynek szybko weryfikuje takie podejście. Innym razem dzieje się tak dlatego, że passa dobiega końca – przestajesz być „na fali”, a kluczowe transakcje przynoszą serię strat, jedna po drugiej. Przez lata pracowałem nad ich ograniczaniem, ale nie da się ich całkowicie wyeliminować. Okresy dekoniunktury w tradingu mogą być frustrujące, a jeśli nie są odpowiednio kontrolowane, mogą wywołać błędne koło nietrafionych decyzji, pogłębiając problem i nadwyrężając najcenniejszy zasób: odporność psychiczną.

Obecnie podchodzę do okresów strat zupełnie inaczej niż na początku kariery. Zaakceptowałem, że bycie w fazie drawdownu to naturalny stan inwestora. Większość czasu spędzasz „pod wodą”, podobnie jak rekin – jesteś drapieżnikiem, który tylko niekiedy wynurza się po duży łup. Osiągnięcie sukcesu w tradingu opartym na wydarzeniach jest niezwykle trudne, jeśli ma się mentalność łowcy-zbieracza, który poszukuje małych, regularnych zysków pozwalających przetrwać.

Takie postrzeganie okresów strat pomaga mi zachować właściwe nastawienie, gdy pojawia się wyjątkowa okazja transakcyjna. Wcześniej zdarzało mi się miewać obniżoną pewność siebie i być zbyt ostrożnym po stratach. Teraz jednak, podobnie jak rekin, zawsze jestem gotowy na kolejny duży łup. Prawdziwy drapieżnik nie zna innego podejścia, ostrożność nie leży w jego naturze.

To obsunięcie kapitału wydarzyło się niedawno. Czy od tego czasu trafiła ci się jakaś wyjątkowa transakcja, która pozwoliła odrobić straty?

Istotnie. Mój drawdown rozpoczął się po transakcji na danych CPI w listopadzie 2022 roku. Straty odrobiłem dopiero w połowie grudnia po ogłoszeniu decyzji w sprawie stóp procentowych przez Europejski Bank Centralny, który zaskoczył rynki wyraźnie jastrzębim zwrotem w polityce monetarnej. Podczas ogłaszania decyzji jednocześnie jest publikowanych wiele informacji, co często prowadzi do zwiększonej zmienności. Szybko zauważyłem, że retoryka EBC dotycząca podwyżek stóp, zawierająca sformułowania takie jak „znacznie dalej” i „wystarczająco restrykcyjny”, sygnalizowała wyraźną zmianę w porównaniu z komunikatem z poprzedniego miesiąca. EBC przekazał rynkowi jasny sygnał, że stopy procentowe były zbyt niskie i konieczne były zdecydowane działania, aby sprowadzić inflację do celu. Dodatkowo prognozy inflacyjne kształtowały się na bardzo wysokim poziomie.

Wykorzystując tę sytuację, zająłem krótką pozycję na niemieckich 10-letnich obligacjach (Bundach) oraz indeksie Euro Stoxx 50, czym podjąłem maksymalne ryzyko. Na początku występowała pewna zmienność, z którą trzeba było sobie poradzić, gdyż rynek analizował napływające informacje. Oba instrumenty początkowo zachowywały się wbrew moim oczekiwaniom. Byłem jednak przekonany o jastrzębim charakterze tej zmiany i mogłem zaakceptować ryzyko straty. Spodziewałem się, że wkrótce rynek ponownie zsynchronizuje się z fundamentami i rozpocznie trend spadkowy. Bund faktycznie zaczął spadać niedługo później, ale Euro Stoxx 50 potrzebował więcej czasu. Zachowałem cierpliwość i ostatecznie również indeks zaczął tracić na wartości. Trudno jest znieść stratę na lewarowanej pozycji tuż po otwarciu, ale pewne wydarzenia wiążą się z dodatkowym ryzykiem zmienności, które należy uwzględnić w zarządzaniu transakcją.

Konferencja prasowa EBC była zaplanowana na 30 minut po ogłoszeniu decyzji o stopach procentowych. Na podstawie dostępnych informacji byłem przekonany, że Christine Lagarde, prezes Europejskiego Banku Centralnego, będzie kontynuowała jastrzębią retorykę. Gdy Bund odbił się w górę na fali realizacji zysków przed konferencją, zdecydowałem się podwoić moją krótką pozycję. Zamiast próbować później reagować na jastrzębie wypowiedzi, wolałem mieć pozycję podczas konferencji. Przewidywałem, że inni traderzy będą czekać na wystąpienie Lagarde, co spowoduje dużą zmienność przy każdym wypowiadanym przez nią zdaniu. Ta dodatkowa transakcja okazała się znakomitym posunięciem. Zgodnie z przewidywaniami rynek zaczął spadać tuż przed konferencją prasową, a ja byłem przygotowany na całą jastrzębią retorykę, która miała nadejść, i zabezpieczony przed krótkoterminową zmiennością przeciwko mojej pozycji.

Finalna transakcja charakteryzowała się korzystnym stosunkiem ryzyka do potencjalnego zysku. Podczas konferencji Lagarde stwierdziła wprost: „Nasze projekcje, uwzględniające i odzwierciedlające oczekiwania rynku wobec poziomu stóp procentowych, wskazują niemożność powrotu do celu inflacyjnego 2% w zakładanym czasie. Oznacza to, że konieczne są intensywniejsze działania, a co za tym idzie, nowe oczekiwania rynku zostaną, miejmy nadzieję, skorygowane przez analityków”. Przekazała rynkowi jasny komunikat, że implikowana stopa jest zbyt niska i musi wzrosnąć. Wiedziałem, że tego typu deklaracja przyspieszy spadki na rynku. Nadal posiadałem krótką pozycję na Bundach, które zdążyły się już znacznie wyprzedać, a więc otworzyłem kolejną krótką pozycję na Schatzach (niemieckich 2-letnich obligacjach – przyp. aut.).

Częściowe zyski zrealizowałem, gdy poszczególne rynki zbliżały się do wyczerpania potencjału ruchów cenowych, jakich oczekiwałem w takim dniu. W ciągu następnych kilku dni zamknąłem większość pozycji. Do dziś utrzymuję część krótkiej pozycji na indeksie Euro Stoxx 50, ponieważ nasze analizy wskazują na prawdopodobieństwo dalszych spadków na giełdzie. Jeśli mój cel zostanie osiągnięty na tej końcowej części pozycji, łączny zwrot z transakcji podjętych w dniu decyzji EBC przekroczy 100%.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Daljit Dhaliwal

Poznaj swoją przewagę

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

John Netto

Poniedziałek to najlepszy dzień

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Część II

Traderzy rynku akcji

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Jeffrey Neumann

Od centa do dolara

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Chris Camillo

Ani to, ani tamto

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Marsten Parker

Nie rezygnuj z normalnej pracy

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Michael Kean

Strategie uzupełniające się

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Pavel Krejčí

Boy hotelowy, który pokonał profesjonalistów

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Podsumowanie

46 lekcji mistrzów rynków

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Rozdział o nie-mistrzu rynku

Wywiad z Jackiem Schwagerem

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Epilog

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Załącznik 1

Zrozumienie rynków kontraktów terminowych

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Załącznik 2

Wskaźniki efektywności

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Przypisy

Przypisy są dostępne
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu