Agnieszka Stein

Rodzicielstwo bliskości. Jak budować bezpieczne relacje i dbać o dobrostan całej rodziny

Copyright © by Agnieszka Stein, 2026

Copyright for this edition © by Mamania, an imprint of Grupa Wydawnicza Relacja sp. z o.o., 2026

Redakcja: Kamila Wrzesińska

Korekta: Anna Banaszczyk-Susłowicz

Projekt okładki: Joanna Kosk-Florczak

ISBN 978-83-8435-039-3

Wydawnictwo Mamania

Grupa Wydawnicza Relacja sp. z o.o.

ul. Marszałkowska 4 lok. 5

00-590 Warszawa

www.mamania.pl

Fragment

Wstęp

Co to jest rodzicielstwo bliskości (RB) i skąd się wzięło?

Filary rodzicielstwa bliskości

Filar pierwszy: Rodzicielstwo to przede wszystkim ogarnianie siebie

Filar drugi: W rodzinie ważne są potrzeby wszystkich

Filar trzeci: Więź wspiera rozwój

Filar czwarty: Komunikacja pomaga budować relację

Filar piąty: Regulacja

Filar szósty: Wspieranie potrzeb dziecka

Filar siódmy: Rozwój daje radość

O czym nie napisałam?

Przypisy

Polecamy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

WSTĘP

Rodzicielstwo bliskości to pielęgnowanie bezpiecznych relacji w całej rodzinie. Branie pod uwagę potrzeb wszystkich jej członków. Szukanie tego, co ułatwia i wspiera. Wiara w równą godność i podmiotowe traktowanie każdego człowieka.

Może właśnie oczekujesz narodzin swojego dziecka albo opiekujesz się małym dzieckiem. Może ta książka trafiła do ciebie jako prezent albo poleciła ci ją bliska, zaufana osoba. Może szukasz odpowiedzi na różne pytania, próbujesz zrozumieć, dlaczego jest tak trudno. Masz trudne doświadczenia ze swojego dzieciństwa i nie chcesz, żeby twoje dziecko miało podobnie.

A może znasz już rodzicielstwo bliskości i przywiodła cię tu ciekawość tego, co jeszcze da się o nim napisać. Może pociąga cię rozwój i chcesz się jak najwięcej dowiedzieć o swoim dziecku i o tym, jak je można wspierać. Może moja książka wpadła ci w ręce przypadkiem. Wiem, że możesz też być osobą, która pracuje z małymi dziećmi i ich rodzicami. Witaj.

Zależy mi na tym, żeby nie dokładać ci oczekiwań i rzeczy, o które możesz siebie oskarżać. Chcę ci dawać więcej narzędzi, pomysłów, ale też ulgi, luzu i pomocy w zaopiekowaniu się sobą. Pokazywać, jak rodzicielstwo bliskości może ułatwić budowanie relacji z dzieckiem, bo to generalnie nie jest łatwe zadanie.

Chcę dać ci książkę, która będzie prosta. Którą łatwo będzie czytać po kawałku. Która cię wesprze i uspokoi.

Co to jest rodzicielstwo bliskości (RB) i skąd się wzięło?

Nazwa rodzicielstwo bliskości jest swobodnym tłumaczeniem na język polski określenia attachment parenting (rodzicielstwo oparte na więzi). Jego początki w Polsce to moim zdaniem okolice roku 2004. Wtedy urodził się mój syn. Myślę, że to nie przypadek, że zajęłam się tym tematem.

Określenie attachment parenting wprowadzili William i Martha Searsowie, małżeństwo lekarza i pielęgniarki, z gromadką dzieci. Chcieli promować ideę, że warto, aby rodzicielstwo opierało się na budowaniu bezpiecznej więzi z dzieckiem.

W związku z tym zachęcali rodziców do praktyk, o których wiadomo, że tę więź budują. Dodatkowo Searsowie podkreślali przywiązanie do dziecka jako mechanizm pomagający rodzicom w wypełnianiu ich zadań. Widzieli je jako źródło rodzicielskiego wyczucia, wsparcie w rozumieniu komunikatów dziecka, źródło energii i gratyfikacji.

Na to podejście duży wpływ miała też idea kontinuum opisana w książce Jean Liedloff W głębi kontinuum, która upowszechniła współspanie, noszenie dzieci i karmienie piersią jako narzędzia budowania więzi.

Attachment jest bazą teorii więzi, stworzonej przez Johna Bowlby’ego, Mary Ainsworth i rozwijanej później przez wielu badaczy.

Więź to szczególny rodzaj relacji. To mechanizm regulacyjny, który pomaga nam w korzystaniu ze wsparcia i bliskości emocjonalnej. Umożliwia rozwój małych dzieci, a potem wspiera tworzenie się i utrzymanie bliskich relacji między dorosłymi.

Kiedy mamy z kimś więź, to u tej osoby szczególnie szukamy bliskości, wsparcia, poczucia bezpieczeństwa. To kontakt z tą osobą przynosi nam ukojenie. To rozstanie z tą osobą może być szczególnym wyzwaniem.

Ważna jest dostępność emocjonalna, responsywność i ciekawość. Sue Johnson¹ mówi, że dostępność emocjonalna to odpowiedź na pytanie: „Are you there for me?”, czyli: Czy mogę na tobie polegać? Czy mnie widzisz? Czy zależy ci na mnie? Czy jestem dla ciebie ważną osobą?

Od czasu, kiedy około 20 lat temu pojawił się w Polsce termin „rodzicielstwo bliskości”, dużo się wydarzyło. W tej chwili rodzicielstwo bliskości to według mnie takie podejście, które uwzględnia podmiotowość dziecka i wiedzę o tym, co wspiera jego rozwój. Więź jest jednym z kawałków tej układanki, ale nie jedynym.

W swojej pracy korzystam z podejścia opartego na rodzicielstwie bliskości. Wspieram rodziców w ich budowaniu relacji z dziećmi. Wspieram dobrostan rodziców. Uczę ich troszczenia się o siebie i swoje relacje. Daję im wsparcie, wysłuchanie, pomoc w powrocie do równowagi. Szukamy razem sposobów, żeby mogli pogodzić opiekę nad konkretnym dzieckiem z całością swojego życia, prywatnego i zawodowego. Robię to, szanując ich autonomię i dobrowolność. Tworzę atmosferę bezpieczeństwa i zaufania, której potrzebują wszyscy ludzie, nie tylko dzieci.

Trochę więcej o więzi

Chcę tu napisać trochę więcej o więzi i stylach przywiązania, bo są osoby, które bardzo to ciekawi. Jeśli ten fragment wyda ci się zbyt teoretyczny albo męczący, to możesz go pominąć. Wiele rzeczy o budowaniu więzi znajdziesz w całej książce w bardziej praktycznym wydaniu. Może być też tak, że w którymś momencie pojawi się u ciebie ochota, żeby tutaj wrócić i doczytać.

Więź w relacji między dorosłym i dzieckiem:

• tworzy środowisko do rozwoju dla dziecka,

• wspiera opiekunów w wykonywaniu ich zadań,

• pomaga im w tym, żeby mieć uwagę na dziecku, chcieć mieć je blisko,

• daje energię do opieki nad dzieckiem,

• pomaga czerpać przyjemność z tej opieki,

• reguluje to, jak dorosły zajmuje się dzieckiem.

Ze strony dziecka więź opiera się na początku na bliskości fizycznej, na dążeniu do bycia przy rodzicu i szukaniu u niego pomocy.

Więź buduje zaufanie. Dziecko wie, że może się zwracać o pomoc do swoich opiekunów, kiedy tego potrzebuje, że może obserwować ich i naśladować.

Rodzice, opiekunowie wspierają jego regulację i dają poczucie bezpieczeństwa. Więź z rodzicem, opiekunem daje też dziecku narzędzia do budowania głębokich relacji z innymi ludźmi w dalszym życiu i kiedyś do opieki nad własnymi dziećmi.

W dorosłym życiu więź między ludźmi wspiera ich w troszczeniu się o siebie, daje wsparcie w budowaniu poczucia bezpieczeństwa, pomaga zwracać się o pomoc, budować zaufanie, intymność i głębokie relacje.

Dorośli, podobnie jak dzieci, mają zdolność i potrzebę budowania więzi z wieloma osobami. Nie muszą to też wcale być relacje romantyczne, ponieważ sednem więzi jest dostępność emocjonalna, a nie seks albo wyłączność.

Zbudowanie więzi zabiera czas i wymaga określonych doświadczeń. Dlatego można mieć z kimś relację i ta relacja może nie mieć wymiaru więzi. Jednak z drugiej strony tworzenie więzi jest naszą biologiczną potrzebą, więc ludzie dążą do tego, i jeśli nie mają dostępu do innych opcji, to przywiązują się do osób, które są chociaż trochę dostępne.

Więź nie zawsze jest bezpieczna. Bywa, że osoby, z którymi budujemy więź, nie są dostępne emocjonalnie albo są dostępne, ale w sposób, który nie budzi zaufania. Wtedy łatwiej nam wchodzić w takie zachowania, które wynikają z potrzeby zadbania o tę więź mimo braku zaufania. Są to głównie nadmiarowe walczenie o bliskość lub rezygnowanie z niej. Takie zachowania stanowią podstawę pozabezpiecznych stylów przywiązania. Można by powiedzieć, że bezpieczna więź to umiejętność szukania równowagi między bliskością i autonomią, a w stylach pozabezpiecznych ta równowaga jest trudniej dostępna.

Warto wiedzieć, że każdy człowiek ma dostęp do różnych strategii przywiązaniowych, zarówno tych bezpiecznych, jak i pozabezpiecznych. Różnica polega na tym, jak często z nich korzystamy i jak łatwo nam po nie sięgać.

Nad swoim stylem przywiązania można pracować w toku terapii, ale też zmienia on się w trakcie życia wraz z nabywaniem kolejnych doświadczeń. Można też mieć inny styl przywiązania w relacjach z różnymi osobami, bo styl przywiązania jest wynikiem tego, co wnoszą do relacji obie strony.

Styl przywiązania może się też zmienić u dziecka, jeśli zmienią się warunki, w których ono żyje. Kiedy zmieni się podejście dorosłych do wychowania albo sytuacja rodzinna. Dlatego że na jakość naszej opieki nad dziećmi ma wpływ też to, jak bezpiecznie się czujemy, ile mamy zasobów, jak bardzo jesteśmy w stanie zatroszczyć się o swoje potrzeby.

Styl przywiązania rodziców ma duży wpływ na to, w jaki sposób kształtuje się ich więź z dzieckiem. Rodzic, który ma pozabezpieczny styl przywiązania, może mieć większą trudność z bliskością emocjonalną, inaczej interpretować zachowanie dziecka, mieć trudność z sięganiem po wsparcie innych dorosłych. Jednak nie jest to jedyny czynnik, który ma wpływ na to, jak buduje się więź. Na styl przywiązania mają też wpływ indywidualność dziecka i szerszy kontekst, czyli środowisko, w którym buduje się dana relacja.

¹ Psycholożka kliniczna specjalizująca się w psychologii relacji międzyludzkich. Jest twórczynią terapii opartej na przywiązaniu (Emotionally Focused Therapy, EFT) (przyp. aut.).