Kordian otworzył oczy. Leżał na wznak w nowym, wygodnym łóżku, w świeżo wyremontowanej sypialni w bardzo starym domu, obok kobiety, którą niedawno poślubił, i wpatrywał się w sufit. Jego biel była olśniewająca. Wyjątkowe, jak na tę porę roku, promienie słońca wpadające przez okna sprawiały, że musiał mrużyć oczy.

– Prawie jak w krainie śniegu… – Zaraz jednak cofnął tę myśl, bo nie pasowało do niej wszechogarniające go ciepło: miejsca, uczucia, radości. Nawet widok prawie bezlistnych gałęzi za oknami nie zmieniał tego wrażenia. Wodził wzrokiem po suficie, czując pod kołdrą nagie biodro smacznie śpiącej Moniki

Leżała na boku. Piękne wyokrąglenia jej ramienia, talii, biodra przywodziły mu na myśl łagodne kształty bieszczadzkich połonin.

– Jakie spójne bywa życie – szepnął niemal na głos.

Na nieskazitelnej bieli sufitu coś, w pierwszej chwili nieokreślonego, zwróciło jego uwagę. Uniósł się i wsparł na łokciach. Wysoko, w miejscu, gdzie zbiegają się płaszczyzny ścian i sufitu falowała delikatna pajęczyna. Nie powinno jej tam być, a jednak istniała. Jej twórca sprawnymi ruchami odnóży oplatał silną nicią małą muszkę. Drgnęła jeszcze raz, drugi. Pająkowi to nie przeszkadzało. Cierpliwie tkał jej śmiertelne ubranko. – Ot, natura – wypsnęło się Kordianowi – dramat jednej istoty powodem do zadowolenia drugiej. Tak, jak wśród ludzi. Jak w życiu! – Zaniepokojony spojrzał, czy nie obudził żony. Spała dalej snem niczym niezmąconym. Najwyraźniej bardzo zmęczył ją wczorajszy, jakże wypełniony uczuciem i namiętnością wieczór. Ucałował ją w policzek. Odsunął kołdrę, by jeszcze raz nasycić wzrok jej smukłymi kształtami. Cudnie wyglądała. Przykrył ją. Opuścił nogi, stopy wsunął w ranne pantofle. Sięgnął po szlafrok.

Przejście do drugiej części domu nie było zwykłym przejściem do drugiego pokoju. Wynikało to nie tylko z rozległości budynku, ale również faktu, iż po drodze musiał minąć pustą przestrzeń, którą dopiero kiedyś zajmie łazienka zaplanowana właśnie przy sypialni, następnie nieotynkowany salon. Jednym słowem, niemal plac budowy. – Dużo czasu jeszcze minie, zanim dom wróci do świetności sprzed stu lat – westchnął ciężko, mijając zimne wnętrza. Niezauważalnie, każdy krok zrobiony w tym pustym pomieszczeniu wprowadzał go w świat niejako równoległy. Można by powiedzieć, w kilka równoległych światów jednocześnie, niezależnie od jednoczesnego fizycznego przebywania w świecie rzeczywistym. Minąwszy dalej wielką sień i wypełnioną pod sufit książkami bibliotekę, zanim trafił do łazienki, zatrzymał się w gabinecie przy stojącym pod oknem biurku. Zastygł. Sprawiał wrażenie, że patrzy w dal. Trwał tak dłuższy czas. Wzrok miał skierowany gdzieś w przestrzeń, poza okno swego zacisza, dziewiętnastowiecznego dworu. Za szybami lekko zamglonymi, jak tajemnicza przeszłość domu, który przetrwał najstraszniejsze burze dziejowe, rysował się pejzaż podkarpackiej wioski. Plan pierwszy wyraźnie odcinał się od planu drugiego i dalszych. Przekładaniec: domy, wzniesienia, pola, lasy i na nowo domy… Zupełnie jak w życiu: radość, smutek, praca, problemy, rozwiązania i na nowo smutek, radość… Przemierzywszy swego czasu okolicę wzdłuż i wszerz nieskończoną ilość razy, Kordian „widział” teraz nawet to, czego z okna jego domu właściwie nie widać. „Widział” dom za zakrętem, w którym zasięgał najświeższych wieści zza wschodniej granicy, „widział” budynek warsztatu, gdzie powstały drzwi do jego garaży, „widział” nawet resztkę więźby dachowej nieistniejącej już karczmy w Hoczwi. Równocześnie z oglądaniem niewidocznych elementów pejzażu zaczął mimo woli przeglądać strony albumu swego życia. Niektóre z nich były już mocno pożółkłe, a nawet wybrakowane. Niechętnie do tych wracał, ale nieraz przeciąg, niespodziewany podmuch myśli otwierał ten wirtualny album na przypadkowej stronie. W ten sposób przypomniało mu się pewne wspomnienie matki z jego dziecinnych lat. Opowiadała, jak kupiła mu w kiosku nowy numer „Misia”, pisemka dla dzieci, a on, trzymając je w malutkich dłoniach, nie mógł poradzić sobie z porywistymi powiewami. Powiedział wtedy: – Mamusiu, zobacz, jak wiatr czyta „Misia”. – To miłe wspomnienie, tyle że matki. Wspomnienie wspomnienia. Sam wolał wracać do najnowszych kart albumu, związanych z jego nowym związkiem.

Ślub Kordiana z Moniką odbył się pod Warszawą, w pałacu należącym niegdyś do hrabiów Potockich, a obecnie wciąż, prawem kaduka, innymi słowy prawem bolszewickim, zajmowanym przez państwową instytucję.

Stało się tak przez czysty przypadek. Nie planowali ani wielkiej ceremonii, ani nie szukali jakiegoś wyjątkowego miejsca. Ich podstawowym kryterium był termin. Późno zdecydowali się na zalegalizowanie związku i w efekcie odpowiadały im tylko dwa pierwsze weekendy w październiku. Alternatywą było przesunięcie ślubu na wiosnę. Obdzwonili wszystkie urzędy stanu cywilnego w Warszawie i okolicach, ale nigdzie nie było już wolnego miejsca. O ceremonii w pałacu nawet nie myśleli, przekonani, że gdzie jak gdzie, ale terminy będą w nim na pewno zarezerwowane w pierwszej kolejności. Tymczasem przyzwyczajając się do myśli o przesunięciu ślubu na następny rok, wykonali ostatni telefon do lokalnego Urzędu Stanu Cywilnego.

– Tak, mamy wolny termin – odpowiedziała urzędniczka na zapytanie Moniki. – Tylko proszę pospieszyć się z rezerwacją.

– Chciałabym więc dokonać rezerwacji – szybko zareagowała przyszła panna młoda.

– A nie, nie. To nie u mnie. Proszę dzwonić do pałacu. W Urzędzie nie mamy takiej sali. Na ceremonie ślubne rezerwujemy termin w pałacu naprzeciwko. Oni tym się zajmują.

Monika na moment zaniemówiła, ale zaraz wszystko zostało wyjaśnione i reszta załatwiania formalności poszła jak z płatka. Siłą rzeczy ich skromna, w gronie tylko najbliższych planowana uroczystość, nabierając tak dostojnej oprawy, niepostrzeżenie wciągała przeszłość w ich przyszłość. Wróciło wspomnienie brata Kordiana, Piotra, który dekady temu w tych samych murach weselił się, poślubiwszy piękną dziewczynę o tatarskich korzeniach. Wróciło wspomnienie ojca, który wcześniej odszedł w zapomnienie. Z drugiej strony wysmakowane pałacowe sale przywoływały obrazy ich własnego domu w odległych Bieszczadach. Mieli dosyć wielkiego miasta i tam zamierzali osiąść na stałe. Ich dom nie był aż tak znakomity, jak miejsce zaślubin, ale choćby ze względu na swą wielowiekową przeszłość i nazwiska z nim związane, należało mu się równie dbałe, godne odrestaurowanie. Patrząc na piękne podłogi pałacu, ozdobne stiuki, co chwilę spoglądali na siebie. Nic nie mówili. Nie musieli. Porozumiewali się bez słów, wiedzieli bowiem, czego pragną. Oba miejsca łączyła wspaniała przestrzeń wypełniona piękną, bujną zielenią.

– Chcę już być w domu – Monika szepnęła do ucha właśnie poślubionemu mężowi chwilę po wyjściu z pałacu. – Chciałabym, żeby otulała nas zieleń naszych własnych drzew. Chciałabym już usiąść między kolumnami ganku i wsłuchując się w śpiew ptaków, rozkoszować poranną kawą.

– Ale jesteś niecierpliwa. – Kordian cieszył się jej niecierpliwością do powrotu w Bieszczady. – Jeszcze chwila i tam będziemy. – Mówiąc to przytulił Monikę tak mocno, że aż niemal dech straciła. Goście, którzy już opuścili mury pałacu i stali na schodach, spoglądali na nich uśmiechając się. Córka Moniki uwieczniała chwilę, robiąc zdjęcie za zdjęciem. Obie matki były wyraźnie wzruszone. Obojgu „młodym” pozostały już tylko matki. Patrzyły na „dzieci”, jakby te nie nosiły na swych barkach długich dziesięcioleci życia i ciężkiego bagażu doświadczeń. Na krótką chwilę czas się zatrzymał, a nawet cofnął.

– Cieszysz się? – zabrzmiał w głowie Kordiana znajomy głos z retorycznym w tym momencie pytaniem.

– Cieszę się, bardzo! – odpowiedział mimo woli stojący przed oknem gabinetu Kordian, patrząc jednocześnie w przeszłość, a może również w przyszłość. – Jestem tu i teraz i również jestem tam, gdzie będę za chwilę, tęskniąc – wypowiedział te słowa na tyle niegłośno, że i tak nikt by go nie usłyszał i na tyle niecicho, że jednak wiedział, że je wypowiedział. – Monika pojedzie sobie i cały dzień jej nie będzie – powróciła poranna refleksja, z której, zdawałoby się, nic nowego jeszcze nie wynikało. Kordian ruszył do kuchni. Po drodze z gabinetu zatrzymał się na paręnaście minut w łazience. Poranny rytuał trwał zazwyczaj krócej niż wieczorny. Tyle spraw do zrobienia. Monika. Jej wyjazd był dawno zaplanowany, jak zaplanowany był dzień Kordiana. Za wyjątkiem wydarzeń niespodziewanych, które zazwyczaj burzyły zwykły harmonogram dni swym dziwnie powtarzalnym rytmem, stopniowo nabierały walorów stałej niewiadomej. Mogłoby się czasami wydawać, że wpływ na to miały wiekowe mury ich domu, które niejedno widziały i niejednego doświadczyły. – Może uda mi się… – zaczął myśl przerwaną irytacją, wywołaną przerwą w dostawie prądu akurat wtedy, kiedy miał otwartą lodówkę; wyjmował masło i wędliny na śniadanie. Na szczęście przerwa tym razem była tylko chwilowa i mógł wrócić do swej myśli. – Może uda mi się wreszcie podciągnąć pracę nad opracowaniem pamiętników dawnej mieszkanki dworu… – To rozwinięta wersja myśli, która w rzeczywistości mogłaby mieć formę czegoś jak sms, czyli króciutkiego impulsu, zawierającego całą tę treść wraz ze wszystkimi związanymi z nią konotacjami. Zanosiło się na ciąg dalszy podróży w czasie. Była to podróż wyjątkowa, bo osobista, bardzo osobista. Wehikułem do tej wędrówki stały się pamiętniki, a właściwie gruby, zapisany ręcznie zeszyt. Kordian od dawna, ale jakby z oporami do niego wracał. Pracował na raty, poniekąd z doskoku. Teoretycznie z braku czasu, ciągle bowiem pojawiało się coś do zrobienia, wciąż brał jakieś zlecenia i w efekcie dzień zdawał się zbyt krótki. W rzeczywistości jednak była to zazwyczaj wymówka, by za szybko nie skończyć pracy nad pamiętnikami, by cały czas mieć jeszcze do przeczytania jakiś fragment, by nie móc powiedzieć, że podróż w czasie dobiegła końca. Kordian opracowywał pamiętnik redagując go, wprowadzając stosowne przypisy, w przekonaniu, że znajdzie wydawcę.

Przemyślenia dziewiętnastowiecznej kobiety wypełniające brulion, który jakimś dziwnym trafem znalazł się w posiadaniu Kordiana, obejmowały ogrom emocji, nie wspominając o niemal poetyckim erotyzmie. Co najważniejsze, na niemal każdej stronie znajdowały się odniesienia do jego obecnego domu, a nawet do jego własnego życia, jakby to dziwnie nie zabrzmiało. Obcowanie z tak odległą, niczym nie skrępowaną przeszłością, sprawiało mu przyjemność, nie wspominając o pobudzaniu ciekawości, a i Monika dawała się nieraz ponieść temu wehikułowi, kiedy razem poznawali treść zapisków. Bawiło ją wędrowanie po dziewiętnastowiecznych drogach i emocjach. Miała nadzieję, że jak wróci z Krosna to znowu na chwilę przeniosą się razem w przeszłość. Kordian obiecał jej to dbając jednak, by zagłębianie się w życie sprzed półtora stulecia było ostrożnie dawkowane. Uwielbiał te podróże, tak jak i podróże w przestrzeni. Oboje, również pod tym względem, świetnie się dobrali. Między podróżami zaś lubili przyjmować gości. Czasami tylko odległość do ich domu stanowiła problem. Na niektórych znajomych przychodziło i dekadę czekać.

Gdy swego czasu Kordian, lata przed wkroczeniem Moniki w jego życie, jako nowy właściciel ostatniego dworku, który przetrwał w Bieszczadach, zapragnął zaprosić do siebie parę zaprzyjaźnionych Anglików, padło z ich strony oczywiste pytanie:

– A gdzie są te Bieszczady? – Przy czym wypowiedzenie tak bardzo szemrzącego słowa zdało się wysiłkiem niemal ponad ich możliwości głosowe. Jak, nie posiadając pod ręką mapy, odpowiedzieć na tak trudne pytanie? Kordian, szczęśliwy wówczas nowy posiadacz pięknie położonego na zboczu dolinki dwustuletniego zabytkowego domu, postanowił odnieść się w swych wyjaśnieniach do miejsc funkcjonujących w europejskiej przestrzeni kulturowej, a zatem znanych chyba każdemu wyspiarzowi.

– Słyszeliście o Transylwanii? – Pytanie nie miało być podchwytliwe.

– Oczywiście. Przecież u nas każde dziecko słyszało o tej tajemniczej krainie. – Anglicy ucieszyli się, mogąc pochwalić się swoją wiedzą. – W końcu to nasz pisarz rozsławił księcia Drakulę w świecie. – Kordian przemilczał ten drobiazg, że autor słynnej powieści był Irlandczykiem. Uchwycił się świeżo przywianej myśli, że mimo wszystko ich reakcja to dobry początek. Nie dociekając jednak, czy potrafiliby ten region jakoś, nawet w przybliżeniu, umiejscowić, postanowił wyjść im naprzeciw.

Jego znajomi wywodzili się zaledwie ze zwykłej klasy średniej, choć z pretensjami, więc nie można było wymagać od nich wiedzy większej niż od pewnego „ich” brytyjskiego Premiera, skądinąd Walijczyka. Zatem pomoc im się należała. Nie chcąc wprawić znajomych w zakłopotanie, gdyby śladami Lloyda George’a, szukali na przykład polskiej krainy gdzieś w Hiszpanii, Kordian kontynuował wyjaśnienia:

– W środkowej części naszego kontynentu ciągnie się łukiem olbrzymi łańcuch górski zwany Karpatami.

– No tak, tam właśnie jest Transylwania – z uśmiechem na ustach i dumą w oczach stwierdziła przedstawicielka piękniejszej połowy brytyjskiej pary.

– W rzeczy samej. – Kordian był w domu. Dalsze wyjaśnienie nie powinno sprawić kłopotu. – O ile jednak zamek księcia Drakuli stoi w krainie na południu karpackiego łańcucha, to Bieszczady znajdują się w części północnej.

– To jesteście prawie sąsiadami. – Anglik uznał to za oczywistość.

– Słusznie użyłeś terminu „prawie”. – Kordian stracił pewność, że jego tłumaczenie trafiło im do wyobraźni. – To trochę tak, jakbyś powiedział, że Londyn sąsiaduje z Edynburgiem.

– Rzeczywiście, trochę przesadziłem – stwierdził Anglik, jednak bez większego zmieszania.

– Otóż, jeśli wyobrazicie sobie ten piękny łuk Karpat, to mój dom znajduje się kilkaset kilometrów bliżej Londynu niż zamek Drakuli.

– W takim razie to całkiem blisko – ponownie włączyła się do rozmowy Angielka. – Z przyjemnością odwiedzimy cię w najbliższym czasie. Stare zamki i dwory są takie seksowne. Jak człowiek sobie pomyśli, ile tu się działo, jakie tu harce przez wieki wyprawiano, to brodawki same stają na baczność. Wyobrażam sobie te zaloty w tiulach, te skrywane pod sztywnymi halkami żądze – mówiąc to uśmiechała się filuternie do przyjaciela.

– Jessica, zachowuj się. – Tom nie przypuszczał, że jego partnerka może przy innych czuć się aż tak swobodnie.

„Uff! Jeśli traficie”. – Tej refleksji jednak Kordian już głośno nie wypowiedział. Uświadomił sobie, że wśród krajanów wyobrażenie o Bieszczadach też bywa co najmniej zaskakujące.

Wspomnienie tamtego zdarzenia przywołało uśmiech na twarzy Kordiana. To było tak dawno, niemal w innej epoce, w innym życiu, w innej rzeczywistości. W, niejako, pierwszej rzeczywistości. Tyle się od tego czasu zmieniło. Wtedy nie miał jeszcze pojęcia, że gdzieś na świecie żyje sobie taka kobieta jak Monika. Singielka jak on, z odzysku, której zupełnie dobrze było w ówczesnym stanie. Też miała znajomych, też zapraszała ich do siebie. Inaczej jednak przyjmuje gości samotnik, singiel, a inaczej… Nie dokończył myśli. Pokroił chleb na kanapki.

Monika jeszcze spała. Za oknem wczesne słońce podkreślało kolory jesieni. Szczególną przyjemność sprawiał mu widok niewielkich krzewów rosnących przy obu frontowych narożnikach domu. Ich nieliczne już, pozostałe na gałązkach liście, mieniły się teraz całą paletą odcieni czerwieni. Właściwie ich barwa zaczynała się od jaskrawej żółci dotkniętej tylko czerwienią przy łodyżkach i na żyłkach, aż po kolor głębokiego rubinu. Rubinową barwą drobniutkich listków mieniły się również mniejsze, obok rosnące krzewy. Ich dodatkową ozdobą były malutkie koraliki czerwono-purpurowych, okrągłych owoców. Owoce większych krzewów były jaskrawo czerwone i wydłużone.

Kordian nigdy nie przywiązywał specjalnej wagi do nazw przydomowych roślin. Jeśli jakieś mu się utrwalały, to zazwyczaj te, które u niego przetrwały. Czerwone krzewy przetrwały, choć był czas, że wydawało się, iż i one, jak parę innych, padną. Kordian cieszył się, że nie padły, co nie znaczy, że już utrwaliły w jego pamięci. Cieszył się, ponieważ były piękne i różniły się od reszty rosnącej wkoło zieleniny. Teraz, szykując kanapki dla Moniki, siłą wyobraźni przywołał ich widok. Uświadomił sobie nagle, że przecież w opracowywanym pamiętniku krzewy o malutkich, rubinowych owocach również się pojawiają. To muszą być te same, które udało mu się przywrócić do bujnego życia przed domem. Kolec tego krzewu zapewne przerwał pierwszy pocałunek autorki tajemniczego brulionu...

– Po co mam je sobie wyobrażać? Przecież mogą rosnąć również i pod kuchennym oknem. – Postanowił zebrać nasiona i jeszcze tej jesieni zrealizować zamiar.

Niebawem Monika miała wstać. Czekał ją wyjazd do Krosna. Nie miała żadnych problemów z jazdą po Bieszczadach. Jej pierwszy przyjazd do Kordiana, do małej wioski, w której mieszkał, też nie sprawił jej kłopotu. Wystarczyło uważniejsze zapoznanie się z mapą i niesłuchanie, pożal się Boże, doradców, dla których to niemal koniec świata.

– No cóż – zasępił się – czasami można odnieść wrażenie, że Bieszczady to dla sporej części Polaków wciąż odległe „Kresy”. Tymczasem owszem, można mówić o nich „Kresy”, jednak nie odległe, a właśnie bardzo bliskie, niejako ich początek, brama na niegdysiejsze „Kresy”, a obecnie jednocześnie i początek, i koniec „Kresów” w granicach III Rzeczypospolitej. Kresy to pojęcie odnoszące się dziś do krainy niemal mitycznej. W mitycznej krainie zaś zacierają się granice między rozmaitymi rzeczywistościami. Tak zaczynało dziać się w świadomości Kordiana za każdym razem, gdy wracał do pracy nad pamiętnikiem niegdysiejszej mieszkanki dworu, będącego jego obecnym gniazdem. Zachodził w głowę nad rozmaitymi zbiegami okoliczności, które ostatnio nie dawały mu spokoju. Zadawał sobie pytanie, jak to się dzieje, że doświadcza zdarzeń opisanych przez obcą mu kobietę sto pięćdziesiąt lat wcześniej?

Pierwsza rzecz, jaką Kordian zrobił, gdy tylko zaświtała mu w głowie myśl, iż może osiąść tam, w Bieszczadach na stałe, było pełniejsze zapoznanie się z tematem. Wcześniej, jeszcze jako student, poznał tę krainę po raz pierwszy, kiedy rzeczywiście była odległa od stolicy o dobre kilkanaście godzin jazdy pociągiem. Mało kto mógł cieszyć się wówczas własnym samochodem. Wtedy to naprawdę był koniec świata. W tamtych czasach postrzeganie mijających godzin było chyba inne niż obecnie. Paradoks polega jednak na tym, że choć starszym czas zdaje się mijać szybciej niż młodym, to jednocześnie młodym chyba mniej się dłuży. W przeciwieństwie do studenta Kordiana dorosły Kordian miał już większy komfort podróży. Choć w Bieszczady wciąż można dojechać koleją, to jednak podróż samochodem jest przede wszystkim krótsza. Kordian bardzo lubił trasę Warszawa – Bieszczady. Właściwie miał ich kilka, tak by mu się nie znudziły. Co najważniejsze, cieszyło go to, że im bliżej bieszczadzkiego domu, tym drogi stawały się lepsze. Nie tak, jak gdzieś na Mazowszu. Ta najdalej na południowy wschód położona część kraju kojarzyła mu się początkowo jedynie z „łunami”, „ogniomistrzem Kaleniem” i „zerwanym mostem”. Tymczasem, historycznie i literacko, to przecież kraina konfederatów barskich, Kaczkowskiego i Fredry, Wincentego Pola i Januarego Poźniaka, Krasickich i Kmitów, wreszcie podań, mitów i zdarzeń nie do końca dających się logicznie wytłumaczyć. Tak ciekawa kraina mogłaby być moim domem – myśl ta już na dobre zagnieździła się wówczas w jego umyśle.

Spoglądając od czasu do czasu w okno, Kordian skonstatował to z ogromnym zadowoleniem. Zbliżająca się zima nie powinna sprawić większych problemów. Jakoś nikogo tu nie zaskakuje – to było jego nawiązanie do właśnie zasłyszanego w porannych wiadomościach komentarza pogodowego. Zdarzyło się wprawdzie, że gdy po raz pierwszy zimową porą przywiózł Monikę do domu, to ledwie pod bramę dotarli, a samochód wbił się z rozpędu w półmetrowej grubości powłokę śniegu zalegającą dojazd do bramy. Jakby jednak nie było, droga przez wieś była odśnieżona choć cały dzień padało. Tym niemniej od drogi do wjazdu na posesję, a potem pod dom trzeba było samemu się przekopać. Zajęło im to, czyli przekopanie ścieżki do domu, około godziny. Mimo sporego wysiłku, jaki musieli włożyć w machanie łopatami, a potem w przenoszenie bagaży, gdyż samochód został za bramą, czuli się wspaniale. Podświetlony blaskiem księżyca, świeży, biały puch pokrywający wszystko grubą warstwą stwarzał cudowne, bajkowe wrażenie. Obciążone nim gałęzie drzew przypominały obrazki z filmów Disneya. Mogłoby się zdawać, że zaraz zza najbliższego świerku wyłoni się Królewna Śnieżka. Krasnoludki nie chciały jednak pomóc w przenoszeniu pakunków. W domu rozpalili w kominku i, zanim się nagrzało, ubrani w kurtki otworzyli wino.

– Za zimę i za śnieg. – Pierwsza podniosła kieliszek Monika.

– Za nas. Tu i teraz i w przyszłości. I jeszcze za naszego współlokatora...

– Jakiego współlokatora? Nie strasz mnie. – Monika zdawała się przejęta.

Zapamiętał tamten wieczór, a właściwie noc, bo toast wypili już po północy, jakby miał miejsce zaledwie wczoraj. Monika też lubiła te wspomnienia.

Niewielka wioska u wrót Bieszczadów, w której Kordian zamieszkał teraz z Moniką, zachowała oba swe zabytkowe obiekty.

– Może to przypadek – zagaił tajemniczo następnego ranka, jak już zjedli śniadanie i całkowicie się rozpakowali, zadomowili – że władza ludowa oszczędziła cerkiew, a UPA oszczędziła dwór? Mnie jednak wydaje się, że to nie przypadek, tylko opieka czynników znaczniejszych niż ludzie. Wszak to właśnie przy wiejskiej cerkwi znajduje się dzwon, który swym dźwiękiem rozprasza burze nadciągające nad wioskę… – Nie dokończył. Zawiesił głos. Monika czekała na ciąg dalszy opowieści. Za oknem słońce wyszło zza większej chmury rozświetlając wspaniały, zimowy, pofałdowany pejzaż.

– Wcześniej ci nie mówiłem, ale dwór ma własnego, wyjątkowego opiekuna w osobie pewnego... no cóż, w końcu pewnie sama go nazwiesz. – Opowieść tamtego, odległego poranka Kordian zaczął tajemniczo nieco przyciszonym głosem. – Owo niezwykłe indywiduum jest tyleż bystre, co niekiedy bardzo zamyślone. Filozoficzna postawa tego – jak by to powiedzieć – boskiego wyrzutka, przyczyniła się niegdyś do powstania rozdźwięku między jego charakterem, a mitycznym przeznaczeniem. W efekcie podobno do dziś pomieszkuje w piwnicach pod dworem…

– No to wreszcie wiem, czemu tak często tam schodzisz albo raczej do kogo. A właściwie skąd się tam wziął? – Monika dostosowała się do powagi kordianowej opowieści.

– O tym, jak się tam znalazł, dowiedziałem się przypadkiem, kiedy lata temu już na dobre zagospodarowałem się w nowym domu. Któregoś razu memu współmieszkańcowi najwyraźniej zebrało się na wynurzenia... – Słowa Kordiana miały przenieść ich w inną rzeczywistość. W tym momencie jednak przerwał stwierdziwszy, że „tyle jest dziś do zrobienia”. Nie była to nieprawda, ale jednocześnie wprowadzając całodzienną pauzę Kordian potęgował ciekawość żony. Do opowieści zamierzał wrócić dopiero po kolacji. Właściwie to został niemal do tego przymuszony.

– Mów wreszcie, mów. I tym razem nie przerywaj. – Monika zachęciła ukochanego cicho choć stanowczo, wtulając się w jego ramiona. Siedzieli tego wieczoru w gabinecie. Sączyli czerwone wino, węgrzyna, jak przystało na zaistniałe okoliczności. W kominku trzaskały płomienie. Za oknem gęste chmury zakrywały ostatnie ślady blasku słońca. W pokoju było ciepło, a za sprawą cieni biegających po ścianach, zaczęło robić się coraz bardziej tajemniczo.

– Miało to miejsce niedługo po wprowadzeniu się tu, późnym wieczorem, gdy nie mogłem jeszcze zasnąć i zacząłem chodzić po domu, a to poprawiając ustawienie książek, a to szykując sobie kolejną, mocną herbatę. – Kordian rozpoczął nowy wątek opowieści. – Usłyszałem wówczas dziwny głos dobiegający jakby z piwnicy. Wpierw trudno mi było rozróżnić poszczególne słowa, po chwili jednak wyraźnie już brzmiało pohukiwanie, brzmiące jak żądanie, „bym wreszcie odezwał się”.

– Co znowu? – głośno rzuciłem w przestrzeń pytanie. Kilka dni wcześniej już ten głos chyba słyszałem tyle, że wydawało mi się, że we śnie.

– Nie poznajesz pan? Twój osobisty współlokator – padła wyraźna odpowiedź.

Jak zawsze w takich okolicznościach dreszcz, tak jak powinien, przeszedł mi po plecach, ale też jak zwykle nie dałem tego poznać po sobie. – O co chodzi? – zapytałem.

– Chcę pogadać – padła najzwyklejsza odpowiedź.

– Znowu? – Tym razem to mi się nie śni. – Złapałem się na zdziwieniu. – Też nie możesz pan spać? – Rozpoznawszy, w pewnym sensie, właściciela głosu sprzed kilku dni podejrzewałem, że potrafi być namolny. Poprzednim razem długo nie dawał mi spokoju swym niezrozumiałym jeszcze wtedy pohukiwaniem.

– Najzupełniej. Ale to dla mnie normalne o tej porze – powiedział głos. – Ty zaś człowieku powinieneś teraz spać, a nie hałasować mi nad głową.

– Ale wrażliwy jesteś. A może to nie kwestia wrażliwości, tylko samotności? Tak, wreszcie po latach masz do kogo gębę otworzyć. Raz już próbowałeś. Pamiętam. A właściwie to kto ty jesteś? Skąd się tu wziąłeś? O Boże, z kim ja gadam? Przecież tu nikogo nie ma. – Taka refleksja mnie naszła w tej samej chwili, w której On się znowu odezwał:

– Uważasz, że mnie tu nie ma? – zabrzmiał wyraźnie poirytowanym głosem.

– Nie chciałem cię urazić. – Starałem się załagodzić sytuację. – Ale sam rozumiesz, jeszcze nigdy nie rozmawiałem z duchami.

– Nie pozwalaj sobie. Miarkuj słowa i do cholery nie myl pojęć! – zahuczał głos. – Nie jestem żadnym duchem. Zresztą nie wierzę w żadne takie.

– To ci dopiero!

Kordian mocniej objął ramieniem Monikę.

– Muszę ci powiedzieć, że w tym momencie niemal parsknąłem śmiechem. Z trudem się powstrzymałem, bo gdyby to była prawda, to byłby niezły paradoks.

Monika lubiła paradoksy, lubiła bawić się językiem. Niejednokrotnie precyzyjne operowanie terminami przydały jej się przy tworzeniu oryginalnych projektów reklamowych. Tym razem odniosła wrażenie, że Kordian chce wpuścić ją w maliny, wykorzystując paradoks kłamcy.

– Nie obraziłeś swego rozmówcy? – zwróciła się do męża, spoglądając mu w oczy.

– Chyba nie. W każdym razie nie dał tego po sobie zauważyć. Swoją drogą czasami fajnie pogadać po tygodniach milczenia, nawet jeśli rozmowa pozostaje bezgłośna. Tamtego wieczoru czułem się świetnie, humor mi dopisywał, więc tej dziwnej wymiany zdań z mym współlokatorem nie chciałem przerywać. Trochę kpiąco zacząłem domagać się, by pokazał co potrafi, na przykład przesunął talerz lub zatrzasnął drzwi, ale nic takiego się nie stało. Owszem słyszałem coś jakby pomrukiwania lub pohukiwania, a w końcu głos zabrzmiał bardzo wyraźnie:

– Bądź cicho, to ci coś powiem. Może opowiem o domu, w którym gościsz? Dobry pomysł. Przecież z pewnością chciałbyś wiedzieć. A słuchając mnie, może na koniec uspokoisz się i uśniesz.

– Zamieniam się w słuch – ja na to. Trochę zirytował mnie swym stwierdzeniem, że tu goszczę, ale na wszelki wypadek to przemilczałem. Perspektywa opowieści o moim własnym domu była nader kusząca. Wtedy usłyszałem taką oto historię:

– Miałem ci ja legowisko nieopodal miejsca – zaczął głos – gdzie teraz ten dwór stoi. To, że władztwo dolinki po wsze czasy do mnie należy, było dla mnie czymś zupełnie oczywistym. Nie przejąłem się tedy, że któregoś dnia przybył śmiertelnik, który za właściciela tych ziem się podawał.

Pan ów rozglądał się po okolicy, po pagórkach, po polanach; jak się okazało, szukał miejsca pod budowę domu. Tak się też złożyło, że spodobało mu się to moje wzgórze. Tyczkami miejsce kazał oznaczyć i już miano przystąpić do kopania, gdy wreszcie dotarło do mnie, co się dzieje. Całkiem tak obudzony wygramoliłem się z krzaków.

– Co tu się dzieje, kim jesteście? – warknąłem rozeźlony, wyprostowawszy się. – Tu jest moje dziedzictwo i wara wam od niego.

Ludziska się wystraszyli, cofnęli, ale Pan wyszedł przed nich i w te słowy do mnie odezwał:

– Nie wiem, kim Waść jesteś, ale te ziemie są moje, mam na to królewskie papiery i zamierzam się tu budować.

Zaśmiałem się tylko donośnie i syknąłem:

– Niedoczekanie twoje.

W tym momencie wszystkie tyczki pofrunęły, jakby skrzydeł dostały. Pan nie uląkł się jednak i kazał je ponownie stawiać. Tym razem tyczki wciągnęło w ziemię. Na takie dictum Pan kazał tyczki krzyżami zastąpić. Trochę się sparzyłem i dla zebrania myśli schowałem na chwilę. Przemyśliwałem, jak tu nie dopuścić do postawienia dworu. Raz zasypywałem prawie gotowe fundamenty, innym razem deszczem zaprawę wymywałem. Pan cierpliwie to znosił i każdą szkodę kazał naprawiać. Z czasem chciał iść nawet ze mną na kompromis. Jednak byłem wówczas wyjątkowo zacietrzewiony. Nie zamierzałem ustąpić, przekonany, że żaden śmiertelnik nic przeciw mnie nie wskóra. Ale i Pan uparł się na zbocze, bo piękny widok miałby stąd na swój majątek. I tak kilka lat życie sobie uprzykrzaliśmy, aż wreszcie Pan zdawał się mieć tego dosyć. Pewnego dnia przyszedł do mnie i zaproponował układ.

– Pokaż mi gdzie nie chcesz, żebym się pobudował – powiedział jakby zniechęcony. Rozejrzałem się po mej dziedzinie, podrapałem w głowę i zacząłem wskazywać wszystkie miejsca wkoło w promieniu dobrej mili.

– Trudno – powiedział Pan. – Obiecuję, że nie postawię dworu w żadnym z miejsc, które mi wskazałeś. Ty jednak przyrzekniesz, że nie będziesz mi w budowie przeszkadzał.

Ponoć gęba mi się rozpromieniła, a rogi jeszcze bardziej skręciły się z radości. – A niech się gdzieś tam buduje. – Chwyciłem rękę Pana na zgodę – jak potem mówili świadkowie – ściskając ją aż iskry ze ślepiów mi tryskały. Wreszcie skończę z tym natrętem – pomyślałem sobie wówczas.

Pan przyjął ten przejaw radości najwyraźniej bez emocji i przypomniał, że wszystkie moce piekielne są świadkami układu. A są honorowe. Puściłem tę uwagę mimo uszu, wzruszyłem ramionami.

Następnego dnia niezwykłe hałasy obudziły mnie, sługę piekielnego. Wszędzie wokół legowiska słychać było szczęk narzędzi, pokrzykiwania ludzi, parskanie koni.

– Co u czarta? – krzyknąłem nieco rozdrażniony. – Co ci ludzie tu robią?

Rozejrzawszy się zdumiałem się niepomiernie. Pan wszystkim kierował, a ludzie koło niego nową budowę szykowali.

– Cóż Pan tu wyczyniasz? – już z oddali wrzasnąłem.

– Nie widzisz, Acan? Dwór stawiam – odparł Pan.

– Przecież mamy umowę – ciągnąłem zaskoczony. – Pokazałem Waści, gdzie nie można i na to przystałeś. Tego płazem ci nie puszczę.

– Dotrzymuję umowy – odparł Pan. – Tamtych miejsc nie ruszam. A tego placu, na którym staliśmy, Waść mi nie pokazałeś, więc tu buduję.

Zaniemówiłem. Mętlik miałem w głowie straszny. Nie mogłem pojąć, że tak w pole dałem się wywieść. Trzy dni chodziłem tam i z powrotem po swym legowisku i tylko patrzyłem, jak chmara ludzi w zawrotnym tempie zwozi materiały, kopie piwnice, kładzie fundamenty. Nic nie mogłem zrobić. Nim się obejrzałem, a wkoło stał już gruby na metr, kamienno-ceglany mur. Przystąpiono do budowania ścianek piwnicznych, murowania sklepień dla niskich przejść z jednego pomieszczenia do następnego. Gdy prace zbliżyły się niebezpiecznie do mego legowiska, nie wytrzymałem. Zacząłem nocami zamurowywać gotowe już otwory.

Ludzie dziwili się, ale Pan oczywiście wiedział, czyja to sprawka. Którejś nocy przyłapał mnie na gorącym uczynku, gdy z przejść robiłem nieledwie drzwi dla lalek.

– No, kochanieńki. Umowę złamałeś. Teraz zapłacisz za to – powiedział Pan, zaskoczywszy mnie. – Nie będę dalej piwnic budował, zostawię twoje legowisko w spokoju, jeno fundamenty dokończę, ale ty będziesz stał tu na straży i pilnował, by jakoweś obce złe moce w domu się nie zalęgły.

– Do czego to doszło. Ja przed złymi mocami mam domu pilnować?! Chyba wtedy swą kitę do cna z włosów oskubałem. Do dziś zresztą nie wszystkie odrosły. O, popatrz! Żadnej pomocy od świadków – współbraci oczekiwać nie mogłem, bo umowa, rzecz święta; to znaczy diabelnie poważna sprawa.

Rano przejścia zamurowano, zostawiając ledwie wnęki w ścianie. Budowa szła szybko naprzód. Wtedy już nie przeszkadzałem. W dzień siedziałem zagrzebany w legowisku, a nocą wychodziłem popatrzeć na swe nieszczęście. Gdybyś się nie domyślał, morał z mojej przygody jest taki, że nieuzasadniona pewność siebie, by nie powiedzieć, pycha, może prowadzić prostą drogą do zguby, a w każdym razie zupełnie nie tam, dokąd chciałoby się dotrzeć. Tej nauki nigdy nie zapomnę. No ale mleko się rozlało i teraz z tobą gadam.

To jest fragment.

Aby poznać dalszą część historii, zakup pełne wydanie.

Redaktor prowadzący

Michał Smętek

Okładka, skład, łamanie i konwersja

Ferratus

Ilustracja na okładce

Krzysztof Jan Drozdowski

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-66695-54-2

© Copyright by Manufaktura Słów 2021

© Copyright by Krzysztof Jan Drozdowski 2021

Wydawnictwo

„Manufaktura Słów”

Ferratus Michał Smętek

ul. Stefana Żeromskiego 32/315

81-369 Gdynia

kontakt@manufakturaslow.pl

manufakturaslow.pl