Przewlekła obturacyjna choroba płuc w codziennej praktyce klinicznej

© Medical Education sp. z o.o. sp.k., Warszawa 2018

AUTORZY

dr hab. n. med. Katarzyna Górska, lek. Piotr Jankowski, prof. dr hab. n. med. Rafał Krenke

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii,
Warszawski Uniwersytet Medyczny

RECENZJA

prof. dr hab. n. med. Adam Ryszard Barczyk

Katedra i Klinika Pneumonologii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

REDAKTOR PROWADZĄCA

Maria Liedke

ZASTĘPCA REDAKTOR PROWADZĄCEJ

lek. Andrzej Jabłoński

KOORDYNATOR PROCESU WYDAWNICZEGO

Jadwiga Kowalczyk

PROJEKT OKŁADKI

Ewa Brykowska-Liniecka

SKŁAD I ŁAMANIE

Katarzyna Gadamska-Rewucka, Agnieszka Jaworska-Bułdan

KOREKTA

Marcin Kuźma, Barbara Ramza-Kołodziejczyk

WYDAWCA

Medical Education sp. z o.o. sp.k.

ul. Kukiełki 3a

02-207 Warszawa

tel.: (0-22) 862 36 63/64

www.mededu.pl

Redaktorzy, Autorzy i Wydawca dołożyli wszelkich starań, aby informacje na temat metod postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (w tym dotyczące leków i ich dawkowania) były zgodne ze współczesną wiedzą medyczną. Nie ponoszą oni odpowiedzialności za konsekwencje wynikające z wykorzystywania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Ostateczną odpowiedzialność ponosi lekarz prowadzący leczenie.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny lub inny), włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na nośniki magnetyczne, optyczne lub inne media bez zgody wydawcy.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2018

ISBN 978-83-65471-46-8

Szanowni Państwo,

Koleżanki i Koledzy,

przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) wysunęła się ostatnio na trzecie miejsce wśród najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Rozpowszechnienie tej choroby jest tak duże, że każdy lekarz bez wątpienia zetknie się w swojej praktyce zawodowej z chorym na POChP. Dlatego też niniejszy podręcznik został przygotowany z myślą o lekarzach różnych specjalności. W sposób szczególny przeznaczony jest jednak dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, na których spoczywa główna odpowiedzialność za wczesne ustalenie rozpoznania i rozpoczęcie leczenia.

Autorzy podręcznika starali się w prosty i przejrzysty sposób odpowiedzieć na najważniejsze pytania dotyczące różnych aspektów choroby i jej leczenia. Wśród nich należy podkreślić: znaczenie wczesnego rozpoznawania POChP i rolę badania spirometrycznego, konieczność rozpoczęcia leczenia choroby na jej wczesnym etapie, kompleksowy charakter leczenia (postępowanie farmakologiczne oraz niefarmakologiczne), znaczenie edukacji pacjenta w procesie odzwyczajania od palenia tytoniu oraz prawidłowej inhalacji leków wziewnych, a także sposób odpowiedniego prowadzenia dokumentacji medycznej, zapewniający właściwy poziom refundacji stosowanych leków.

Sądzimy, że przyjęta formuła pytanie-odpowiedź ułatwi praktyczne wykorzystanie informacji zawartych w publikacji, a tym samym przyczyni się do poprawy jakości opieki nad chorymi na POChP. Mając nadzieję na przychylne przyjęcie podręcznika przez środowisko lekarskie, będziemy wdzięczni za uwagi i komentarze, które mogłyby się przyczynić do dalszego podnoszenia jego jakości.

dr n. med. Katarzyna Górska
lek. Piotr Jankowski
prof. dr hab. n. med. Rafał Krenke

STOSOWANE SKRÓTY

ACE-I – inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ang. angiotensin-converting-enzyme inhibitors)

ACO – współwystępowanie astmy i POChP (ang. asthma and COPD overlap)

ACOS – zespół nakładania astmy i POChP (ang. asthma and COPD overlap syndrome)

ATS – Amerykańskie Towarzystwo Chorób Klatki Piersiowej (ang. American Thoracic Society)

BEV – objętość wstecznie ekstrapolowana (ang. back extrapolated volume)

BiPAP – podwójne ciśnienie w drogach oddechowych (ang. bilevel positive airway pressure)

BMI – wskaźnik masy ciała (ang. body mass index)

CAT – test oceny POChP (ang. COPD assessment test)

ChNS – choroba niedokrwienna serca

CPAP – dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych (ang. continuous positive airway pressure)

CRP – białko C-reaktywne (ang. C-reactive protein)

DLCO – zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla (ang. diffusing capacity of the lung for carbon monoxide)

DLT – domowe leczenie tlenem

DPI – inhalator proszkowy (ang. dry powder inhaler)

EKG – elektrokardiografia

EMG – elektromiografia

ELVR – endoskopowe zmniejszenie objętości płuc (ang. endoscopic lung volume reduction)

ERS – Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc (ang. European Respiratory Society)

FEV1 – natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (ang. forced expiratory volume in one second)

FET – czas trwania natężonego wydechu (ang. forced expiratory time)

FVC – natężona pojemność życiowa (ang. forced vital capacity)

FEV1/FVC – wskaźnik pseudo-Tiffeneau

GERD – choroba refluksowa przełyku (ang. gastroesophageal reflux disease)

GOLD – Światowa Inicjatywa Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (ang. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease)

Ht – hematokryt

ICD-10 – Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10

IPF – idiopatyczne włóknienie płuc (ang. idiopathic pulmonary fibrosis)

IQOS – dosł. „rzucam tradycyjne palenie” (ang. I quit ordinary smoking); urządzenie podgrzewające tytoń, podczas jego użytkowania nie dochodzi do procesu spalania (ang. heat-not-burn system)

KT – koncentrator tlenu

LABA – długo działający β2-mimetyk (ang. long-acting β2-agonist)

LAMA – długo działający antagonista receptora muskarynowego (ang. long-acting muscarinic antagonist)

LVRS – operacyjne zmniejszenie objętości płuc (ang. lung volume reduction surgery)

mMRC – skala nasilenia duszności (ang. modified British Medical Research Council dyspnea scale)

6MWT – test 6-minutowego chodu (ang. 6-Minute Walk Test)

NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia

NPOA – Narodowy Program Ochrony Antybiotyków

NO – niewydolność oddechowa

NS – niewydolność serca

NT-proBNP – N-końcowy propeptyd natriuretyczny typu B (ang. N-terminal pro B-type natriuretic peptide)

NWM – nieinwazyjna wentylacja mechaniczna

OBS – obturacyjny bezdech senny

OIT – oddział intensywnej terapii

OZW – ostry zespół wieńcowy

PAD – choroba tętnic obwodowych (ang. peripheral artery disease)

PaO2 – ciśnienie parcjalne tlenu

PaCO2 – ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla

PEF – szczytowy przepływ wydechowy (ang. peak expiratory flow)

post-FEV1 – natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa po podaniu leku rozszerzającego oskrzela

pMDI – inhalator ciśnieniowy (ang. pressurised metered dose inhaler)

PNDS – zespół przewlekłego spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła (ang. post nasal drip syndrome)

POZ – podstawowa opieka zdrowotna

POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc

PTChP – Polskie Towarzystwo Chorób Płuc

PZO – przewlekłe zapalenie oskrzeli

RSD – resztowe odchylenie standardowe

RTG – radiogram

RV – objętość zalegająca (ang. residual volume)

RZS – reumatoidalne zapalenie stawów

SABA – krótko działający β2-mimetyk (ang. short-acting β2-agonist)

SAMA – krótko działający antagonista receptora muskarynowego (ang. short-acting muscarinic antagonist)

sGKS – glikokortykosteroid systemowy

SMI – inhalator miękkiej mgły (ang. soft mist inhaler)

TLC – całkowita pojemność płuc (ang. total lung capacity)

TK – tomografia komputerowa

TKWR – tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości

TPEF – czas do osiągnięcia szczytowego przepływu wydechowego (ang. time to peak expiratory flow)

wGKS – wziewny glikokortykosteroid

WHO – Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization)

1 Cztery głoski – czym właściwie jest POChP?

Chociaż przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na całym świecie, wiedza o niej, zarówno wśród lekarzy, jak i wśród pacjentów, jest nadal niedostateczna. Badania wykazały, że tylko kilka procent Polaków potrafi poprawnie rozszyfrować literowy skrót choroby. Niska świadomość społeczna istoty i zagrożeń związanych z POChP oraz błędne podejście lekarzy do niej przyczyniają się do późnego jej rozpoznania.

Zgodnie z definicją Światowej Inicjatywy Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (GOLD) POChP jest chorobą często występującą, której jednak – co ważne – można zapobiegać oraz którą można skutecznie leczyć. Charakteryzują ją utrzymujące się objawy ze strony układu oddechowego oraz trwałe (nieodwracalne) i zwykle postępujące ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. U podłoża choroby leży nieprawidłowa przewlekła odpowiedź zapalna dróg oddechowych oraz płuc na szkodliwe cząstki i gazy. Na jej obraz składają się przewlekłe zapalenie oskrzeli (PZO) i rozedma płuc, które mogą występować osobno, ale najczęściej współistnieją ze sobą. Obecność cech PZO i/lub rozedmy determinuje objawy i kliniczny przebieg POChP, a także odpowiedź na leczenie.

Definicja POChP dobrze oddaje fakt, że choć choroba jest nieodwracalna, można jej zapobiegać przez usunięcie czynników ją wywołujących: ekspozycji na dym tytoniowy oraz zanieczyszczenia występujące w środowisku pracy, a także szkodliwe pyły i gazy obecne w środowisku domowym i powietrzu atmosferycznym. Szczególnie ważne jest wykorzystanie spirometrii w celu odpowiednio wczesnego rozpoznania choroby. Nieprawidłowy wynik tego badania może zmotywować chorego do zaprzestania palenia tytoniu (jest to działanie, które w największym stopniu spowalnia przebieg choroby) oraz podjęcia odpowiedniego leczenia.

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Wersja prezentująca fragment książki...

Piśmiennictwo:

1. Alshabanat A., Zafari Z., Albanyan O. et al.: Asthma and COPD Overlap Syndrome (ACOS): A Systematic Review and Meta Analysis. PLOS ONE 2015; 10: e0136065.

2. Antczak A. (red.): POChP w przypadkach klinicznych. PZWL, Warszawa 2018.

3. Bafadhel M., McKenna S., Terry S. et al.: Acute exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease: identification of biologic clusters and their biomarkers. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 2011; 184(6): 662-671.

4. Bekki K., Inaba Y., Uchiyama S., Kunugita N.: Comparison of Chemicals in Mainstream Smoke in Heat-not-burn Tobacco and Combustion Cigarettes. J. UOEH 2017; 39(3): 201-207.

5. Chorostowska-Wynimko J., Górecka D., Śliwiński P., Roszkowski-Śliz K.: „EUROPEAN COPD AUDIT” w Polsce – jak leczymy chorych z zaostrzeniem POCHP? Pneumonol. Alergol. Pol. 2012; 80: 493-497.

6. Dal Negro R.W., Wedzicha J.A., Iversen M. et al.: Effect of erdosteine on the rate and duration of COPD exacerbations: the RESTORE study. Eur. Respir. J. 2017; 50: 1700711.

7. Diagnosis of Diseases of Chronic Airflow limitation: Asthma, COPD and Asthma-COPD Overlap Syndrome (ACOS) 2015 [online: https://ginasthma.org/asthma-copd-and-asthma-copd-overlap-syndrome-acos/].

8. Faber K., Górska K., Krenke R.: 76-letnia kobieta z zaostrzeniem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Med. Prakt. 2018; 1: 1-9.

9. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD): Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD 2018 [online: www.goldcopd.org].

10. Głuszek J.: Niedokrwienie serca i nadciśnienie tętnicze u chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc i obturacyjny bezdech senny. Pneumonol. Alergol. Pol. 2013; 81: 567-574.

11. Goto D., Torres G., Seguro A. et al.: Furosemide impairs nasal mucociliary clearance in humans. Respir. Physiol. Neurobiol. 2010; 170(3): 246-252.

12. Górska K.: Miejsce terapii trójlekowej u chorych na POChP w świetle badań klinicznych. Terapia 2018; 2(361): 19-24.

13. Górska K., Chazan R.: Zastosowanie wziewnych glikokortykosteroidów u chorych na POChP. Terapia 2015; 4(320): 66-70.

14. Górska K., Urbankowski T., Mierzejewski M. et al.: Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) w pytaniach i odpowiedziach – poradnik dla chorego. ITEM Publishing, Warszawa 2017.

15. Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A. (red.): Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, Warszawa 2016.

16. Jassem E., Batura-Gabryel H., Cofta S. et al.: Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące opieki paliatywnej w przewlekłych chorobach płuc. Pneumonol. Alergol. Pol. 2012; 80(1): 41-46.

17. Miravitlles M., Soler-Cataluna J.J., Calle M. et al.: Spanish COPD Guidelines (GesEPOC) 2017 Pharmacological Treatment of Stable Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Arch. Bronconeumol. 2017; 53(6): 324-335.

18. Nagy L.: Are there cardiovascular adverse effects of inhaled anticholinergics? Orv. Hetil. 2015; 156(31): 1246-1252.

19. Papi A., Rabe K.F., Rigau D. et al.: Management of COPD exacerbations: a European Respiratory Society/American Thoracic Society guideline. Eur. Respir. J. 2017; 49: 1600791.

20. Pietrzak J., Sinkiewicz W., Świątkiewicz I.: Niewydolność serca współistniejąca przewlekła obturacyjna choroba płuc – problemy diagnostyczne i terapeutyczne. Folia Cardiologica Excerpta 2011; 6(1): 28-35.

21. Przewlekła niewydolność oddychania, Stanowisko Komisji Chorób Układu Oddechowego Komitetu Patofizjologii Klinicznej Polskiej Akademii Nauk 2011.

22. Śliwinski P., Górecka D., Jassem E., Pierzchała W.: Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące rozpoznawania i leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Pneumonol. Alergol. Pol. 2014; 82(3): 227-263.

23. Tantucci C., Modina D.: Lung function decline in COPD. Int. J. Chron. Obstruct. Pulmon. Dis. 2012; 7: 95-99.

24. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Dz.U. z 2004 r. nr 92.

25. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc dotyczące wykonywania badań spirometrycznych. Pneumonol. Alergol. Pol. 2006; 74(supl. 1).

26. Zbozinkova Z., Barczyk A., Tkacova R. et al.: POPE study: rationale and methodology of a study to phenotype patients with COPD in Central and Eastern Europe. Int. J. Chron. Obstruct. Pulmon. Dis. 2016; 11: 611-622.