Jak żyć, panie doktorze? Soma © Medical Education sp. z o.o. sp.k., Warszawa 2020

recenzJE NAUKOWE

dr hab. n. med. Marcin Barylski

Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów

prof. dr hab. n. med. Tomasz Zdrojewski

Zakład Prewencji i Dydaktyki, Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii,

Gdański Uniwersytet Medyczny

PROJEKT OKŁADKI i ILUSTRACJE

Monika Skarzyńska

www.pinkhat.live

REDAKTOR PROWADZĄCA

Agnieszka Szlanta

ZASTĘPCA REDAKTOR PROWADZĄCEJ

lek. Andrzej Jabłoński

KOORDYNATOR PROCESU WYDAWNICZEGO

Jadwiga Kowalczyk

SKŁAD, ŁAMANIE, OPRACOWANIE GRAFICZNE

Agnieszka Jaworska-Bułdan, Katarzyna Gadamska-Rewucka

REDAKCJA JĘZYKOWA

Barbara Ramza-Kołodziejczyk

KOREKTA

Weronika Trzeciak

WYDAWCA

Medical Education sp. z o.o. sp.k.

ul. Kukiełki 3a

02-207 Warszawa

tel.: (22) 862 36 63/64

www.mededu.pl

Redaktorzy, Autorzy i Wydawca dołożyli wszelkich starań, aby informacje na temat metod postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (w tym dotyczące leków i ich dawkowania) były zgodne ze współczesną wiedzą medyczną. Nie ponoszą oni odpowiedzialności za konsekwencje wynikające z wykorzystywania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Ostateczną odpowiedzialność ponosi lekarz prowadzący leczenie.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny lub inny), włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na nośniki magnetyczne, optyczne lub inne media, bez zgody wydawcy.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2020

ISBN 978-83-65471-83-3

REDAKTORZY

dr n. med. Daniel Śliż – adiunkt w III Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz w Szkole Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, senator WUM. Specjalista chorób wewnętrznych, specjalista Medycyny Stylu Życia IBLM oraz specjalista zdrowia publicznego. Współzałożyciel i prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia, członek zarządu Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. W przeszłości zasiadał w zarządzie Sekcji Prewencji i Epidemiologii PTK. Członek Rady Naukowej Instytutu Żywności i Żywienia. Współpracował m.in. z Ministerstwem Zdrowia RP, WHO oraz Departamentem Zdrowia Publicznego. Bez przesady lubiany nauczyciel. Kocha gotowanie, nowe smaki oraz fotografię.

prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz – kierownik III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wieloletni prodziekan II Wydziału Lekarskiego, a obecnie członek Rady Uczelni WUM. Specjalista chorób wewnętrznych, kardiolog, współzałożyciel Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej, Sekcji Kardiologii Sportowej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia. Naukowiec wywodzący się ze Szkoły Kardiologicznej prof. Zdzisława Askanasa, lubiany wykładowca, nauczyciel i wychowawca. Poza medycyną zafascynowany sportem, malarstwem modernistycznym i dalekimi podróżami, bez przesady korzystający z życia.

AUTORZY

Mgr Joanna Bensz

Longevity Center oraz International Institute of Longevity;

All Party Parliamentary Group for Longevity w Wielkiej Brytanii

Lek. Ewa Bujacz

Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży,
Dziecięcy Szpital Kliniczny w Warszawie;

Klinika Psychiatrii, Wydział Medyczny,
Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. med. Tomasz Chomiuk

III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii,

Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. med. Justyna Grudziąż-Sękowska

Zakład Epidemiologii i Promocji Zdrowia,

Szkoła Zdrowia Publicznego,

Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

Lek. Maja Herman

Klinika Psychiatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny,

Instytut Amici

Mgr Klara Klinger

„Dziennik Gazeta Prawna”

Prof. dr hab. Ireneusz Krzemiński

Instytut Socjologii, Uniwersytet Warszawski

Prof. dr hab. n. med. Bartosz Łoza

Klinika Psychiatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Magdalena Olszanecka-Glinianowicz

Zakład Promocji Zdrowia i Leczenia Otyłości,

Katedra Patofizjologii, Wydział Medyczny w Katowicach,

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Mgr Katarzyna Podleska

Longevity Center

Prof. dr hab. n. med. Marek Postuła

Centrum Badań Przedklinicznych i Technologii (CePT),

Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej,

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr Kuba Sękowski

Kolegium Prawa, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

Dr Tomasz Sobierajski

Instytut Stosowanych Nauk Społecznych,
Uniwersytet Warszawski

Dr hab. Piotr Szlanta

Wydział Historii, Uniwersytet Warszawski

Dr n. med. Daniel Śliż

III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii,

Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet Medyczny;

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego,

Szkoła Zdrowia Publicznego

Mgr Przemysław Świercz

AMP Futbol

PRZEDMOWA

Żyjemy w czasach wielkiego pośpiechu i natłoku obowiązków. Większość z nas jest tak zapracowana, że zwykle nie mamy czasu dla rodziny, dla siebie. Nie mamy czasu na rozmowę, przytulenie, miłość, życie. Nie zastanawiamy się ani nad własnym postępowaniem, ani nad postępowaniem innych. Akceptujemy rzeczywistość taką, jaka jest. Ale czy czasem nie warto się w tym życiowym pędzie zatrzymać? Czy nie warto zadać sobie kilku ważnych pytań: Co w życiu jest najważniejsze?, Co sprawia nam radość?, Czy wszystko, co robimy, ma sens?, Czy nie warto czegoś zmienić – nie tylko dla nas samych, ale również dla naszych bliskich?

Książka, którą trzymacie Państwo w rękach, sygnowana przez Polskie Towarzystwo Medycyny Stylu Życia, pod redakcją dr. Daniela Śliża i prof. Artura Mamcarza, jest mapą i drogowskazem wskazującym, „jak żyć” w otaczającym nas świecie. W niezwykle przystępny i emocjonujący sposób porusza problemy zdrowej aktywności fizycznej, snu, otyłości, podeszłego wieku czy niepełnosprawności. Daje nam wskazówki na dobre życie i pomaga zrozumieć samych siebie. Pozwala ujrzeć inną stronę naszej egzystencji i niczym wybitny malarz za pomocą kilku perfekcyjnych pociągnięć pędzla sprawia, że nasza szara codzienność nagle może nabrać przepięknych barw. Autorzy monografii Jak żyć, panie doktorze? zabierają nas w nietuzinkową podróż w świat konsumpcjonizmu, globalizacji, zwracają uwagę na nierówności w dostępie do dóbr, poruszają temat relacji międzyludzkich oraz ucieczki od świata rzeczywistego. Znakomity dobór opisywanych problemów, niezwykle przystępny sposób ich przedstawienia oraz konstrukcja książki sprawiają, że czyta się ją jednym tchem. Z całego serca gratuluję Redaktorom oraz Autorom tej jakże mądrej i wyjątkowej pozycji na rynku medycznym, dzięki której możemy z innej strony spojrzeć na nasze dotychczasowe życie i zastanowić się, jakie wartości są dla nas najważniejsze, a także co zrobić, aby to one były sensem naszego istnienia. Namalujmy więc piękniejszy świat – nie bajkowy i abstrakcyjny, ale jak najbardziej realny, by odnaleźć w nim nasze szczęście. Ta książka będzie naszym przewodnikiem. Zatem w drogę po lepsze życie…

dr hab. n. med. Marcin Barylski, FESC

Klinika Chorób Wewnętrznych i Rehabilitacji Kardiologicznej,

Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej – Centralny Szpital Weteranów

WSTĘP

Jeszcze niedawno, bo kilkanaście dni przed wybuchem pandemii, byliśmy na konferencji dietetycznej, na której jeden z uczestników stwierdził, że Ultrazdrowie to fajna pozycja, ale nie wyczerpuje tematu. „Jak żyć?” – zapytał…

W tym czasie to pytanie było w głowie każdego z nas, wagabundów życia codziennego. Zarówno tych traktujących życie utylitarnie, jak i tych podchodzących do niego z dystansem, przeżywających i tych smutnie się uśmiechających, czasami uciekających.

Każdy zadaje sobie pytanie, które padło z ust rolnika z Klewek. I tu należy postawić kropkę. Gdybym był nieostrożny, to mógłbym przypadkiem błądzić w okolicy skojarzeń ze zwątpieniem w sens życia. A to prosta droga do powstania kolejnej religii.

Nic nowego, prawda? No właśnie. Dlatego należało dociekać prawdy, zadając konkretne pytania. Mając do dyspozycji twórczość jeszcze sprawnych umysłów początku XXI w., pokusiliśmy się o odpowiedź. Przyświecał nam tylko jeden cel – nie spartolić. Dlatego z przymrużeniem oka, ogólnie z dystansem, a momentami dosłownie autorzy rozkładają na czynniki pierwsze temat somy – ciała.

Dotykając bezpośrednio ciała czy patrząc na świat z perspektywy mediów, a nawet państwa, opisujemy rzeczywistość i odpowiadamy na trudne pytania: Kiedy myśl przestaje być ciałem? Co jest ważniejsze – ciało czy dusza? Ile warte jest ciało? Czym jest ciało idealne?

Udaliśmy się również w podróż intelektualną w poszukiwaniu optymalnych rozwiązań systemowych, a także postanowiliśmy odpowiedzieć na pytania, czy warto więcej zarabiać i ile powinno wystarczyć? Kiedy uciekamy od bycia blisko własnego „ja”? Czy powinniśmy żyć w zgodzie ze społeczeństwem i poddawać się bezkrytycznie globalizacji? Wiele innych ważnych kwestii poruszyliśmy na stronach niniejszej książki, tworząc eklektyczną, ale spójną całość. Ta całość niespodziewanie wybrzmiała w kontekście nowej normy świata COVID-owego.

Zapraszając do lektury Somy, pierwszej części tryptyku Jak żyć?, zamkniemy ten wstęp klamrą i napiszemy, że już niedługo w postpandemicznym świecie spotkamy się na konferencji bez masek, a przynajmniej tak nam wszystkim życzymy.

ROZDZIAŁ 1A

Soma – ciało. Byt samoistny czy opakowanie dla duszy?

Daniel Śliż

Postrzeganie ciała

Ciało, mimo iż niezwykle bliskie człowiekowi, od wieków stanowiło niezgłębioną tajemnicę. Na kartach historii medycyny zapisali się anatomowie, tacy jak: Leonardo da Vinci, Vesalius czy Galen, którzy zafascynowani ludzkim ciałem zgłębiali tę materię, ściągając na siebie uwagę współczesnych, nie zawsze przychylnie patrzących na łamanie cielesnego tabu. Tabu dotyczących ciała w kulturze pojawiło się w dziejach wiele i do dziś jest to temat kulturowo cenzurowany. Zapewne pierwszym tabu, które przychodzi na myśl w związku z ciałem, jest seks, akt miłosnego uścisku lub, co dzisiaj bardziej dostępne, przyjęcie bardziej ginekologicznej perspektywy i przyglądanie się czynnościom seksualnym. Jeśli seks może dziś budzić zgorszenie, to już tylko wśród bardziej pruderyjnej części publiki, stał się on niezwykle dostępny. I nie mówimy tylko o zaspokajaniu cielesnych uciech za pomocą płatnych usług, lecz także, a może przede wszystkim, o powszechnie dostępnej pornografii oraz o serwisach, które łączą ludzi chętnych do nawiązania intymnej relacji poprzez świat opisywany kodem zerojedynkowym. Takie uprzedmiotowienie ciała nie dziwi już w nowoczesnym świecie. Nie dziwi także mniejsze napięcie związane z różnicami w kolorze skóry, a płeć wciąż jest stygmatem wyłącznie w trzecim świecie. Czy zatem pozostało jakiekolwiek tabu związane z ciałem? Świat nie lubi próżni. Ta pustka została dobrze zagospodarowana przez tworzenie nowych zakazów, nowomowy poprawności politycznej oraz przez przekoloryzowanie rzeczywistości, umieszczenie jej w innych ramach. Okazuje się, że najbardziej wrażliwą tkanką społeczeństwa jest tkanka tłuszczowa. Pojawia się problem, jak w sposób bezkonfliktowy i poprawny można komunikować zagrożenia związane z otyłością. Obok akcji promujących wyeliminowanie hiperalimentacji językiem wulgarnym – ŻRYJ – są też takie, które wykorzystują język niebudzący wielu kontrowersji. Mowa tu o kampanii Cancer Research UK (ryc. 1), na którą spłynęła fala hejtu. Uważny użytkownik życia szybko zauważy, iż fala ta była jedynie odpryskiem na tle miałkiej rzeczywistości, a odprysk ten został zauważony przez media dlatego, że jest „atrakcyjny”, sensacyjny, poruszający emocje. Podszywając się pod ruch „ciałopozytywności”, takie inicjatywy wypaczają ramy świadomego rozumienia ciała. „Ciałopozytywność” to zaś przyglądanie się potrzebom sygnalizowanym przez ciało i ich rozumienie. Wróćmy jednak do szkód, które mogą być rezultatem przepuszczania informacji przez zdeformowane pryzmaty. Eskalacja skrajnych postaw może rodzić obawy o to, czy rozmowa o otyłości nie narusza dóbr osoby otyłej i czy nie będzie przedmiotem sporu na linii lekarz–pacjent.

Świadomość ciała

„Zaakceptujcie! Bo nie ma nic innego”

Swami Prajnanpad

Z punktu widzenia filozofii istota ciała jest wciąż niedomkniętym rozdziałem, który czeka na ciąg dalszy. Wraz z rozwojem nauk ścisłych i wtórnie do postępu w technologii uzyskujemy jako gatunek myślący coraz więcej możliwości, dzięki czemu poszerzamy definicję ciała, fizycznego bytu, z którym i w którym jesteśmy. Czy kiedyś dojedziemy do momentu, gdy ciało ludzkie przestanie mieć sens? Będzie gorszą wersją opakowania, tylko bazą do rozbudowy? A może stanie się zupełnie zbędne? Z pewnością. Kiedy? Nie wiemy.

Z perspektywy każdego człowieka ciało stanowi tymczasowe medium niezbędne do przebywania właśnie TU i TERAZ. W oczach czytelnika to TU może mieć różne wymiary i rozmaite definicje, a TERAZ w różnym stopniu rozciągać się w czasie na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Teraźniejszość ma to do siebie, że staje się przeszłością w chwili, gdy wybrzmią jej ostatnie dźwięki. Ale tylko w pojęciu fizycznym, bowiem dla świadomości teraźniejszość jest punktem odniesienia dla przyszłości, a także miejscem, w którym kontemplujemy przeszłość. Jest jednak w teraźniejszości coś więcej niż bycie iunctim między tym, co było, a tym, co będzie, gdyż świadome przeżywanie rzeczywistości w teraźniejszości pozwala doceniać TE chwile. Te chwile dane raz, TERAZ i wyłącznie TU. Mając świadomość unikalności i niepowtarzalności chwili, którą przeżywamy, zastanówmy się, czy TERAZ warto przeżywać domniemane i nigdy nieziszczone problemy z przyszłości, które tak chętnie wzbudzają w nas fale lęku i niepokoju?

Dla ciała natomiast przeszłość staje się dziedzictwem, ostoją lub czymś niewartym wspominania, zapomnianą chwilą, chwilą zmarnowaną. Przyszłość jest obietnicą, która nadejdzie po ulotnej teraźniejszości. Nie bez powodu w tym miejscu wspominam o czasie i przemijaniu – ciało ma swój termin przydatności, rytm przemijania, a jego potencjał życiowy jest definiowany zarówno przez genetykę, jak i styl, w jakim pokonaliśmy przeszłość. Staje się zwierciadłem naszych wyborów, pergaminem z zapiskami naszej historii. W sensie dosłownym w naszym ciele są utrwalone wszystkie wybory naszego życia, a na jego skomplikowaną równowagę sił osmotycznych, cykli biochemicznych czy równowagę kwasowo-zasadową ma wpływ praktycznie wszystko. Miejsce, w którym żyjemy, powietrze, którym oddychamy, woda, którą pijemy, pożywienie, używki, ludzie, z którymi żyjemy i z których doświadczeń czerpiemy, książki, które przeczytaliśmy, wiara, która nas prowadzi, a także uważność. Uważność wobec siebie, innych i świata. Z tego wynika, iż szczególnie ważne dla ciała jest to, jak jest prowadzone. Ciało, jako fizyczna manifestacja naszego jestestwa, bez sternika staje się wolno dryfującą z nurtem życia kłodą. Niewprawiony sternik na pokładzie może doprowadzić do katastrofy, rozbijając się na meandrach rzeki. Uważny sternik może przeprowadzić łajbę bez większego szwanku przez różne opresje i sztormy.

Umiejętności sternika nie są jedynym warunkiem sukcesu, bez dobrze przygotowanego statku nie pokona on trudów podróży wartkim strumieniem życia. Dlatego tak ważna jest równowaga budowana zarówno na płaszczyźnie psychicznej, jak i somatycznej, czyli w tym przypadku sternika i okrętu. To właśnie to nierozerwalne połączenie scalające oba byty w jedno stanowi o całości – stanowi Człowieka.

Waga ciała

„Dzisiaj Twoje ciało jest dla mnie bardziej rzeczywiste niż Twoja dusza,
jutro dusza stanie się prawdziwsza”

Gustave Thibon, Płodne złudzenie

Mówienie o ciele z pominięciem psychiki i umysłu nie ma większego sensu, chyba że właśnie kontemplujemy Lekcję anatomii doktora Tulpa uwiecznioną na jednym z płócien Rembrandta. Kiedy próbuję odcedzić myśli z ciała, natychmiast rodzi się we mnie dylemat: od którego momentu reakcja biochemiczna zachodząca w neuronach ośrodkowego układu nerwowego przestaje być ciałem, a staje się bytem o innej naturze – myślą. Czas pandemii koronawirusa, okres samowolnej detencji oraz izolacji, na który to przypadło mi pisanie tej części książki, skłania do refleksji. Internalizacja emocjonalna, do której był zmuszony piszący te słowa, prowokuje pojawienie się prymitywnych potrzeb dotyku oraz bliskości. Taki przebieg spraw może nasuwać podejrzenie, że ciało nie jest tylko bezwarunkowym sługą rozumu. Ono również, za pomocą zmysłów, „tłumaczy” bodźce zewnętrzne, oddając je w postaci emocji, które są potrzebne do utrzymania równowagi psychicznej. Zatem mówienie o psychice bez ciała znów nabiera wymiaru wyłącznie akademickiej dyskusji.

Ciało samo w sobie również wymaga nieustannego zaspokajania potrzeb. Ten wspaniały taniec harmonizacji powoduje, że świat ying i yang przenikają się, równoważąc na linii życia. Na jednej szali tej życiowej wagi spoczywa ciężar fizycznego bytu, kwantyfikowalnego, namacalnego, dającego się łatwo uwiecznić w obiektywie obserwatora, na drugiej szali znajduje się byt metafizyczny, ulotny, o niejasnym charakterze i wątpliwej korpuskularności. A jednak waga pozostaje w balansie. Czym jest opisywana równowaga?

Odnaleźć ciało

„– Nic nie zrobiłem dzisiaj.

– Jak to? Zali nie żyłeś? Toć to jest nie tylko główne, ale też najchlubniejsze
z twoich zatrudnień…”

Michel de Montaigne

W każdej sekundzie naszego życia docierają do nas bodźce, stymulatory, które wymagają przeanalizowania, interpretacji oraz reakcji od naszego duetu – ciała i umysłu. Jednocześnie ciało próbuje komunikować się ze swoim właścicielem. Jak nie zginąć, jak nie zagubić ciała w natłoku bodźców, które docierają do nas w każdej chwili?

Czy ciało jest w stanie przebić się przez szum, który towarzyszy pełnemu zanurzeniu w rzeczywistości? Jak odczuwać przyjemność z jedzenia, gdy jemy w pośpiechu, przeglądając serwisy społecznościowe w telefonie, oglądając kolorową gazetę czy poranny program na ulubionym kanale telewizyjnym? Jak silne bodźce muszą kryć się w potrawie, żeby dać znać ośrodkom przyjemności w mózgu, że jest „super”? Jak mocno muszą spinać się mięśnie, aby zostały zauważone w trakcie emocjonującego nocnego dyżuru w szpitalu, żeby poinformować nas o silnym stresie, jaki towarzyszy pracy? Jak bardzo świat zewnętrzny potrafi znieczulić zmysły, czyniąc ciało niewidocznym?

Okazuje się, że trudno nam odnaleźć się we wrzasku świata. Skutkiem tego jest brak możliwości zanurzenia się w głąb siebie, odczytania tego, jak ciało informuje nas o negatywnych i pozytywnych przeżyciach. Takie naskórkowe, powierzchowne podejście do rzeczywistości prowokuje pogoń za kolejnymi bodźcami, podnietami, które mają urozmaicić mdłą rzeczywistość. Czy kolejny telefon, szybki samochód, 25. bluzka w szafie, 12. zegarek w szufladzie czy 120. para butów to jedynie atrybuty, które wywołują w nas zadowolenie? Szczęście? Bezpieczeństwo?

Atawistycznie pojmowane szczęście – jako pełny żołądek, bezpieczeństwo, wyspanie się i dobry seks – można w nowoczesnym świecie w prosty i tani sposób dostarczyć zmysłom. Po spełnieniu cielesnych pragnień pojawiają się kolejne, wyższe potrzeby, natomiast dopiero po zaspokojeniu potrzeb społecznych i zawodowych człowiek zaczyna poszukiwać siebie (ryc. 2).

Aby znaleźć swoją drogę, medytujemy, zanurzamy się w modlitwę, poszukujemy prawdy w używkach, rozszerzamy świadomość przez obcowanie z innymi. Poddajemy swoje ciała ascezie, dietom, głodówkom, postowi informacyjnemu, potrafimy również zamykać się w komorach deprywacyjnych – wszystko po to, by przeżyć inny stan świadomości. Chcemy poprzez oddziaływanie na ciało doświadczyć innego stanu umysłu. Ale nie zawsze, bo przecież część osób odbiera świat, jakby „liżąc” go przez torebkę foliową, zachwycając się tym, co powierzchowne, bez możliwości zanurzenia się w realności.

Czy lepiej być subiektywnie szczęśliwym, czy rzeczywistym?

Ciało staje się obiektem kultu, a bycie młodzieńcem o sylwetce Adonisa stanowi cel sam w sobie. Cel ten ponadto jest realizacją narcystycznych fantazji, aby KTOŚ, nie JA, zachwycił się i podziwiał. No dobrze, ja też, ale przede wszystkim KTOŚ.

Fotografie ciał na Instagramie przepuszczone przez procesory graficzne najnowszych telefonów, filtry powiększające oczy, piersi i wcinające talie z precyzją japońskiej katany. Serwowanie ciału koktajli z anabolików oraz substancji o niejasnym działaniu i proweniencji. Godziny na siłowni, w biegu i na rowerze, porzucając bliskość, relacje i spokój po to, by doznać, podniecić się bólem i paść na twarz po treningu. Dziewczyny z katalogów, różowo-pluszowych serwisów internetowych, te skute kajdankami i z biczem w dłoni, i te w krępująco za małych sukienkach, o wypchanych silikonem piersiach i ustach, chińskie rzęsy i plastikowe paznokcie. To tylko niektóre przykłady, jak różna może być indywidualna droga do doskonałości. Można zaryzykować stwierdzenie, że tak wygląda nowoczesne ciało. Niestety nie ma ono szans w konfrontacji z upływem czasu. Pojawi się po nim pustka, a czas pokaże, co ją będzie zapełniało.

Można postawić tezę, że projekcja ciała przypomina odbicie wnętrza milenialnego narcyza, który unika przeżywania prawdziwości, a tylko zanurza dłoń w wodzie uświęconej dopaminą i endorfinami.

Ciało po ciele

Przemijanie jest immamentną częścią bycia. Tempus fugit. I nie da się zatrzymać sztafety pokoleń, zaś tylko nagłe przecięcie linii życia sprawi, że ciało przestanie się starzeć. Ale czy na pewno?

Alternatywą dla ciała zaczyna być system komputerowy, w którym już dziś możemy zbierać część swoich przeżyć, emocji i treści. Dzisiejsza technologia pozwala nam również komunikować się za pomocą impulsów z ośrodkowego układu nerwowego z systemami komputerowymi. Ponadto coraz częściej używamy części bionicznych, układów stymulujących serce, sztucznych soczewek, stawów, implantów domózgowych. Zbliżają się te światy i powoli będą się przenikać, by w (niedalekiej?) przyszłości stać się jednym lub jedynie technologicznym ekosystemem, ciałem po ciele. Nasza biologia jest podatna na błędy, a my przecież poszukujemy doskonałości. Kto wie, może już dziś urodził się pierwszy obywatel, którego świadomość w takiej czy innej formie przetrwa kilka stuleci?

Podsumowanie

Na przestrzeni wieków postrzeganie ciała nabierało różnych znaczeń. Dziś jak nigdy wcześniej rozumienie ciała stanowi podstawę badań nie tylko anatomów i fizjologów, lecz także psychologów. Szukanie połączeń między psyche a ciałem stanowi o wciąż rosnącym potencjale naukowym psychosomatyki. Dziś, zachwycając się piękną harmonią tej cudownej biomaszyny, mamy świadomość, wiedząc tak dużo o ciele jak nigdy przedtem, jak wiele jeszcze nie wiemy. Ogromna przestrzeń, która pozostaje poza możliwościami kwantyfikacji dzisiejszymi narzędziami badawczymi, leży w szarej strefie nauki i jednocześnie stanowi największą fascynację wagabundów życia.

Piśmiennictwo

Cassell WA. Desensitization therapy for body image anxiety. Can Psychiatr Assoc J. 1977; 22(5): 239-42.

Maslow AH. A Theory of Human Motivation. In: Green CD. Classics in the History of Psychology. https://psychclassics.yorku.ca/Maslow/motivation.htm.