Copyright © 2007 by Jean Edward Smith

Tytuł oryginału

FDR

All rights reserved.

© Copyright for Polish Edition

Wydawnictwo Napoleon V

Oświęcim 2017

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Tłumaczenie:

Mateusz Grzywa

Redakcja:

Barbara Marszałek

Redakcja techniczna:

Mateusz Bartel

Dystrybucja: ATENEUM www.ateneum.net.pl

Pełna lista wydanych publikacji i sprzedaż detaliczna:

www.napoleonv.pl

Numer ISBN: 978-83-7889-622-7

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

Pamięci moich rodziców

Eddyth i Jeana – dumy Missisipijczyków,

oddanych Franklinowi Rooseveltowi

PODNIÓSŁ SIĘ Z WÓZKA,

BY PODNIEŚĆ NARÓD Z KOLAN

Smith z otwartą przyłbicą i przenikliwością zmaga się również z licznymi błędami oraz pomyłkami publicznej kariery Roosevelta, w tym z jego katastrofalną próbą przebudowy sądownictwa; godnym pożałowania internowaniem Amerykanów japońskiego pochodzenia; a także z jego sporadycznymi nadużyciami władzy. Ponadto autor przedstawia rozsądną i wyważoną ocenę reakcji Roosevelta na Holokaust, zwracając uwagę na jej przełomowe momenty oraz niedociągnięcia.

Podsumowując spuściznę Roosevelta, Jean Smith stwierdza, że FDR, bardziej niż ktokolwiek inny, zmienił relację pomiędzy narodem amerykańskim a jego rządem. To właśnie on zrewolucjonizował sztukę prowadzenia kampanii wyborczych i wykorzystał bujnie rozwijające się mass-media do zjednywania sobie publicznego poparcia oraz uśmierzania publicznych lęków. Jednak co ważniejsze, Smith przedstawia nam najwyraźniejszy jak dotąd obraz przemiany wręcz „wzorcowego” arystokraty ze znamienitego rodu, człowieka, który nigdy nie musiał zaprzątać sobie głowy pracą zarobkową, w prezydenta zwykłych ludzi. W efekcie powstało wspaniałe dzieło zapewniające świeże spojrzenie i wyciągające istotne wnioski odnośnie mężczyzny, którego losy są powszechnie znane, ale nie zawsze rozumiane. FDR, książka napisana zarówno dla szerokiego grona odbiorców, jak i naukowców, to w każdym elemencie porywająca biografia.

PRZEDMOWA

Historię Ameryki zdominowało trzech prezydentów: George Washington, który założył państwo; Abraham Lincoln, który obronił jego istnienie i Franklin Delano Roosevelt, który ocalił je przed gospodarczym upadkiem, a następnie poprowadził do triumfu w największej wojnie w dziejach. Wybrany na bezprecedensowe cztery kadencje, Roosevelt okazał się najbardziej utalentowanym amerykańskim mężem stanu w XX wieku. Kiedy obejmował urząd w 1933 r., jedna trzecia narodu nie miała pracy. Rolnictwo było pogrążone w nędzy. Fabryki nie pracowały, przedsiębiorstwa zamykały swe podwoje, a system bankowy chwiał się na skraju przepaści. Tuż pod powierzchnią panowała przemoc. Administracja Hoovera posłużyła się czołgami i gazem łzawiącym, żeby pozbyć się z Waszyngtonu umęczonych resztek weteranów I wojny światowej (tzw. „Bonus Marchers”), ale poza tym krokiem wydawała się niezdolna do jakiejkolwiek reakcji na kryzys.

Roosevelt wykorzystał szansę. Zelektryzował naród przemówieniem inauguracyjnym („Jedyne czego powinniśmy się bać, to sam strach”), które stoi w jednym szeregu z drugim przemówieniem inauguracyjnym Lincolna, ogłosił przerwę w działaniu krajowych banków, która miała przywrócić zaufanie do tych instytucji, i wywołał prawdziwą ulewę inicjatyw prawodawczych, która miała postawić państwo z powrotem na nogi. Pod energicznym przywództwem FDR rząd stał się aktywnym uczestnikiem życia gospodarczego kraju. Co jednak ważniejsze, przywrócił USA pewność siebie. Roosevelt zrewolucjonizował sztukę prowadzenia kampanii wyborczych, tchnął nowe życie w Partię Demokratyczną i wykreował nową narodową większość, która objęła uprzednio zepchniętych na ubocze. Dzięki jego pogadankom przy kominku urząd prezydenta zagościł w każdym salonie Ameryki. A co być może jeszcze bardziej nadzwyczajne, uczynił to wszystko sparaliżowany od pasa w dół. Przez ostatnie dwadzieścia trzy lata życia Franklin Roosevelt nie potrafił samodzielnie stać.

Literatura na temat epoki Roosevelta jest niezwykle bogata. Praktycznie rzecz biorąc, wszyscy ważniejsi uczestnicy tych wydarzeń pozostawili po sobie wspomnienia, naukowcy zapełnili biblioteczne regały opracowaniami, a najpłodniejsi pisarze Ameryki brali na warsztat New Deal, II wojnę światową oraz wielkie postacie, które dominowały w amerykańskim życiu politycznym lat 30. i 40. Biografii Franklina Roosevelta jest niewiele mniej niż Washingtona czy Lincolna i o prezydencie powiedziano już niemal wszystko. Prace te są łatwo dostępne dla studentów historii, jednakże rzadko sięga po nie szerokie grono odbiorców. W ostatnich latach popularne spojrzenie na te czasy było kształtowane przez biografie mniej znaczących figur – Trumana, MacArthura, Eisenhowera, licznych Kennedych. Grzebanie w życiorysie Eleanor Roosevelt stało się czymś w rodzaju pracy chałupniczej. W rezultacie sam Roosevelt nabrał cech postaci mitycznej, niewyraźnie majaczącej w mgle przeszłości.

Biograf staje przed wyzwaniem objaśnienia w jaki sposób ten „arystokrata” znad rzeki Hudson, syn warstwy uprzywilejowanej, który nigdy nie musiał przejmować się pensją, stał się ulubieńcem prostych ludzi. Odpowiedzi najczęściej dają do zrozumienia, że Roosevelta zmieniło nieszczęście polio. Pokonując przeciwności dokładnie przyjrzał się naturze cierpienia i odnalazł nowe źródła własnej siły. To niewątpliwie prawda, ale odpowiedź musi być bardziej dalekosiężna. Walka z polio zaprowadziła FDR do Warm Springs w Georgii. Przebywając tam rok po roku, był wystawiony na brutalne realia wiejskiej biedy. Wszędzie dookoła widział ciężko pracujących ludzi, którzy „mieszkali w złych warunkach, byli źle odziani i źle odżywieni”. Jego patrycjuszowskie instynkty zbuntowały się i zaczął formułować pomysły ekonomiczne, które zrodziły owoc w postaci New Deal. Gdy uderzył wielki kryzys, FDR był gubernatorem stanu New York i jako jedyny szef stanowej władzy wykonawczej w kraju podjął rozwinięte na dużą skalę wysiłki oferowania pomocy. „Nowoczesne społeczeństwo, działające poprzez swoje władze”, powiedział, „jest winne niezłomnego zobowiązania zapobiegania głodowi oraz straszliwym innym niedostatkom mężczyzn i kobiet, którzy próbują się utrzymać, ale nie są w stanie”.

Roosevelt miał zbyt duży talent, żeby dać się skrępować okolicznościom swych narodzin. Jego poświęcenie karierze oraz przekonanie, że jest mężem opatrznościowym zdecydowanie przeważały nad lojalnością plemienną. Konserwatysta społeczny z instynktu i wychowania, zrobił więcej dla stosunków pomiędzy prostym obywatelem a rządem niż jakikolwiek inny Amerykanin. Ponadto ukształtował nasze pojęcie nowoczesnej prezydentury. W tym sensie był całkiem naturalny. Nie był szczególnie utalentowany w żadnej dziedzinie poza polityką. Ale w polityce nie miał sobie równych.

Roosevelt znał Partię Demokratyczną lepiej niż ktokolwiek inny. Powiadano, że mógł narysować na mapie dowolną linię łączącą Wschodnie Wybrzeże z Zachodnim i wymienić wszystkie przecinane przez nią hrabstwa. W większości hrabstw znał przywódcę Demokratów, a także jednego czy dwóch urzędników. I trzymał ścisłą kuratelę nad mianowaniami partyjnymi. Gdy przydzielał komuś urząd, to była to nie tylko nagroda, ale również sposób dokooptowania. Na swojego pierwszego sekretarza wojny wybrał izolacjonistę z Utah, George’a Derna. Na sekretarza stanu senatora-konserwatystę z Tennessee Cordella Hulla – był on ostatnią deską ratunku chroniącą administrację przed atakami ze strony „prostackich” prawodawców. Jego wiceprezydent, nie wylewający za kołnierz John Nance Garner z Teksasu, były spiker Izby Reprezentantów, umocnił poparcie południa. Chcąc znaleźć pieniądze na Spółkę Odbudowy Finansów, FDR postawił na konserwatywnego bankiera z Teksasu Jessego Jonesa. Gdy powstała Komisja Papierów Wartościowych i Giełd, postawił na jej czele Josepha Kennedy’ego. „Trzeba złodzieja, żeby złapać złodzieja”, zaśmiewał się wówczas Washington Post.

Styl władzy FDR był legendarną mieszanką bezpośredniej delegacji, schematycznej odpowiedzialności, makiawelicznej przebiegłości i chytrych podstępów. James MacGregor Burn nazwał go lwem i lisem. Frances Perkins, wieloletnia sekretarz pracy FDR, powiedziała, że był „najbardziej skomplikowaną istotą ludzką, jaką znałam”. Najważniejsze decyzje pozostawiał we własnych rękach, nie zdradzał jakie dzierży karty i cieszył się konsternacją przeciwników, gdy jego machinacje w końcu wychodziły na jaw. „Jestem żonglerem”, powiedział sekretarzowi skarbu Henry’emu Morgenthauowi Jr., „nigdy nie dopuszczam, aby prawa ręka wiedziała, co czyni lewa”. Czasami przesadzał. Jego błędny projekt „upakowania sądu” z 1937 r. przyniósł bardzo niekorzystne skutki, podobnie jak nieprzemyślana interwencja w demokratyczne prawybory rok później. Popełniał błędy. Niektóre katastrofalne, jak decyzja z 1937 r. o obcięciu wydatków federalnych, która doprowadziła do „recesji Roosevelta” z lat 1938-1939.

Roosevelt oczekiwał, że członkowie gabinetu będą sami prowadzili własne przedstawienia, ale nie wahał się wkraczać na scenę, gdy jakaś sprawa szczególnie go interesowała. W dużej mierze kierował dyplomacją państwa poprzez podsekretarza stanu Sumnera Wellesa, również absolwenta Groton, nierzadko ignorując sekretarza Hulla. Marynarką wojenną zarządzał rękami szefa operacji morskich, admirała Williama D. Leahy’ego, który był dowódcą jachtu FDR, gdy ten sprawował funkcję asystenta sekretarza marynarki. Gdy w 1934 r. postanowił zastąpić Douglasa MacArthura na stanowisku szefa sztabu armii, wysłał generała na objazd inspekcyjny na Hawaje, a kiedy ten był w trasie, ogłosił wybór jego następcy.

Roosevelt ogromnie cieszył się swoją prezydenturą. Jego prężna energia oraz niezłomny optymizm udzielały się wszystkim, których spotykał. Po pozbawionym blasku Warrenie G. Hardingu, zimnym Coolidge’u i napuszonym Herbercie Hooverze, wydawał się powiewem świeżego powietrza w Białym Domu. Jego wiara we własne siły była dokładnie tym, czego potrzebował wówczas kraj. Żaden prezydent, z wyjątkiem może Ronalda Reagana (który czterokrotnie głosował na Roosevelta), nie przejawiał tak pogodnej pewności, że cokolwiek się stanie, wszystko się dobrze ułoży. „Wskaż metodę i ją wypróbuj”, rzekł kiedyś. „Jeżeli zawiedzie, przyznaj to i spróbuj następnej. Ale przede wszystkim, próbuj”. Zabezpieczenia społeczne, zasiłki dla bezrobotnych, regulacje giełdowe, federalne gwarancje depozytów bankowych, ustawy dotyczące wysokości pensji i czasu pracy, prawo pracowników do negocjacji zbiorowych, subsydiowanie cen płodów rolnych, elektryfikacja wsi – wszystko to dziś wydaje się nam oczywiste – ale nie istniało przed FDR.

Roosevelt był lepiej przygotowany do pełnienia funkcji naczelnego wodza niż wszyscy jego poprzednicy z wyjątkiem Washingtona i Granta. Przez osiem lat rządów Woodrowa Wilsona był człowiekiem numer dwa w Departamencie Marynarki Wojennej. Rozumiał jak funkcjonują poszczególne rodzaje sił zbrojnych i nie wahał się egzekwować swej prezydenckiej władzy. Gdy w 1939 r. nad światem zebrały się ciemne chmury wojny, pominął starsze kierownictwo Armii i mianował na szefa sztabu George’a C. Marshalla. Kiedy w 1940 r. napięcie wzrosło, sięgnął do Partii Republikańskiej i wybrał budzącego postrach Henry’ego L. Stimsona na sekretarza wojny, a Franka Knoxa z Chicago Daily News, w 1936 r. współkandydata Alfa Landona, na sekretarza marynarki. Gdy nadeszła wojna zwrócił się do zaprawionego w boju admirała Ernesta J. Kinga, aby stanął na czele floty, i wezwał ponownie do służby admirała Williama Leahy’ego, na stanowisko osobistego szefa sztabu. Jeżeli chodzi o zarządzanie zamówieniami wojskowymi, naturalnym wyborem zdawali się przedstawiciele wojsk inżynieryjnych Armii, którzy blisko współpracowali z Harrym Hopkinsem i Administracją Postępu Pracy: Brehon Somervell i Lucius Clay.

Roosevelt delikatnie popychał kraj ku wojnie. Naciskał na przeforsowanie Lend-Lease Act (ang. umowa pożyczki-dzierżawy), aby zapewnić pomoc poturbowanej Wielkiej Brytanii, przywrócenie poboru (jego przedłużenie zostało przegłosowane jednym głosem w Izbie Reprezentantów) i, prawdopodobnie naruszając Konstytucję (a bez wątpienia wbrew ustawie), wymienienie z Londynem pięćdziesięciu niszczycieli na prawa bazowania w zachodniej hemisferze. Za to na pewno nie dopuścił „po cichu” do japońskiego uderzenia na Pearl Harbor.

W 1941 r. Roosevelt nie poświęcił wystarczająco dużej uwagi pogarszającej się sytuacji na Pacyfiku; dał swoim podwładnym-jastrzębiom zbyt wiele swobody i zniweczył szansę spotkania na szczycie z premierem Japonii. Administracja zdawała sobie sprawę, że Japonia może zaatakować w grudniu 1941 r., ale nie spodziewała się, że cios spadnie na Pearl Harbor, bazę, która według sił zbrojnych była nie do ruszenia.

FDR można krytykować za wiele kwestii. Ignorował segregację rasową, nie palił się do udzielenia pomocy ofiarom faszyzmu, podchodził dość swobodnie do ochrony praw obywatelskich podczas wojny. Niemniej nie ma absolutnie żadnych dowodów, że był w jakikolwiek sposób uwikłany w wydarzenia z 7 grudnia 1941 roku.

Wojenne przywództwo Roosevelta przypominało Lincolna. Jak w 1933 r., gdy przywrócił narodowi pewność siebie. Kiedy FDR trzymał ręce na sterach, Stany Zjednoczone stały się „arsenałem demokracji”. Wielka Brytania została ocalona przed klęską, Związek Radziecki otrzymał potrzebne mu materiały wojenne, a w 1943 r. amerykańskie siły zbrojne przeszły do ofensywy. Wojenna dyplomacja prezydenta utorowała drogę do pokonania Osi i ustanowienia ładu światowego opartego na rządach prawa. Jego stosunki z Winstonem Churchillem i Józefem Stalinem sugerują, że uprawiał sztukę rządzenia w najlepszym wydaniu. Z drugiej strony Charlesa de Gaulle’a traktował w sposób irytujący, co nadal negatywnie wpływa na stosunki amerykańsko-francuskie. Należy również uczciwie stwierdzić, że FDR nie pojmował w całej rozciągłości jakie trudności sprawi powstrzymywanie komunizmu w powojennej Europie, a także zakresu zmian zachodzących w Chinach. Gdy rozpoczynała się II wojna światowa, USA były trzeciorzędnym mocarstwem wojskowym, gdy dobiegła końca, były już najpotężniejszym państwem w dziejach.

Osobiste życie Roosevelta zostało przysłonięte jego wielkimi osiągnięciami. Wieczorna „dziecięca godzina”, kiedy to prezydent mieszał martini dla swoich gości, partie pokera z druhami z gabinetu, cotygodniowe pobyty na prezydenckim jachcie, Potomacu, a także prywatne relacje z rodziną i przyjaciółmi, wymagają szerszego opisu. Roosevelt w pełni cieszył się życiem, a jego rozbuchany optymizm nigdy nie tracił na sile.

Nie można zapomnieć o czterech kobietach, które odegrały kluczową rolę w życiu FDR: o jego matce, Sarze; o kobiecie, którą kochał, Lucy Mercer; o kobiecie, która kochała jego, Missy LeHand; oraz o jego żonie, Eleanor. Gdy ta w 1918 r. odkryła jego romans z Lucy ich stosunek stał się bardziej zawodowy niż osobisty – zgodnie ze słowami ich syna Jamesa, zapanował między nimi zbrojny rozejm. Nie rozeszli się z wielu powodów, a Eleanor sama wyrosła na narodową osobistość. Niemniej jej wpływ na życie prezydenta był marginalny. Obracała się w innych kręgach niż FDR, każde miało odrębne otoczenie, a ich ścieżki przecinały się jedynie na szczeblu formalnym. Piszę to jako niespeszony wielbiciel pani Roosevelt. Została zasłużenie „wyniesiona na ołtarze” za to, co sobą reprezentowała, ale umyka nam fakt, że w latach 30. i 40. była dla prezydenta politycznym ciężarem. FDR, nie potrzebował pomocy wśród wyborców liberalnych i mniejszości, a właśnie w tych kręgach Eleanor cieszyła się największym poważaniem; potrzebował głosów białego Południa, Środkowego-Zachodu, Wielkich Równin, gdzie wielu odsądzało ją od czci i wiary. Eleanor Roosevelt to prawdziwie wielka Amerykanka również dlatego, że pewnie chwytała odpowiedzialność za własne życie i nie dawała sobą sterować. Natomiast rozkwitła dopiero po śmierci prezydenta.

Najważniejszą postacią w życiu Roosevelta była jego matka Sara. Jako jedynak Franklin dorastał w cieple i bezpieczeństwie niczym nie rozpraszanego, matczynego oddania. Sara go uformowała, wspierała i przekazała mu niewzruszoną pewność siebie, która cechował jego prezydenturę. Siedmiu z jej przodków dopłynęło do Ameryki na pokładzie Mayflower. W przeciwieństwie do statecznych Rooseveltów znad rzeki Hudson, Delano byli zuchwałymi kapitanami morskimi, światowymi kupcami i ryzykantami. Jej ojciec, Warren Delano, w latach 40. XIX wieku zbił fortunę w Chinach eksportując herbatę, a następnie znacznie większą w latach 60., gdy handlował opium. Sara przez dwa lata mieszkała w Chinach, odebrała wykształcenie we Francji i Niemczech, a gdy była młoda, o jej względy wytrwale zabiegali najbardziej pożądani nowojorscy kawalerowie, a wśród nich niepowstrzymany Stanford White. Jak zauważył jeden z jej przyjaciół, „miała dar wypowiadania właściwych słów we właściwym czasie, i mogła to robić w kilku językach”. Sara sławiła dziedzictwo swej rodziny i ukształtowała FDR w tej tradycji. „Mój syn Franklin to Delano”, mawiała często. „Zupełnie nie jest Rooseveltem”.

Sara trzymała ręce na rodzinnej szkatule. Hojnie pomagała Franklinowi, obdarowała jego i Eleanor elegancką miejską posiadłością w Nowym Jorku, (którą obsadziła służbą i umeblowała) przerobiła i powiększyła rezydencję w Hyde Park, ażeby ta pasowała do politycznych ambicji syna, a gdy w 1918 r. Franklin myślał o porzuceniu Eleanor dla Lucy, dokonała rozstrzygającej interwencji na rzecz zachowania małżeństwa. Dzięki bogactwie Sary Franklin nie musiał zarabiać na życie i mógł pozwolić sobie na luksus rozwijania kariery politycznej pozbawionej finansowych trosk. „Wydawało się, że nic nigdy nie zakłóca tej głębokiej, fundamentalnej miłości, jaką do siebie mieli”, powiedziała kiedyś Eleanor¹.

Podobnie jak Sarze, dostatecznej uwagi nie poświęcono także Lucy Mercer. „Zakochał się w niej każdy mężczyzna, który kiedykolwiek ją poznał”, napisał Jonathan Daniels, pilny obserwator waszyngtońskiej sceny towarzyskiej. Lucy była wszystkim, czym nie była Eleanor. Piękna, ciepła, czuła, okazywała Franklinowi zainteresowanie, którego pragnął. Jej głos przypominał „czarny jedwab”, a dzięki nieskazitelnym manierom była najmilszą słuchaczką. Matka Lucy została swego czasu nazwana przez Washington Mirror „zdecydowanie najpiękniejszą kobietą waszyngtońskiej socjety”, a jej ojciec, założyciel Chevy Chase Country Club, wywodził się od Cahrlesa Carrolla z Carrollton, jednego z sygnatariuszy Deklaracji Niepodległości. Jej rodzina popadła w tarapaty, a gdy w 1914 r. spotkała Franklina, Lucy pracowała w sekretariacie społecznym Eleanor. Relacja FDR i Lucy kwitła powoli. Latem 1917 r., gdy Eleanor przebywała na Campobello, zagościli na liście waszyngtońskich plotek. Alice Roosevelt Longworth, córka Theodore’a Roosevelta (i zarazem kuzynka Eleanor) o bardzo ciętym języku, sprzyjała romansowi i czasami zapraszała parę na kolację. Powiadano, że mówiła „Franklin zasługuje na rozrywkę (…). Ożenił się z Eleanor”.

Romans zakończył się w roku 1918, lecz Lucy i Franklin pozostali sobie bliscy do końca życia prezydenta. Ukradkiem uczestniczyła we wszystkich jego zaprzysiężeniach, siedząc w zamkniętej limuzynie podstawionej przez Secret Service, w latach 40. często spotykała się z FDR i była przy nim, gdy zmarł w Warm Springs.

Missy (Marguerite) LeHand, nierzucająca się w oczy, lecz kompetentna, atrakcyjna młoda kobieta w wieku 23 lat dołączyła do zespołu FDR podczas jego kampanii wiceprezydenckiej w 1920 r. i pozostała u jego boku do czasu, gdy w czerwcu 1941 r. doznała wyniszczającego wylewu. Nie była jedyną osobistą sekretarką Roosevelta („F.D.” jak ona, i tylko ona, zwracała się do niego), ale była jego wierną towarzyszką i pomocnicą – zastępczynią zarówno Eleanor, jak i Lucy. Gdy w latach 20. Roosevelt całym miesiącami żeglował u brzegów Florydy dla odzyskania zdrowia, towarzyszyła mu właśnie Missy. To ona, a nie Eleanor, udała się z nim do Warm Springs; to ona stała na czele jego biura; to ona pełniła rolę gospodyni, gdy FDR przyjmował gości. Ani Eleanor, ani Sara nie sprzeciwiały się temu układowi, a przyjaciele Roosevelta mieli go za coś naturalnego. Missy była po uszy zakochana w FDR, a prezydent, jeżeli nawet nie odwzajemniał tego uczucia, to bez dwóch zdań przedkładał jej towarzystwo nad obecność innych. Zmarła nie wiedząc, że prezydent, w podzięce za poświęcenie, uczynił ją spadkobierczynią połowy swego majątku².

W sześćdziesiąt lat po jego śmierci, najwyższy czas ponownie spojrzeć na Roosevelta. Wielki kryzys, New Deal, II wojna światowa powoli zacierają się w pamięci. Ledwie pamięta się w jak wielkim niebezpieczeństwie były wówczas Stany Zjednoczone. Narodowe poświęcenie zostało zapomniane. Tym bardziej należy przypomnieć pogodnego mężczyznę, który nie mógł chodzić, który nie potrafił samodzielnie stać, lecz który pozostawał niezachwianie pewny siebie, gdy prowadził kraj w dostatnią, pokojową przyszłość.

Jean Edward Smith

Huntington, Wirginia Zachodnia

1  Podobną rolę, jaką Sara u boku Franklina odgrywała współczesna jej pani MacArthur wobec syna Douglasa. Badacze historii wojskowości doskonale wiedzą, że gdy Douglas był kadetem w West Point, pani MacArthur wynajęła w okolicy mieszkanie, aby być blisko syna. Mniej znany pozostaje fakt, że podczas dwóch lat FDR na Harvardzie, Sara, z tego samego powodu, zajęła mieszkanie w Bostonie.

2  Testament FDR, datowany na 12 listopada 1941 r., przewidywał, że jego dokumenty, własność osobista (obrazy, porcelana, meble, srebra) i dom w Hyde Park mają zostać przekazane rządowi Stanów Zjednoczonych. Jeżeli chodzi o jego majątek (inwestycje, ziemia, spuścizna po Sarze), połowa dochodów miała być wypłacana Eleanor, a druga połowa Missy, pozostałe interesy miały przypaść wnukom i prawnukom. Missy zmarła w lipcu 1944 r. i nie skorzystała na zapisie prezydenta, lecz testament nigdy nie został poprawiony. Po potwierdzeniu jego autentyczności i upublicznieniu w czerwcu 1945 r., prasa drobiazgowo opisywała finansowe szczegóły dokumentu, ale postanowiła nie wspominać o zapisach dotyczących Missy. Last Will and Testament of Franklin D. Roosevelt, Franklin D. Roosevelt Library, Hyde Park; The New York Times, 7 czerwca 1945; United States News, 4 października 1946.

ROZDZIAŁ I
DZIEDZICTWO

Niektórzy sądzili, że Rooseveltowie mieli prawo

do herbu. Inni, że znajdowali się

dwa kroki przed bajlifami

z wyspy na Zuiderzee

- ALICE ROOSEVELT LONGWORTH

Rooseveltowie byli starą, lecz stosunkowo niepozorną nowojorską familią. Źródłem ich bogactwa były nieruchomości na Manhattanie, handel cukrem z Indii Zachodnich oraz skrzętne inwestycje. Mężczyźni dobrze się żenili: w rzeczy samej, znaczna część schedy Rooseveltów pochodziła z posagów żon. Niemniej przez sześć generacji rodzina nie doczekała się ani jednej wybitnej postaci. Natomiast w siódmym pokoleniu, niespodziewanie, owa „dynastia przeciętniaków” (jak ujęła to New York Herald Tribune) wydała nie jednego, ale dwóch z najbardziej nadzwyczajnych mężczyzn w historii Ameryki¹.

Wspólnym przodkiem Franklina i Theodore’a Rooseveltów – „naszym naprawdę wspólnym przodkiem”, jak powiedział TR – był Claes van Rosenvelt, mało znany Holender, który w latach 50. XVII wieku wylądował w Nowym Amsterdamie². Jego jedyny syn, Nicholas, był dobrze prosperującym młynarzem. On z kolei doczekał się dwóch synów: Johannesa, protoplasty gałęzi rodu z Long Island, której owocem był Theodore; oraz Jacobusa, założyciela odłamu znad rzeki Hudson, z którego wywodził się Franklin. Dziedzice Johannesa byli kupcami i handlarzami. Potomkowie Jacobusa – po angielsku Jamesa – pozostali bliżej ziemi, początkowo uprawiając rolę na górnym Manhattanie, a następnie wiodąc życie rolników-dżentelmenów nad rzeką Hudson.

Syn Jamesa Isaac (prapradziad Franklina) rafinował cukier, przelotnie był aktywny w sprawie rewolucyjnej, pomagał stworzyć pierwszą konstytucję stanu Nowy Jork, a na konwencji, podczas której podpisano Konstytucję Stanów Zjednoczonych okazał się solidnym, lecz cichym członkiem federalistycznej falangi, której przewodził Alexander Hamilton. Razem z Hamiltonem założył Bank of New York i w latach 1786-1791 był jego prezesem.

Rooseveltowie woleli nie rzucać się w oczy, postępowali ostrożnie i nie angażowali się w sprawy publiczne, o ile nie musieli. Jako członkowie-założyciele pierwotnej elity miasta cieszyli się wysokim, dziedzicznym statusem społecznym, zamkniętym stylem życia oraz głębokim poczuciem posiadania prawa do tego wszystkiego. Syn Isaaca James (1760-1847) poszedł na Princeton, następnie w ślad za ojcem zajął się rafinacją cukru, parał się bankowością, hodował konie, a w 1819 r. kupił na północ od Poughkeepsie pokaźny kawał ziemi nad rzeką Hudson. Wybudował tam wielki dom, który nazwał Mount Hope i zaczął prowadzić żywot wiejskiego dziedzica. Jego syn, kolejny Isaac (1790-1863), również poszedł na Princeton, kształcił się na lekarza na Uniwersytecie Columbia, ale nie praktykował medycyny. Nie potrafił znieść widoku krwi oraz odgłosów cierpienia³. Zamiast pracować w wyuczonym zawodzie Isaac zamknął się w sobie. Mieszkał z rodzicami w Mount Hope, gdzie poświęcał się pielęgnowaniu egzotycznych roślin oraz hodowli koni. Miłosierny krewniak opisał go jako człowieka o „delikatnym organizmie i subtelnych gustach”. Faktem jest, że dr Isaac był odludkiem, hipochondrykiem sparaliżowanym strachem przed otaczającym go światem⁴.

Ku zaskoczeniu rodziny, w wieku trzydziestu siedmiu lat dr Isaac oświadczył, że zamierza się ożenić z Mary Rebeccą Aspinwall, zuchowatą osiemnastoletnią córką sąsiadów, familii Johna Aspinwalla. Rooseveltowie znad rzeki Hudson przez trzy pokolenia byli rodziną o zamierającej przedsiębiorczości, zadowalającą się oszczędnym gospodarowaniem odziedziczonych pieniędzy. Z Aspinwallami, krzepką, zachłanną, znającą morze familią z Nowej Anglii, rzecz miała się zupełnie inaczej. Pospołu z partnerami, Howlandami, Aspinwallowie zdominowali nowojorską branżę żeglugową. Ich klipry, a wśród nich bijący rekordy Rainbow, były znane w portach wszystkich kontynentów, a ich firma bez problemu dostosowała się, gdy nadszedł wiek pary. Odkrycie złota w Kalifornii w 1848 r. okazało się dla przedsiębiorstwa jeszcze większą studnią dochodów, miało bowiem monopol na przewóz pasażerów i ładunków pomiędzy Wschodnim i Zachodnim Wybrzeżem liniami parowców oraz panamską linią kolejową – której było pionierem.

Rebecca Aspinwall wniosła do ospałej puli genowej Rooseveltów jankeski wigor. „I tak ród pozostawał tęgi i za pan brat z czasami”, napisał FDR na Harvardzie w eseju na temat rodziny⁵. Zastrzyk energii był potrzebny od dawna. Dr Isaac nie posiadał własnego domu i w 1827 r. przyjął młodą małżonkę w domostwie rodziców, w Mount Hope. W następnym roku na świat przyszedł syn, nazwany Jamesem, zgodnie z tradycją Rooseveltów, którzy od pokoleń naprzemiennie chrzcili pierworodnych synów „Jamesem” lub „Isaaciem”. Tenże James, ojciec prezydenta, był trzecim mężczyzną o tym imieniu w tej linii rodziny. Dr Isaac stworzył własny dom dopiero w cztery lata po narodzinach syna. Na nalegania Rebecci oraz dzięki hojnej dawce pieniędzy Aspinwallów, nabył dużą działkę naprzeciw Mount Hope, po drugiej stronie Albany Post Road i wybudował na niej chaotyczny, strzelisty dom z głębokimi werandami. Nazwał go Rosedale i tak gęsto obsadził żywopłotem, że nieustannie spowijał go cień. Jak napisał jeden z kronikarzy familii, „miejsce było ciche, cicho umeblowane, cicho się w nim żyło”. To właśnie tam dorastał James, przez pierwszych dwanaście lat życia jedynak⁶.

Ojciec Franklina był nie tylko Rooseveltem, ale również Aspinwallem. Po ukończeniu Union College w roku 1847, ale jeszcze przed przyjęciem w poczet studentów Harvard Law School, poprosił rodziców o zgodę na odbycie długiej podróży po Europie. Dr Isaac wyraził sprzeciw. Powiedział Jamesowi, że włóczenie się po Europie byłoby niebezpieczne. Wszędzie miały czaić się choroby i zarazy, pojawiały się również niepodważalne oznaki politycznych niepokojów. Natomiast Rebecca poparła ten pomysł i ostatecznie dr Isaac ustąpił. Ojciec Franklina podróżował po Europie Zachodniej i Ziemi Świętej od listopada 1847 do maja 1849 roku. Rodzinna legenda głosi, że podczas pobytu w Italii na krótki czas przystąpił do legionu Czerwonych Koszul Giuseppe Garibaldiego, walcząc o zjednoczenie Włoch. FDR z zamiłowaniem przytaczał tę opowieść:

„Zaprzyjaźnił się blisko z żebraczym księdzem – rozmawiając z nim wyłącznie po łacinie – i razem wybrali się w pieszą wędrówkę po Włoszech. Przybyli do Neapolu i przekonali się, że miasto jest oblężone przez armię Garibaldiego. Obaj się do niej zaciągnęli, na jakiś miesiąc przywdziali czerwone koszule i, znudzeni, bo wyglądało na to, że niewiele się dzieje, udali się do namiotu Garibaldiego i poprosili o zwolnienie ze służby. Ten podziękował staremu księdzu i memu ojcu, i piesza wędrówka została wznowiona”⁷.

Po powrocie z Europy James rozpoczął naukę w Harvard Law School, ukończył ją w 1851 r., został przyjęty do nowojorskiej palestry i przez dwa lata pracował w kwitnącej firmie Benjamina Douglasa Sillimana na Wall Street⁸. W międzyczasie zmarł dziadek James, pozostawiając swemu młodemu imiennikowi większość majątku, w tym Mount Hope oraz wytworną kamienicę w Nowym Jorku. James, który sam stał się tym samym zamożnym mężczyzną, postanowił nie praktykować prawa, ale poświęcić się zarządzaniu inwestycjami oraz życiu zamożnego posiadacza znad rzeki Hudson. 23 kwietnia 1853 r., w wieku dwudziestu pięciu lat, ożenił się z Rebeccą Brien Holland, córką kuzynki swej matki i zarazem dziedziczką kolejnej fortuny żeglugowej. Zamieszkali w Mount Hope i jeszcze w tym samym roku popłynęli do Anglii, co stało się ich nawykiem do końca życia. Niecałe dwa lata później narodził się syn, James Roosevelt Roosevelt, co nieuniknione znany jako „Rosy”, czyli przyrodni brat prezydenta.

James Roosevelt był przezornym inwestorem, który umiejętnie wykorzystywał swoją spuściznę. Jednak awanturniczy duch Aspinwallów całkowicie w nim nie zaniknął. Postawił mocno na, jak nazywali je zachodni Wirgińczycy, ciemne branże – czyli węgiel i kolej – i przez kilka lat jego inwestycje przynosiły sowite zyski. James został dyrektorem Consolidated Coal Company, największego przedsiębiorstwa wydobywającego węgiel bitumiczny w kraju, oraz Delaware and Hudson Railroad, a przez krótki czas był przewodniczącym Southern Railway Security Company, holdingu kontrolującego większość linii kolejowych na południe od Potomacu. Niemniej gdy wybuchła panika 1873 r., konsorcja te poniosły wysokie straty, a James szybko został zepchnięty do roli biernego inwestora.

Do dzisiaj pozostaje tajemnicą, co dokładnie robił James podczas wojny secesyjnej. Gdy generał Pierre G. T. Beauregard ostrzelał Fort Sumter miał zaledwie trzydzieści dwa lata, jednakże nie dołożył starań, by włączyć się do walki. FDR twierdził, że jego ojciec służył jako członek Komisji Sanitarnej, zapewniając pomoc rannym żołnierzom, jednak brakuje na to dowodów w dokumentach⁹. Theodore Roosevelt senior, kuzyn Jamesa (i ojciec TR) również nie służył i do końca życia było to dlań źródłem wstydu. James z kolei nigdy nie wracał do tego tematu¹⁰.

Latem 1865 r., gdy Rooseveltowie bawili w Alpach Szwajcarskich, Mount Hope doszczętnie spłonęła. Przyczyny pożaru pozostają nieznane. Mieszkańcy obwiniali niedrożny przewód kominowy, niemniej pojawiło się podejrzenie podpalenia. Wszystkie dokumenty i całe mienie familii, z wyjątkiem zabytkowego serwisu do herbaty oraz kilku cennych przedmiotów, zostały zniszczone. James i Rebecca byli zdruzgotani, ale nic nie mogli zrobić. Zamiast bezzwłocznie wrócić do kraju, postanowili zostać w Europie na kolejny rok, spędzając zimę w stolicy Saksonii, Dreźnie. Bogactwo skarbów sztuki tego miasta, jego tradycje muzyczne oraz kosmopolityczne wyrafinowanie przyciągnęły liczną kolonię cudzoziemskich mieszkańców. W 1865 r. ponad dwieście angielskich i amerykańskich rodzin nazywało Drezno swoim domem.

Nieopodal Rooseveltów mieszkał generał George B. McClellan wraz z małżonką, młody Napoleon, który rok wcześniej przeżył swe polityczne Waterloo, startując jako demokratyczny kontrkandydat Abrahama Lincolna. Generał udał się na, jak to nazywał, zimowe kwatery w Dreźnie i miał pozostać na obczyźnie przez kolejne trzy lata. Trzydziestodziewięcioletni McClellan był zaledwie dwa lata starszy od Jamesa i obaj od samego początku przypadli sobie do gustu. Lody przełamali dzięki łączącemu ich zainteresowaniu koleją. Jako naczelny intendent Illinois Central Railroad, gdy wybuchała wojna secesyjna McClellan był najlepiej opłacanym kierownikiem kolejowym w USA¹¹. I obaj byli demokratami. Pierwotnie Rooseveltowie byli Federalistami, a następnie Wigami. Gdy Partia Wigów rozpadła się w wyniku sporów nad kwestią niewolnictwa, zatwardziale abolicjonistyczna gałąź familii, do której należał TR, opowiedziała się po stronie republikanów. Klan znad rzeki Hudson wolał umiarkowanie Jamesa Buchanana i postawił na demokratów¹². W 1860 r. James głosował na Stephena A. Douglasa, a cztery lata później poparł McClellana. Rooseveltowie traktowali lojalność partyjną bardzo poważnie i James czerpał wyjątkową przyjemność z dyskusji politycznych z ostatnim kandydatem demokratów. Przez następnych osiem miesięcy udawało im się niemal każdego dnia odbyć wspólny spacer lub zapalić fajkę. W święta Bożego Narodzenia James napisał do brata Johna: „Często widuję generała McClellana i bardzo go lubię”¹³.

Rooseveltowie wyjechali z Drezna 17 maja 1866 r., dokładnie rok po opuszczeniu Nowego Jorku. Pięć miesięcy później, po objeździe obejmującym Karlsbad, St. Moritz, Paryż, Londyn i Liverpool, wrócili do domu. James nie zdecydował się na odbudowę Mount Hope i sprzedał ziemię, na której stałą posiadłość stanowi Nowy Jork, jako miejsce pod stanowy szpital dla umysłowo chorych. Liczył, że z zysków zakupi bogaty majątek Johna Jacoba Astora III w Rhinebeck, ale gdy okazało się, że nie może sobie na to pozwolić, nabył mniejszą nieruchomość tuż za granicą Poughkeepsie, w Hyde Park.

Brierstone, czyli ponad 44-hektarowy majątek, należał do przedsiębiorcy kolejowego Josiaha Wheelera. Był częściowo zalesiony i obejmował zbocze schodzące ku rzece. Dom nie był tak okazały, jak inne „dwory” nad rzeką Hudson – liczył zaledwie siedemnaście pokojów i znajdował się w kiepskim stanie. Zapewniał jednak majestatyczny widok na rzekę i posiadał uroczy ogród różany otoczony wysokim, iglastym żywopłotem. Wheeler nigdy nie zabrał się za uprawę i jego ziemia stała zaniedbana. Płoty leżały obalone, a budynki gospodarcze domagały się natychmiastowej uwagi.

James był w swoim żywiole. Przemianowana na Springwood rezydencja została doprowadzona do ładu w niecały rok. Zainstalowano wewnętrzną kanalizację, rozłożono nowe dywany, zawieszono draperie i zakupiono meble, by zastąpić straty poniesione w Mount Hope. James przyłożył dużą wagę do przywrócenia produktywności polom, ostatecznie miał powiększyć gospodarstwo do prawie 400 hektarów. Aby podtrzymać comiesięczny napływ gotówki, kupił liczne stado bydła mlecznego z Wysp Normandzkich – Jersey, Guernsey i Aldernay – lecz jego głównym interesem były kłusaki. Do lat 70. XIX wieku Springwood stało się jedną z czołowych stadnin na Wschodzie. W 1873 r. wspaniały, urodzony w Springwood, wałach Gloster Jamesa ustanowił nowy rekord w kłusie na jedną milę, dwie minuty i siedemnaście i jedna czwarta sekundy. Tej jesieni były gubernator Leland Stanford z Kalifornii, prezydent Central Pacific Railroad i założyciel uniwersytetu swojego imienia, kupił tego konia za 15 000 $. Gloster został wysłany na zachód, lecz nim ponownie mógł wyjść na tor, zginął w katastrofie kolejowej (ogon Glostera przymocowany do drewnianej płytki wisiał w sypialni FDR w Białym Domu)¹⁴. Po panice roku 1873 James wycofał się ze świata kłusaków, choć nadal utrzymywał stadninę w Springwood i niemal do samej śmierci codziennie jeździł wierzchem.

Życie w Springwood nieco sztucznie naśladowało funkcjonowanie angielskiej posiadłości wiejskiej. Nieszczególnie uprzejmy znajomy zauważył, że James pozował na przywódcę Wigów lorda Lansdowne’a, „ale naprawdę wyglądał jak woźnica lorda Landsdowne’a”¹⁵. James szczycił się, że posiadłość na siebie zarabia i zaczął odgrywać skromną rolę w sprawach lokalnej społeczności – został komandorem miejscowego klubu jachtowego, zakrystianem w kościele episkopalnym św. Jakuba, zasiadł w radzie szkoły w Hyde Park, a także radzie stanowego szpitala dla umysłowo chorych. W 1871 r. został wybrany z ramienia demokratów na dwuletnią kadencję jednego z inspektorów miasteczka. Trzy lata później przedstawiciele partii zwrócili się do niego, by kandydował do Senatu stanowego. „James pojechał na zebranie polityczne”, napisała 18 października 1874 r. Rebecca w swoim dzienniku. „Byłam przerażona, że go nominują (…), ale wrócił do domu bezpiecznie”. W autobiograficznym szkicu napisanym pod koniec życia, James stwierdził: „Zawsze odmawiałem przyjęcia wszelkich nominacji na urzędy publiczne, wielokrotnie odrzucałem nominacje do Kongresu, Senatu stanowego i zgromadzenia”¹⁶.

Rooseveltowie dzielili czas pomiędzy Springwood, elegancki dom miejski przy 15. Washington Square w Nowym Jorku oraz długie wakacje za granicą. Gdy bywali w mieście, czy to w celach biznesowych, czy dla uczestnictwa w wydarzeniach sezonu towarzyskiego, James uczęszczał do klubów Union League, Metropolitan, Century i University. Podróże ułatwiał prywatny wagon kolejowy, Monon, który stał na bocznicy przy głównej linii Hudson River, kilkaset metrów od Springwood¹⁷. Świat zewnętrzny rzadko pukał do ich życia. Jak napisał pewien refleksyjny biograf, James „wydawał się cieszyć biznesem, tak jak cieszył się kłusakami. Był on wyzwaniem, nad którym warto było pracować, ale nigdy nie decydował o jego życiu”¹⁸.

Jednak w jego życie stopniowo wkradał się smutek. Zdrowie Rebecci zaczęło podupadać w 1875 roku. Symptomów choroby serca nie dało się z niczym pomylić. Lekarze zalecili jej zaprzestanie wchodzenia po schodach. James zainstalował więc w Springwood i nowojorskim domu windy, ale oznaki choroby coraz mocniej dawały o sobie znać. W sierpniu 1876 r. zabrał żonę na rejs jachtem po zatoce Long Island, licząc, że morskie powietrze złagodzi kaszel. Wkrótce po odpłynięciu doznała rozległego ataku serca. James przycumował w porcie w Nowym Jorku i zabrał ją do domu przy Washington Square, gdzie zmarła 21 sierpnia 1876 r., spoczęła w Hyde Park.

Dwa lata po śmierci matki Rosy z wyróżnieniami ukończył Columbię. Podążając ścieżką wytyczoną przez ojca i dziadka, zaręczył się z debiutantką sezonu, Helen Schermerhorn Astor, córką Williama Astora i jego żony, legendarnego autorytetu wśród nowojorskiej socjety¹⁹. Rosy był niezwykle atrakcyjny, wręcz nadmiernie towarzyski i kompletnie pozbawiony wszelkich ambicji, nie licząc życia pełnego przywilejów. W oczach Astorów reprezentował nienaganne pochodzenie od holenderskich osadników, a także prestiż towarzyszący rodom pierwszych kolonistów. Niezależnie od braku wielkich osiągnięć, Rooseveltowie byli uważani za prominentnych członków nowojorskiej „starej gwardii”, a holenderski rodowód nadal miał duże znaczenie w miejskiej elicie społecznej.

Rosy i Helen ożenili się jesienią 1877 roku. Helen wniosła do małżeństwa fundusz wart 400 000 $ (dzisiaj jakieś 7 000 000 $) oraz posiadłość przy Piątej Alei²⁰. Rosy odłożył na półkę plany studiowania prawa i wzorem ojca oraz dziadka zajął się zarządzaniem majątkiem. Razem z Helen nabyli mniejszą nieruchomość sąsiadującą ze Springwood, gdzie, pomiędzy kolejnymi sezonami towarzyskimi w Nowym Jorku i dorocznymi pielgrzymkami po Europie, para spędzała czas wolny zgodnie z możliwościami dawanymi jej przez posiadane bogactwo.

Kiedy Rebecca zmarła, James miał czterdzieści osiem lat. Po wymaganym okresie żałoby rozpoczął nieodwzajemnione zaloty do swej ulubionej kuzynki, Anny „Bamie” Roosevelt, starszej siostry TR. Bamie miała zaledwie dwadzieścia dwa lata i była zdecydowanie najbardziej utalentowanym przedstawicielem klanu z Long Island. Alice Roosevelt Longworth zapewniała, że gdyby Bamie urodziła się mężczyzną, to ona, a nie Theodore, zostałaby prezydentem. Bardzo lubiła Jamesa, ceniła jego towarzystwo, ale nigdy nie spoglądała na niego pod romantycznym kątem. Tak więc gdy na początku 1880 r. zaproponował małżeństwo, była naprawdę oszołomiona. Nie chcąc urazić go bezpośrednio, przekazała sprawę swej matce, Mittie, która, jako wieloletnia przyjaciółka Jamesa, odrzuciła go bardzo delikatnie²¹.

Być może przez wzgląd na sympatię odczuwaną do Jamesa, teraz to Mittie wcieliła się w swatkę. Dwa miesiące po odrzuceniu jego oświadczyn, Bamie zaprosiła Jamesa na niewielkie przyjęcie w domu Rooseveltów przy West 57th Street. Uczestniczyły w niej Bamie i jej siostra Corinne, a także stary przyjaciel rodziny, Richard Crowninshield z Bostonu. Pojawiła się również młoda kobieta, którą Bamie przedstawiła jako jedną ze swych najbliższych przyjaciółek, Sara Delano. Urzekła Jamesa. Sara miała dwadzieścia sześć lat i była jedną z pięciu pełnych animuszu córek Warrena Delano z Newburgha, znanych w nowojorskim towarzystwie jako „piękne siostry Delano”. Wysoka na niemal 178 cm, smukła, uzbrojona w wyrafinowane maniery oraz królewską aparycję, Sara była ucieleśnieniem wizerunku doskonałej, amerykańskiej piękności, spopularyzowanego przez Charlesa Dana Gibsona. Jej wyraziste oczy i pięknie wyrzeźbiona twarz wyróżniały ją na tle po prostu ładnych kobiet. Silny podbródek świadczył o solidności charakteru i determinacji. Jednym słowem, Sara miała to, co Anglicy nazywali „prezencją”.

James zareagował zgodnie z oczekiwaniami Mittie. „Rozmawiał z nią przez cały czas”, powiedziała Bamie po wyjściu gości. „W ogóle nie zdejmował z niej wzroku”²². Nie wiadomo czy James i Sara spotkali się wcześniej. Delano prestiżem niczym nie ustępowali Rooseveltom, a byli od nich znacznie bogatsi i mieli na koncie o wiele więcej sukcesów²³. Podobnie jak Aspinwallowie i Howlandowie, należeli do żądnych przygód klanów związanych z morzem, a swój rodowód wywodzili od Mayflower. Wśród ich przodków znajdowali się pielgrzym, który wynajął statek, siedmiu jego pasażerów oraz trzech sygnatariuszy umowy Mayflower Compact²⁴. Jeden z przodków Sary po stronie ojca, Philippe de la Noye, był ponoć pierwszym hugenotem, który postawił stopę na amerykańskiej ziemi, przybywając w 1621 r. do Plymouth²⁵.

Dziadek Sary, pierwszy Warren Dealno, „wybył w morze” w wieku dziewiętnastu lat, niewiele po dwudziestce został kapitanem statku handlowego, należał do pionierów handlu kliprowego z Orientem, z którego odszedł na rzecz branży wielorybniczej w New Bedford. Jej urodzony w 1809 r. ojciec, Warren II, terminował w firmach importowych w Bostonie i Nowym Jorku, a w wieku dwudziestu czterech lat popłynął do Chin jako supercargo na pokładzie klipra Commerce. W Kantonie zdobył młodsze stanowisko w firmie zajmującej się eksportem herbaty Russell, Sturgis and Company, później Russell and Company, czyli w największym amerykańskim przedsiębiorstwie handlującym z Państwem Środka. W wieku trzydziestu jeden lat był już starszym partnerem, kierującym sprawami firmy w Makao, Kantonie i Hong Kongu. Dwa lata później, przebywając w Chinach już dziewięć lat i zgromadziwszy znaczną fortunę, powrócił na urlop do Stanów Zjednoczonych, gdzie spotkał, zalecał się i ożenił z Catherine Robbins Lyman, osiemnastoletnią córką sędziego Josepha Lymana z Northampton w stanie Massachusetts.

4 grudnia 1843 r. państwo młodzi odpłynęli do Chin i pozostali tam na następne trzy lata. Warren nadal kierował Russell and Company, z roku na rok zwiększając zyski firmy. Pod koniec 1846 r. zrezygnował ze stanowiska i na stałe wrócił do Ameryki. Jego dwanaście lat w Chinach zaowocowało fortuną ponad miliona dolarów. Wszedł więc dzięki niej do ekskluzywnego grona liczącego nie więcej niż tuzin Amerykanów²⁶.

W Nowym Jorku Warren rzucił się w wir interesów z tą samą siłą i wigorem, które utorowały mu drogę do sukcesów w Oriencie. Mocno zainwestował w nieruchomości na nowojorskim nabrzeżu, koleje, kopalnie miedzi w Tennessee oraz węgiel w Pensylwanii, gdzie górnicze miasteczko nieopodal Wilkes-Barre zostało nazwano Delano na jego cześć. Posiadał klipry oraz parowce z napędem łopatkowym, w tym pierwszy pływający po rzece Sacramento, który obsługiwał kalifornijskie złoża złota. Na początku lat 50. był na dobrej drodze do kolejnego miliona.

Odpowiednio do swego bogactwa Warren i Catherine mieszkali w Colonnade Row przy Lafayette Place, było to dziewięć niezwykłych budynków w stylu greckiego odrodzenia połączonych wspólnym portykiem²⁷. W jednym z nich mieszkał Washington Irving, w innym John Jacob Astor, ojciec założyciel tego miejsca, powszechnie uważany za najbogatszego człowieka w Ameryce. Podobnie młodszy brat Warrena Franklin, który niedawno ożenił się z wnuczką pana Astora, Laurą. Franklin Delano, „wujaszek Frank”, jak nazywała go Sara, po którym FDR otrzymał imię, również działał w biznesie żeglugowym, lecz niedawno się zeń wycofał, by zarządzać ogromnym funduszem powierniczym swej żony.

Warren i Catherine spędzali każde lato w Danskammer Point, niecałe 10 km nad Newburghiem, na zachodnim brzegu rzeki Hudson. W 1851 r., po długich poszukiwaniach, kupili 24-hektarową posiadłość położoną 6,5 km w dół rzeki. Dom zbudowany z cegieł i stiuku był skromny, lecz posiadał znakomity widok na rzekę oraz Hudson Highlands. Warren nazwał go Algonac i natychmiast zabrał się za przekształcanie posiadłości w wiejskie sanktuarium swej rozrastającej się rodziny. Do tej pory pojawiło się już pięcioro dzieci, a ostatecznie miało ich być jedenaścioro. Sara, urodzona 21 września 1854 r., miała przyjść na świat jako siódma²⁸.

Do przeprojektowania posiadłości Warren zatrudnił Andrew Jacksona Downinga, wiodącego prym amerykańskiego architekta krajobrazu, który później pracował przy Białym Domu, Kapitolu oraz Smithsonian Institute w Waszyngtonie. Downing przemienił dom w Newburghu w willę w stylu włoskim, posiadającą czterdzieści pokojów. Dodał do niej okazałą, kwadratową wieżę oraz głębokie werandy, a także pasującą stróżówkę, kilka stodół, cieplarnię i stajnie. Rośliny dobrano tak, by kwitły lub zieleniły się przez cały rok, a pod batutą Warrena powstał tam szeroki trawnik schodzący ku rzece. Dom umeblowano z nie mniejszym przywiązaniem do szczegółów, uwypuklając lata spędzone przez Warrena w Chinach. O majątek musiał troszczyć się stały personel złożony z dziesięciu ludzi, zasilany dodatkowymi, wynajętymi pracownikami, gdy zachodziła taka potrzeba²⁹.

Rodzinie Delano wiodło się w Algonac bardzo dobrze, a sprawy biznesowe Warrena również kwitły³⁰. Przynajmniej do lata 1857 r., kiedy to bez żadnego ostrzeżenia kolos Ohio Life Insurance and Trust Company, drugi największy bank na wschód od Mississippi, z dnia na dzień zamknął swe podwoje. Amerykańską społeczność finansową ogarnęła panika. Całe lata dzikich spekulacji na rynkach kolei, kopalni węgla i nieruchomości ogromnie rozdęły ceny akcji. Rynek zmniejszył się o 50% w przeciągu jednej nocy. Banki zawiesiły płatności w monecie, upadły tysiące firm, a ceny towarów poleciały na łeb na szyję. Do ochrony gmachów rządowych wezwano wojska federalne. W San Francisco zbankrutował raczkujący bankier William Tecumseh Sherman. W Missouri gospodarstwo stracił Ulysses S. Grant. Dobrobyt obumierał w całej Ameryce. Dziesiątki tysięcy ludzi straciły wszystko, co miały.

Prąd ten uniósł i Warrena Delano. Zawsze był agresywnym inwestorem, a krach na giełdzie zastał go w chwili groźnego przeciążenia finansowego. Przez dwa lata walczył o utrzymanie wypłacalności, podczas gdy jego inwestycje padały jedna za drugą. Obciął wydatki, sprzedał miejski dom w Colonnade Row, a nawet starał się sprzedać Algonac. Wszystko na próżno. W styczniu 1860 r., w wieku pięćdziesięciu lat, Warren Delano stanął w obliczu bankructwa.

„Warren miał wiele projektów, głównie niewykonalnych”, napisał jego brat Ned. „Jeden z nich to wyjechać do Chin, robić tam interesy przez pięć lat i wrócić z fortuną”³¹. I dokładnie tak uczynił. Zostawiwszy rodzinę w Algonac, Warren popłynął do Hong Kongu, gdzie zorganizował kolejne imperium handlowe. Jednak tym razem nie sprzedawał herbaty a opium. Był to biznes jawny, bezwstydny i znacznie bardziej dochodowy, nie do końca legalny, niemniej prowadzony za zgodą i przy współpracy chińskich władz³². Warren dostarczał medyczne opium Departamentowi Wojny, żeby przynosić ukojenie rannym żołnierzom Unii, ale absolutnie nie był to jedyny rynek, na którym działał. „Nie zamierzam usprawiedliwiać handlu opium z moralnego lub filantropijnego punktu widzenia”, napisał do braci z Chin. „Ale jako kupiec zapewniam, że był to handel uczciwy, honorowy i prawowity; i co by o nim nie powiedzieć, wzbudzający nie większe i cięższe obiekcje niż import win, brandy i spirytusu do USA, Anglii, itd.”³³.

Do 1862 r. fortuna Warrena rozrosła się do tego stopnia, że sprowadził do siebie rodzinę. „Mniemam, że dla mej matki pozostawienie pięknego domu i spokojnego bezpieczeństwa było absolutnie przerażające”, zauważyła Sara, ale nawet jeżeli, to jej rodzicielka nie miała w tej sprawie nic do powiedzenia³⁴. Warren wynajął Algonac Abbotowi Low, patriarsze kolejnego wielkiego rodu kupieckiego, z kolei sam, aby przewieźć rodzinę, wypożyczył od niego Surprise, jeden z najsmuklejszych i najszybszych kliprów pływających do Chin. Dla siedmioletniej Sary była to podróż życia: cztery miesiące na morzu, na pokładzie 56-metrowego żaglowca, tylko ze swoimi krewnymi i załogą. Sara wspominała, że przypominał on bardziej jacht niż statek. Siedemdziesiąt pięć lat później będzie zabawiać w Springwood swe prawnuki śpiewając im szanty, których nauczyła się od marynarzy³⁵.

Down the river hauled a Yankee clipper,

And it’s blow, my bully boys, blow!

She’s a Yankee mate and a Yankee skipper,

And it’s blow, my bully boys, blow!

Dla FDR podróż matki do Chin była kolejną rodzinną legendą i nie mógł się powstrzymać przed jej upiększaniem. Dwa dni po wyjściu z Nowego Jorku Surprise dostrzegł na zawietrznej stronie parowiec. Kapitan bał się, że może być to konfederacka jednostka korsarska. Okazało się, że to brytyjski pocztowiec sunący ku Bermudom, jednakże dla prezydenta była to siejąca postrach Alabama. „Mam kopię dziennika pokładowego klipra, na którym moja matka i jej matka udały się do Chin”, napisał w kwietniu 1942 r. do Felixa Frankfurtera. „Nocą minęły konfederacki niszczyciel statków handlowych Alabama, ale nie zostały zauważone”³⁶. Fakty są takie, że gdy Surprise opuszczał Nowy Jork Alabama stała nieukończona w stoczni pod Liverpoolem i nie wyszła w morze przed lipcem 1862 r., do kiedy to kliper z Sarą na pokładzie zdążył już opłynąć Przylądek Dobrej Nadziei i wejść na Ocean Indyjski. Prezydent często opowiadał, jak to jego matka ledwie umknęła Alabamie i żaden z jego przyjaciół go nie poprawiał. Była to część uroku FDR: czasami dobra historia była stawiana nad prawdziwą. Prezydent trzymał na stoliczku za biurkiem drewniany model Surprise’a, a na ścianie w jego gabinecie wisiały dwa obrazy statku.

W 1864 r. Sara oraz troje starszych dzieci zostali odesłani do kraju, aby kontynuowali naukę. Dwa lata później dzieci ponownie dołączyły do rodziny, w Paryżu. Warren Delano odniósł w Chinach sukces przerastający oczekiwania i bawił się myślą o stałym zamieszkaniu w Europie, być może w majątku w Pirenejach. „Powinienem życzyć sobie, ażeby był on odizolowany od naszych rodaków lub innych ludzi zwykle posługujących się angielskim i winienem życzyć sobie zorganizować me gospodarstwo tak, by łączyło prawdziwe wygody i właściwe luksusy życia z systemem porządku i regularności nauk, obowiązków, ćwiczeń i rekreacji”³⁷. Nie znalazłszy dla siebie nic odpowiedniego, Warren zadowolił się wielkim apartamentem na prawym brzegu Sekwany w Paryżu, górującym nad Avenue de l’Impératrice (obecnie Avenue Foch). Były to czasy wielkiej wystawy w Paryżu oraz budowy wieży Eiffla. Sara wspominała, że widziała koronowane głowy Europy mijające jej balkon, a jeszcze bardziej imponujący widok stanowił hrabia Otto von Bismarck, kanclerz Niemiec, przechadzający się sam, bez żadnego towarzystwa, od ekspozycji do ekspozycji³⁸.

Z Paryża rodzina Delano przeniosła się do Drezna, gdzie zajęła przestronny apartament przy Christianstrasse, niedaleko miejsca, w którym Rooseveltowie „zimowali” rok wcześniej. Sara uczęszczała do miejscowej szkoły, gdzie uczyła się niemieckiego oraz muzyki i wykształciła w sobie nieprzemijające uznanie dla arcydzieł prezentowanych w drezdeńskiej Galerii Obrazów Starych Mistrzów. Latem 1868 r. większość familii wróciła do Algonac, podczas gdy starsze dzieci zostały w Niemczech, żeby dokończyć naukę. Sara chodziła do prywatnej szkoły dla panien z wyższych sfer w Celle, średniowiecznym mieście na północ od Hanoweru, gdzie mieszkała u rodziny burmistrza. Letnie przerwy od nauki spędzała na bałtyckiej Rugii i w górach Harz. W czerwcu 1870 r., gdy zapowiadało się, że wybuchną działania wojenne, dzieci powróciły do Algonac na pokładzie Westphalii, ostatniej jednostki pasażerskiej, która zdążyła opuścić Niemcy przed wojną francusko-pruską. Sara była poza domem przez prawie osiem lat, a przez sześć za granicą.

Życie w Algonac pod kuratelą Warrena było zdyscyplinowanym ciągiem czytania, pisania listów i zabaw, przeplatanych nowojorskim sezonem towarzyskim, łucznictwem, pływaniem łódką i jazdą konną. Odkąd skończyła osiemnaście lat, Sara była regularnym gościem na uroczystych balach oraz kolacjach u najbardziej obytych rodzin w mieście. Rita Halle Kleeman, przyjaciółka i biografka Sary, informuje, że była ona niezwykle łakomą tancerką i mogła całą noc tańczyć walca do wiedeńskich melodii Johanna Straussa, lub eksperymentować z nowymi popularnymi krokami, takimi jak Galop czy Boston.

Jeżeli Sara kiedykolwiek się zakochała, to w młodym Stanfordzie White, którego ciotka mieszkała niedaleko. „Stanny” był częstym gościem w Algonac i najwidoczniej Sara go zafascynowała. W 1876 r. zaczął się do niej na poważnie zalecać, a ona była mu przychylna. White był rok starszy, ale w wieku dwudziestu trzech lat, jego perspektywy wyglądały raczej żałośnie. Chełpliwy, niesforny, podchodzący do życia i ludzi lekceważąco, od pięciu lat pracował jako jeden z kilku nisko opłacanych rysowników wielkiego bostońskiego architekta Henry’ego Hobsona Richardsona. A jednak jego biograf zauważył, że pod odrzucającą powierzchownością można było u niego znaleźć kolosalne pokłady pracowitości i zaraźliwe zamiłowanie do piękna³⁹. Niemniej oprócz Sary niewielu dostrzegało te przymioty. Warren Delano gardził Whitem, nazywając go „rudym utrapieniem” i nie znalazł niczego, co mogłoby świadczyć, że nadawałby się na zięcia. Sara nalegała, więc ojciec namówił ją, by wyjechała za granicę i przemyślała sprawę. Zawsze uległa wobec ojca, zgodziła się i odwiedziła siostrę Dorę w Hong Kongu, której mąż był tam obecnie starszym przedstawicielem Russell and Company. Sary nie było dziewięć miesięcy. Gdy we wrześniu 1877 r. wróciła do Algonac, miała już inne zdanie. White spróbował raz jeszcze, ale nie wiadomo czy przyjął go pan Delano, czy w ogóle widział się z Sarą. W każdym razie romans dobiegł końca. Natomiast, jak stwierdził później pewien członek rodziny Delano „Sara kochała w życiu tylko jednego mężczyznę, a był nim Stanford White”⁴⁰.

Sara spotkała Jamesa trzy lata później. Dla niego była to miłość od pierwszego wejrzenia i zabrał się za zdecydowane zaloty. Nie wiadomo dokładnie co kierowało Sarą. James miał pięćdziesiąt dwa lata, ona dwadzieścia sześć – tyle samo co jego syn, Rosy. Ponadto była od niego wyższa pięć centymetrów. Jej ojciec sprzeciwił się Stanfordowi White’owi, ale James spełniał podstawowe wymogi Delano: był na tyle zamożny, że nie dało się go podejrzewać o polowanie na majątek, udowodnił swoją dojrzałość i miał nieskazitelny rodowód. Ponadto był uprzejmy, taktowny, jak na swój wiek przystojny oraz, w przeciwieństwie do White’a, był ze wszech miar dżentelmenem. Sarze to wystarczyło. Z różnicą wieku dało się żyć, zresztą podobnie jak z różnicą wzrostu. Przede wszystkim, zgodnie z wiktoriańskimi standardami, w wieku dwudziestu sześciu lat mogła już nie trafić się jej taka okazja. Tylko ktoś tak zuchwały jak Stanford White lub tak stateczny, jak James nie dałby się przytłoczyć Sarze. Pisząc do syna w przeddzień pierwszego startu na prezydenta przyznała, że sprawy tak się właśnie miały. Gdyby nie James, napisała Sara, „byłabym teraz ,Starą Panną Delano’ i miała za sobą raczej smutne życie”⁴¹.

Po podjęciu decyzji (Warren, bez zapału, zgodził się), Sara okazała się niezłomna w swym oddaniu. Para wzięła ślub podczas skromnej uroczystości zorganizowanej w Algonac 7 października 1880 roku. Po złożeniu przysięgi małżeńskiej i krótkim przyjęciu, państwo młodzi odjechali powozem Delanów do Hyde Park. Mniej więcej w połowie drogi, w Milton, czekał powóz Rooseveltów. Nowożeńcy zajęli w nim miejsca, James uchwycił wodze i pokonał odległość dzielącą ich od Springwood.

Przed przedłużonym miesiącem miodowym w Europie, miesiąc po ślubie Rooseveltowie spędzili razem w Hyde Park. Dwukrotnie, gdy James udawał się do Nowego Jorku w interesach, Sara wracała do Algonac, również dwukrotnie Delano odwiedzili Springwood. James i Sara przez całe wspólne życie udawali się do Algonac na uroczystości rodzinne: Boże Narodzenie, Święto Dziękczynienia, urodziny i rocznice. W tym względzie więzi rodziny Delano wzięły górę.

7 listopada 1880 r. Rooseveltowie popłynęli do Europy na pokładzie liniowca White Stara, Germanica, najnowszej jednostki na trasie atlantyckiej. Za granicą spędzili kolejnych dziesięć miesięcy, odwiedzając przyjaciół i krewnych, korzystając z czasu wolnego, gdy podróżowali pierwszą klasą przez Włochy, Francję, Niemcy, Szwajcarię, Niderlandy i Wyspy Brytyjskie. Niedzielnego ranka, 12 sierpnia 1881 r., Rooseveltowie uczestniczyli w nabożeństwie w katedrze św. Piotra w Yorku. Sara odnotowała w dzienniku, że prawie wówczas zemdlała, „wprawiając w Jamesa w niemały strach”. Była w ciąży już od czterech miesięcy i nadszedł najwyższy czas na powrót do Springwood. 1 września ponownie weszli na pokład Germanica, a dziesięć dni później byli z powrotem w Stanach Zjednoczonych. Mieli za sobą idealny miesiąc miodowy. „James był cudowny w tym, jak to wszystko zrobił i przeżyliśmy tak szczęśliwe dni”, napisała Sara. „Był niestrudzony i troszczył się o wszystko”⁴².

1  Najlepiej dostępnymi źródłami dotyczącymi dziejów rodziny Rooseveltów są Kenneth S. Davis, FDR: The Beckoning of Destiny, 1882-1928, New York, Putnam, 1972, s. 17-26; Frank Freidel, Franklin D. Roosevelt: The Apprenticeship, Boston, Little, Brown, 1952, s. 5-9; Geoffrey C. Ward, Before the Trumpet: Young Franklin Roosevelt, 1882-1905, New York, Harper & Row, 1985, s. 13-60. Zobacz też Karl Schriftgiesser, The Amazing Roosevelt Family: 1613-1942, New York, W. Funk, 1942; Nathan Miller, The Roosevelt Chronicles, New York, Doubleday, 1979; Alvin Page Johnson, Franklin D. Roosevelt’s Colonial Ancestors, Boston, Lothrop, Lee & Shepard, 1933; Allen Churchill, The Roosevelts: American Aristocrats, New York, Harper & Row, 1965; Bellamy Partridge, The Roosevelt Family in America, New York, Hillman-Curl, 1936. Cytat z Herald Tribune należy do Geralda W. Johnsona. Ostrzejsze obserwacje poczyniła pani Schuyler van Rensselaer, która w jej History of New York in the Seventeenth Century zauważyła: „rodzina Rooseveltów niczym się nie zapisała, a żaden z jej członków niczym się nie wyróżnił w żadnym okresie poprzedzającym Rewolucję”.

2  Theodore Roosevelt, Autobiography, New York, Macmillan, 1913, s.1. Podkreślenie TR.

3  Clara i Hardy Steeholm, The House at Hyde Park, New York, Viking, 1950, s. 38-39.

4  Autorem cytatu jest szwagier dr Isaaca William Henry Aspinwall, został przytoczony w Ward, Before the Trumpet, s. 21. Zobacz również Steeholm, House at Hyde Park, s. 46.

5  Cytat w Ted Morgan, FDR: A Biography, New York, Simon & Schuster, 1985, s. 27.

6  Steeholm, House at Hyde Park, s. 40. John Aspinwall Roosevelt, drugi i ostatni syn dr Isaaca, urodził się w roku 1840.

7  FDR: His Personal Letters, Elliott Roosevelt red., New York, Duell, Sloan and Pearce, 1950, t. 3, s. 1224. Podobnie jak wiele innych historii rodzinnych opowiadanych przez FDR, opowieść o Garibaldim została umiejętnie podkoloryzowana. Dokumenty ukazują, że James był w Neapolu w marcu 1849 r., ale Garibaldi obozował wówczas w Rieti, jakieś 65 km na północny-wschód od Rzymu. Oblężenie Neapolu rozpoczęło się dopiero w 1860 roku. Zobacz Christopher Hibbert, Garibaldi and His Enemies, Boston, Little, Brown, 1966, s. 275-293.

8  Jeżeli chodzi o sławę Sillimana w nowojorskiej palestrze, zobacz National Cyclopedia of American Biography, New York, J. T.White & Co., 1879, t. 6, s. 54-55.

9  Steeholm, House at Hyde Park, s. 54-55.

10  Wspominki Anny „Bamie” Roosevelt, cytowane w David McCullough, Mornings on Horseback, New York, Simon & Schuster, 1981, s. 57. Zobacz również Edmund Morris, The Rise of Theodore Roosevelt, New York, Coward, McCann & Geoghegan, 1979, s. 8-10. Theodore senior nie służył podczas wojny z szacunku dla swej małżonki, Mittie Bulloch, córki prominentnej rodziny z Georgii. W rzeczy samej, jej brat James Dunwody Bulloch, był głównym agentem Konfederatów w Londynie i to właśnie on zaaranżował budowę Alabamy i innych rajderów rebeliantów. W tym samym czasie William Henry Aspinwall, szwagier Isaaca Roosevelta, był zaufanym agentem Lincolna w brytyjskiej stolicy.

Jestem wdzięczny profesorowi Johnowi Y. Simonowi, redaktorowi Grant Papers, za zwrócenie mojej uwagi, że to James Roosevelt jako pierwszy poinformował amerykański rząd o tym, że James Bulloch przebywa w Londynie, aby przygotować budowę Alabamy. 10 lipca 1861 r., Hiram Barney, poborca ceł w Nowym Jorku, doradził sekretarzowi stanu Williamowi Henry’emu Sewardowi: „Te jednostki wypłyną z Liverpoolu pod banderą Konfederacji i będą działać przeciwko naszym statkom handlowym i okrętom marynarki (…). Oczywiście nie znam powodów tej oceny, ale polegam wyłącznie na autorytecie pana Roosevelta. Pan Roosevelt jest zagorzałym zwolennikiem Unii i prawdopodobnie czułby się zobowiązany nawet do zdemaskowania brata dla ocalenia rządu, natomiast jeżeli da się tego uniknąć, nie chciałby, by wykorzystywano jego nazwisko”. Official Records of the War of the Rebellion (seria 2), t. 2, s. 18. James Bulloch został wykluczony z amnestii generalnej ogłoszonej pod koniec wojny przez prezydenta Johnsona i żył dalej w Liverpoolu. Od czasu do czasu odwiedzał USA pod przybranym nazwiskiem i raz poprosił Jamesa Roosevelta o wspólny posiłek. Ojciec prezydenta odmówił, przerażony na samą myśl o posiłku ze zdrajcą. Roosevelt Letters, t. 2., przyp. 23.

11  McClellan ukończył West Point w 1845 r. i szybko zdobył reputację znakomitego inżyniera i twórcy map. W 1855 r. odszedł z armii i został naczelnym intendentem w Illinois Central. Zobacz Stephen W. Sears, George B. McClellan: The Young Napoleon, New York, Ticknor & Fields, 1988, s. 64-70, 388-390.

12  Podczas podróży weselnej za granicę w 1853 r., James tymczasowo pracował jako prywatny sekretarz Buchanana. Buchanan był wówczas amerykańskim przedstawicielem w Londynie. Niespodziewanie zabrakło mu personelu i poprosił Jamesa o wsparcie przed przybyciem dodatkowych pomocników. James prywatnie podziwiał Buchanana, co mogło ułatwić jego przejście na stronę Demokratów. Jeżeli chodzi o wersję FDR tego epizodu, zobacz President’s Personal File 3012, Franklin D. Roosevelt Library (FDRL).

13  James Roosevelt do Johna Roosevelta, 23 grudnia 1865, w John Aspinwall Roosevelt’s Collection of Roosevelt Family Papers, FDRL.

14  Jeżeli chodzi o uwagi FDR dotyczące zakupu Glostera przez Lelanda Stanforda, zobacz jego „History of the President’s Estate”, FDRL.

15  John Gunther, Roosevelt in Retrospect, New York, Harper & Brothers, 1950, s. 172.

16  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 52. Małżeństwo Jamesa i Rebecci zostało pięknie opisane w Aileen Sutherland Collins, Rebecca Howland & James Roosevelt: A Story of Cousins, Virginia Beach, Va., Parsonsa Press, 2005, książce opartej na dzienniku Rebecci.

17  Córka TR, Alice, często żartowała, że różnica pomiędzy Rooseveltami znad Oyster Bay a Rooseveltami z Hyde Park polega na tym, że jej rodzina podróżowała w pożyczonym wagonie kolejowym, podczas gdy klan z Hyde Park posiadał własny. Lind Donn, The Roosevelt Cousins, New York, Knopf, 2001, s. 88.

18  Collins, Rebecca Howland & James Roosevelt: A Story of Cousins, s. 55.

19  Jeżeli chodzi o korzystne ożenki, Rooseveltowie nie różnili się od Habsburgów, o których mawiano:

Bella gerant alii! Tu, felix Austria, nube,

Nam quae Mars aliis dat tibi regna Venus.

(Niech inni toczą wojny, a ty szczęśliwa Austrio żeń się,

Albowiem Wenus daje ci te królestwa, którymi innych obdarza Mars).

20  Przeliczenia dolarów pochodzą z Robert G. Sahr, „Inflation Conversion Factors for Years 1700 to Estimated 2012”, Political Science Department, Oregon State University, 2002.

21  Ward, Before the Trumpet, s. 59-60, 350-351. Eleanor Roosevelt nazwała Bamie „jedną z najbardziej interesujących kobiet, jakie znałam. Miała umysł, który pracował niczym umysł bardzo zdolnego mężczyzny. Była pełna animuszu i zawsze znajdowała się w centrum grupy, w której przebywała”. Eleanor Roosevelt, This Is My Story, New York, Harper & Brothers, 1937, s. 57-58.

22  Davis, Beckoning Destany, s. 34. Zobacz także Peter Collier wraz z Davidem Horowitzem, The Roosevelts: An American Saga, New York, Simon & Schuster, 1994, s. 53-54.

23  „Delano”, powiedziała Eleanor, „byli pierwszymi poznanymi przeze mnie ludźmi, którzy mogli robić, co chcieli, bez zastanawiania się skąd wziąć na to pieniądze”. Autobiography of Eleanor Roosevelt, New York, Harper & Brothers, 1961, s. 47

24  Rita Halle Kleeman, Gracious Lady, New York, D.Appleton–Century, 1935, s. 5-6.

25  Daniel W. Delano, Jr., Franklin Roosevelt and the Delano Influence, Pittsburgh, J. S. Nudi Publications, 1946, s. 31-33.

26  Steeholm, House at Hyde Park, s. 13; Freidel, Apprenticeship, s. 13-14; James MacGregor Burns i Susan Dunn, The Three Roosevelts, New York, Grove Press, 2001, s. 19. Milionowa fortuna Warrena Delano w 2006 r. byłaby warta ok. 24 miliony. Być może lepszym wskaźnikiem będzie to, że gdy John Jacob Astor, pierwszy milioner w państwie, zmarł w 1848 r. pozostawił po sobie majątek wyceniany na nieco mniej niż 20 mln $: według autora jego nekrologu sumę „tak niepojętą, jak nieskończoność”. Ward, Before the Trumpet, s. 130.

27  Colonnade Row zostało zaprojektowane w latach 30. XIX wieku przez Ithiela Towna i Alexandra Jacksona Davisa, znakomitych architektów greckiego odrodzenia, których prace objęły również Urząd Celny w Nowym Jorku oraz kapitole stanowe w Connecticut, Indianie, Północnej Karolinie i Ohio.

28  W rodzinie Sara była nazywana „Sallie”, żeby odróżnić ją od ciotki Sary, siostry Warrena. Dla ułatwienia w całej książce nazywam matkę prezydenta „Sarą”.

29  Treatise on the Theory and Practice of Landscape Gardening Adapter to North America Downinga zostało wydane w 1840 r. i jest amerykańskim klasykiem. Zobacz także jego The Architecture of Country House, New York, D. Appleton, 1850.

30  FDR przez całe życie posługiwał się słowem „Algonac” jako kodem oznaczającym, że wszystko jest dobrze, „superświetnie, znakomicie”. Zobacz FDR do SDR, 7 czerwca 1905 r., 2 The Roosevelt Letters, red. Elliott Roosevelt, London, George G. Harrap, 1950, s. 21.

31  Cytat w Kleeman, Gracious Lady, s. 35.

32  Jeżeli chodzi o zgłębienie złożonego zagadnienia chińskiego handlu opium, zobacz William Travis Hanes i Frank Sanello, The Opium Wars: The Addiction of One Empire and the Corruption of Another, Naperville, Ill., Sourcebooks, 2002, s. 42-49. A także John King Fairbank, Trade and Diplomacy on the China Coast, Stanford, Calif., Stanford University Press, 1969, s. 65-69; William O.Walker III, Opium and Foreign Policy, Chapel Hill, University of North Carolina Press, 1991, s. 4-14; David Edward Owen, British Opium Policy in China and India, New Haven, Conn., Yale University Press, 1934, s. 214 i dalej.

33  List Warrena został napisany w Kantonie 11 kwietnia 1839 r. ale wyrażone w nim poglądy znajdują zastosowanie a fortiori do jego pobytu w Hong Kongu w latach 60. Warren zauważył, że gdyby chińskie władze nie pochwalały handlu opium, mogłyby go łatwo zdusić. Cytat w Frederic D. Grant, Jr., „Edward Delano and Warren Delano II: Case Studies in American China Trader Attitudes Toward the Chinese, 1834-1844”, (honors thesis, Bates College, 1976, s. 183-185, 260-261). Zobacz również obszerny przypis dotyczący Warrena Delano i handlu opium w Ward, Before the Trumpet, s. 87-88 (przyp.), a także Daniel Delano, Franklin Roosevelt and the Delano Influence, s. 163, gdzie autor szczerze przyznaje: „Warren był wówczas zaangażowany w handel opium i dawał on ogromne i dorodne zyski”. Więcej na temat tego procederu w Jacques M. Downs, „American Merchants and the China Opium Trade, 1800-1840”, Business History Review, nr 42, s. 418-442 (1968), oraz w przywołanych w tym artykule źródłach.

34  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 90.

35  R.J.C. Butow, „A Notable Passage to China: Myth and Memory in FDR’s Family History”, Prologue, jesień 1999, s. 159-160. Zobacz też Kleeman, Gracious Lady, s. 43-60.

36  FDR do Felixa Frankfurtera, 18 kwietnia 1942 r., w Roosevelt and Frankfurter: Their Correspondence, Max Freedman, red., Boston, Little, Brown, 1967, s. 656.

37  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 95.

38  Kleeman, Gracious Lady, s. 65.

39  Suzannah Lessard, The Architect of Desire: Beauty and Danger in the Stanford White Family, New York, Dial Press, 1996, s. 203

40  Siedem lat później White ożenił się z Bessie Springs ze Smithtown na Long Island. Do tego czasu McKim, Mead and White stała się czołową firmą architektoniczną w Ameryce, nadając tempo zarówno publicznemu, jak i prywatnemu budownictwu. Napędzała ją maniakalna energia Stanforda White’a. Wbrew przewidywaniom Warrena Delano, White stał się bardzo zamożny. Natomiast w jednej kwestii Warren mógł mieć rację: White najpewniej nie nadawał się na dobrego męża. Angażował się w osławione romanse, a w roku 1906 został zastrzelony przez pewnego zazdrosnego męża, Harry’ego Thawa, w czasie gdy podziwiał spektakl z restauracji na dachu Madison Square Garden – którą zresztą sam zaprojektował. Paul R. Baker, Stanny: The Gilded Life of Stanford White, New York, Free Press, 1989, s. 33-34, 372-373

41  Cytat w Steeholm, House at Hyde Park, s. 36. Zobacz też Davis, Beckoning Destiny, s. 35.

42  Cytat w Kleeman, Gracious Lady, s. 111.

ROZDZIAŁ II
MÓJ SYN FRANKLIN

Zawsze mocno wierzyłam w dziedziczność

- SARA DELANO ROOSEVELT

Franklin Delano Roosevelt urodził się późnym wieczorem 30 stycznia 1882 roku. Sara rodziła dwadzieścia sześć godzin i o włos przetrwała przedawkowanie chloroformu, zaaplikowanego jej przez zatroskanego, wiejskiego doktora. Tej nocy w dzienniku prowadzonym przez Sarę James zapisał: „Za kwadrans dziewiąta moja Sallie powiła wspaniałego, dużego chłopczyka. Waży 4,5 kg, bez ubranka”¹. Niemowlę nie miało imienia przez następne dwa miesiące, bowiem James i Sara toczyli delikatne starcie o decyzję w tym temacie. Tradycja Rooseveltów dyktowała nazwanie chłopczyka Isaaciem. Dwadzieścia osiem lat wcześniej James zakłócił ową tradycję, nazywając Rosy’ego swoim imieniem. Teraz pragnął ją przywrócić, nazywając dziecko na cześć swego ojca. Sara, od której oczekiwano, że będzie szanować życzenia małżonka, sprzeciwiła się, nie godząc się na to imię. Nie znosiła imienia Isaac. Jeszcze przed urodzeniem dziecka postanowiła, że jeżeli powije syna, to nazwie go na cześć swojego ojca: Warren Delano Roosevelt. Przepychanki ciągnęły się przez cały luty. Ostatecznie James ustąpił. Jego przywiązanie do tradycji Rooseveltów nie miało szans z determinacją Sary².

Ojciec Sary był wniebowzięty. Dziecko, napisał, było „pięknym, małym koleżką – zdrowym, silnym i grzecznym – z dobrze ukształtowaną głową w stylu Delano”³. Był jednak pewien problem. Brat Sary stracił niedawno małego syna, który nazywał się Warren Delano IV. Powodowana współczuciem Sara przyznała, że nazwanie własnego dziecka Warren, byłoby nie na miejscu. „Jesteśmy rozczarowani, podobnie papa”, napisała, „ale naturalnie nie ma o czym mówić”⁴. W ramach alternatywy, Sara zaproponowała, by nazwać syna po swym ulubionym wuju, Franklinie Delano, który ożenił się z Laurą Astor i mieszkał kilka kilometrów na północ w wielkopańskiej posiadłości Steen Valetje, w Barrytown. Jej ojciec martwił się, że ktoś mógłby pomyśleć, iż imię zostało wybrane „z myślą o możliwych korzyściach”, gdyż wujek Frank i ciocia Laura byli bezdzietni, ale Sara zbyła te obawy⁵.

Franklin Delano Roosevelt został ochrzczony 20 marca 1882 r., podczas niewielkiej uroczystości rodzinnej w kaplicy kościoła episkopalnego św. Jakuba w Hyde Park. Matką chrzestną została Nelly Blodgett, od dzieciństwa jedna z najbliższych przyjaciółek Sary. Ojców chrzestnych było dwóch: Will Forbes, szwagier Sary (mąż Dory) i Elliott Roosevelt, młodszy brat przyjaciółki Sary Bamie oraz TR, a wkrótce także ojciec Eleanor. Gdyby pożył dostatecznie długo, to oprócz tego, że byłby ojcem chrzestnym Franklina, zostałby także jego teściem.

Gdy FDR przyjmował pierwszy sakrament, świat wydawał się nadzwyczaj pokojowym miejscem. „Europejski koncert mocarstw” trwający od wojen napoleońskich, zapewniał bezprecedensową stabilność międzynarodową. Chrześcijaństwo, kapitalizm i kolonializm cementowały zwartość wielkich mocarstw. Bismarckowi udało się doprowadzić do zjednoczenia Niemiec, nie niszcząc struktury tego konsensusu, a nieliczni uronili choćby łzę, gdy doczesna władza papieży we Włoszech dobiegła końca. W Wielkiej Brytanii królowa Wiktoria majestatycznie wkroczyła w piątą dekadę swego, zdawać by się mogło, nieskończonego panowania. Cesarz Franciszek Józef zbliżał się do czwartego dziesięciolecia na tronie Habsburgów; republikańska Francja zdawała się w końcu ustabilizowana; a za północną granicą USA od niedawna autonomiczne kanadyjskie dominium powitało Stany Zjednoczone jako pełnoprawny, północnoamerykański partner.

Jednakże pod spokojną powierzchnią burzyły się gorące namiętności – groźny zwiastun tego, co czekało w przyszłości. W 1881 r. prezydent James Garfield i car Aleksander II padli ofiarami przemocy politycznej: Garfield zginął w Waszyngtonie z ręki szaleńca; Aleksander został zabity w wyniku wybuchu bomby terrorysty na ulicach Petersburga. Dynamiczne tempo industrializacji, przenoszenie się rodzin ze wsi do środowisk miejskich, potężna imigracja, warunki pracy, do których opisu brakowało słów, niepokoje robotnicze i zapowietrzone slumsy, szarzały groźnie na horyzoncie.

Były to czasy ogromnego rozwoju Stanów Zjednoczonych. Ludność, która po zakończeniu wojny secesyjnej liczyła 35 mln, poszybowała do 53 mln – czyli wzrosła o 51% w nieco ponad piętnaście lat. Amerykański wskaźnik dzietności, 39,8 na 1000 mieszkańców w 1882 r., przewyższał brytyjski niemal dwukrotnie, a francuski trzykrotnie. Imigracja podskoczyła do 800 000 osób rocznie. W roku narodzin FDR ponad ćwierć miliona potencjalnych nowych obywateli przybyło z Niemiec i prawie drugie tyle ze Skandynawii oraz Wysp Brytyjskich⁶.

Amerykański produkt krajowy brutto (PKB) podwoił się w stosunku do roku 1865 i był już największy na świecie; o jedną trzecią wyższy niż brytyjski, dwukrotnie większy niż francuski, trzykrotnie większy niż niemiecki⁷. Produkcja stali, w 1867 r. niecałe 20 tys. ton, w 1882 wynosiła już łącznie 2 mln ton. Wydobycie węgla zdążyło się potroić. Z drugiej, negatywnej strony, każdego roku w wypadkach w głębokich sztolniach ponad pięciuset górników traciło życie⁸.

Na przestrzeni dekady po narodzinach FDR wynaleziono światło elektryczne, telefon i samochód. Ameryka miała zostać opleciona nie jedną, ale aż sześcioma transkontynentalnymi liniami kolejowymi. Były to czasy darwinizmu społecznego i „bandyckich baronów”: Jay’a Goulda, Collinsa P. Huntingtona czy Williama Vanderbilta w branży transportowej; trustu stalowego Andrew Carnegiego; Johna D. Rockefellera i Standard Oil; oraz matki wszystkich trustów, wielkiego trustu cukrowniczego Henry’ego Havemeyera. W Białym Domu zasiadał Chester Arthur, Izbę kontrolowali Republikanie, Senat Demokraci, a reforma służby cywilnej, spóźniona reakcja na zabójstwo prezydenta Garfielda, była już tuż za rogiem.

Do Springwood przenikało niewiele trosk trapiących życie Ameryki. FDR dorastał w uprzywilejowanym, beztroskim środowisku wygody i bezpieczeństwa. „Przypominając sobie moje wczesne dni”, napisał wiele lat później, „jestem pod wrażeniem spokoju i regularności spraw, zarówno jeżeli chodzi o miejsca, jak i o ludzi. Do siódmego roku życia, Hyde Park był centrum całego świata”⁹.

Rodziny tak zamożne jak Rooseveltowie zazwyczaj powierzały noworodki opiece doświadczonych nianiek i starych służących. Ale nie Sara. Gdy tylko stanęła na nogach po połogu, uparła się robić wszystko sama: „Każda matka musi nauczyć się troszczyć o własne dziecko, nieważne czy może sobie pozwolić na powierzenie tego zadania komu innemu, czy nie”. I choć mamka była pod ręką, Sara karmiła Franklina przez prawie rok¹⁰.

Mittie Roosevelt, która dwa lata wcześniej poznała ze sobą Jamesa i Sarę, w czerwcu 1882 r. spędziła tydzień w Hyde Park. Napisał do syna Elliotta w tych oto słowach: „Trzymam twojego drogiego, małego chrześniaka i wielce się nim cieszę. Jest tak ślicznym, słodkim, sprytnym, małym, bystrym pięciomiesięcznym bobaskiem (…). Sally [jest] w pełni oddana i wygląda z nim tak cudownie, niczym Madonna z różańcem i dzieciątkiem”¹¹.

Sara była zdeterminowana wychować Franklina na Delano – czyli wychowywać go tak, jak sama była wychowywana pod łagodną dyscypliną ojca. Gdy Rooseveltowie odbyli pierwszą pielgrzymkę do pradawnego domostwa rodziny Delano w Fairhaven w Massachusetts, FDR został położony w tej samej kołysce, w której siedemdziesiąt dwa lata wcześniej spał jego dziadek. Warren Delano doczekał się ostatecznie siedemnaściorga wnucząt, a jednak żadne inne nigdy nie spotkało się z taką pobłażliwością¹².

Ze względu na trudny poród Franklina, Sarze odradzono drugiej, potencjalnie śmiertelnej ciąży. Rooseveltowie, podobnie jak wiele innych dziewiętnastowiecznych par mierzących się z tym problemem, w roli lekarstwa zastosowali wstrzemięźliwość, co od czasu do czasu prowadziło do napięć małżeńskich¹³. Sara, wciąż młoda i pełna energii, znalazła pocieszenie w aranżowaniu i organizowaniu życia swojego synka. Ani jedna chwila życia Franklina nie wykraczała poza harmonogram i nie przemijała bez nadzoru. Pobudka o siódmej. Śniadanie o ósmej. Lekcje do jedenastej. Obiad w południe. Kolejne lekcje do czwartej. Następnie dwie godziny zabaw, po nich kolacja o szóstej i o ósmej do łóżka. Tak wyglądał przepis narzucony przez jej ojca licznemu potomstwu Delano i Sara instynktownie postępowała według niego. Był to reżim pełen miłości, ale jednak reżim. Mniej uległe dziecko mogłoby się buntować, ale Franklin nigdy tego nie uczynił¹⁴.

Początkowo FDR pobierał nauki w domu, od Sary. W wieku sześciu lat uczęszczał do prowizorycznego przedszkola w sąsiednim majątku. Następnie zaczął pracować z szeregiem guwernantek i guwernerów. FDR kształcił się w łacinie, języku francuskim, niemieckim, umiejętności pisania, arytmetyce i historii. Plan nauk układała Sara, a nauczyciel albo spełniał jej zamiary, albo odchodził. Jedną z najbardziej utalentowanych wychowawczyń była młoda Szwajcarka Jeanne Rosat-Sandoz, która, obok nauczania Franklina języków współczesnych, próbowała zaszczepić mu poczucie odpowiedzialności społecznej. Panna Sandoz wierzyła w reformę gospodarczą i w Social Gospel; robiła co w jej mocy, żeby rozniecić w FDR troskę o tych, którym wiodło się gorzej. Wiele lat później Roosevelt napisał do niej z Białego Domu: „Często rozmyślałem, że to pani, bardziej niż ktokolwiek inny, położyła podwaliny pod moją edukację”¹⁵.

Nauka w domu pozbawiła FDR żywego harmidru szkół publicznych, ale ocaliła go przed nieumiejętnym lub miernym nauczaniem. Przed jego umysłem nieustannie stawiano wyzwania. Podczas gdy jego rówieśnicy uczęszczający do szkół publicznych uczyli się angielskiego alfabetu, on opanowywał go równocześnie także po francusku i niemiecku. W wieku sześciu lat władał niemieckim na tyle dobrze, że mógł napisać do matki auf Deutsch:

[PRZEKŁAD]

Kochana mamo!

Pokażę Ci, że potrafię już pisać po niemiecku. Ale powinienem starać się wciąż go poprawiać, żebyś była naprawdę zadowolona. Teraz chciałbym Cię prosić, byś pisała do mnie niemieckim pismem i w niemieckim języku.

Twój kochający syn

Franklin D. R¹⁶.

Sara za wszelką cenę pragnęła uchronić syna przed zepsuciem spowodowanym nadmierną uwagą, ale równocześnie okazywać mu swą miłość. „Nigdy nie poddawaliśmy chłopca zbyt wielkiej liczbie zakazów”, napisała. „Choć pewne zasady wprowadzone dla jego własnego dobra musiały być ściśle przestrzegane, rygor z naszej strony nigdy nie był celem samym w sobie. W rzeczywistości potajemnie chlubiliśmy się faktem, że Franklin wydawał się instynktownie nie potrzebować takiego traktowania”¹⁷.

James, gdy FDR przyszedł na świat, był już w połowie szóstej dekady życia i cieszył się, że może zostawić kwestie dyscypliny żonie. Mały Franklin był jego partnerem, jego nieodłącznym towarzyszem, z którym jeździł konno, polował i żeglował. Wspominając własne dzieciństwo, Sara zauważyła: „Franklin nigdy nie wiedział, jak to jest darzyć ojca szacunkiem zbudowanym z równych części strachu i grozy. Sposób w jaki on go pojmował, a wznosił się do uwielbienia, wyrósł z koleżeństwa opartego na jego zdolności postrzegania rzeczy tak jak ojciec, a także z niezawodnej wyrozumiałości jego ojca dla małych problemów, które dziecku wydają się tak poważnymi”¹⁸.

Podobnie jak wielu jedynaków, FDR spędzał większość czasu w towarzystwie dorosłych, zakładano więc, że będzie zachowywał się jak jeden z nich. Sara uważała, że dzieci „mają w zasadzie podobne myśli jak dorośli”, ale brakuje im słownictwa, aby je wyrażać. Chcąc temu zaradzić, każdego dnia czytała Franklinowi na głos. Do ulubionych lektur należały Przypadki Robinsona Crusoe, Szwajcarska rodzina Robinsonów i Mały lord Fauntleroy. Minusem urzeczenia ostatnią z nich było to, że do piątego roku życia Sara ubierała Franklina w sukienki i nie ścinała jego loków. Następnie „awansował” do kiltów i pełnego ubioru szkockiego. Spodnie, w formie miniaturowych ubranek marynarskich, zakupionych przez Sarę w Londynie, zaczął nosić dopiero przed ósmym rokiem życia. Bawiąc podczas pewnego weekendu w Algonac, napisał do ojca z dumą: „Mama wyjechała dziś rano i mam sam wziąć kąpiel”. Miał wówczas już prawie dziewięć lat i najwyraźniej nigdy wcześniej sam się nie kąpał¹⁹.

Kolejną konsekwencją życia w wiejskiej posiadłości pod czujną kuratelą rodziców była niewielka liczba kolegów. Od czas do czasu na jedno popołudnie zapraszano małych gości, ale żadnemu z nich nie pozwolono zostać na noc. Kilkukrotnie zaproszono dobrze wychowane siostrzyczki Whitney. Wiele lat później, gdy zdążyły już dorosnąć, ich matka i ojciec zmarli w odstępie zaledwie kilku tygodni, przez co stanęły w obliczu konieczności zapłacenia podwójnego podatku od spadków. Siostry już dawno straciły kontakt z niegdysiejszym towarzyszem zabaw, lecz starsza z nich, Isabel, zatwardziała Republikanka, przełknęła własną dumę i napisała do mieszkającego już w Białym Domu FDR, prosząc o spotkanie. Prezydent, który cieszył się na spotkania ze starymi znajomymi, zgodził się i cierpliwie wysłuchał jej skarg. Powiedział jednak, że choć jest mu strasznie przykro, to tak stanowi prawo stanu Nowy Jork i nawet prezydent nie może go zmienić. Isabel wstała ze złością i potrząsnęła laską. „Zawsze byłeś paskudnym dzieckiem, a teraz jesteś paskudnym starcem”, powiedziała²⁰.

Narodziny syna nie przeszkodziły Rooseveltom odbyć dorocznej podróży do Europy. W wielkanocny poranek 1885 r. rodzina, w tym trzyletni Franklin, wracała z Anglii na pokładzie Germanica, jej ulubionego liniowca White Stara. Nagle nadszedł gwałtowny sztorm, a statek spowiły ciemności. Gdy kolejne fale przelewały się przez dziób, jednostka zaczęła tonąć. Przebywający w kabinie na głównym pokładzie Rooseveltowie bali się najgorszego.

„Chyba idziemy na dno”, rzekła Sara.

„Na to wygląda”, odparł James.

Gdy woda w kabinie sięgnęła kolan, przygotowali się do opuszczenia pokładu. „Nigdy nie ulegałam strachowi i nie inaczej było wówczas”, wspominała Sara. Zdjęła futro z haczyka i owinęła je wokół Franklina. „Biedny malec”, zwróciła się do Jamesa. „Jeżeli musi iść na dno, to przynajmniej będzie mu ciepło”. Germanic jakimś cudem utrzymał się na powierzchni. Woda nie zdążyła dotrzeć do kotłów, sztorm minął, a statek dotoczył się do Liverpoolu na naprawy²¹.

Podróże stanowiły integralną część dzieciństwa FDR. W 1887 r., gdy miał pięć lat, rodzice spędzili zimę w Waszyngtonie. James zainwestował dużo pieniędzy w syndykat mający wybudować kanał łączący Atlantyk z Pacyfikiem w Nikaragui, przedsięwzięcie będące bezpośrednią konkurencją dla francuskich wysiłków Ferdinanda de Lessepsa w Panamie. Celem podróży było zdobycie poparcia Kongresu oraz administracji Clevelanda dla negocjacji z Nikaraguą. Rooseveltowie wynajęli elegancki miejski dom belgijskiego przedstawiciela przy 1211 K Street N.W. i wkroczyli na waszyngtońską scenę z szykiem. „Wszyscy są nami oczarowani”, napisała Sara. „Nawet Franklin wszystkich zna”²².

Rooseveltowie kilkukrotnie odwiedzili Clevelandów w Białym Domu. James hojnie wspomógł kampanię Clevelanda, gdy ten walczył o fotel gubernatora stanu Nowy Jork, a podczas kampanii prezydenckiej w 1884 r. był dlań jeszcze bardziej szczodry. Prezydent nalegał, żeby James przyjął stanowisko dyplomatyczne, najlepiej w Holandii, ale ten odmówił. Natomiast zapewnił Rosy’emu funkcję pierwszego sekretarza amerykańskiego przedstawicielstwa w Wiedniu. Rosy także był lojalnym demokratą, sowicie dołożył się do kampanii Clevelanda, a dzięki fortunie żony mógł pokrywać większość wydatków ambasady. Jamesowi nie podobał się frywolny styl życia syna w Nowym Jorku, więc przekonał prezydenta, że mianowanie go na stanowisko za granicą będzie korzystne.

Wiosną, przed wyjazdem z Waszyngtonu, James i pięcioletni Franklin odwiedzili prezydenta, żeby się pożegnać. James znalazł go bardziej zatroskanym niż kiedykolwiek wcześniej. Na koniec rozmowy potężny Cleveland, prawdziwy kawał chłopa, położył ręce na maleńkiej główce FDR: „Mam do ciebie niecodzienne życzenie, mój mały. Obyś nigdy nie został prezydentem Stanów Zjednoczonych”²³.

Wiele lat później Sarę zapytano czy kiedykolwiek sądziła, że jej syn zostanie prezydentem. „Nigdy”, odrzekła. „Największe o czym mogłam marzyć zanim nasz chłopak wyrósł, to żeby był, jak ojciec: szczery i honorowy, uczciwy i uprzejmy”²⁴.

Oprócz dorocznych wypraw do Europy, Rooseveltowie spędzali niemal każde lato na Campobello, wąskiej, skalistej wysepce leżącej na kanadyjskich wodach u brzegów Maine. James i Sara byli tak urzeczeni świeżym morskim powietrzem i sympatycznym życiem towarzyskim, że w 1883 r., półtora roku po narodzinach Franklina, zakupili tam prawie dwa hektary ziemi i wybudowali domek letniskowy. „Czasami”, pisała Sara, „James żegluje z niektórymi dżentelmenami, a następnie ja pracuję lub czytam na głos po niemiecku albo francusku z kilkoma miejscowymi, którzy dbają o te języki”²⁵. To właśnie tam Franklin nauczył się żeglować, nawigując pośród skał, fal i zdradliwych prądów zatoki Fundy. I właśnie na Campobello zaczął marzyć o Annapolis i karierze w marynarce. „Zawsze lubiłem marynarkę”, powiedział zwięźle, gdy w 1913 r. został asystentem sekretarza US Navy. „W rzeczywistości zabrakło mi ledwie tygodnia, by pójść do Annapolis. Zrobiłbym to, ale rodzice się nie zgadzali”²⁶. Sprzeciwił się James, nie Sara. Dla niej zamiłowanie FDR do morza było czymś naturalnym. „Delano zawsze byli związani z morzem, a ja zawsze mocno wierzyłam w dziedziczność”, powiedziała²⁷. Z drugiej strony Rooseveltowie byli klanem śródlądowym, a James życzył sobie, żeby FDR przygotował się do przejęcia spraw biznesowych rodziny.

Podobnie, jak czyniło to ziemiaństwo od całych pokoleń, FDR w młodym wieku nauczył się jeździć konno. W wieku dwóch lat dosiadał już domowego osiołka na padoku Rooseveltów; dwa lata później każdego ranka wyruszał wraz z ojcem doglądać majątku; w wieku lat sześciu otrzymał własnego kuca walijskiego, Debby, musiał jedynie spełniać warunek, że będzie o niego dbał. Był również odpowiedzialny za troskę o swoje psy: najpierw miał szczeniaka szpica; następnie wielkiego bernardyna imieniem Nardo, po nim jeszcze większego nowofundlanda nazwanego Monkiem, a w końcu setera irlandzkiego, którego pełne imię brzmiało pan Marksman. Opieka nad zwierzętami domowymi miała zaszczepić w nim odpowiedzialność, ale, jak sam wspominał, było to zadanie godne Herkulesa²⁸.

Jako dziecko Roosevelt kolekcjonował znaczki i rozwinął w sobie zapał do ornitologii. W wieku dziesięciu lat dostał potężną już kolekcję znaczków pocztowych swej matki, którą zaczęła gromadzić w wieku pięciu lat, gdy jej ojciec przebywał w Chinach. FDR skrupulatnie zajmował się nią przez kolejne lata i ostatecznie zebrał kolekcję ponad miliona znaczków w stu pięćdziesięciu klaserach. Admirał Ross McIntire, lekarz w Białym Domu, oszacował, że w latach prezydentury Roosevelt poświęcił swoim zbiorom znaczków dobrze ponad dwa tysiące godzin²⁹. Imponująca kolekcja wypchanych ptaków Franklina, z których wszystkie ustrzelił samodzielnie, nadal jest prezentowana w szklanych gablotach w holu wejściowym w Hyde Park. Dziadek Delano nagrodził jego ornitologiczne osiągnięcia dożywotnim członkowstwem w nowojorskim Muzeum Historii Naturalnej. FDR często wspominał moment, w którym otrzymał certyfikat, jako najbardziej emocjonujący w młodych latach jego życia³⁰.

Rooseveltowie podchodzili poważnie do religii, a Kościół episkopalny traktowali jak coś oczywistego. Od młodego Franklina oczekiwano uczestnictwa w niedzielnych nabożeństwach w kościele św. Jakuba, czemu poddawał się bez zająknięcia. W tym znaczeniu jego wiara była instynktowna. Niemniej jednak zachował przywiązanie do kościoła z lat dzieciństwa aż do śmierci, najpierw służył jako młodszy zakrystian, następnie zakrystian, a w końcu jako starszy administrator. Gdy został prezydentem, spotkania w sprawach parafii odbywały się w Springwood i nierzadko przeciągały do wczesnych godzin rannych³¹.

Wiara zapewniła FDR jedno ze źródeł niegasnącego optymizmu. W głębi żywił spokojną pewność w boskie przeznaczenie tego świata. Był przekonany, że jak bardzo źle nie wyglądałyby sprawy w danym momencie, to jeżeli tylko zachowa cierpliwość oraz wiarę w Boga, wszystko musi się ułożyć. Zapytany pewnego razu przez Eleanor czy wierzy we wszystko, czego nauczył się w kościele, odparł, że tak naprawdę nigdy się nad tym nie zastanawiał. „Myślę, że to słuszne za wiele nie myśleć o tych rzeczach”³².

1 listopada 1890 r. James przeszedł łagodny atak serca. Żył jeszcze dziesięć lat, ale stawał się coraz słabszy. Wywarło to dotkliwy wpływ na Franklina. Ojciec od zawsze był jego aktywnym kompanem, a teraz towarzyszył mu coraz rzadziej. Zamiast tego stał się kimś o kogo należy się troszczyć i dbać. Zbliżyło to Franklina i Sarę jeszcze bardziej. Przed rokiem 1890 europejskie podróże były dla Rooseveltów przyjemną odskocznią. Po ataku serca Jamesa zaczęli uważać je za konieczność. Ciepłe kąpiele mineralne w Bad Nauheim uważano za szczególnie korzystne dla pacjentów cierpiących na serce. James i Sara udali się tam po raz pierwszy w roku 1891; w kolejnych siedmiu latach wracali tam pięciokrotnie. James gorąco wierzył w lecznicze właściwości tych kąpieli, a Sara i Franklin podzielali jego entuzjazm – co może wyjaśniać późniejsze przywiązanie FDR do wód mineralnych w Warm Springs.

To właśnie w Bad Nauheim FDR po raz pierwszy poszedł do szkoły. Pamiętając o własnych doświadczeniach z Drezna i Celle, Sara nalegała, żeby dziewięcioletni Franklin został zapisany do lokalnej Volksschule, gdzie mógł szlifować niemiecki. Dumny z tego, że potrafi poradzić sobie w cudzoziemskim otoczeniu, Roosevelt czerpał z tego ogromną radość. „Chodzę do szkoły publicznej z wieloma innymi maluchami”, napisał do młodego kuzynostwa w Ameryce. „Mamy niemieckie lektury, niemieckie dyktanda, historię Zygfryda i arytmetykę (…) i bardzo to lubię”³³. Jego niemiecki nauczyciel, Christian Bommersheim, wspominał FDR jako chłopczyka w niebieskim stroju marynarskim. „Jego rodzice umieścili go w mojej klasie [i] bardzo szybko zaimponował mi jako niezwykle bystry młody chłopak. Miał tak ujmujący sposób bycia i zawsze był tak uprzejmy, że szybko stał się jednym z najpopularniejszych uczniów w szkole”³⁴.

Latem 1896 r., gdy znowu bawił wraz z rodzicami w Bad Nauheim, FDR udał się ze swoim guwernerem na wycieczkę rowerową po Niemczech. Obaj mieli dzienne kieszonkowe w wysokości czterech marek, co oznaczało, że żywili się głównie chlebem i serem, a spali w niewielkich wiejskich oberżach i domach rolników. Kilka razy para została zatrzymana za pomniejsze naruszenia zasad ruchu i Franklin, który biegle władał niemieckim, za każdym razem zdołał wykręcić się od mandatu. Jesienią FDR miał zacząć naukę w Groton, więc w ramach ostatniej przyjemności rodzice zabrali go na festiwal wagnerowski do Bayreuth. „Franklin naprawdę to docenił, bardziej niżbym się spodziewała”, napisała Sara do siostry Dory. „Był niezwykle zasłuchany i skupiony podczas długich aktów i zawsze szkoda mu było wychodzić, ani przez chwilę nie był znudzony albo zmęczony”³⁵.

Zaufanie Ameryki do Roosevelta opierało się na jego niebywałym zaufaniu do samego siebie, a to w dużej mierze sięgało korzeniami do czasów radości i spokoju jego dzieciństwa. Jak ujęła to jego córka Anna: „Babcia [Sara] była służbistką, ale dała ojcu pewność, której potrzebował do pokonania przeciwności. Małe dziecko rzadko otrzymuje więcej nieustannej uwagi i znajduje więcej niesłabnącego uznania ze strony matki”³⁶.

Umysł FDR przechodził rozwój. Czytał szybko i łatwo przyswajał fakty, a w nadchodzących latach cecha ta miała uwydatnić się jeszcze bardziej. Znał biegle francuski i niemiecki i już posiadał niesamowitą zdolność wyciągania wniosków z poczynionych obserwacji. Niemniej Roosevelt nie był refleksyjnym myślicielem, nie był również myślicielem oryginalnym. Uczył się poprzez czyn, a szerokie podróże odbyte z rodzicami – w pierwszych czternastu latach życia był w Europie osiem razy – zapewniły mu szerszy wachlarz doświadczeń niż stawał się udziałem większości chłopców w jego wieku. Był mały jak na swoje lata – miał 160 cm i ważył 47,5 kg – ale jego fizyczny rozwój miał dopiero nastąpić. Zasadniczo nie mógł się doczekać rozpoczęcia nauki w Groton – choć o dwa lata spóźnionej, bo większość chłopców uczęszczała tam od dwunastego roku życia.

Po bezpiecznej przystani Springwood, Groton stanowiło dla Roosevelta wyzwanie. Przez czternaście lat był oczkiem w głowie dwojga niewidzących świata poza nim rodziców. Teraz stał się jednym ze 110 podrostków żyjących w niemalże klasztornych warunkach. Każdy nowy uczeń mierzył się z tymi problemami, lecz dla Franklina były one tym większe, że rozpoczynał naukę od trzeciego roku, nie posiadając żadnych prawdziwych doświadczeń ze zorganizowanymi formami nauczania. Lecz nawet jeżeli się martwił, to tego nie okazywał. „Radzę sobie świetnie, zarówno mentalnie, jak i fizycznie”, meldował w pierwszym liście do domu³⁷.

Założycielem i dyrektorem Groton był wielebny Endicott Peabody, człowiek o powalającym uroku osobistym, który uczył się duszpasterstwa w Anglii oraz w Episkopalnym Seminarium Teologicznym w Cambridge w stanie Massachusetts. Pierwszy kościół do jakiego trafił, mieścił się w Tombstone na Terytorium Arizony, a było to za czasów Wyatta Earpa i Doca Hollidaya, tuż po strzelaninie w O.K. Corral. Wielki, pełen animuszu, prosty człowiek o atletycznej budowie ciała, Peabody świetnie nadawał się na te pograniczne tereny. „Nasz pastor”, pisało z przymrużeniem oka Tombstone Epitaph, „nie flirtuje z dziewczętami, nie pije piwa za drzwiami, a gdy przychodzi do baseballa, jest prawdziwym złotkiem”³⁸.

Niemniej nadrzędnym pragnieniem Peabody’ego było założenie związanej z kościołem szkoły z internatem dla synów amerykańskiego establishmentu. W 1883 r., dzięki pomocy finansowej przyjaciół rodziny, w tym J. P. Morgana, spełnił swoje marzenie i na trzydziestu sześciu hektarach podarowanej szkole ziemi rolnej, ok. 55 km na północ od Bostonu, stworzył Groton. Szkoła była niewielka: sześć klas, w każdej nie więcej niż dwudziestu chłopców. Czesne wynosiło 500 $ rocznie. Przeciętna amerykańska rodzina musiała wyżyć za mniej więcej połowę tej kwoty³⁹. I nie było żadnych stypendiów. W radzie szkoły zasiadał Morgan, ale także Phillips Brooks, biskup episkopalny Massachusetts i William Lawrence, dziekan Episkopalnego Seminarium Teologicznego. Kontrast pomiędzy surowością Tombstone a dystynkcją Groton może się zdawać ekstremalny, lecz nie ma lepszego miernika pojemności charakteru Peabody’ego.

W oczach rektora celem Groton było kultywowanie „męskiego charakteru chrześcijańskiego, mając na uwadze rozwój moralny i fizyczny, a także intelektualny”. Wierzył w religię, charakter, atletykę i wiedzę – mniej więcej w takiej kolejności. A charakter formowały dyscyplina i posłuszeństwo. Zwłaszcza to drugie. „Wiesz”, powiedział kiedyś Averell Harriman (Groton rocznik ’09) do ojca, rektor „byłby okropnym tyranem, gdyby nie był tak strasznym chrześcijaninem”⁴⁰.

Groton odniosło natychmiastowy sukces i w ciągu ledwie dekady stało się najbardziej ekskluzywną szkołą w Ameryce. Bogaci ojcowie, oburzeni lekkim życiem, z jakiego korzystały ich pociechy, garnęli się stadami, by wysłać synów do szkoły, w której chłopców szkolono nie tylko umysłowo, ale również moralnie i fizycznie. Niektórzy ze święcących największe sukcesy ludzi w kraju nigdy nie chodzili na uczelnię, ale byli dobrymi znawcami charakteru i potrafili poznać, że Peabody to ich typ człowieka. Cieszyli się na szansę oddania synów pod jego opiekę.

Życie w Groton było iście spartańskie. Każdy chłopiec miał własną izdebkę o wymiarach 1,8 x 3 m, wyposażoną w łóżko, biurko, dywanik i krzesło. Wszystkie te sprzęty były takie same. Brakowały szaf, wieszaki naścienne były zakazane, a w miejscu drzwi wisiały zasłony, bowiem Peabody spoglądał na nadmierną prywatność krzywym okiem. Ranki rozpoczynały się o 6:45 lodowato zimnym prysznicem we wspólnej łaźni. Następnie, w wymierzonej co do minuty kolejności, następowały śniadanie, nabożeństwo i trzy godziny lekcyjne. Obiad, czyli główny posiłek dnia, podawano w południe, a po nim przychodził czas popołudniowych lekcji i zajęć fizycznych. Później kolejny zimny prysznic, wieczorny posiłek (podczas którego wymagano oficjalnego stroju szkolnego), nabożeństwo, sala lekcyjna, aż w końcu rektor i pani Peabody podawali dłoń każdemu z uczniów i życzyli mu dobrej nocy.

Pomimo dzieciństwa pełnego wygód, FDR bez trudu przyzwyczaił się do rygoru Groton. Przez następne cztery lata pisał do rodziców dwa razy w tygodniu i ani raz się nie skarżył. W pewnym sensie, nie licząc jedynie lodowatych kąpieli, zamienił jeden rygor na drugi. Jesienie wypełniały podniety futbolowe, trwające do okresu Bożego Narodzenia, którego kulminacją było niezapomniane czytanie Opowieści wigilijnej Dickensa przez ojca rektora⁴¹. Zimą narty i sanki zastępowały sporty drużynowe; a wraz z wiosną przychodziły baseball, tenis, pływanie i golf. Podczas wakacji większość chłopców reagowała jak marynarze na przepustce. Franklin stanowił wyjątek. Jeżeli choć raz popadł w tarapaty, to nic o tym nie wiadomo. Przerwę od szkoły niezmiennie spędzał w Hyde Park. Latem zazwyczaj wyjeżdżał na Campobello, gdzie nic nie sprawiało mu takiej radości, jak żeglowanie na jego 6,5-metrowej żaglówce New Moon, otrzymanej od ojca.

W Groton obowiązywał klasyczny program nauczania, przywiązujący dużą wagę do szczegółów. Peabody sam nauczał religii i nadawał ton całej szkole. Uważał Groton za wielką rodzinę z rektorem w roli ojca. Prowadząc szkolne zespoły sportowe, uosabiał męskie chrześcijaństwo, w które wierzył. Najbardziej lubił futbol. „Jestem przekonany, że futbol ma głębokie znacznie dla moralnego rozwoju chłopców w jeszcze większym stopniu niż dla ich rozwoju fizycznego”, napisał do trenera na Yale, Waltera Campa⁴². Jak ujął to jeden z absolwentów, chłopcy kochali go i czuli przed nim respekt, i to od niego nauczyli się determinacji oraz odwagi. Roosevelt powiedział, że „obok mojego ojca i matki”, wpływ Peabody’ego i jego żony znaczył dla niego więcej niż kogokolwiek innego⁴³.

Jeżeli chodzi o naukę, FDR nie miał większych problemów. Był dobrze przygotowany i po czterech miesiącach od pojawienia się w szkole zajmował czwartą pozycję w dziewiętnastoosobowej klasie, pozycję, którą mniej więcej utrzymywał. Peabody wspominał, że Roosevelt „był spokojnym, spełniającym oczekiwania chłopcem o ponadprzeciętnej inteligencji, zajmującym dobrą pozycję w klasie, ale nie błyskotliwym. Na sukcesy sportowe był zbyt drobny. Wszyscy go lubiliśmy”⁴⁴. Sukcesy sportowe miały kluczowe znaczenie, żeby wyróżnić się w Groton, a, jak zauważył Peabody, FDR był za mały. Poza tym brakowało mu doświadczenia, bo nigdy wcześniej nie uprawiał żadnego sportu drużynowego. Został przydzielony do drugiej najgorszej z ośmiu drużyn futbolowych i najgorszej drużyny baseballowej, ale jego zapał nigdy nie przygasł. Gdy został trafiony w żołądek uderzoną kijem piłką, napisał rodzicom, że odbyło się to „ku wielkiej przykrości dla tego skomplikowanego organu oraz ku wielkiej uciesze dla wszystkich obecnych”⁴⁵. Na ostatnim roku zasłużył na szkolną pochwałę za postawę w roli kierownika odpowiedzialnego za sprzęt drużyny baseballowej. Zdobył również nagrody za łacinę i punktualność, był prefektem internatu, członkiem chóru szkolnego oraz towarzystwa dyskusyjnego.

Cztery lata w Groton były dla FDR swoistym wyjściem z ustronia rodzinnego ciepła w Hyde Park. Zaakceptował zasady Peabody’ego i przyjął je jako własne: rywalizacja jest zdrowa, sukces przychodzi wraz z wysiłkiem, nagroda zależy od dokonań, pobożność i uczciwość moralna są nieodzowne w produktywnym życiu. „Rozgrywanie gry” przychodziło FDR naturalnie. Gdy ukończył szkołę, było mu przykro odjeżdżać. „Jakże radosny, ale i smutny był to dzień”, napisał rodzicom. „Prawie każdy chłopiec chciałby być znowu pierwszoklasistą”⁴⁶.

Na pewnej płaszczyźnie Roosevelt nigdy nie opuścił Groton. Doświadczenie nauki w tej szkole pozostało niezatarte. „Ponad czterdzieści lat temu”, napisał do starego rektora w 1940 r., „powiedział pan podczas kazania w starej kaplicy coś o nietraceniu chłopięcych ideałów w dalszym życiu. Staram się nie zapomnieć owych – wyłożonych przez pana – ideałów Groton – a pana słowa są wciąż ze mną i z setkami innych ,nas chłopców’”⁴⁷.

Jesienią 1900 r. FDR, wraz z szesnastoma z osiemnastu kolegów z klasy w Groton, wstąpił na Harvard. W owych latach uniwersytet był ściśle rozwarstwiony. Studenci z rodzin cieszących się prestiżem społecznym, z których większość uczęszczała wcześniej do prywatnych szkół Wschodniego Wybrzeża, mieszkali poza kampusem w okazałych domach przy Mt. Auburn Street, znanej jako Złote Wybrzeże. Mniej zamożni młodzi mężczyźni, przeważnie absolwenci szkół średnich wywodzący się ze środowisk klasy średniej i robotniczej, zadowalali się znacznie skromniejszymi kwaterami w budynkach uniwersyteckich w obrębie Yard. Roosevelt i jego kolega z Groton Lathrop Brown zajęli trzypokojowy narożny apartament w Westmorly Court, najnowszym gmachu Złotego Wybrzeża i, przy pomocy Sary, urządzili go w niezwykle bogatym stylu, tak surowo zakazywanym przez rektora Peabody’ego. Jak na standardy Harvardu kosztujący 400 $ rocznie apartament FDR był luksusowy. Mieszkali tam z Brownem przez kolejne cztery lata, w otoczeniu innych absolwentów Groton oraz innych drogich, prywatnych szkół.

Mężczyźni ze Złotego Wybrzeża i Yard rzadko nawiązywali kontakty. Nie licząc przyjaźni wyrosłych na gruncie wspólnych zainteresowań w salach wykładowych czy na arenach sportowych, studenci z odmiennych środowisk społecznych mieli mało okazji do nawiązywania interakcji towarzyskich. Profesorowie potępiali podział kampusu, a Endicott Peabody gromił „przepaść pomiędzy Mt. Auburn Strett a Yard”, jednakże dopiero wraz z rozwojem systemu zakwaterowania w połowie lat 20. na Harvardzie doszło do czegoś na wzór integracji społecznej studentów⁴⁸.

Gdy Roosevelt wkraczał w progi uczelni, pewny ster władzy na Harvardzie nadal dzierżył wybrany już w 1869 r. prezydent Charles W. Eliot. Za jego kadencji Harvard zajął miejsce w awangardzie reformy uniwersyteckiej. Na porządku dziennym znalazła się nauka, a nie „nauczanie”. Edukacja była definiowana wyłącznie w kategoriach intelektualnych i nie zwracała większej uwagi na rozwój charakteru czy ochronę osobistej moralności. Katedry przydzielano na podstawie osiągnięć naukowych, a studenci, po kilku obowiązkowych kursach na pierwszym roku, mieli swobodę zapisywania się na dowolne zajęcia. Eliot wierzył, że student może sam wybrać dla siebie zajęcia lepiej, niż zrobiłby to ktokolwiek inny oraz, że wszystkie niezawodowe tematy są równie wartościowe. Uważał również, że studenci mogą wybierać kursy ze względu na wykładowcę, a nie program zajęć⁴⁹.

Nacisk kładziony na Harvardzie na rozwój intelektualny przyciągał znakomitych uczonych. William James, Hugo Münsterberg i Josiah Royce zasiadali na katedrze filozofii; wielki badacz Szekspira George Lyman Kittredge był ozdobą Wydziału Anglistyki, razem z Georgem Piercem Bakerem, założycielem „Zakładu 47” dla dramatopisarzy, i Charlesem Townsendem Copelandem, który dla całych generacji studentów Harvardu był po prostu niezrównanym „Copiem”. Na nowo ustanowionej katedrze zarządzania prym wiódł A. Lawrence Lowell; Frank W. Taussig wykładał ekonomię; Nathaniel Shaler, wybitny amerykański geolog, stał na czele Lawrence Scientific School; a Christopher Columbus Langdell był dziekanem prawa.

Dla studentów system wyboru oraz jego następstwa, a także dobrowolna obecność na zajęciach, były czymś ogromnie wyzwalającym. FDR i jego koledzy z Groton zaliczyli wymagane pierwszoroczne kursy na ostatnim roku edukacji poprzedniego szczebla, tak więc mogli zupełnie pominąć obowiązkowy program. Nie tylko mogli więc zostać absolwentami w trzy lata zamiast czterech, ale również wybrać zajęcia, jakie tylko chcieli. Roosevelta mocno ciągnęło do bogatych w fakty kursów z ekonomii, polityki i historii. „W college’u przez cztery lata chodziłem na zajęcia z ekonomii i wszystko czego mnie nauczono było błędne”, zażartował prezydent w 1941 roku⁵⁰. FDR podchodził poważnie do studiów – w przeciwieństwie do wielu „rezydentów Złotego Wybrzeża” nie realizował „kursów futbolowych” – i choć nie zdobył żadnych wyróżnień, to nigdy nie miał problemów. Dzięki systemowi wyboru zajęć unikał kursów filozoficznych czy teoretycznych, które mogłyby sprawić mu trudności. Myśl abstrakcyjna przez całe życie stanowiła dla Roosevelta tajemnicę, i Harvard tego nie zmienił.

Późną jesienią na pierwszym roku studiów FDR otrzymał niepokojące wieści z Hyde Park. Ojciec doznał poważnego ataku serca. A po nim następnego. Sara zabrała Jamesa do ich nowojorskiego apartamentu, żeby przebywał bliżej lekarzy, ale jego zdrowie stale się pogarszało. 8 grudnia, z rodziną przy łożu, James zmarł. „Wszystko skończone”, napisała Sara w dzienniku. „O 2:20 po prostu usnął. Dr Ely znajdował się w apartamencie i zawołałam go, ale było już za późno. Pisząc te słowa myślę, jak będę żyła po jego odejściu”⁵¹. James zostawił majątek około 600 000 $, czyli mniej więcej 14 000 000 $ w dzisiejszej walucie. Zarówno Franklin, jak i Rosy mieli fundusze powiernicze, a Sara otrzymała Springwood. Dwa lata wcześniej, gdy umarł jej ojciec, Sara i jej rodzeństwo odziedziczyli po 1 300 000 $ z fortuny Delano. Dzisiaj byłoby to ponad 28 000 000 $, i właśnie ten spadek stał się głównym źródłem zamożności rodziny FDR.

Roosevelt spędził wiosnę 1901 r. blisko matki. Tego lata, gdy pamięć o Jamesie wciąż obojgu bardzo ciążyła, postanowili nie wracać na Campobello, ale ruszyli do Europy. Rooseveltowie spędzili za granicą dziesięć tygodni, wracając pod koniec września, akurat na czas powrotu FDR na uczelnię. Najpierw, a było to na wodach norweskich fiordów na pokładzie eleganckiego wycieczkowca Princessin Victoria Luise linii Hamburg-Amerika – i nieopodal koła podbiegunowego, szczęśliwym trafem spotkali kajzera, Wilhelma II, który zaprosił ich na swój jacht. Sara uznała go za efektownego i energicznego, ale jego dziadek, Wilhelm I, którego niegdyś widziała w Paryżu, zapisał się w jej pamięci jako mężczyzna bardziej uprzejmy. Później odwiedzili Drezno, by Sara mogła pokazać Franklinowi, gdzie mieszkała i chodziła do szkoły jako dziecko. Tydzień spędzili z ciotką Laurą Astor Delano, wdową po wujku Franku, w Beau Rivage nad Jeziorem Genewskim. W Zurychu zatrzymali się w tym samym hotelu, w którym Sara spędzała miesiąc poślubny. W Paryżu, ich ostatnim przystanku, dowiedzieli się, że prezydent McKinley został postrzelony podczas wizyty na Wystawie Panamerykańskiej w Buffalo. Dwanaście dni później, gdy w drodze powrotnej do domu minęli latarnię morską na Nantucket, usłyszeli komunikat przed pokładowy megafon: „Prezydent McKinley zmarł minionej soboty”. Kuzyn Theodore został prezydentem Stanów Zjednoczonych⁵².

Po powrocie do Cambridge FDR rzucił się w wir szaleńczej aktywności. Po wyczerpującej rywalizacji na pierwszym roku, został wybrany do rady redaktorskiej gazety studenckiej The Harvard Crimson, która miała znajdować się w centrum jego uwagi przez następne trzy lata i często wymagała nawet czterech do sześciu godzin czytania artykułów przewidzianych do publikacji dziennie. Członkowstwo w radzie redaktorskiej wiązało się z prestiżem i odpowiedzialnością. Franklin chlubił się tym. Reprezentował gazetę na uroczystościach z okazji dwusetnej rocznicy istnienia Yale. Z perspektywy czasu była to doskonała okazja, bowiem na mównicy pojawili się prezydent Theodore Roosevelt, kanclerz Princeton Woodrow Wilson oraz FDR. Na trzecim roku Roosevelt został wybrany na redaktora prowadzącego Crimsona, pracował więc jeszcze ciężej. Naturalnie wiązało się to z odpowiedzialnością administracyjną. Sprawnie radził sobie z personelem i niezmiennie potrafił przypochlebić się zrzędnym drukarzom z Cambridge, by pozwalali na modyfikowanie składu tekstami nadesłanymi w ostatniej chwili przez opieszałych, uniwersyteckich dziennikarzy. „Elementem jego towarzyskości było pozbawione tarć dowodzenie”, wspominał kolega-redaktor W. Russell Bowie⁵³.

Na ostatnim roku Roosevelt został wybrany na redaktora naczelnego (przewodniczącego) Crimsona. Tytuł zdobył już w czerwcu, lecz pozostał na uczelni na czwarty rok, żeby wypełniać redaktorskie obowiązki. Profesorowie radzili mu rozpocząć studium podyplomowe. „W moim umyśle trwa zacięta walka pomiędzy tym a Law School, ale to drugie i inne obowiązki, to byłoby już za wiele”, zanotował w dzienniku⁵⁴. Tej jesieni zapisał się, jako absolwent historii, ale nie zamierzał zdobywać kolejnego stopnia naukowego. „Gazeta pochłania każdą chwilę” poinformował matkę na początku października⁵⁵. Jak zauważył Arthur Schlesinger, redakcja w Crimsonie stanowiła ukoronowanie harvardzkiej kariery FDR. Zarówno wówczas, jak i później, z perspektywy czasu, była dla niego skrajnie ważna⁵⁶. W późniejszych latach lubił żartować z reporterami, że jest byłym dziennikarzem. Gdy w 1914 r., jako asystent sekretarza marynarki, odwiedził Portland w stanie Oregon, powiedział fotografom prasowym, że również był „reporterem w Bostonie, dziesięć czy dwanaście lat” wcześniej i często ustawiał ludzi do zdjęć⁵⁷.

Tymczasem Sara uznała życie w Springwood bez Jamesa za uciążliwe. „Próbuję się czymś zajmować, ale jest ciężko”, zwierzyła się swojemu dziennikowi następnej wiosny⁵⁸. Weszła w buty Jamesa – zarządzała majątkiem, nadzorowała pracowników, zajmowała się sprawami biznesowymi – i zasadniczo dobrze sobie radziła. FDR wrócił do Springwood na Boże Narodzenie, ale w przeciwieństwie do poprzednich lat świętowanie było wyciszone. W styczniu nabrał tempa sezon towarzyski. W pierwszy weekend nowego roku Franklin wybrał się do Waszyngtonu, by wziąć udział w gali zorganizowanej w Białym Domu przez TR i jego małżonkę Edith z okazji debiutu ich córki, Alice. Było to najważniejsze wydarzenie towarzyskie sezonu. FDR spędził w zatłoczonej stolicy trzy dni, podczas których uczestniczył w formalnych kolacjach, w przyjęciu w austriackiej ambasadzie, a także na samym balu w Sali Wschodniej Białego Domu. Był na herbacie u kuzyna Theodore’a, zjadł obiad w domu kuzynki Bamie przy N Street, a następnie odbył drugą prywatną rozmowę z prezydentem. „To jedne z najbardziej interesujących i przyjemnych trzech dni, jakie przeżyłem”, napisał do Sary⁵⁹.

FDR wrócił do Cambridge, a wkrótce dołączyła do niego matka. Zima w Hyde Park stała się zbyt melancholijna. Zajęła apartament w Bostonie i dyskretnie włączyła się w towarzyskie i kulturalne życie miasta. Sara chciała znaleźć się „na tyle blisko uniwersytetu, żeby być pod ręką, gdyby [Franklin] mnie potrzebował i na tyle daleko, żeby nie przeszkadzać w jego uczelnianym życiu”⁶⁰. Franklin wyglądał na zachwyconego. Często przyjeżdżał na obiady, a czasami zostawał na noc. Kolejnej zimy Sara wróciła do Bostonu na następne trzy miesiące. Uczestniczyła pośrednio we wszystkich sukcesach FDR i zapewniała mu oparcie w napotkanych rozczarowaniach. „Jego ojciec i ja zawsze oczekiwaliśmy wiele od Franklina”, rzekła pewnego razu. „W końcu posiadał wiele zalet, których inni chłopcy nie mieli”⁶¹.

Jeżeli chodzi o życie towarzyskie, to „karnecik taneczny” FDR na Harvardzie był zapełniony ściślej niż u większości kolegów. Utrzymywał konia oraz małą motorówkę i rzadko zdarzał się weekend, aby nie uczestniczył w kolacji lub przyjęciu gdzieś w rejonie Bostonu⁶². Nie został przyjęty do Porcellain, najbardziej prestiżowego bractwa na Harvardzie, ale dostał się do Fly (Alpha Delta Phi) oraz Hasty Pudding, w obu pełnił funkcję bibliotekarza i nabył swój dożywotni nawyk kolekcjonowania pamiątek związanych z amerykańską marynarką. Lata później, sięgając po typową dla siebie przesadę, powiedział jednemu z dalekich krewnych, że nie dostanie się do Porcellain było „największym rozczarowaniem, jakie mnie spotkało”⁶³. Natomiast jak zauważył jego współlokator Lathrop Brown „Franklin nie był typowym człowiekiem bractwa jego pokolenia. Myślał o czymś więcej niż siedzeniu w oknie siedziby bractwa i krytykowaniu przechodniów. To, że nie ,dostał się’ do Porcellain oznaczało tyle, że uniknął wszelkich ograniczających wpływów licznych czarujących ludzi, którzy uważali, że świat należy do nich i którzy nie chcieli nic w nim zmieniać”⁶⁴.

Roosevelt uzyskał dyplom Harvardu w 1903 roku. Natomiast zgodnie z tradycją Ligi Bluszczowej był członkiem rocznika ‘04. Po zakończeniu nauki został wybrany stałym przewodniczącym komisji rocznika, czyli osobą kluczową dla spraw absolwentów. Roosevelt nie zdobył żadnych nagród i nie dostał się do Phi Beta Kappa, ale świetnie rozwinął się intelektualnie. Czasy uniwersyteckie pomogły mu ponownie rozbudzić pewność siebie i wzmocniły jego wrodzony optymizm, tak pieczołowicie pielęgnowany przez Jamesa i Sarę. Jak napisał jeden z jego biografów: „W Groton Roosevelt nauczył się dogadywać z rówieśnikami; na Harvardzie nauczył się im przewodzić”⁶⁵.

1  Odręczny wpis Jamesa jest prezentowany w muzeum Franklin D. Roosevelt Library.

2  Konflikt pomiędzy Sarą i Jamesem został opisany w James Roosevelt i Sidney Shalett, Affectionately, F.D.R., New York, Harcourt, Brace, 1959, s. 34.

3  Uwagi Warrena Delano zostały zaczerpnięte z jego listów do syna Warrena III, znajdujących się w Delano Family Papers, FDRL.

4  Dziennik Sary Roosevelt, 19 marca 1882 r., FDRL. Kopia wpisu Sary została przedrukowana Rita Halle Kleeman, Gracious Lady, New York, D. Appleton– Century, 1935, s. 129.

5  Warren Delano do Warrena Delano III, FDRL.

6  Bureau of the Census, U.S. Department of Commerce, The Statistical History of the United States from Colonial Times to the Present, Stamford, Conn., Fairfield Publishers, 1965, s. 7, 23, 57; B. R. Mitchell, European Historical Statistics, 1750-1970, New York, Columbia University Press, 1975, s. 85, 89.

7  PKB (wyrażone w milionach dolarów z roku 1990)

1870

1882

Francja

71 419

89 167

Niemcy

44 101

55 126

Wielka Brytania

95 961

122 459

USA

98 418

177 153

Źródło: Angus Madison, Monitoring the World Economy, 1820-1992, Paris, Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, 1995, s. 180, 182.

8  Statistical History of the United States, s. 207, 212, 369, 416-417.

9  Franklin D. Roosevelt, nie zatytułowane i nie datowane wspominki podyktowane w Białym Domu, FDRL.

10  SDR, My Boy Franklin, s. 44-46.

11  Mittie Roosevelt do Elliotta Roosevelta, 7 czerwca 1882 r., Eleanor Roosevelt Papers, FDRL. Autorką podkreślenia była Mittie.

12  Rita Halle Kleeman, nie zatytułowane notatki, FDRL.

13  Sara niezmordowanie prowadziła dziennik i odnotowywała codzienne wydarzenia w Algonac i Springwood z typową dla wyższych sfer dokładnością. Należało to do charakterystycznych cech Delano, którzy najwidoczniej wierzyli, że nie ma rzeczy niewartych opisania. A jednak z jakichś przyczyn Sara zniszczyła swoje dzienniki dotyczące okresu 1884-1887. Nikt nie wie z jakich. Rozmaici autorzy sugerowali, że do dzienników przeniknęły dowody świadczące o napięciach małżeńskich, w związku z czym Sara postanowiła je unicestwić. Zobacz Geoffrey C. Ward, Before the Trumpet, New York, Harper & Row, 1985, s. 124-125; zobacz też Nona Ferdon, „Franklin D. Roosevelt: A Psychological Interpretation of His Childhood and Youth”, (rozprawa doktorska, University of Hawaii, 1971).

14  SDR, My Boy Franklin, s. 6.

15  FDR do Jeanne Rosat-Sandoz, 31 marca 1933 r., FDRL.

16  FDR do SDR, 1888. The Roosevelt Letters: Being the Personal Correspondence of Franklin Delano Roosevelt, t. 1, s. 30, Elliott Roosevelt, red., London, George G. Harrap & Co., 1949. Kopia faksymilowa listu FDR została przedrukowana na s. 128-129.

17  SDR, My Boy Franklin, s. 33.

18  Ibid., s. 20-21. Syn prezydenta Elliott napisał: „W pewnym znaczeniu tego słowa [FDR] nie miał ojca, lecz człowieka, który mógłby być jego dziadkiem, który, nieważne jakby się starał, nie był w stanie nadążyć za dorastającym synem”. Elliott Roosevelt i James Brough, An Untold Story: The Roosevelts of Hyde Park, New York, G. P. Putnam’s Sons, 1973, s. 35.

19  FDR do JR, 7 czerwca 1890 r. Roosevelt Letters, t. 1, s. 32.

20  Ward, Before the Trumpet, s. 140.

21  Kleeman, Gracious Lady, s. 151-152. Germanic był nie tylko najnowszym, ale i najszybszym statkiem na trasie północnoatlantyckiej. Trzykrotnie zdobył błękitną wstęgę za rekordowo szybkie pokonanie Atlantyku. W lutym 1899 r. jednostka zatonęła w nowojorskim porcie pod ciężarem 1800 t lodu nagromadzonego w wyniku srogiego sztormu na Północnym Atlantyku. Została jednak podniesiona i wyremontowana, następnie pływała pod wieloma banderami, a po siedemdziesięciu pięciu latach służby została ostatecznie zezłomowana w Mesynie na Sycylii, w październiku 1950 roku.

22  Kleeman, Gracious Lady, s. 144.

23  Ibid., s. 146.

24  SDR, My Boy Franklin, s. 4.

25  Kleeman, Gracious Lady, s. 138.

26  The Philadelphia Record, 6 kwietnia 1913 r.

27  SDR, My Boy Franklin, s. 7. „Jego ojciec uważał, że jedynak nie powinien wybierać zawodu, przez który oddalałby się tak bardzo od domu”, stwierdziła Eleanor. Autobiography, s. 47, New York, Harper & Brothers, 1961.

28  Ernest K. Lindley, Franklin D. Roosevelt: A Career in Progressive Democracy, s. 47 Indianapolis, Bobbs-Merrill, 1931.

29  Admirał Ross T. McIntire, White House Physician, New York, G. P. Putnam’s Sons, 1946, s. 78-79. W momencie jego śmierci, kolekcja znaczków Roosevelta była wyceniana na 79 627 $. Wkrótce potem została sprzedana na aukcji za 212 847 $, czyli około 2 500 000 dzisiejszych dolarów. Suma ta nie bierze pod uwagę faktu, że w przeciągu owych 58 lat wartość kolekcji uległaby zwiększeniu. The New York Times, 7 czerwca 1945 r. Jeżeli chodzi o kolekcję FDR’s collection, zobacz Brian C. Baur, Franklin D. Roosevelt: The Stamp Collecting President, Sidney, Ohio, Linn’s Stamp News, 1999.

30  Lindley, Franklin D. Roosevelt, s. 48; SDR, My Boy Franklin, s. 27.

31  Żaden szczegół działalności kościoła nie umykał uwadze FDR. W 1941 r., gdy kościelny skarbnik zrezygnował ze swej funkcji, prezydent zgłosił własnego kandydata. „Co sądzisz o młodym człowieku, który prowadzi aptekę?”, napisał do sąsiada Geralda Morgana. „Dobrze się zapowiada. Jest zagorzałym republikaninem!”, President’s Secretary’s File (PSF) 154, FDRL. Zobacz też Ward, Before the Trumpet, s. 156-157.

32  Eleanor Roosevelt, This Is My Story, New York, Harper & Brothers, 1937, s. 149-150. Po śmieci prezydenta Eleanor napisała: „Myślę, że uważał, iż w chwilach wielkiego kryzysu kierowały nim siła i mądrość przerastające jego własne, bowiem jego wiara religijna, choć prosta, była niezachwiana i bezpośrednia (…). Zawsze czułam, że religijność mojego męża miała coś wspólnego z jego pewnością siebie”. This I Remember, New York, Harper & Brothers, 1949, s.69-70.

33  FDR do Muriel i Warrena Robbinsów (dzieci z pierwszego małżeństwa ciotki Kassie Delano) 30 maja 1891 r. 1 Roosevelt Letters 35. FDR utrzymał kontakt z Robbinsami do końca życia, a w 1933 r. mianował Warrena przedstawicielem USA w Kanadzie.

34  The New York Times, 17 stycznia 1933 r. Zobacz też Christian Bommersheim do rodziny Rooseveltów, 1 lipca 1891 r., FDRL.

35  Kleeman,Gracious Lady, s. 166. W przeddzień II wojny światowej, gdy znajdował się pod ostrzałem izolacjonistycznych krytyków za swą probrytyjskość i profrancuskość, Roosevelt nie potrafił się powstrzymać przed nawiązaniem do dziecięcych dni spędzonych w cesarskich Niemczech. „Jako dziecko nie znałem Wielkiej Brytanii i Francji”, powiedział prezydent, „znałem za to Niemcy. Jeżeli już, to spoglądałem na Niemcy, które znałem z o wiele większą przyjaźnią, niż na Wielką Brytanię czy Francję”. Roosevelt Letters, t. 3, s. 943.

36  Cytat w Bernard Asbell, The F.D.R.Memoirs, New York, Doubleday, 1973, s. 24.

37   18 września 1896 r., Roosevelt Letters t.1, s.47-48.

38  Ibid., s. 45. Zobacz też Frank D. Ashburn, Peabody of Groton, New York, Howard McCann, 1944, s. 45. „Kilka dni temu zdarzyła się u nas smutna strzelanina”, napisał Peabody do przyjaciela mieszkającego na wschodzie 8 lipca 1882 roku. „Zacny młody zastępca szeryfa został zamordowany przez pijanego Meksykanina. Starali się podburzyć miejscowych na tyle, żeby zlinczować mordercę – ale zabrakło lidera. Naprawdę uważam, że przy następnym morderstwie białego, przykład sprawiedliwości pogranicza byłby czymś dobrym – pełno tu bowiem desperados, którzy cenią życie innych oraz własne bardzo nisko”. Ibid, s. 59.

39  Statistical History of the United States, s. 91.

40  Cytat w Arthur M. Schlesinger, Jr., The Crisis of the Old Order, Boston, Houghton Mifflin, 1957, s. 321.

41  Roosevelt był pod takim wrażeniem odczytu Opowieści wigilijnej przez starszego Peabody’ego, że gdy tylko doczekał się własnej rodziny, to każdej Wigilii Bożego Narodzenia sam zabierał się za czytanie streszczonej wersji, nalegając, aby zgromadzona familia przyłączała się, powtarzając ostatnie słowa Małego Tima: „Boże błogosław nas”. James Roosevelt, Affectionately, F.D.R., s. 57. Zobacz też Rexford G. Tugwell, The Democratic Roosevelt, New York, Doubleday, 1957, s. 510.

42  Peabody do Campa, 23 listopada 1909 r., przedruk w Ashburn, Peabody, s. 195.

43  The New York Times, 3 czerwca 1934 r. Niedługo po objęciu fotela prezydenta FDR napisał do Peabody’ego: „Do błogosławieństw mego życia zaliczam to, że w latach, gdy się kształtowałem, dany był mi przywilej pańskiej przewodniej ręki i, że mogłem korzystać z pańskiego inspirującego przykładu”. Przedruk w Ashburn, Peabody, s. 349.

44  Cytat w Roosevelt Letters, t.1, s. 47. Nie wszyscy studenci radzili sobie tak dobrze jak FDR. Dla przykładu, Peabody uważał Deana Achesona [Groton, rocznik ’11] za „niepożądanego obywatela (…) tak nonszalanckiego i nieprzyjemnego”, że grono pedagogiczne nie chciało mieć z nim nic wspólnego. Peabody do ojca Achesona, 13 marca 1909 r., Peabody Papers, Houghton Library, Harvard University.

45  FDR do mamy i taty, 14 maja1897 r., Roosevelt Letters, t. 1, s. 97.

46  Ibid., 25 czerwca 1900 r., s. 356-357.

47  W 1933 r. FDR przypisał uwagę odnośnie chłopięcych ideałów Phillipsowi Brookesowi, Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt, 1933, s. 419, Samuel I. Rosenman, red., New York, Random House, 1948.

48  Cytat w Roosevelt Letters, t. 1, s. 362. Filozof William James ubolewał, że młodzi mężczyźni mieszkający na Yard „rzadko lub nigdy pukali do drzwi Pudding lub Porcellian; w dniach, gdy karmazynowy kolor jest najlepiej widoczny krążą gdzieś w tle, a jednak są odurzeni i uniesieni znalezioną tam pożywką”. William James, „The True Harvard”, Harvard Graduates Magazine, nr 12, s. 7 (wrzesień 1903).

49  Eliot, będąc pod silnym wpływem intelektualizmu niemieckich uniwersytetów, wierzył w jednolitość dążenia do uzyskania wiedzy. Jak opisał to w swym słynnym przemówieniu na temat celów szkolnictwa wyższego, „Dziś nie ma różnicy pomiędzy filologiczną a przyrodniczą metodą studiów, czy pomiędzy psychologiczną a fizjologiczną. Studenci historii i historii naturalnej, fizyki i metafizyki, literatury i sztuk pięknych, przekonują się, że choć ich dziedziny nauki są odmienne, to metody i duch są takie same. Owa jedność metody cechuje prawdziwy uniwersytet”. Jeżeli chodzi o krytykę tego podejścia, zobacz Samuel Eliot Morison, Three Centuries of Harvard, 1636-1936, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1936, s. s. 342-346.

50  Public Papers of Franklin D. Roosevelt, 1941, s. 460.

51  Kleeman, Gracious Lady, s. 209; Ted Morgan, FDR: A Biography, s. 77, New York, Simon & Schuster, 1985.

52  Kleeman, Gracious Lady, s. 218-219; Ward, Before the Trumpet, s. 230.

53  Harvard Alumni Bulletin, nr 47, s. 444 (28 kwietnia 1945). Bowie został później pastorem w episkopalnym kościele łaski Bożej w Nowym Jorku.

54  Dziennik FDR, 1 października 1903 r., FDRL.

55  FDR do SDR, 7 października 1903, Roosevelt Letters, t. 1, s. 434-435.

56  Schlesinger, Crisis of the Old Order, s. 324. „Być może najbardziej przydatne przygotowanie do służby publicznej w college’u, zdobył w harvardzkim Crimsonie”, powiedział Roosevelt wiele lat później. Cytat w Nathan Miller, FDR: An Intimate History, New York, Doubleday, 1983, s. 39.

57  The Oregonian (Portland), 20 kwietnia 1914 r.

58  Kleeman, Gracious Lady, s. 213.

59  FDR do SDR, 6 stycznia 1902 r., Roosevelt Letters, t. 1, s. 403.

60  SDR, My Boy Franklin, s. 55-56.

61  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 243.

62  FDR napisał do Sary: „W zeszłym tygodniu jadłem obiad u Quincych, Armorych i Thayerów, w trzech tak wytwornych miejscach, jakie może znaleźć w błękitnokrwistym, pełnym błękitnych rajstop, zajadającym się fasolą Bostonie!”, 12 stycznia 1904 r., Roosevelt Letters, t. 1, s. 447.

63  Roosevelt powiedział to synowi Bamie, W. Sheffieldowi Cowlesowi, Jr., który wracał z Europy wraz z prezydentem Wilsonem w 1919 roku. List, Cowlesa do Nathana Millera, 18 marca 1980 r., w FDR: An Intimate History, s. 35, 513.

64  Lathrop Brown w 1912 r. został wybrany do Kongresu w stanie Nowy Jork z ramienia Partii Demokratycznej, a później służył jako sekretarz podczas konferencji przemysłowej prezydenta Wilsona w 1919 roku. Cytowane słowa wypowiedział do Frank Friedela, zostały one przedrukowane w Ward, Before the Trumpet, s. 237. Brown był członkiem Porcellian.

65  Freidel, Apprenticeship, s. 52.

ROZDZIAŁ III
ZATRZYMAĆ NAZWISKO W RODZINIE

Nic nie cieszy oka tak, jak dobrze wyglądająca dama,

nic nie odświeża ducha tak, jak jej towarzystwo,

nic nie schlebia ego tak, jak afekcja z jej strony.

- FRANKLIN DELANO ROOSEVELT

Niecały rok po ukończeniu Harvardu FDR ożenił się z Anną Eleanor Roosevelt, jego daleką kuzynką i osieroconą córką jego ojca chrzestnego Elliotta – wysoką, efektowną młodą kobietą, opisywaną przez wielbiącą ją, nowojorską prasę słowami „piękna”, „królewska” czy też „wspaniała”, z „większym prawem do dobrego wyglądu niż ktokolwiek z Rooseveltów”¹. Franklin był wrażliwym dwudziestotrzylatkiem. Eleanor miała trzy lata mniej: choć jej matka była dokładnie w tym samym wieku, gdy ją powiła, to Eleanor jeszcze nic nie wiedziała o „ptaszkach i pszczółkach”. Jej syn, James, obwieścił później², że pocałunek, jaki wymieniła z Franklinem na zakończenie uroczystości ślubnej był pierwszym w przeciągu ponad dwuletnich zalotów³.

FDR lubował się w żeńskim towarzystwie przez całe dorosłe życie. Niemniej poznał je późno. Przez czternaście lat w Springwood jego kontakt z płcią przeciwną był bardzo ograniczony. W Groton, jeżeli chodzi o organizowanie życia towarzyskiego, polegał na matce: „Chciałbym, żebyś pomyślała o jakiejś godnej partnerce dla mnie na tańce w NY, abym znalazł kogoś wcześniej i nie został na lodzie”⁴. Na Harvardzie obywał się już bez matki, ale wahał się podejmować samodzielne kroki. „Co myślisz o tym, żebym zabrał MDR [Muriel Delano Roosevelt], Helen [Roosevelt] i Mary Newbold na mecz Harvard-West Point w sobotnie popołudnie?”, zapytywał Sarę. „Jeżeli to pochwalasz, poczyń ustalenia odnośnie pociągów”⁵.

Jednak stopniowo jego niepewność zanikała. Pod koniec drugiego roku FDR był już czarujący i rozluźniony, z zapałem wkradał się w łaski odpowiednich młodych panien z bostońskiej klasy wyższej oraz ich rodzin. Był rok 1902 – apogeum wiktoriańskiej powściągliwości. W przeciwieństwie do Johna F. Kennedy’ego i jego kolegów z roku, którzy w latach 30. stawiali na śmielsze podejście, mężczyźni z pokolenia FDR poruszali się bardziej krętymi ścieżkami. W wysoce dystyngowanych kręgach kontakty z płcią przeciwną toczyły się pod czujnym okiem przyzwoitek. Dotyk był ryzykowny, pocałunek naciągał granice przyzwoitości, a seks przedmałżeński podlegał absolutnemu zakazowi. Istniały dwa wyjścia: towarzystwo kobiet lekkich obyczajów, dla których seks był rzemiosłem lub małżeństwo. Dla kogoś o tak pruderyjnym wychowaniu jak FDR, pierwsze było czymś nie do pomyślenia⁶. W konsekwencji Franklin oświadczał się nie raz, lecz trzykrotnie młodym kobietom, które przykuły jego uwagę na uczelni.

Pierwszą miłością FDR w Cambridge była Frances Dana, wnuczka zarówno Richarda Henry’ego Dana (autora Two Years Before the Mast), jak i Henry’ego Wadswortha Longfellowa. Sara ponoć wyperswadowała synowi to małżeństwo, ponieważ panna Dana była katoliczką, czyli kandydatką nie do przyjęcia dla protestanckich Delano i Rooseveltów⁷. Po Frances FDR zauroczyła Dorothy Quincy, córa kolejnej elitarnej familii z Bostonu. Następnie Alice Sohier, nadzwyczajnie piękna córka starego rodu z North Shore. Jej matka pochodziła z Aldenów, klanu z Massachusetts starszego nawet od Delano, z kolei ojciec był sprawnym biznesmenem z Nowej Anglii, posiadającym miejski dom w Bostonie, posiadłość w Beverly oraz letnie domy w Maine i New Hampshire. W pewnym momencie 1902 r. Franklin i Alice rozmawiali o małżeństwie. FDR miał wówczas dwadzieścia lat, Alice ledwie siedemnaście. Jako jedynak, Roosevelt powiedział Alice, że pragnie dużej rodziny – przynajmniej sześciorga dzieci. To ewidentnie ją zaniepokoiło, albowiem powiedziała później przyjaciółce, że postanowiła nie wychodzić za Franklina, gdyż „nie chciałam być krową”⁸. Jednakże więź pomiędzy FDR a Alice nie pękła tak łatwo. Nadal się spotykali, a jesienią rodzice Alice wysłali córkę do Europy – użyli polisy ubezpieczeniowej przeciwko młodzieńczym namiętnościom. Wiele lat później FDR rzucił na ich rozstanie nowe światło:

„Dawno temu, gdy byłem w Cambridge, poważnie myślałem o ożenku z bostońską dziewczyną i osiedleniu się w Back Bay (…). Dzięki łasce pańskiej odbyłem wówczas podróż i spotkałem wielu prawdziwych Amerykanów, czyli tych z Zachodu i Południa. Zostałem ocalony, ale w ostatniej chwili”⁹.

Podobnie jak w przypadku wielu opowiastek FDR i w tej fakty swobodnie mieszają się z fikcją. To Alice, nie on, wycofała się z pomysłu o małżeństwie i to ona wyruszyła w rozstrzygającą sprawę podróż w 1902 roku¹⁰.

Z powodu wyjazdu Alice Sohier do Europy, Franklin spotkał Eleanor. Każdej jesieni nowojorska socjeta rozpoczynała sezon towarzyski od uroczystego pokazu koni w Madison Square Garden. Dopóki je organizowano, Rooseveltowie znad rzeki Hudson zawsze byli ich prominentnymi uczestnikami, czasami jako wystawcy, czasami sędziowie, niemniej nigdy ich nie brakowało. Dzień 17 listopada 1902 r. nie stanowił wyjątku. Rodzinna loża, utrzymywana wówczas przez przyrodniego brata FDR, Rosy’ego – konesera powożenia i eleganckich powozów – dosłownie pękała w szwach od zgromadzonych w nim Rooseveltów: Franklin, córka Rosy’ego Helen, jej kuzynka Eleanor, narzeczony Helen Theodore Robinson (kolejny kuzyn), sąsiadka z Hyde Park Mary Newbold oraz wujowie i ciotki z Long Island i Connecticut. Po pokazie Rosy zabrał młodzież na obiad do Sherry’s, najmodniejszej restauracji w Nowym Jorku. „Obiad z Jamesem Rooseveltem Rooseveltem, Helen Roosevelt Roosevelt, Mary Newbold i Eleanor Roosevelt w Sherry’s”, zanotował FDR w dzienniku – po raz pierwszy, wspominając o Eleanor¹¹. Dwa tygodnie później zjadł z nią oraz swoją bratanicą Helen lunch w Nowym Jorku, a po upływie kolejnych dwóch tygodni, gdy przebywał w mieście z Sarą na ostatnich przedświątecznych zakupach, wymknął się na herbatę z Eleanor.

Oboje spotkali się ponownie w Waszyngtonie, podczas państwowych uroczystości noworocznych. FDR zatrzymał się u kuzynki Bamie na N Street; Eleanor u córki TR Alice w Białym Domu. W Nowy Rok stali razem w „wewnętrznym kręgu”, obserwując jak kuzyn Theodor ściska dłonie tysiącom sympatyków w Sali Wschodniej. Wypili herbatę z Alice i panią Roosevelt, zjedli obiad z prezydentem w jadalni Białego Domu, a następnie udali się do teatru, gdzie Franklin, jak sam zapisał, siedział „blisko Eleanor. Bardzo ciekawy dzień”.

Miesiąc później Eleanor znalazła się wśród gości zaproszonych przez Rosy’ego do Sherry’s dla uczczenia dwudziestych pierwszych urodzin Franklina, który opisał tę sprawę jako „bardzo radosną”. Pod koniec czerwca Eleanor przyjechała do Springwood na czterodniowy weekend, w towarzystwie pięciorga innych młodych ludzi oraz służącej. Trzy tygodnie później odbyło się kolejne przyjęcie, w którym uczestniczyła Eleanor, ponownie wraz ze służącą. W sobotę 7 lipca, po spokojnym popołudniu, które minęło na wylegiwaniu się na trawniku, Franklin zabrał całą grupę na rejs połączony z kolacją na pokładzie Half Moon, rodzinnego jachtu żaglowo-motorowego. „Na pokładzie tej łodzi Franklin był w swoim żywiole”, wspominała jego kuzynka Corinne Robinson – „przystojniak przy rumplu, wspaniały i absolutnie pewny siebie żeglarz”¹². Tego wieczoru, gdy inni udali się do łóżek, Franklin zanotował w dzienniku, że miniony dzień przyniósł mu wielką radość. „E. to anioł”. FDR był ponownie zakochany.

Nie wiadomo czy poinformował o tym Eleanor. Franklin mógł do niej pisać, ona mogła odpowiadać, ale żadne wczesne listy nie przetrwały. W 1937 r., gdy pracowała nad pierwszym tomem autobiografii, Eleanor spaliła wszystkie listy od Franklina, gdyż jego młodzieńcze deklaracje wierności były dla niej zbyt bolesną lekturą¹³. FDR pieczołowicie przechowywał listy od Eleanor, ale żadne nie datują się na opisywany tu okres. W epoce wiktoriańskiej korespondencja pomiędzy młodym mężczyzną i młodą kobietą nie przychodziła lekko. Jak zauważyła później Eleanor: „Uważano, że żadna dziewczyna nie jest zainteresowana mężczyzną i nie okazuje wobec niego żadnej sympatii, dopóki nie wykonał on wszelkich awansów. Zanim napisałaś lub otrzymałaś list od mężczyzny, znałaś go już bardzo dobrze (…) a podpisanie się inaczej niż ,z wielkim poważeniem pańska’ byłoby nie tylko naruszeniem dobrych manier, ale i przyznaniem się do absolutnie niedopuszczalnego uczucia”¹⁴.

Ten sztywny pogląd Eleanor odzwierciedla wychowanie pod jeszcze ciaśniejszym kloszem niż w przypadku FDR. Jej matka, Anna Rebecca Hall, zmarła na dyfteryt, gdy Eleanor miała zaledwie osiem lat. Niecałe dwa lata później jej ojciec, Elliott, popadł w alkoholizm. Od czasu śmierci matki do zamążpójścia znajdowała się pod opieką babki ze strony matki, najpierw w majątku Hall w Tivoli nad rzeką Hudson, a następnie w szkole z internatem w Anglii. Nie licząc wakacji, podczas których sporadycznie widywała kuzyna Roosevelta, była praktycznie rzecz biorąc odizolowana od męskiego towarzystwa. Jeżeli chodzi o kwestie materialne, Eleanor była dobrze zaopatrzona. Natomiast zakonnica nowicjuszka spotkałaby w życiu więcej mężczyzn niż ona.

Latem 1903 r. Franklin od czasu do czasu widywał Eleanor, zawsze pod czujnym okiem przyzwoitki, a jesienią zaprosił ją do Cambridge na mecz z Yale, tradycyjnie ostatnie spotkanie futbolowe sezonu. Po meczu Eleanor wybrała się do Groton w odwiedziny do młodszego brata. FDR ruszył w jej ślady następnego ranka i spędził z nią niedzielę. Franklin oświadczył się podczas przechadzki nad rzeką Nashua, a Eleanor przyjęła oświadczyny: „Nigdy nie zapomnę tego spaceru”, zanotował FDR wieczorem. Eleanor stwierdziła, że „Wydawało się to zupełnie naturalne”¹⁵.

W następny weekend Franklin wybrał się do Fairhaven w Massachusetts, żeby uczestniczyć w Święcie Dziękczynienia u Delanów. Gdy zabrał matkę na bok i podzielił się nowiną, Sara była oszołomiona. „Franklin obwieścił mi dość wstrząsającą nowinę”, napisała w dzienniku. Sara nie miała nic przeciwko Eleanor, którą dobrze znała i często gościła w Springwood. Uważała po prostu, że Franklin jest za młody. Gdy jej ojciec się żenił, miał trzydzieści trzy lata i zdążył już ugruntować swą pozycję głównego gracza na chińskim rynku. Mógł więc coś zaoferować swojej żonie. FDR był wciąż w college’u. Dopiero następnej jesieni miał przestąpić progi szkoły prawniczej. Był w dużej mierze uzależniony od matczynego wsparcia i, gdyby miała takowe życzenia, Sara mogła najpewniej zakazać tego ożenku. Jednak zamiast tego wymusiła na Franklinie i Eleanor przyrzeczenie, że przez rok zachowają swe zaręczyny w tajemnicy, nie będą się widywali bez stosownego nadzoru i będą trzymać się na odpowiedni, niebudzący podejrzeń dystans. Sara grała na czas. Wiedziała z własnego doświadczenia, jak krucha potrafi być młodzieńcza miłość. Dwadzieścia siedem lat wcześniej jej romans ze Stanfordem Whitem rozpłynął się, gdy trzymano ich z dala od siebie, a więc i teraz rok mógł ochłodzić żarliwość młodej pary. Natomiast Franklin i Eleanor wierzyli, że roczna przerwa zmiękczy opór Sary. Zgodzili się na ten układ i postanowili jak najlepiej go wykorzystać.

Franklina i Eleanor łączyło wspólne dziedzictwo. Oboje byli Rooseveltami. Jednakże dzięki przodkom ze strony matki, Eleanor zajmowała miejsce w niebiańskiej konstelacji Livingstonów i Ludlowów, Ver Plancków i Stuyvesantsów, rodów wywodzących swe pochodzenie od czasów nadań monarchów restauracji Stuartów i holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Jedną z odległych przodkiń Eleanor była Amy Stuyvesant, siostra Petera Stuyvesanta, gubernatora generalnego kolonii Nowych Niderlandów¹⁶.

Niewiele rodzin, może z wyjątkiem Adamsów z Massachusetts i Leesów z Wirginii, mogło mierzyć swój patriotyczny wkład w zmagania o niepodległość Ameryki z nowojorskimi Livingstonami, wśród których znajdowali się sygnatariusze Deklaracji Niepodległości i Konstytucji, sędziowie Sądu Najwyższego oraz dwóch sekretarzy stanu¹⁷. Kanclerz Robert Livingston, jeden z najznamienitszych prawników USA, przyjmował przysięgę prezydencką od George’a Washingtona w 1789 roku. Jego wnuczka Elizabeth (prababka Eleanor) uciekła z domu, by wyjść za Edwarda Ludlowa, potomka równie znakomitego rodu znad rzeki Hudson, raczej torysowskiego niż patriotycznego, i jednego z najzamożniejszych w całej Ameryce. Edward Ludlow założył wiodącą spółkę zajmującą się nieruchomościami w Nowym Jorku, a w 1861 r. jego córka, Mary Livingston Ludlow (babka Eleanor) wyszła za Valentina Halla, Jr., spadkobiercę jeszcze większej fortuny handlowej. Hallowie mieli sześcioro dzieci, a najstarszym z nich była matka Eleanor, Anna¹⁸.

Po mieczu ojciec Eleanor, Elliott, był młodszym bratem Bamie oraz TR, dzieckiem Theodore’a Roosevelta seniora i jego żony Mittie¹⁹. Podobnie jak Aspinwallowie i Delano zaszczepili świeży wigor linii rodu z Hyde Park, tak Mittie, czarująca, południowa piękność z hrabstwa Cobb w Georgii, solidnie „przyprawiła” klan z Long Island. Mittie, jedno z czternaściorga wnucząt Marthy i Jamesa Stephensa Bullochów była żywą gospodynią oraz zuchwałą amazonką, która urzekła nowojorską socjetę. Jej przyjaciele z Georgii twierdzili później, że TR odziedziczył „swą wspaniałą dziarskość i energię” właśnie po swojej matce z południa.

Rodzice Eleanor przeżyli iście baśniowy romans: Elliott, czarujący niczym książę z bajki playboy; Anna, absolutnie zniewalająca piękność. A jednak owa baśń zakończyła się tragicznie. W przeciwieństwie do braci i sióstr, Elliott cierpiał na fatalną przypadłość. Do dzisiaj z całą pewnością nie wiadomo, co mu dolegało. Nie da się ostatecznie określić, czy cierpiał na epilepsję, chorobę umysłową, czy też stanął na krawędzi przez nieokiełznane pobłażanie swoim słabościom²⁰. Wiadomo natomiast, że nie potrafił znieść rygorów formalnej edukacji, że porzucił St. Paul w wieku szesnastu lat, spędził mniej więcej rok na polowaniach i łowieniu ryb na zachodzie, a do Nowego Jorku wrócił tuż przed śmiercią ojca w 1878 roku. Sędziwy Roosevelt zostawił każdemu z czworga potomków około 125 000 $, co mogło zapewnić roczny dochód na poziomie 8000 $ – czyli więcej niż dwudziestokrotności zarobków przeciętnej amerykańskiej rodziny. Kiedy w 1884 r. odeszła ich matka, Mittie, rodzeństwo otrzymało dodatkowe 65 000 $ na osobę. To zapewniało każdemu z dzieci roczny dochód rzędu 14 000 $. Proste przeliczenie pozwala porównać to do 250 000 dzisiejszych dolarów²¹, natomiast pieniądze miały wówczas większą siłę, gdyż w latach 80. XIX wieku nie istniał podatek dochodowy²².

Elliott spędził w Nowym Jorku dwa lata po śmierci ojca grając w polo, pijąc na umór i wiodąc towarzyski żywot dobrze skoligaconego bon vivanta. Pewne pojęcie na ten temat daje liścik TR do ich matki, napisany w 1880 r. podczas wspólnego wypadu na polowanie:

„Gdy tylko dotarliśmy na miejsce wypił, żeby wypłukać pył z gardła; następnie poncz mleczny, bo był spragniony; ,mint julep’ bo było mu gorąco; brandy, żeby nie dopuścić zimna do żołądka’; a potem sherry i bittery na apetyt. Zjadł bardzo prosty obiad – zupę, rybę, gulasz z dzikiego ptactwa, nerkówkę, baraninę, cielęcinę, kukurydzę, makaron, rozmaite warzywa, jakieś puddingi i ciasta, do tego piwo, później bordeaux, a wieczorem shandygaff”²³.

Jesienią 1880 r. Elliott wyruszył w długą rekreacyjną wyprawę po świecie, której atrakcją były kilkumiesięczne polowania na wielkiego zwierza w Indiach²⁴. Do Nowego Jorku wrócił w marcu 1882 r., bez większego zapału starał się działać na rynku nieruchomości, a po kilku miesiącach spotkał i zakochał się w Annie Rebece Hall, powszechnie uznawanej za najbardziej olśniewającą debiutantkę sezonu. Zaręczyli się w następny Memorial Day, podczas przyjęcia na cześć Laury Delano (najmłodszej siostry Sary) w Algonac, a 1 grudnia 1883 r. zawarli związek małżeński. The New York Herald opisał ślub jako „jedno z najznakomitszych wydarzeń towarzyskich sezonu”. Drużbą Elliotta był jego przyjaciel z dzieciństwa, Percy R. King; Sara i James znajdowali się wśród gości²⁵.

Rooseveltowie z Long Island byli zachwyceni. Liczyli, że Anna zapewni Elliotowi motywację, żeby ten wziął się w garść. I rzeczywiście, przez dwa lata parze wiodło się bardzo dobrze. Elliott zaczął pracować w firmie Lowland z dolnego Broadwayu zajmującej się nieruchomościami, Anna zamawiała suknie od Palmera w Londynie i Wortha w Paryżu, małżeństwo utrzymywało pełen służby miejski dom w obrębie modnych nowojorskich Thirties. Annę ponoć wyróżniano w rubrykach towarzyskich za jej klasyczne, ujmujące piękno²⁶.

Elliott, podobnie jak przyrodni brat FDR Rosy, był filarem niewylewającego za kołnierze towarzystwa koniarzy: polo w Meadowbrook, rajdy terenowe z ogarami, doroczne łowy, tenis i żagle w Bar Harbor oraz Newport. Pewien pilny obserwator nowojorskiej sceny nazwał go „najbardziej uroczym Rooseveltem, jakiego znałem”, dodając „jeżeli osobista popularność mogłaby komukolwiek przynosić honory publiczne, to Elliott Roosevelt mógłby osiągnąć wszystko”²⁷.

11 października 1884 r. przyszła na świat córka, Anna Eleanor Roosevelt, nazwana zarówno po matce, jak i ojcu. Dla Elliotta była „cudem z niebios”. W 1889 r. dołączył do niej braciszek, Elliott junior, a dwa lata później drugi, Hall, nazwany na cześć przodków matki²⁸.

Jednak wówczas małżeństwo znalazło się na krawędzi rozpadu. Nadmierne picie Elliotta wyrwało się spod wszelkiej kontroli, a potęgowało je częste sięganie po laudanum i morfinę – środki przeciwbólowe, które odpędzały wszelkie, nawiedzające go demony. Nie będąc w stanie poradzić sobie nawet z najbardziej rutynowymi zadaniami, odszedł z firmy wuja. Długa podróż po Europie zakończyła się pobytem w paryskim sanatorium, gdzie musiał wytrzeźwieć. Jego psychiczne załamanie było tak głębokie, że TR i Bamie, przy niechętnej zgodzie Anny, wnieśli w Nowym Jorku sprawę o uznanie go za niepoczytalnego i powierzenie resztek jego majątku, szacowanych na 170 000 $, żonie i dzieciom. „To wszystko koszmar ponad wszelką wiarę”, powiedział TR²⁹.

Wieści o sporach w rodzinie Rooseveltów przetoczyły się przez pierwsze strony nowojorskich gazet. „Elliott Roosevelt oszalał”, trąbił Sun. „Obłąkany z nieumiarkowania”, głosił Herald³⁰. Elliot odparował listem do redaktora europejskiego wydania Heralda, w którym zapewniał, że przebywa w Paryżu jedynie „na leczeniu w placówce hydroterapeutycznej”³¹. W styczniu 1892 r. Theodore wyruszył do Paryża, żeby spotkać się z bratem w cztery oczy. Powiedział, że wraz z Bamie wycofają sprawę z sądu, jeżeli Elliot powierzy większość swych środków w zarząd powierniczy, podda się dodatkowemu leczeniu alkoholizmu w Stanach, wróci do pracy i przejdzie dwuletni okres próbny z dala od rodziny. Dla kogoś tak niezdyscyplinowanego jak Elliot był to spartański reżim, ale TR pozostał bezwzględny. Po tygodniu zastraszania i wywierania presji, Elliott ustąpił. „Dzięki Bogu dałem radę”, napisał Theodore do Bamie. Stwierdził, że Elliott był „do cna złamany, uległy i skruszony. Podpisał przekazanie dwóch trzecich całego majątku i zgodził się na okres próbny (…). Był w przerażająco poruszającym nastroju. Naturalnie nikt nie może stwierdzić, jak długo to potrwa”³².

Sprawy również nie poprawiły romanse Elliotta. Trzy miesiące po tym, jak wyruszył z Nowego Jorku do Europy, Katy Mann, młoda służąca zatrudniona przez Annę w ich majątku na Long Island, poinformowała rodzinę, że nosi jego dziecko. Gdy Elliott wyparł się tych oskarżeń, zagroziła, że podejmie kroki prawne i wywoła publiczny skandal. Początkowo Rooseveltowie stanęli po jego stronie. „Naturalnie kłamie”, powiedział TR. Lecz gdy spotkali się z Katy i zobaczyli dziecko, zrezygnowali z dalszej walki³³. Prawnicy Rooseveltów zaoferowali 4000 $; Katy żądała 10 000 $; ostatecznie właśnie taka suma została umieszczona na funduszu powierniczym jej syna, nazwanego prowokacyjnie Elliottem Rooseveltem Mannem. Według Mannów dziecko nigdy nie otrzymało nawet centa, pieniądze najwyraźniej zostały rozgrabione przez prawników Katy³⁴. Cokolwiek się z nimi stało, nie ulega wątpliwości, że Elliott Roosevelt Mann był przyrodnim bratem Eleanor³⁵.

Podczas pobytu w Paryżu Elliott, bez wiedzy Anny, zainteresował się wyrafinowaną amerykańską ekspatriatką, panią Frances Bagley Sherman z Detroit. Żyli w bliskiej zażyłości przez sześć miesięcy, a gdy TR zmusił brata do opuszczenia Francji, pani Sherman miała złamane serce. „Jak mogą tak traktować tak szlachetnego i wielkodusznego człowieka?”, pytała³⁶.

Elliott wrócił do Stanów Zjednoczonych w lutym 1892 r., przeszedł odwyk w Chicago, a następnie przeniósł się do Abingdon w Wirginii, gdzie zarządzał rozległym majątkiem jego szwagra, Douglasa Robinsona, w Appalachach. Tymczasem Anna przeprowadziła rodzinę dalej od centrum, do nowej, wygodniejszej posiadłości w obrębie East Sixties i zrobiła co tylko w jej mocy, żeby zapewnić dzieciom normalne życie. Odrzuciła pomysł złożenia pozwu rozwodowego, licząc, że Elliott stanie na nogi. Niemniej często popadała w przygnębienie, a druzgocące migreny całkowicie ją unieruchamiały, nawet na kilka dni z rzędu. „Teraz wiem, że życie musiało być dla niej trudne, gorzkie i bardzo obciążające”, napisała Eleanor wiele lat później. „Często siadałam u wezgłowia jej łóżka i głaskałam ją po głowie (…). Tak, jak dla większości dzieci, poczucie, że się na coś przydaję było przypuszczalnie moją największą radością”³⁷.

Na początku listopada Anna poszła do szpitala na operację mającą uwolnić ją od bólów głowy. Po zabiegu odzyskała zdrowie, ale wkrótce zapadła na dyfteryt. 3 grudnia straciła przytomność. Cztery dni później zmarła, dwa lata udręki i rozczarowań zrujnowały jej zdrowie³⁸. Pół roku po matce na dyfteryt zmarł również trzyletni brat Eleanor, Elliott, Jr.

Życie Elliotta w Abingdon wykoleiło się niemal natychmiast. Pewnego wieczora, pijany i nagi, przewrócił lampę naftową i dotkliwie się poparzył. Tamtejsi przyjaciele ponaglali TR, żeby przyjechał do Abingdon, ale ten odmówił. „Byłoby to absolutnie bezcelowe”, ocenił³⁹. Nie trzeźwiejący już Elliott pojawił się na pogrzebie Anny, wyśpiewywał sprośne pieśni i szybko został wywieziony z miasta. Jesienią 1893 r. w tajemnicy powrócił do Nowego Jorku, pod nazwiskiem Maxwell Elliott wynajął mieszkanie przy Riverside Park i związał się z kolejną zamężną kobietą, panią Evans, która, tak jak wcześniej pani Sherman w Paryżu, nie potrafiła mu się oprzeć. W tym okresie pochłaniał sześć butelek wysokoprocentowego alkoholu dziennie. W maju spędził noc w policyjnym areszcie, gdyż był zbyt pijany, aby powiedzieć taksówkarzowi, gdzie mieszka. „Jemu nie da się pomóc”, napisał TR do Bamie. „Po prostu trzeba mu pozwolić iść własną drogą”⁴⁰. 13 sierpnia 1894 r., w alkoholowych majakach, Elliott próbował wyskoczyć z okna swego salonu, upadł do tyłu w konwulsjach i stracił przytomność. Zmarł następnego wieczora.

Autobiograficzne teksty Eleanor ukazują kochanego i troskliwego ojca oraz surową, pochłoniętą sobą matkę. Tak wyglądały wspomnienia wrażliwego małego dziecka. Jednak Blanche Wiesen Cook, wybitna biografka ER, wskazuje, że Eleanor się myliła: „Nie odnosiła się do przykrej sytuacji matki, nawet w dojrzałym wieku, gdy już znała fakty. I nigdy nie doceniła matczynego poświęcenia dla niej, aktu miłości, który pozwolił Eleanor zachować romantyczny wizerunek ojca”⁴¹.

W przeciwieństwie do FDR, Eleanor była poważnym dzieckiem. Jak wspominał jeden z jej młodych krewnych, „brała wszystko – a zwłaszcza siebie samą – tak ogromnie poważnie”⁴². Po śmierci Anny Eleanor i jej brat żyli z babcią Hall, dzieląc swój czas pomiędzy dostojną kamienicą Hallów przy West 38. Street, a posiadłością w Tivoli poza miastem. „Wśród naszych domowników”, stwierdziła Eleanor, „znajdowali się kucharz, lokaj, pokojówka i praczka”. Na wsi do tego grona dochodzili woźnica, służący i nauczyciele. Babcia Hall miała wówczas zaledwie czterdzieści osiem lat i, jak wspominała Eleanor, panowała u niej ścisła dyscyplina. „Wychowywano nas zgodnie z zasadą, że łatwiej powiedzieć ,nie’ niż ,tak’”⁴³.

Eleanor kształcono w językach francuskim i niemieckim, oraz w muzyce. Uczyła się grać na fortepianie, chodziła na lekcje tańca i baletu, regularnie zabierano ją do teatru. Wujkowie uczyli ją jak jeździć konno, skakać, grać w tenisa na trawie i strzelać. Jak zauważył jeden z jej biografów, sześć lat spędzonych u babci Hall był to dla Eleanor czas kuracji. Znalazła się w centrum uwagi. Od babci zaczerpnęła „nowe poczucie przynależności. Po chaosie domu rodziców, Eleanor po raz pierwszy poczuła się bezpieczna i chciana”⁴⁴.

Odizolowana w Tivoli, Eleanor nie miała wielu okazji do spotkań czy zabawy z innymi dziećmi. Jedynym wyjątkiem była Alice Roosevelt, córka TR, której matka zmarła wkrótce po jej porodzie i którą wychowywała Bamie. „Jako dziecko często widywałam Eleanor”, stwierdziła Alice. „Obie cierpiałyśmy na brak rodzica. Lecz podczas gdy ona reagowała na niepewność świętoszkowatością i cnotliwością, ja niesfornością i popisami”⁴⁵. Alice przyznawała, że w wielu aspektach dzieciństwa Eleanor brakowało szczęścia. „Lecz miała skłonność do wymyślania, że jest nieatrakcyjna i odrzucona jako dziecko, co nie było prawdą. Robiła wielką rzecz z tego, że miała długie nogi i musiała nosić krótkie spódniczki. Cóż, jeżeli chodzi o mnie, to zazdrościłam jej długich nóg i nie zauważałam krótkich spódniczek, jeżeli rzeczywiście były one krótkie. Zawsze robiła z siebie brzydkie kaczątko, ale w rzeczywistości była raczej atrakcyjna⁴⁶. Wysoka, z nieco źrebięcym wyglądem, masami jasnych, złotych włosów spadających falami za pas i naprawdę cudownymi niebieskimi oczami”⁴⁷.

Gdy Eleanor skończyła piętnaście lat, babcia Hall wysłała ją do szkoły z internatem w Anglii. Anna przed śmiercią poprosiła, żeby jej córka została posłana za granicę, najlepiej do Allenwood; a Bamie, który uczyła się we Francji pod okiem dyrektorki tej szkoły, zdecydowanie pomysł ten poparła. Ulokowane w Wimbledon Park na obrzeżach Londynu, w pewnych względach Allenwood było żeńskim odpowiednikiem Groton; pionierską szkołą oferującą córom angielskiej elity liberalną edukację, kładącą nacisk na odpowiedzialność społeczną oraz samodzielność osobistą. Marie Souvestre, założycielka i dyrektorka, była córką francuskiego filozofa i powieściopisarza Emile’a Souvestre’a. Zaangażowana feministka, święcie wierzyła w kształcenie kobiet, aby mogły same za siebie myśleć, rzucać wyzwania utartym poglądom i dowodzić własnej wartości. Dla patriarchalnych środowisk wiktoriańskich były to wywrotowe doktryny, a jednak Allenwood odniosło sukces, w dużej mierze dzięki błyskotliwej erudycji panny Souvestre. Liberalni intelektualiści – Joseph Chamberlain, Henry James, Strachey’owie i Webbowie – uważali ją za bratnią duszę. Beatrice Webb stwierdziła, że jej rygor intelektualny wykuł przyszłość dla pokolenia młodych kobiet⁴⁸. Podobnie jak w przypadku Endicotta Peabody’ego w Groton, Marie Souvestre była Allenwood. A dla trzydziestu pięciu przyjętych dziewczynek Allenwood było Marie Souvestre.

Eleanor tam rozkwitła. Zajęcia prowadzono w całości po francusku, a ona perfekcyjnie władała dwoma językami. „Pamiętam dzień, w którym przyjechała do szkoły”, opowiadała jedna z koleżanek z klasy. „Była od nas tak bardzo doroślejsza, a podczas pierwszego posiłku, kiedy my ledwie ośmielałyśmy się otworzyć usta, usiadła naprzeciw panny Souvestre, gawędząc po francusku”⁴⁹. Eleanor szybko stała się najpopularniejszą dziewczynką w szkole. Celowała we francuskim, niemieckim i włoskim, pisała świetne wypracowania i załapała się do pierwszej drużyny w hokeju na trawie. Marie Souvestre napisała do pani Hall: „Jest najsympatyczniejszą dziewczynką, jaką w życiu poznałam; jest miła dla wszystkich, bardzo chętna do nauki i mocno zainteresowana swoimi obowiązkami”⁵⁰.

Przez następne trzy lata Eleanor nadal siadała naprzeciw panny Souvestre⁵¹. Podczas przerw w nauce podróżowała z nią po Europie: „To jedna z najbardziej doniosłych rzeczy, jakie wydarzyły się w toku mej edukacji”, oceniła Eleanor⁵². Innym razem objeżdżała kontynent u boku cioci Tissie, młodszej siostry Anny. Tissie była żoną zamożnego kolekcjonera dzieł sztuki i portrecisty Stanley’a Mortimera, przez większą część roku mieszkała w Paryżu i zaznajomiła Eleanor ze stylem życia, którym cieszyli się jedynie najbogatsi Europejczycy⁵³. Fotografie Eleanor z tego okresu ukazują wysoką, smukłą młodą kobietę z miękkimi, ciemnymi włosami ułożonymi w stylu pompadour i ubraną w najmodniejsze paryskie stroje. „Absolutnie wyrafinowana, pełna pewności siebie i savoir-faire”, stwierdziła z podziwem koleżanka z klasy⁵⁴.

Celem Marie Souvestre było uczynienie ze swoich uczennic „kulturalnych kobiet świata”, a Eleanor rozkwitła pod jej kuratelą. Jeżeli ER miała jakąś wadę, to była nią powaga. „Totty [tak ją nazywano] jest tak inteligentna, tak czarująca, tak dobra”, stwierdziła panna Souvestre. „Mais pas gaie, pas gaie”⁵⁵. Eleanor ogarnęło przygnębienie, gdy w wieku osiemnastu lat nadszedł czas powrotu do Nowego Jorku i debiutu towarzyskiego. „Panna Souvestre znalazła się wśród osób mi najdroższych na tym świecie (…). Wiele bym oddała za kolejny rok nauki”⁵⁶. Później Eleanor powiedziała „Czymkolwiek się stałam, miało to swe korzenie w owych trzech latach kontaktu z liberalnym umysłem i silną osobowością”⁵⁷. ER przez resztę życia trzymała na biurku oprawiony portret Marie Souvestre, a gdy w 1905 r. dyrektorka szkoły zmarła, wraz z Bamie służyły w komitecie jej pamięci.

Allenwood uważano za najbardziej wyzwoloną szkołę żeńską epoki. A jednak zupełnie nie przygotowywała młodych panien do radzenia sobie w świecie mężczyzn. Marie Souvestre i ciocia Tissie nauczyły Eleanor wszelkich szczególików kosmopolitycznego zachowania, jak się prezentować, jak się ubierać. Natomiast te trzy lata w Allenwood upłynęły pod takim samym kloszem, jak poprzednich pięć u babci Hall w Tivoli. W wieku osiemnastu lat Eleanor nie miała za sobą żadnej randki, rzadko kiedy rozmawiała z młodym mężczyzną sam na sam i, ze względów praktycznych, rzadko bywała w mieszanym towarzystwie. Jej umysł został wspaniale wyszlifowany, przepełniała ją osobista godność, ale była naiwna do granic rozpaczy.

Brak światowego doświadczenia Eleanor podobał się Franklinowi. „Bardziej obyta kobieta przeraziłaby go na śmierć”, stwierdził jego syn Elliott⁵⁸. Nie dziwota, że Eleanor go przyciągała. Pomijając, że była młoda, atrakcyjna i elegancko ubrana (ciocia Tissie pieczołowicie skompletowała jej garderobę), Eleanor roztaczała wokół siebie aurę poważnej inteligencji: realne zainteresowanie tym, co się wokół działo. Z lat w Allenwood wyniosła dojrzałość, którą FDR podziwiał⁵⁹. Ponadto również była Rooseveltówną oraz ulubioną siostrzenicą kuzyna Theodore’a, który, oprócz piastowania urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych, był także jej ojcem chrzestnym. Żeniąc się z Eleanor, FDR uzyskałby jeszcze lepszy dostęp do człowieka, którego podziwiał najbardziej na świecie. Jej finansowe uposażenie brano za pewnik. Nie była tak bogata jak Astorowie, ale jej fundusz powierniczy zapewniał roczny dochód 8000 $ (dziś ok. 160 000 $), czyli sporo więcej niż fundusz Franklina, którym zasadniczo nadal rozporządzała Sara.

Dzieci Rooseveltów, Anna i Elliott, uważały, że to Eleanor „dążyła do zdobycia ojca, bardziej niż on zabiegał o nią (…). Oszołomiła ją myśl, że istnieje przystojny mężczyzna, który nie tylko o nią zadba, ale będzie też poszukiwał jej towarzystwa. Zwierzała mu się z głębi serca, był bez wątpienia najlepszym słuchaczem, jakiego w życiu spotkała”⁶⁰. Pisała do Franklina każdego wieczora, chcąc mieć pewność, że o niej nie zapomni. „Ach, kochany, tak tęsknię za Tobą oraz za szczęśliwymi, wspólnymi chwilami. Jestem taka szczęśliwa. Tak bardzo szczęśliwa w Twej miłości, że cały świat zmienił się dla mnie”⁶¹. Eleanor często podpisywała się „Mała Nell”, czyli przezwiskiem nadanym jej przez ojca, a do Franklina zwracała się „Ukochany chłopcze”, „Najdroższy chłopcze” i od czasu do czasu „Najdroższy Franklinie”. Conocne listy pisane przez Eleanor w okresie ich sekretnego narzeczeństwa w większości opisywały wydarzenia danego dnia, lecz, jak zauważył jeden z jej biografów, „były tak pełne miłości, jak żadne inne, jakie kiedykolwiek pisała”⁶².

We wrześniu 1904 r. Franklin rozpoczął naukę w Columbia Law School. Mieszkał z Sarą w imponującym miejskim domu, wynajętym przez matkę przy 200. Madison Avenue, dokładnie naprzeciw marmurowej posiadłości J. P. Morgana. „Nie mogę się doczekać, gdy przeczytam o pierwszym dniu [na Columbii]”, napisała Eleanor z Tivoli, „i czy odnajdziesz tam jakichś starych znajomków czy też będziesz pracował jedynie z żydowskimi dżentelmenami!”. Tożsamość etniczna była wówczas ostrzej zarysowana, a Eleanor podzielała tradycyjne uprzedzenia socjety o holenderskich korzeniach. Jej przyjaciel i biograf Joseph Lash poinformował, że na roku FDR na Columbii „widniało 21 żydowskich nazwisk w 74-osobowym roczniku”. Lash zauważa też, że uwaga ER nie przeszkodziła jej w nauczaniu na niepełny etat w Rivington Street Settlement House na Lower East Side, gdzie większość jej uczniów stanowili niedawni żydowscy i włoscy imigranci, ani „nie utrudniała jej troski o nich”⁶³. FDR czasami spotykał się z Eleanor w Rivington House, gdy jeden z jej uczniów zachorował, towarzyszył jej podczas wizyty w kamienicy, w której mieszkało dziecko. „Mój Boże”, powiedział Franklin, „nie wiedziałem, że ktokolwiek tak żyje”⁶⁴.

11 października, w dzień dwudziestych urodzin Eleanor, FDR ofiarował jej podarunek wybrany u Tiffany’ego „po uważnych oględzinach i przemyśleniach”: pokaźny diamentowy pierścionek zaręczynowy. Idealnie jej pasował. „Nie mógłbyś znaleźć pierścionka, który bardziej by mi się spodobał”, napisała. „Kocham go i wiem, że będzie mi trudno powstrzymać się, aby go nie nosić”⁶⁵. Po jedenastu miesiącach fortel stracił na tajemniczości. W późniejszych dniach miesiąca Eleanor i Franklin gościli na rodzinnym przyjęciu wydanym przez ciotkę Corinne i Douglasa Robinsona w Orange w New Jersey. „E. i F. są komiczni”, zauważyła młoda Corinne, Jr. „Unikają się jak zarazy, opowiadają pięknie uknute kłamstwa i uroczo zwodzą nas w każdą stronę (…). Założyłabym się, że są zaręczeni”. FDR odgrywał przedstawienie z takim opanowaniem, że Corinne powiedziała mu, iż ma bardzo zwodniczy charakter. Eleanor mu nie ustępowała. Trzy dni później udała się z Corinne, Jr. na przejażdżkę. „Żadna z nas nie wspomniała o Franklinie”, napisała Corinne, „ale sądzę, że obie o nim myślałyśmy”⁶⁶.

Zaręczyny zostały ogłoszone 1 grudnia, co wywołało prawdziwą lawinę listów z gratulacjami. „W całym życiu nie widziałem tak rozentuzjazmowanej rodziny”, napisał Lyman Delano. Babcia Hall była wdzięczna Eleanor, że „zamierza poślubić tak zacnego mężczyznę”. Alice Roosevelt, która miała zostać druhną Eleanor, uznała nowinę za „zbyt dobrą, by była prawdziwa”. Bamie stwierdziła, że kocha Franklina nie tylko za to, jaki jest, ale również dlatego, że „z charakteru przypomina ojca, [który był] najbardziej bezwarunkowo honorowym, prawym dżentelmenem, jakiego znaliśmy”⁶⁷.

Wuj Theodore napisał Eleanor z Białego Domu, że tylko w pożyciu małżeńskim „można znaleźć największe i najwspanialsze szczęście. Wiem, że razem z Franklinem zmierzycie się ze wszystkim, co nadejdzie, z odwagą i miłością”. Do FDR napisał:

Drogi Franklinie,

Jesteśmy ogromnie uradowani dobrymi nowinami. Mam dla Eleanor tyle czułości, jak gdyby była moją córką; lubię też Ciebie, ufam Ci i wierzę w Ciebie. Żaden sukces mego życia – prezydentura ani nic innego – nie może równać się z radością i szczęściem wypływającymi z miłości prawdziwego mężczyzny i prawdziwej kobiety, miłości która nigdy nie zatopi kochanka i kochanej w mężu i żonie. Ty i Eleanor jesteście prawdziwi i dzielni, i wierzę, że kochacie się bezinteresownie; a przed wami stoją otworem złote lata. Niech towarzyszy Wam wszelkie szczęście, po wieki. Przekaż moje pozdrowienia Twojej drogiej matce.

Twój kochający kuzyn

Theodore Roosevelt⁶⁸

Datę ślubu ustalono na 17 marca 1905 r., a Franklin poprosił Endicotta Peabody’ego, żeby przewodniczył ceremonii. „Bez pana nie byłoby to to samo”, powiedział rektorowi. Eleanor poprosiła wuja Theodore’a, żeby zastąpił jej ojca i odprowadził pannę młodą do ołtarza. TR był w niebo wzięty. Zaproponował, żeby ślub odbył się „pod jego dachem” w Białym Domu i nalegał, że weźmie na siebie wszystkie przygotowania. Było to w stylu TR, ale zdecydowanie przerosło wszelkie oczekiwania Eleanor i Franklina. Ostatecznie ustalono, że ślub odbędzie się w Nowym Jorku pod auspicjami babci Hall w dzień, który umożliwi stawiennictwo prezydenta. Pierwszą możliwą datą okazał się 17 marca – dzień Świętego Patryka.

Jeszcze przed ślubem Eleanor i Franklin uczestniczyli w zaprzysiężeniu wuja Theodore’a. W listopadzie 1904 r. TR pokonał kandydata demokratów konserwatystę i przewodniczącego Sądu Apelacyjnego Nowego Jorku, Altona B. Parkera, różnicą dwóch i pół miliona głosów – była to prawdziwa przepaść, a na republikanów głos oddał także Franklin⁶⁹. Przemawiając podczas dorocznego Jackson Day Dinner Partii Demokratycznej w 1938 r., FDR powiedział: „Mój ojciec i dziadek byli demokratami, a ja urodziłem się i dorastałem jako demokrata. Ale w 1904 r., gdy oddawałem swój pierwszy głos na prezydenta, zagłosowałem na republikańskiego kandydata, Theodore’a Roosevelta, ponieważ uważałem, że jest lepszym demokratą niż demokratyczni kandydaci. Gdybym miał zrobić to raz jeszcze, nie zmieniłbym swego wyboru”⁷⁰.

4 marca 1904 r.⁷¹ Franklin i Eleanor zasiedli tuż za prezydentem i jego rodziną przy wschodniej ścianie Kapitolu i wysłuchali typowego dla TR apelu o wigor i wysiłek, „bez których nikną najbardziej męskie i najtwardsze cnoty”⁷². Następnie udali się do Białego Domu na obiad z prezydentem, oglądali razem z nim paradę, a wieczorem wzięli udział w balu inauguracyjnym w atrium gmachu Pension Bureau.

Ślub odbył się w podwójnym miejskim domu ciotecznej babki Eleanor, Elizabeth Livingston Ludlow, oraz jej córki, kuzynki Susie (pani Henry) Parish, przy 6-8 East 76. Street. Formalne salony obu domostw otwierały się na siebie i mogły pomieścić dwustu gości. Było to eleganckie, choć bagatelizowane nowojorskie miejsce, często wykorzystywane przez rodzinę podczas uroczystości. Na zewnątrz, na 5. Alei, na północ przetaczała się parada z okazji dnia Świętego Patryka, a Ancient Order of Hibernians wypełniał powietrze dźwiękami The Wearing of the Green. Tuż przed 15:30 odgłosy koni zaprzęgowych obwieściły przybycie prezydenta, prężnego mężczyzny w cylindrze, z koniczyną w klapie marynarki, który nadjechał, by poprowadzić pannę młodą do ołtarza. Gdy orkiestra zagrała marsz weselny z opery Lohengrin, na kolistej klatce schodowej pojawiło się sześć druhen Eleanor. Każda ubrana w białą, jedwabną suknię, z rękawami wyhaftowanymi srebrnymi różami, z woalką oraz trzema srebrzystymi strusimi piórami we włosach (symbolem Rooseveltów). Sześciu mistrzów ceremonii miało spinki do krawatów z piórami Rooseveltów ukazanymi w diamentach. Franklin i Lathrop Brown, jego współlokator z Harvardu, który zastąpił Rosy’ego w roli drużby, byli odziani w formalne żakiety⁷³. Satynowa suknia ślubna panny młodej była pokryta brukselską koronką babci Hall, którą na swym ślubie nosiła również matka Eleanor. Los sprawił, że 17 marca wypadałyby również urodziny Anny.

Gdy wielebny Peabody zapytał: „kto przekazuje tę kobietę do ślubu?”, TR odparł zdecydowanie: „Ja!”. Dłonie państwa młodych połączyły się, nastąpiła wymiana przysiąg i obrączek, a rektor ogłosił Franklina i Eleanor mężem i żoną. Prezydent wychylił się, by ucałować pannę młodą. „Cóż Franklinie”, wykrzyknął, „nie ma to, jak zachować nazwisko w rodzinie”. Następnie TR oddalił się w poszukiwaniu bufetu, a goście poszli jego śladem. Franklin i Eleanor ruszyli za nimi. „Po prostu podążyliśmy za tłumem i słuchaliśmy z pozostałymi”, stwierdziła Eleanor⁷⁴. TR przyćmił gwiazdy ceremonii i sam skradł publikę. Nawet krojenie tortu weselnego nie przyciągnęło zbyt wielu świadków, dopóki prezydenta nie udało się przekonać, aby również podszedł i zjadł kawałek. Jak zauważyła córka TR, Alice: „Ojciec zawsze pragnął być panną młodą na każdym weselu i trupem na każdym pogrzebie”⁷⁵.

1  The New York Times, 18 marca 1905 r.; Town Topics, 9 marca 1905 r.

2  James Roosevelt, My Parents, s. 33. Lub, jak napisał ich syn Elliott: „Jeżeli [ojciec] był co najwyżej chłopcem w kwestii doświadczenia z kobietami w chwili ich ślubu, to matka była co najwyżej dzieckiem, jeżeli chodzi o jej wiedzę na temat mężczyzn”. Elliott Roosevelt i James Brough, An Untold Story: The Roosevelts of Hyde Park, New York, G. P. Putnam’s Sons, 1973, s. 25.

3  Kuzynka Eleanor, Alice, która choć w tym samym wieku była zdecydowanie bardziej obyta, stwierdziła, że chciała uświadomić Eleanor w kwestii życiowych faktów, ale „niemal popadłam w rozpacz (…). Nagle wskoczyła na mnie i próbowała udusić mnie poduszką, mówiąc, że bluźnię. Tak więc się zamknęłam i doszłam do wniosku, że najpewniej pójdzie do ślubu, nie mając zielonego pojęcia na ten temat”. Michael Teague, Mrs. L: Conversations with Alice Roosevelt Longworth, New York, Doubleday, 1981, s. 57.

Eleanor nie była odosobniona w swej naiwności. Corinne Robinson Alsop, młodsza kuzynka ER, wspominała, że pewnego razu została pocałowana przez pewnego chłopaka w stajni jej rodzinnego domu w Orange w stanie New Jersey. „Przeraziło mnie to na śmierć i rozprawiałam z najbliższymi przyjaciółkami czy natychmiast będę miała dziecko”. Alsop Family Papers, Harvard University.

4  „Jak myślisz, kogo byłoby miło widzieć wśród gości w Hyde Park?” pytał Franklin Sarę. „Lepiej wyślij mi listę”. Dwa dni później Sara odpowiedziała: „Przesyłam krótką listę dziewcząt, może z jedną z nich zechcesz tańczyć, powinieneś napisać natychmiast:

Mary Newbold [sąsiadka w Hyde Park]

Mary Soley [kuzynka]

Muriel [Delano Robbins-kuzynka]

Helen [Roosevelt-córka Rosy’ego i siostrzenica FDR]

Jak wiesz dziewcząt jest bardzo mało, powinieneś się pośpieszyć”. FDR do SDR, 4 grudnia 1898 r.; SDR do FDR 6 grudnia 1898 r., The Roosevelt Letters, t. 1, s. 213-214, Elliott Roosevelt, red., London, George G. Harrap, 1949.

5  FDR do SDR, 16 października 1901 r., ibid., s. 396.

6  Stanowczość FDR wzmocniło zachowanie jego bratanka Taddy’ego (Jamesa Roosevelta Roosevelta, Jr.), syna Rosy’ego i Helen Astor. Prawie trzy lata starszy od Franklina, Tady porzucił Harvard w 1900 r., by ożenić się z Sadie Messinger, bywalczynią Haymarket Dance Hall w Nowym Jorku, znaną lepiej pod zawodowymi pseudonimami: „Sadie Holenderka” i „Sadie z Szemranej Dzielnicy”. Prasa wykorzystała zaistniałą sytuację (ku rozpaczy Rooseveltów i Astorów); Rosy próbował anulować małżeństwo, ale Taddy, który właśnie skończyła dwadzieścia jeden lat i został właścicielem połowy spadku po swej świętej pamięci matce, twardo mu się przeciwstawił. Po krótkim pobycie na Florydzie Taddy i Sadie wrócili do Nowego Jorku, gdzie zajęli dwa pokoje nad warsztatem, w którym on naprawiał samochody. Żyli razem do śmierci Sadie w 1940 roku. Taddy nigdy nawet nie tknął spadku i gdy umarł w 1953 r., zostawił swoje miliony Armii Zbawienia. FDR obwiniał go, że w 1900 r. sprowadził na Jamesa śmiertelny atak serca. „Nie można już uważać go za prawdziwego Roosevelta”, napisał do Sary. „Byłoby dla niego dobrze, gdyby nie tylko zaszył się w jakimś nieznanym miejscu, co pozostał tam i rozpoczął życie na nowo”. FDR już nigdy nie widział ani nie rozmawiał z Taddym. List FDR do SDR, 23 października 1900 r., FDRL.

7  Elliott Roosevelt, Untold Story, s. 33-34; James Roosevelt, My Barents, s. 18. Po rozpadzie romansu Frances Dana wyszła za kolegę z roku FDR, Henry’ego de Rahma. Roosevelt pozostał z obojgiem w przyjacielskich stosunkach i w latach 20., gdy wracał do zdrowia po polio, spędził z nimi wiele czasu na Florydzie.

8  Opis relacji FDR z Alice Sohier został zaczerpnięty z oryginalnych badań rodziny Sohier Geoffrey’a Warda, została ona opisana ze szczegółami w Before the Trumpet: Young Franklin Roosevelt: 1882-1905, New York, Harper & Row, 1985, s. 235-255. Małżeństwo Alice z Herbertem Bramwellem Shawem, kierownikiem w branży ubezpieczeniowej, z 1910 r. zakończyło się rozwodem piętnaście lat później. Przez całe życie pozostała republikanką i opowiadała, że wcale nie jest zaskoczona, iż FDR „tak beztrosko poczyna sobie z państwowymi pieniędzmi, skoro za młodu zawsze wydawał więcej niż miał na bieżące wydatki”. Alice zmarła w 1972 r., upewniwszy się najpierw, że wszystkie listy, jakie napisał do niej FDR, zostały spalone. Ibid., przyp. 255.

9  FDR do Roberta D. Washburna, 18 sierpnia 1928 r., FDRL. Nie odnotowano, aby w 1902 r. FDR podróżował na zachód lub południe.

10  FDR był mistrzem ceremonii podczas balu debiutanckiego Alice, 12 stycznia 1904 roku. Trzydzieści lat później jej ojciec trafił na zdjęcie przedstawiające mistrzów ceremonii i wysłał je prezydentowi. FDR odpisał natychmiast: „Ta fotografia przywraca moje błogie wspomnienia. Dobrze pamiętam premierowy taniec Alice. Była najcudniejszą ze wszystkich debiutantek tamtego roku”. FDR do pułkownika Sohiera, 21 marca 1934 r., FDRL.

11  Wpis w dzienniku FDR, 17 listopada 1902 r., FDRL.

12  Corinne Robinson Alsop, niepublikowane wspomnienia, Alsop Family Papers, Houghton Library, Harvard University.

13  Joseph P. Lash, Eleanor and Franklin, New York, W.W. Norton, 1971, s. 101.

14  Eleanor Roosevelt, Autobiography, New York, Harper & Brothers, 1961, s. 41. Pierwszy list Eleanor do Franklina, a przynajmniej pierwszy zachowany, to rzeczowa notka, którą podpisała „twoja, w pośpiechu”. FDRL.

15  ER, Autobiography, s. 41. „Dopiero lata później zrozumiałam co naprawdę oznacza być zakochaną i kochać”, napisała Eleanor. Ibid.

16  Eleanor Roosevelt Genealogy, FDRL.

17  Philip Livingston (1716-1778) był jednym z czterech sygnatariuszy Deklaracji Niepodległości z Nowego Jorku; Brockholst Livingston, wówczas wiodący autorytet prawa handlowego w kraju, został mianowany do Sądu Najwyższego przez Thomasa Jeffersona w 1806 r. i zasiadał w nim do roku 1823; Robert R. Livingston był pierwszym sekretarzem spraw zagranicznych USA za Kongresu Kontynentalnego, w latach 1781-1783; jego brat Edward służył jako sekretarz stanu Andrew Jacksona w latach 1831-1833. William Livingston, który podpisał konstytucję, w latach 1776-1790 był gubernatorem New Jersey.

18  Anna (1863), Elizabeth, znana jako „Tissie” (1865), Valentine, Jr. („Vallie”) (1868), Edward (1870), Edith (1873) oraz Maude (1877).

19  Bamie, która naprawdę miała na imię Anna („Bamie” to skrót od „bambino”), urodziła się w roku 1855; TR w 1858; Elliott w 1860; a czwarte dziecko, Corinne, w 1861.

20  Według Josepha Lasha, który zbadał kartoteki medyczne, istniały doniesienia na temat epilepsji, „ale w rodzinie nie odnotowano innych przypadków epilepsji, a drgawki (…) występowały zbyt rzadko, aby pasowały do takiej diagnozy. Niektórzy lekarze (…) zauważyli, że drgawki pojawiły się u Elliotta, gdy stawał wobec ewidentnie przerastających go wyzwań i sugerowali, że mogły być (…) formą ucieczki”. Eleanor and Franklin, s. 8. Zobacz też Ward, Before the Trumpet, s. 261; Blanche Wiesen Cook, Eleanor Roosevelt, New York, Viking Penguin, 1992, t. 1, s. 33-35.

21  Mnożniki przeliczeń dolarowych są oparte na tabeli przygotowanej przez profesora Roberta G. Sahra z Wydziału Nauk Politycznych na Oregon State University.

22  Nie licząc krótkiego okresu podczas wojny secesyjnej, federalny podatek dochodowy nie istniał do 1894 roku, kiedy to demokratyczny Kongres wniósł poprawki do Wilson-Gorman Tariff Act, wprowadzając powszechny podatek na poziomie 2% od dochodów powyżej 4000$ rocznie (28 Stat. 509,533 [1894]).

Rok później głęboko podzielony Sąd Najwyższy (wynik 5-4) utrącił podatek dochodowy jako niekonstytucyjny. Pollock v. Farmers’ Loan and Trust, 157 U.S. 429 (1895). „Odwracamy sto lat błędów”, powiedział w imieniu Sądu przewodniczący Melville Fuller. Fuller odwoływał się do wcześniejszych wyroków w sprawach Hylton v. United States, 3 Dallas (3 U.S.) 171 (1796) i Springer v. United States 102 U.S. 586 (1881), które podtrzymywały podatek. W wyniku wyroku Sądu Najwyższego w sprawie Pollock federalny podatek dochodowy nie został wprowadzony aż do Szesnastej Poprawki („o podatku dochodowym”) do Konstytucji z 1913 roku.

23  Shandygaff, szerzej znane jako „shandy”, to pół na pół piwo i piwo imbirowe. Theodore Roosevelt Memorial Association Collection, Widener Library, Harvard University, cytat w Lash, Eleanor and Franklin, s. 11.

24  Należący do Elliotta opis polowania na tygrysa w Hajdarabadzie i na słonia na Sri Lance został zredagowany przez Eleanor i w 1933 r. wydany przez Scribner’s pod tytułem Hunting Big Game in the Eighties.

25  New York Herald, The New York Times, 2 grudnia 1883 r. David McCullough i Geoffrey Ward zapewniają, że TR był drużbą Elliotta. Ówczesne relacje Heraldzie i Timesie sugerują co innego. Porównaj David McCullough, Mornings on Horseback, New York, Simon & Schuster, 1981, s. 250; Ward, Before the Trumpet, s. 264.

26  In Loving Memory of Anna Hall Roosevelt, FDRL, cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 265.

27  John Sargeant Wise, Recollections of Thirteen Presidents, s. 241-243, New York, Doubleday, 1906.

28  Cytat pochodzi z ER, Autobiography, s. 5. Pełne nazwisko Halla brzmiało Gracie Hall Roosevelt. James King Gracie był wujem Elliotta, który ożenił się z siostrą jego matki, Anną Bulloch.

29  Uwaga TR pochodzi z jego listu do Bamie, 22 sierpnia 1891 r.

30  Informacje o pozwie pojawiły się we wszystkich nowojorskich dziennikach 17 sierpnia 1891 roku. „Zrujnowany przez alkohol i kaprysy”, głosił Herald. „Jego brat Theodore wystąpił o sądowe uznanie obłędu”, donosił Sun.

31  List Elliotta został przedrukowany w nowojorskim wydaniu Heralda, 21 sierpnia 1891 r.

32  TR do Bamie, 21 stycznia 1892 r., (podkreślenie pochodzi od TR).

33  Niedatowany list TR to Bamie, cytowany w Edmund Morris, The Rise of Theodore Roosevelt, New York, Coward, McCann & Geoghegan, 1979, s. 447.

34  Cook, Eleanor Roosevelt, t. 1, przyp. 65.

35  Gdy w 1932 r. FDR został wybrany na prezydenta, Elliott Roosevelt Mann i Katy napisali do Eleanor, żeby jej pogratulować. ER odpisała: „Z wielkim zainteresowaniem przyjęłam twój list i dowiedziałam się, że zostałeś nazwany po moim ojcu (…). Mam nadzieję, że od czasu do czasu spotkam się z tobą i twoją matką”. Jednak żadne zaproszenie nigdy nie zostało wysłane, a ER nie odpowiedziała na dalszą korespondencję od Mannów. Blanche Wiesen Cook, Eleanor Roosevelt, New York, Viking Penguin, 1992, t. 1, przyp. 65.

36  Pani Sherman winiła Annę za śmierć Elliotta. Blanche Wiesen Cook stwierdza, z bezkompromisową bezpośredniością, coś zupełnie przeciwnego. „Przez cały ten okres”, pisze, „Anna rozpaczliwie walczyła, wbrew radom lekarzy, tyradom TR, i zapewne własnym wątpliwościom, by przekonać jego rodzinę, że Elliotta można uleczyć. Była dosłownie sama w poszukiwaniach alternatywy i kochającym podejściu do kuracji Elliotta. Dopiero, gdy stał się zupełnie nieokiełznany i mściwy, zgodziła się zostawić go [w Paryżu] i przystała na to, by TR wniósł sprawę o ustanowienie funduszu powierniczego, który ochroniłby finansowe interesy dzieci. Natomiast nadal miała nadzieję, że Elliott wróci do siebie i martwiła się spokojem jego umysłu”. Ibid., s. 66-67.

37  Eleanor Roosevelt, This Is My Story, New York, Harper & Brothers, 1937, s. 12-13. ER pominęła ten fragment, gdy ponownie wydawała This Is My Story w jej Autobiography z 1961 roku.

38  The New York Times, 8 grudnia 1892 r.

39  Morris, Rise of Theodore Roosevelt, s. 848-849;Ward, Before the Trumpet, s. 278.

40  TR do Bamie, 29 lipca 1894 r.; 18 sierpnia 1894 r.

41  Cook, Eleanor Roosevelt, t. 1, s. 80. Jeżeli chodzi o napięcia pomiędzy Eleanor i Anną, zobacz s. 70-72. Zobacz też Ward, Before the Trumpet, s. 288.

42  Alice Roosevelt Longworth, cytat w Michael Teague, Mrs. L: Conversations with Alice Roosevelt Longworth, New York, Doubleday, 1981, s. 151.

43  ER, Autobiography, s. 11-12.

44  Cook, Eleanor Roosevelt, t. 1, s. 95.

45  Teague, Mrs. L, s. 154.

46  James Kearney, jeden z jej wczesnych biografów, zasugerował, że gdy w 1937 r. Eleanor pisała This Is My Story, to celowo uwypukliła nieszczęśliwe aspekty swojego dzieciństwa, ponieważ chciała identyfikować się z „dręczącą niepewnością i aspiracjami amerykańskiej młodzieży lat trzydziestych”. Anna Eleanor Roosevelt: The Evolution of a Reformer, Boston, Houghton Mifflin, 1968, s. 6.

47  Teague, Mrs. L, s. 154. „Miałam dla niej wiele podziwu”, wspominała Alice. „Ale jej rodzaj nabożności mnie nudził (…). Zawsze chciała dyskutować nad sprawami pokroju czy spokojne ukontentowanie jest lepsze niż szczęście i czy stoją one ze sobą w sprzeczności. Nic mnie to nie obchodziło”.

48  Norman i Jeanne MacKenzie, red., The Diary of Beatrice Webb, t. 1, s. 277, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1982; zobacz też t. 2, s. 340-341. Przed przeprowadzką do Anglii, panna Souvestre założyła Les Ruches, szkołę dla dziewcząt w Fontainebleau, w spółce z inną kobietą. To właśnie tam uczęszczała Bamie. Gdy Bamie opuściła jej podwoje, obie kobiety się pokłóciły i szkoła została rozwiązana. Emocjonalny opis tego rozłamu można znaleźć w Olivii, powieści z kluczem na temat Les Ruches i Allenwood napisanej przez Dorothy Strachey Bussy w 1933 r. i wydanej pod pseudonimem w 1948 roku. Dorothy Strachey Bussy uczyła się wraz z Bamie w Les Ruches i uczyła Eleanor angielskiego w Allenwood. W swej biografii ER Blanche Wiesen Cook trafnie omawia Oliwię: „To bardzo prosta historia miłosna o młodzieńczym, nieokiełznanym romansie. Lesbijskim romansie. Pasja, która zrujnowała Oliwię, nie zrujnowała Eleanor. Ale zrozumiała ona książkę”, Eleanor Roosevelt, t. 1, s. 116-120, 515-517.

49  Cytat w Joseph Lash, Love, Eleanor, New York, Doubleday, 1982, s. 27. Z wywiadu z Helen Gifford w londyńskim Daily Mail, 1942 r.

50  Panna Souvestre do pani Hall, 1899, brak daty, FDRL.

51  Miejsce naprzeciw budzącej wielki respekt Marie Souvestre, wówczas już po siedemdziesiątce, uważano za honorowe. Według ER „Dziewczynka zajmująca to miejsce pod koniec posiłku otrzymywała od [dyrektorki] skinięcie głową i, wstając, dawała sygnał reszcie dziewczynek, żeby się podniosły i opuściły jadalnię”. Eleanor Roosevelt, Autobiography, New York, Harper & Brothers, 1961, s. 26.

52  ER, Autobiography, s. 29-30.

53  Eleanor stwierdziła w swoich wspomnieniach, że ciocia Tissie „była zawsze wobec mnie czystą dobrocią (…). Należała do owych ludzi, których najlepiej opisuje słowo ,znakomity’. Ibid., s. 20.

54  Autorką tej uwagi jest koleżanka z klasy Eleanor, Dorothy Horn, cytat w Lash, Eleanor and Franklin, s. 84.

55  Marie Souvestre do Corinne Robinson (kuzynki ER). Corinne rozpoczęła naukę w Allenwood, gdy Eleanor była w ostatniej klasie. „Gdy przybyłam, ona była w szkole ,wszystkim’. Wszyscy ją uwielbiali. W soboty mogłyśmy wypuścić się do Putney, gdzie znajdowały się sklepy, w których można było kupić książki i kwiaty. Młode dziewczęta zadurzały się, kupowało się fiołki lub książkę, i zostawiało w pokoju dziewczyny, którą się wielbiło. Pokój Eleanor każdej soboty wypełniał się kwiatami, gdyż tak ją podziwiano”. Corinne Robinson Alsop, niepublikowane wspomnienie, Alsop Family Papers, Harvard University.

56  ER, Autobiography, s. 35.

57  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 303.

58  Elliott Roosevelt, Untold Story, s. 33.

59  „Eleanor ma bardzo dobry umysł”, powiedział Franklin Sarze. Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 307.

60  Elliott Roosevelt, Untold Story, s. 33.

61  ER do FDR, 4 stycznia 1904 r., FDRL.

62  Cook, Eleanor Roosevelt, t. 1, s. 139.

63  List ER w Lash, Eleanor and Franklin, s. 135.

64  Cytat w Ward, Before the Trumpet, s. 319. Zobacz też Cook, Eleanor Roosevelt, t. 1, s. 138.

65  ER do FDR, 12 października 1904 r., cytat w Lash, Eleanor and Franklin, s. 136.

66  Corinne Robinson Alsop, niepublikowane dzienniki, Alsop Family Papers, Harvard University.

67  Rozmaicie datowane listy z gratulacjami znajdują się w teczkach dotyczących ślubu, Box 20, FDRL.

68  TR do ER, 19 grudnia 1904 r.; TR do FDR, 29 listopada 1904 r., Box 20, FDRL.

69  TR uzyskał 7.6 mln głosów, a Parker 5.1 mln. Eugene Debs, kandydat socjalistów, uzyskał 4 mln. Roosevelt zdobył wszystkie stany poza Twardym Południem, które opowiedziało się za Parkerem.

70   8 stycznia 1938 r., Public Papers and Addresses of Franklin D. Roosevelt, 1938, s. 38, Samuel I. Rosenman, red., New York, Random House, 1939.

71  Inauguracja Theodore’a Roosevelta odbyła się 4 marca 1905 roku (przyp. M.G.).

72  Wbrew powszechnemu przekonaniu, w przemówieniu inauguracyjnym TR nie wspomniał o swoim sztandarowym „uczciwym układzie”. Zobacz przemówienie z okazji Dnia Pracy przed New York State Fair w Syracuse, 7 września 1903 r., lub jego słowa pod adresem weteranów wojny secesyjnej wypowiedziane w Springfield, Illinois, 4 lipca 1903 r.

73  James Roosevelt Roosevelt, przyrodni brat FDR, w dniu ślubu przebywał na Florydzie i nie mógł się stawić.

74  ER, Autobiography, s. 50. The New York Times odnotował, że Eleanor była „znacznie wyższa od głowy państwa, przypominając wielu obecnym jej piękną matkę (…). Ma wiele z owej prostej gracji, cechującej jej matkę”. 18 marca 1905 r. Town Topics donosił, że jeden z gości miał rzec, że „pan młody był wyjątkowo przystojny”, do czego inny gość dodał: „zaskakujące, jak na Roosevelta”.

75  Teague, Mrs. L, s. 156.

ROZDZIAŁ IV
ALBANY

Frank, faceci wyglądający przez

tamto okno, czekają na twoją odpowiedź.

Nie spodoba im się, jeżeli usłyszą,

że musisz zapytać matkę.

- ED PERKINS (DEMOKRATYCZNY PRZEWODNICZĄCY

HRABSTWA DUTCHESS) DO FDR, ROK 1910.

Jako student pierwszego roku prawa FDR wiódł ryzykanckie życie. Kolega z rocznika, William Donovan, który podczas II wojny światowej stał na czele Biura Służb Strategicznych, stwierdził później, że na Columbii najbardziej rzucającą się w oczy cechą Roosevelta była „śmiałość” – to zaprawdę nadzwyczajna obserwacja ze strony człowieka, który zdobył Medal Honoru za dowodzenie nowojorską „Waleczną Sześćdziesiątką-dziewiątką” nad Mozą i w Argonnach¹. Donovanowi chodziło o to, że po Groton i Harvardzie Franklin posiadł kolosalną pewność siebie – być może nadmierną – i nigdy nie pozwalał, ażeby studia prawnicze zakłócały jego życie osobiste.

Po ślubie w Dzień Świętego Patryka wraz z Eleanor wyjechali do Springwood na tygodniowy miesiąc miodowy. Przyczyniło się to do siedemdziesięciu trzech nieobecności zapisanych na konto FDR podczas pierwszego roku i pomaga wyjaśnić dlaczego początkowo oblał dwa z siedmiu kursów (umowy i procedury cywilne). „Z całą pewnością ukazuje to przypadkowość ocen”, napisał do Sary. „Spodziewałem się znacznie niższych ocen z części innych [egzaminów – dop M. G.] i jednego niezdanego, a jeżeli chodzi o te, których nie zdałem, to sądziłem, że poradziłem sobie nie gorzej niż z tymi, które zdałem na B”². Pewien profesor z Columbii widział to inaczej. Franklin, stwierdził, nie ma większych zdolności do prawa i „nie wkłada wysiłku, żeby przezwyciężyć tę przeszkodę ciężką pracą”³. Po niesystematycznej nauce latem, FDR podszedł do egzaminów poprawkowych z umów i procedur cywilnych i bez problemu zaliczył oba przedmioty. Ostatecznie uzyskał trzy B, trzy C i jedno D, co pozwoliło mu uzyskać pozycję z grubsza w połowie rocznika⁴.

Podejście FDR do uczelni prawniczej przypominało opinię Ulyssesa S. Granta o West Point: to przeszkoda do pokonania, ale nie należy traktować jej zbyt poważnie. Grant – który również był ogromnie pewny siebie – czytał w West Point powieści zamiast podręczników polowych, a wolny czas mijał mu na malowaniu obrazów w studiu swego profesora od sztuki. FDR na Columbii wiódł wyczerpujące życie towarzyskie i napisał nieudolny wiersz o swoich wykładowcach:

REDFIELD ON BLEATING⁵

BAH! BAH! BAH!

We are little bored sheep

That have lost their way

Bah! Bah! Bah!

Gentlemen lawyers off on a spare

Wrong from here to eternity

God ha’ mercy on such as Redfield

Bah! Bah! Bah!⁶

Latem pomiędzy pierwszym a drugim rokiem wybrali się z Eleanor w drugi miesiąc miodowy do Europy, prawie tak samo jak James i Sara dwadzieścia pięć lat wcześniej. W Anglii zjedli posiłek w towarzystwie Whitelawa Reida, wieloletniego sąsiada znad rzeki Hudson i wydawcy New York Tribune, który właśnie podjął obowiązki ambasadora na dworze św. Jakuba. W Szkocji, gdzie odwiedzali przyjaciół rodziców Eleanor, zjedli obiad z Sidney’em i Beatrice Webb. „Piszą książki o socjologii”, napisała Eleanor do Sary. „Franklin dyskutował o metodach nauczania na Harvardzie z mężem [Beatrice – dop. M.G.], podczas gdy ja omawiał problem służących z żoną”⁷. Gdy bawili w Szkocji, parę młodą poproszono o otwarcie wiejskiej kwiaciarni. Honorów podjął się Franklin. Powiedział, że spotkało go szczęście „posiadania niańki z Highlands, więc młode lata upłynęły mu z kiltem na zewnątrz oraz owsianką i bułeczkami w środku”. Z doskonale poważną miną FDR począł sławić zalety amerykańskich warzyw: „Zamiast wody, niemal zawsze gotujemy je w mleku, przez co, naturalnie, mają więcej wartości odżywczych, pomijając już lepszy smak”⁸.

Ze Szkocji para udała się na krótko do Paryża, a stamtąd do Mediolanu, Werony i Wenecji. Kolejne były Dolomity, Szwajcaria, Szwarcwald. Ich wypad na Stary Kontynent trwał ponad trzy miesiące: Eleanor, z przewodnikiem Baedekera w dłoni, niezłomnie egzaminowała pomniki i arcydzieła Europy; Franklin miał ubaw z wszystkich i każdego z osobna. W Wenecji Eleanor zawyrokowała, że wystawione dzieła Tycjana „nie należą do jego najlepszych”. Franklin przebiegał długimi susami przez galerie „Academica of Belly Arty”, jak ją nazwał (Accademia dei Belle Arti), przelotnie rzucając okiem na obrazy – „głównie nieobyczajnych niemowlaków siedzących na chmurach lub z nich spadających – albo świętych apostołów osłaniających oczy przed promieniami słonecznymi”⁹. W Cortinie Eleanor udała się wcześniej do łóżka, a FDR sam wziął udział w hotelowych tańcach. Przy tej okazji napisał do Sary: „Hotelowe pokojówki, kucharze i wieśniacy zrobili Schuhplattler – miejscowy taniec. Bije on cake-walk, a dworski kadryl rozkłada na łopatki (…). Tańczyłem z panną Menardi [właścicielką hotelu], rozmawiałem z kucharzem, paliłem z bagażowym i doskonale się bawiłem”¹⁰.

W St. Moritz zatrzymali się u ciotki Tissie i jej małżonka, Stanley’a Mortimera, którzy regularnie spędzali tam lato. Następnie wrócili do Paryża na długi pobyt u ciotki Dory (siostry Sary) i wujka Paula Forbesa, którzy na stałe osiedli w „mieście świateł”¹¹. Zabawiała ich kuzynka Hortense Howland, rozpromieniona paryżanka, która była szwagierką ojca FDR, Jamesa, z pierwszego małżeństwa i której salon został opisany przez Marcela Prousta we W poszukiwaniu straconego czasu. „Zaśmiewałabyś się, gdybyś mogła usłyszeć, jak pani Howland schlebia Franklinowi”, napisała Eleanor¹². Podczas pobytu w Paryżu francuski jasnowidz przewidział przyszłość Franklinowi i Eleanor. „E. ma odziedziczyć fortunę”, napisał FDR do Sary, „a ja mam zostać prezydentem Stanów Zjednoczonych lub ,sprawiedliwym’, nie mogłem dojść którym”¹³. Przyjaciele z Harvardu zdawali się wyrastać na każdym kroku. Pewnego wieczoru Franklin i jego koledzy z roku zabrali Eleanor i ciotkę Dorę na niegrzeczną francuską farsę. Eleanor przeżyła wstrząs. „Przyznaję, że moje anglosaskie poczucie humoru pozostało dość napięte”, wspominała¹⁴.

Przez całą podróż Franklin drażnił Sarę zakupami swoimi i Eleanor oraz ilością wydawanych pieniędzy. Z Londynu napisał, że zatrzymali się w apartamencie królewskim Brown’s Hotel w cenie 1000 funtów za noc (naprawdę kosztował 36 funtów). Z Paryża zameldował, że kupuje „płótna za tysiące dolarów (…). Eleanor kupiła tuzin sukni (…). Kupuję Eleanor długie sobolowe futro, a dla siebie futro ze srebrnych lisów”. Z Wenecji: „Trzy lub cztery stare gobeliny i Tintoretto – ten ostatni w najlepszym jego stylu (…). Ponadto stara biblioteka – jakieś 3000 książek – każę ją przetransportować do Londynu”. I z powrotem w Paryżu: „Kupiłem kilka rytów Rembrandta i pomysłowy, mały szkic Claude’a Lorraine’a”. W pewnym momencie zasugerował, że planują rozwinąć wycieczką w podróż dookoła świata – „To tylko krok lub dwa”. Kiedy indziej dał do zrozumienia, że nabywa stolarkę i mozaikę podłogową z pewnego starego pałacu w Wenecji: „Można je dostać za 60 000 $. Jeśli ci na nich zależy, napisz”¹⁵.

Z Europy nowożeńcy ponaglali Sarę, żeby znalazła im dom, najlepiej nieruchomość pod wynajem należącą do ich przyjaciół z hrabstwa Dutchess, Draperów, przy 125. East 36. Street – zaledwie trzy przecznice od domu Sary przy Madison Avenue. „Ma dokładnie odpowiednie dla nas położenie i rozmiar”, napisał Franklin. „Nasza jedyna nadzieja leży w tym, że bardzo szybko usłyszymy, iż ją dla nas zdobyłaś. Byłoby tak miło wiedzieć, że wszystko ustalone przed naszym powrotem”¹⁶. Eleanor napisała do Sary: „jesteś aniołem, że zadajesz sobie tyle trudu w sprawie domu, ale cieszę się, że go zobaczysz i liczę, że weźmiesz go, jeśli to możliwe”¹⁷. Gdy Sara odpisała, że wynajęła dom na dwa lata, Eleanor była zachwycona. „Tak się cieszymy i uważamy, że uczyniłaś dla nas cuda. To bardzo miło, że prace mogą ruszyć zanim wrócimy do domu (…) i że zadomowimy się o wiele wcześniej niż gdybyśmy czekali z wyborem domu do powrotu”¹⁸.

Dom Draperów był tymczasowym lokum. W Boże Narodzenie 1905 r. Sara poinformowała Franklina i Eleanor, że buduje dla nich dom w mieście. „Świąteczny prezent od mamy – numer i ulica jeszcze nie całkiem ustalone”. W następnym roku Sara kupiła drogą działkę przy East 65. Street, tuż przy Park Avenue i wynajęła znanego architekta, Charlesa A. Platta, żeby przygotował projekt dwóch sąsiednich domów – jednego dla niej i jednego dla Franklina i Eleanor – podobnych do domostwa Ludlowów-Parishów przy East 76. Street. Salony i jadalnie obu domów otwierały się na siebie, na wyższych poziomach umieszczono drzwi łączące obie nieruchomości, miały także wspólny westybul. Budowa ruszyła wiosną 1907 r. i została ukończona w 1908. Sara zatrzymała prawa własności obu budynków, a po jej śmierci w 1941 r. FDR sprzedał je za niewielką cenę Fundacji Hillela na rzecz Hunter College¹⁹.

Franklin, który uwielbiał projektować różne rzeczy, zagłębił się w budowę domów i bez przerwy pracował z architektem, budowniczym i dekoratorami. Eleanor pytano o opinie, ale postanowiła nie mieszać się bezpośrednio. „Zamiast interesować się domami, w jednym z których miałam mieszkać, zostawiłam wszystko teściowej i mężowi”²⁰. Pewnego wieczora niedługo po przeprowadzce, Franklin znalazł żonę zalaną łzami. Płakała, że to nie jej dom. Nie pomogła w jego planowaniu i nie chciała tak mieszkać. FDR był zdezorientowany. Dlaczego nie powiedziała nic wcześniej?, pytał. Przeglądali plany wspólnie – dlaczego nie zabrała głosu²¹?

Eleanor wspominała ten incydent następująco: „myślał, że jestem zła i zwrócił się do mnie bardzo delikatnie, powiedział, że za pewien czas poczuję się inaczej i zostawił mnie, żebym się uspokoiła”²². FDR unikał dalszych tarć, nie przyjmując do wiadomości, że problem istnieje. Cechę tę miał doprowadzić do poziomu sztuki w życiu publicznym. „Jeżeli coś było nieprzyjemne i nie chciał o tym wiedzieć, po prostu to ignorował i nigdy o tym nie rozmawiał”, stwierdziła Eleanor. „Sądzę, że zawsze myślał, iż jeżeli będzie ignorował coś wystarczająco długo, to samo się ułoży”²³.

Latem 1909 r. Sara ofiarowała Eleanor i Franklinowi drugi dom – trzydziestoczteropokojową, trzypiętrową „chatkę” nad morzem, przycupniętą na czterech hektarach wybrzeża Campobello. Kosztowny dom, zbudowany według prawideł ruchu Arts and Crafts w 1898 r. przez bostońską rodzinę Hartmana Kuhna. Stał obok domu Rooseveltów, oddzielony wysokim żywopłotem z drzew iglastych. Tym razem Sara przekazała pełne prawo własności Franklinowi: „spóźniony prezent ślubny”, jak się wyraziła. Dla Eleanor dom spadł niczym manna z nieba, był pierwszą siedzibą, którą uważała za własną. Pani Kuhn zostawiła wszystkie meble, płótna, kryształy i srebra, a ER spędziła całe tygodnie na przeranżowywaniu domu. „Ruszyłam każdy pokój w całym domu”, napisała Franklinowi, „i mam nadzieję, że spodobają ci się zmiany”. Eleanor nigdy się nie znudziła tym miejscem. „Nie było telefonu (…) nie było elektryczności”, wspominała. „Był mały piec węglowy, na którym odbywało się całe gotowanie, lampy czasami dymiły, a do łóżka chodziło się ze świecą²⁴. Ale miał ogromny urok”²⁵.

Finansowo Franklin i Eleanor byli solidnie zabezpieczeni. Ich wspólne dochody z funduszy powierniczych wynosiły nieco ponad 12 000 $ – czyli około 240 000 już opodatkowanych dolarów sto lat później²⁶. A jednak zsumowane dochody nie wystarczały na pokrycie ich stylu życia. Eleanor i Franklin nie należeli do najlepiej sytuowanych, najbogatszych kręgów w Nowym Jorku, ale mieszkali w trzech domach w różnych porach roku, zawsze wynajmowali minimum pięciu służących, utrzymywali duży jacht i kilka mniejszych łodzi, samochody i powozy, ubierali się modnie, przynależeli do drogich klubów, wiele podróżowali i składali hojne datki na rozmaite sprawy polityczne i charytatywne. Niedobory pokrywała Sara. Jak wspominał jej wnuk Elliott, „Babcia była szczodra do przesady. Kiedy tylko ojciec potrzebował pomocy, wystarczyło że poprosił, a zazwyczaj i prosić nie musiał, bo babcia przewidywała czego chcieli wraz z matką i czekała w gotowości z czekiem, gotówką lub prezentem rzeczowym”²⁷.

W połowie trzeciego roku na Columbii, Franklin przeszedł wyczerpujący ośmiogodzinny egzamin nowojorskiej palestry i sprawnie go zdał. Natychmiast został przyjęty na praktykę i w tym momencie zrezygnował z zajęć na uczelni, nigdy jej nie kończąc. Dwadzieścia dwa lata później Roosevelt, wówczas już gubernator stanu Nowy Jork, został zaproszony, by wygłosił przemówienie podczas obiadu absolwentów Columbia Law School. Prezydent uczelni, Nicholas Murray Butler, siedział obok niego i prowadzili uprzejmą pogawędkę. W pewnym momencie dało się słyszeć, jak Butler żartuje z FDR na temat tego, że ten drugi nie skończył prawa. „Nigdy nie będzie pan mógł zwać się intelektualistą, dopóki nie wróci pan na Columbię i nie zda egzaminów z prawa”. Franklin wyszczerzył się w swym słynnym, szerokim uśmiechu: „To właśnie pokazuje, jak mało ważne naprawdę jest prawo”²⁸.

Młodzi Rooseveltowie spędzili lato 1907 r., relaksując się na Campobello i w Hyde Park. Anna, ich pierworodna, była jednorocznym szkrabem. Eleanor ponownie zaszła w ciążę, a ich drugie dziecko, James, nazwane po ojcu FDR, miało przyjść na świat w grudniu. Na przestrzeni pierwszych dziesięciu lat małżeństwa, Franklin i Eleanor mieli doczekać się sześciorga dzieci, z czego jedno zmarło w niemowlęctwie²⁹. Eleanor miała później napisać: „Przez dziesięć lat zawsze zachodziłam w ciążę, rodziłam dziecko lub się go spodziewałam, przez co moje zajęcia były dotkliwie ograniczone”³⁰.

W przeciwieństwie do Sary, która brała na siebie każdy szczegół dzieciństwa FDR, Eleanor delegowała wychowanie dzieci na kolejne niańki i opiekunki. „Nigdy nie interesowałam się lalkami czy małymi dziećmi”, napisała, „i nie wiedziałam absolutnie nic o radzeniu sobie z dzieckiem czy karmieniu”. Usłyszawszy, że małym dzieciom służy świeże powietrze, Eleanor zamówiła niewielką drucianą klatkę i, wsadziwszy doń Annę, wywiesiła ją z tylnego okna ich miejskiego domu w Nowym Jorku. Okno wychodziło na północną stronę budynku, zimną i zacienioną, dziecko więc często płakało, ale Eleanor nie zwracała na to uwagi. Wzburzony sąsiad zagroził w końcu, że zgłosi Rooseveltów do Towarzystwa Zapobiegania Okrucieństwu wobec Dzieci. „Był to dla mnie raczej wstrząs”, wspominała Eleanor, „myślałam bowiem, że jestem bardzo nowoczesną matką”³¹.

Lata później Eleanor przyznała, że była zupełnie nieprzygotowana do roli pani domu, matki czy żony. „Teraz już wiem, że gdybym musiała zrobić to jeszcze raz, to w owych pierwszych latach nie powinniśmy mieć żadnej służby (…). Niemniej moje dorastanie wyglądało tak, że nigdy bym na to nie wpadła, podobnie nie pomyślałyby o tym starsze osoby, które były mi najbliższe. Gdybym tak zrobiła, uniknęłabym wielu późniejszych kłopotów, a moje dzieci miałyby znacznie szczęśliwsze dzieciństwo”³².

Natomiast Franklin, podobnie jak jego ojciec, zostawił wychowanie dzieci małżonce. „Jeżeli chodzi o niańki oraz inne sprawy domowe, ojciec nigdy w nie nie ingerował”, stwierdził jego syn James³³. Gdy dzieci podrosły, FDR lubił łobuzować ze swoimi „kurczakami”, zabierać je na przejażdżki po Hyde Park i na żagle na Campobello. „Ojciec był zabawny”, powiedziała Anna. „Czasami broił ze mną na dywanie lub nosił dookoła na barana”³⁴. Dzieci uwielbiały „tatka”, który wydawał się mieć o wiele więcej ciepła niż sztywna matka. Był niczym ulubiony wujaszek, który się z nimi bawił, podczas gdy Eleanor zajmowała się dyscypliną³⁵.

We wrześniu 1907 r. Franklin wstąpił do zasłużonej firmy z Wall Street, Carter, Ledyard and Milburn, jako jeden z pięciu nieopłacanych aplikantów. „Wiem, że ucieszysz się jak na początek”, napisała Sara. „Postaraj się zaaranżować systematyczne wizyty na świeżym powietrzu i ćwiczenia i trzymaj się z dala od biur maklerów, rada zupełnie za darmo”³⁶.

Carter, Ledyard and Milburn należała do najbardziej prestiżowych firm prawniczych w kraju. Miała ogromne doświadczenie w prawie ogólnym i była wykonawcą testamentu Astorów, jednak jej największym źródłem dochodów było prawo korporacyjne, w którym niemal nie miała sobie równych. James Carter, założyciel firmy, cieszył się takim szacunkiem w adwokaturze apelacyjnej, że prokurator generalny USA zatrudnił go do reprezentowania rządu przed Sądem Najwyższym w, niezwykle ważnej dla kwestii podatku dochodowego, sprawie Pollock v. Farmers’ Loan and Trust w 1894 roku³⁷. Louis Cass Ledyard, zaufany J. P. Morgana, odegrał kluczową rolę w powstrzymaniu paniki na Wall Street w 1907 r., służył jako radca prawny Morgan Bank i United States Steel, a później reprezentował American Tobacco Company podczas antytrustowego sporu przed Sądem Najwyższym³⁸. John G. Milburn, trzeci starszy partner, był adwokatem kartelu Standard Oil Johna D. Rockefellera podczas równie głośnej sprawy antytrustowej w roku 1911³⁹. Sam Milburn pracował dla Grovera Clevelanda w jego biurze prawniczym w Buffalo, i to w jego domu w tymże mieście zmarł William McKinley, a TR złożył przysięgę prezydencką⁴⁰.

FDR nie żywił większego zamiłowania do prawa, ale szybko się uczył i został pobłogosławiony dobroduszną, zjednującą mu sympatię osobowością. „Miał optymistyczny temperament, był wręcz młodzieńczy w swej pogodzie ducha”, wspominał kolega z pracy⁴¹. Franklin napisał Sarze, że stał się „pełnoprawnym biurowym chłopcem”. Podobnie jak inni praktykanci, sporządzał protokoły dla partnerów, wyszukiwał dla nich potrzebne sprawy, chodził na spotkania z sędziami w sprawie ustalenie harmonogramów postępowań sądowych, prowadził rejestry oraz załatwiał inne rozmaite sprawy. Po pewnym czasie przejął pomniejsze procesy w sądach miejskich, a podczas drugiego roku w firmie został prokurentem odpowiedzialnym za tego rodzaju sprawy⁴². W następnym roku przeniósł się do działu prawa morskiego, jednego z najznakomitszych w kraju. Jak zauważyło wielu obserwatorów, w Carter, Ledyard zawsze „pachniało” morzem. Cass Ledyard zastąpił J. P. Morgana na stanowisku komandora ekskluzywnego New York Yacht Clubu, a Edward J. Baylies, szef działu prawa morskiego, był przewodniczącym oraz głównym kwestarzem Seamen’s Church Institue. Franklin został członkiem rady instytutu, a także członkiem Yacht Clubu. Niemniej nawet prawa mórz go nie pociągały. Miał wiecznie dobry humor i wiele energii, ale nie taił, że chce odejść.

Grenville Clark, kolega z Harvardu, który pracował w firmie razem z FDR, wspomina go z tych wczesnych lat. „Tworzyliśmy niewielką grupkę”, stwierdził, „i w wolnych godzinach czasami oddawaliśmy się dyskusjom na temat naszych nadziei i ambicji. Pamiętam jak mówił z ujmująca szczerością, że nie zamierza praktykować prawa w nieskończoność, że przy pierwszej możliwej okazji planuje ubiegać się o urząd i że pragnie, oraz uważa, że ma na to realne szanse, zostać prezydentem. Pamiętam, że bardzo dokładnie opisywał poszczególne kroki, które według niego wiodły do tego celu. Mianowicie: najpierw miejsce w zgromadzeniu stanowym, później funkcja asystenta sekretarza marynarki wojennej (…) i wreszcie fotel gubernatora Nowego Jorku. ,Każdy kto jest gubernatorem Nowego Jorku ma solidne szanse na zostanie prezydentem’, mawiał⁴³. Nie przypominam sobie, by nawet wówczas, w 1907 r., któryś z nas deprecjonował lub nawet uśmiechał się, słysząc o tych planach, co przecież mogliśmy czynić. Wydawały się właściwe i realne, a co więcej, gdy o nich opowiadał, całkiem sensowne”.

Clark stwierdza dalej, że FDR nie tylko uczynił politykę swą profesją na trzydzieści pięć lat, „ale przyjął tę profesję z rozmysłem i nieustannie się nią cieszył, dokładnie tak, jak ktoś cieszy się grą, którą zawsze lubił i nauczył się w nią dobrze grać”⁴⁴. Przyjaciel FDR Cornelius Vanderbilt Jr. ujął to nieco inaczej. Powiedział bowiem, że gdyby Franklin nie wstąpił do polityki, to byłby „po prostu kolejnym korporacyjnym prawnikiem spędzającym lato w Newport i zimującym na Wall Street”⁴⁵.

Polityczna błyskawica uderzyła latem 1910 roku. FDR wspominał, że został porwany z ulicy w Poughkeepsie – „jeden z pierwszych zarejestrowanych przypadków rozmyślnego porwania” – i uprowadzony na piknik policyjny hrabstwa Dutchess. „Na tym radosnym święcie małż, kapusty kiszonej i prawdziwego piwa wygłosiłem swe pierwsze przemówienie; i od tego czasu za nie przepraszam”⁴⁶.

Odsuwając tę hiperbolę na bok, demokratyczne kierownictwo hrabstwa rzeczywiście wykonało wstępny krok w kierunku FDR. Natomiast trudno było o ofiarę bardziej przychylną towarzystwu porywaczy. Ze względu na licznych wyborców z klasy robotniczej w Poughkeepsie, hrabstwo Dutchess należało do nielicznych bastionów demokratów w pozamiejskich rejonach stanu⁴⁷. A dla politycznego nowicjusza chcącego wkroczyć do stanowej legislatury trudno o dogodniejszą okazję.

Jako pierwszy sondował sytuację sędzia John E. Mack, prokurator okręgowy hrabstwa Dutchess oraz jeden z trzech członków komitetu wykonawczego Partii Demokratycznej. Mack był przyjacielem ojca FDR, Jamesa i posiadał 40-hektarową farmę w Clove Valley, gdzie hodował wygrywające nagrody piwonie. W swojskim stylu typowym dla mieszkańców stanu spoza miast, mawiał o sobie: „rolnik z hrabstwa Dutchess, który na boku trochę zajmuje się prawem”. Jednak pod ową swojskością znajdował się przebiegły, polityczny umysł. Mack był dosłownie niezwyciężony w wyborach. Zjednywał sobie irlandzkich oraz włoskich wyborców w Poughkeepsie, nie wnosząc spraw przeciwko osobom pijanym publicznie pod warunkiem, że podpiszą oświadczenie, w którym sami prosili go o zamknięcie na pół roku w razie ponownego aresztowania. Podstawę logiczną rozumowania Macka stanowiła teoria „wszystkie psy mają prawo do jednego ugryzienia”. W społeczności imigranckiej był murowanym zwycięzcą. Niemniej wytrwale zabiegał o głosy na wsi, ścigając złodziei kurczaków za poważniejsze zbrodnie niż drobne kradzieże. Mack szczycił się, że potrafi usłyszeć jak polityczna trawa rośnie już pod ziemią, a wczesnym latem 1910 r. to on spreparował wymówkę, żeby wezwać pracującego w Carter, Ledyard and Milburn FDR. Wydaje się, że pewne dokumenty wymagały podpisu Sary. Uznał, że zamiast wysyłać pocztą, podrzuci je osobiście.

FDR przyjął Macka serdecznie. Gdy załatwili swoje sprawy, rozmowa zeszła na politykę. Mack powiedział Franklinowi, że demokraci mają kłopoty w hrabstwie Dutchess. Obecny członek zgromadzenia z ramienia partii, Lewis Stuyvesant Chanler z Barrytown, chce odejść na emeryturę. Chanler, ze strony matki potomek Johna Jacoba Astora, w 1906 r. został wybrany na wicegubernatora. W 1908 r. zdobył partyjną nominację na urząd gubernatora, ale przegrał wybory z Charlesem Evansem Hughesem. Po kontakcie z ogólnostanową polityką, Charles nudził się na stołku zwykłego członka zgromadzenia i myślał o ustąpieniu. Jeżeli tak właśnie uczyni, to czy Franklin rozważy kandydowanie? FDR ledwie mógł uwierzyć w swe szczęście. Drugi Okręg Wyborczy do zgromadzenia zapewniał demokratom najpewniejszą wygraną poza „Twardym Południem”. Powiedział sędziemu, że nic nie sprawiłoby mu większej radości. Mack mimochodem zasugerował, żeby w weekendy FDR spędzał trochę czasu w Poughkeepsie, zapoznając się z miejscowymi demokratami i na tym poprzestał. Nie pojawiła się żadna oferta, padło tylko pytanie⁴⁸.

Dwa tygodnie później Edward E. Perkins, prezes First National Bank of Poughkeepsie, który również działał w komitecie demokratów hrabstwa Dutchess, zaprosił Franklina na sprzedaż stada wysokiej klasy krów rasy Guernsey na farmie Reece w Wappinger Falls. Powiedział, że mogą tam przyjechać i wybrać kilka ładnych okazów. W drodze powrotnej, po obejrzeniu bydła, Perkins potwierdził FDR, że Chanler nie chce ponownie startować. Czy Franklin byłby wobec tego zainteresowany? „Chciałbym najpierw porozmawiać z matką”, odpowiedział Roosevelt.

Pojechali do Poughkeepsie i zatrzymali się na miejscu parkingowym przed bankiem Perkinsa. „Frank”, powiedział, „faceci, którzy wyglądają przez tamto okno, czekają na twoją odpowiedź. Nie spodoba im się, jeżeli usłyszą, że musisz zapytać matkę”.

„Wezmę to”, stwierdził Franklin⁴⁹.

Jeżeli miejsce w legislaturze stanu Nowy Jork było dla demokratów tak pewne, to dlaczego kierownictwo partii tak się paliło, by obdarować nim neofitę pokroju FDR? Decyzja wcale nie była tak dziwaczna, jak może się wydawać. Dla ludzi rządzących hrabstwem miejsce w Zgromadzeniu Stanu Nowy Jork nie miało szczególnej wartości. Do naprawdę ważnych urzędów należeli szeryf, taksator, urzędnik odpowiedzialny za organizację lokalnych wyborów, rozmaici inspektorzy miejscy, sędziowie i prokuratorzy – czyli funkcje umożliwiające nakładanie podatków, wydawanie pieniędzy i egzekwowanie prawa. Stanowisko w zgromadzeniu było nisko opłacaną robotą w Albany na niepełny etat. Po drugie, choć Poughkeepsie zdecydowanie należało do demokratów, obszary wiejskie skłaniały się ku republikanom. Obecność na liście kogoś, kto mógł spodobać się konserwatywnym wyborcom spoza miasta była przydatna. W 1910 r. wszystkie hrabstwa stanu Nowy Jork zastosowały karty wyborcze party column-ballot⁵⁰. Obowiązywała zasada głosowania na całą listę, a kolejni liderzy partyjni zawsze starali się mieć na niej zrównoważone grono kandydatów: na przykład jedno lub dwa nazwiska, które uspokoiłyby miejscowych rolników i mieszkańców maleńkich miasteczek. Na poziomie ogólnokrajowym tradycja ta wpływała na wybór współkandydatów na prezydenta (przykładowo w 1932 r. FDR wybrał Johna Nance’a Garnera), a te same rachuby znajdowały zastosowanie na szczeblu hrabstwa. Nazwisko Roosevelt było ogromnym atutem, a Roosevelt-demokrata na liście mógł zelektryzować wiejskich wyborców hrabstwa Dutchess. I wreszcie, kampanie wyborcze dużo kosztowały – nawet w 1910 roku, a FDR (a przynajmniej Sara) miał głębokie kieszenie. „Zgaduję, że kilka osób sądziło, że będę kopalnią złota”, powiedział później Franklin, „ale niestety, złota w niej nie było”. To nie do końca prawda. Gdy partyjni kwestorzy zaczęli zbierać fundusze, Rooseveltowie dorzucili ostatecznie 2500 $ – czyli jakieś 50 000 $ dzisiejszych dolarów, co stanowiło pokaźną sumę, jak na walkę o miejsce w stanowym ciele ustawodawczym⁵¹.

Sara nie miała większych problemów z decyzją Franklina. Jej ojciec dwukrotnie wypływał do Chin z pustymi kieszeniami i dwukrotnie przywoził stamtąd fortuny. Ryzyko życia politycznego, aspekt kampanii związany z zasadą „wygrany bierze wszystko” oraz gra o wysokie stawki, wszystko to przemawiało do instynktów Dealno. TR zaczynał od samego dołu i skończył w Białym Domu. Sara nie wątpiła, że jej syn jest nie mniej utalentowany od kuzyna znad Oyster Bay i w pełni zdawała sobie sprawę z przewagi, jaką jej osobista fortuna mu zapewniała. Wolałaby, żeby zrobił błyskotliwą karierę prawniczą; pewnie byłaby nawet bardziej zadowolona, gdyby postanowił wieść życie wiejskiego dziedzica, jak James; ale jeżeli Franklin chciał wstąpić do polityki, stanowczo postanowiła wspomóc go w tym jak najlepiej. Jak ujęła to jej przyjaciółka Rita Halle Kleeman: „Sara przez całe życie przywykła do akceptowania decyzji mężczyzn rodziny, których kochała i szanowała. Od momentu, w którym usłyszała prostą, szczerą deklarację zasad Franklina, zaakceptowała jego decyzję i wiedziała, że to rozsądne”⁵². A jeżeli Sara za czymś się opowiadała, to czyniła to bez zastrzeżeń. Już po kilku dniach zaczęła nazywać okolicę „okręgiem Franklina”⁵³.

Wiele lat później, siedząc w Springwood w oczekiwaniu na wyniki wyborów prezydenckich, wróciła pamięcią do tej pierwszej kampanii. „Nigdy jej nie zapomnę”, rzekła. „Należałam do nielicznych zwolenników Franklina w jego własnym środowisku. Wielu naszych znajomych mówiło, że to wstyd, iż taki zacny młodzieniec brata się z ,brudnymi’ politykami. Niektórzy mieli nadzieję, że dla własnego dobra poniesie porażkę i da mu to nauczkę. Ja wiedziałam tylko, że zawsze będę z niego dumna [i] byłam naprawdę szczęśliwa⁵⁴, gdy wygrał”⁵⁵.

Franklin omówił tę kwestię z Eleanor i także ona się ucieszyła⁵⁶. Natomiast nie zapytał jej o zgodę. „Słuchałam wszystkich jego planów z zainteresowaniem”, stwierdziła później. „Nie wpadłam na to, że miałam jakąkolwiek rolę do odegrania. Uważałam, że muszę przystać na wszystko, co postanowi i być gotowa na przenosiny do Albany, gdyby został wybrany”⁵⁷.

Większy znak zapytania stanowił kuzyn FDR, Theodore. TR właśnie wrócił z dwunastomiesięcznego safari w Afryce Wschodniej („Liczę, że każdy lew spełni swój obowiązek”, podśmiechiwał się J. P. Morgan w przeddzień odjazdu TR) i zaczynał panoszyć się w polityce „Empire State” [przydomek stanu Nowy Jork – dop. M.G.]. Gdyby zaangażował się w kampanię w hrabstwie Dutchess i powiedział cokolwiek choć trochę niekorzystnego o swoim demokratycznym krewniaku, zakończyłby polityczną karierę FDR zanim ta w ogóle by się zaczęła. FDR wahał się, czy zwrócić się do byłego prezydenta bezpośrednio, ale za namową Sary przedstawił sprawę Bamie, która tego lata odwiedziła Campobello. Zgodnie z nadziejami FDR, ta natychmiast napisała do brata. „Franklin powinien wejść do polityki, nie bacząc na to gdzie przemawiam lub nie przemawiam”, odpisał TR 10 sierpnia. „Franklin to świetny facet”, powiedział Bamie, choć życzyłby sobie, by kuzyn był republikaninem⁵⁸. Franklin poprawnie uznał odpowiedź byłego prezydenta za zielone światło. Gdy tej jesieni TR przemawiał przed rzeszą 40 000 zwolenników podczas targu hrabstwa Dutchess, powstrzymał się od nawiązań do Franklina i jego republikańskiego rywala.

Raczkująca kampania FDR skończyła się nim na dobre ruszyła. W połowie września, na trzy tygodnie przed nominacyjnym posiedzeniem demokratów, Lewis Chanler ogłosił, że będzie ubiegał się o reelekcję. Wcale nie zamierzał się wycofać. W zgromadzeniu mogło wiać nudą, ale było tam o wiele ciekawiej niż z dala od jakiegokolwiek urzędu. Franklin czuł ogromne rozczarowanie. Udał się do Macka oraz Perkinsa i zagroził, że wystartuje jako kandydat niezależny. Mack wiedział, że Roosevelt mówi poważnie. „A dlaczego nie startować do Senatu?”, zapytał. Przez sekundę FDR nie mógł uwierzyć w swoje szczęście. Senat stanowy wydawał się znacznie atrakcyjniejszy niż Zgromadzenie, choć szanse na wygraną wyglądały mizernie: Mack oszacował je na jeden do pięciu. Miejsce w Senacie obejmowało hrabstwa Dutchess, Putnam i Columbia, położone jedno nad drugim wzdłuż wschodniego brzegu rzeki Hudson. Cały ten okręg liczył prawie 50 km szerokości i niemal 150 km długości i, nie licząc jednego wyjątku, żaden demokrata nie wygrał w nim miejsca w Senacie stanowym od 1856 roku⁵⁹. Republikański senator piastujący urząd, John F. Schlosser z Fishkill Landing, był dobrze znanym prawnikiem, zaprawionym w bojach weteranem kampanii wyborczych i przewodniczącym Stanowego Stowarzyszenia Ochotniczej Straży Pożarnej. W 1908 r. wygrał z rywalem w stosunku głosów dwa do jednego, wydawał się więc niezwyciężony. Ale Roosevelt nie dał się zrazić. Młodość i brak doświadczenia zmieszały się z zaszczepioną mu w Springwood, Groton i na Harvardzie patrycjuszowską pewnością siebie. Franklin emanował pewnością zwycięstwa od pierwszego dnia kampanii.

„Przyjmuję tę nominację absolutnie samodzielnie”, powiedział na posiedzeniu demokratów w Poughkeepsie 6 października. „Nie jestem nikomu nic dłużny; nie wpływają na mnie żadne specjalne interesy (…). Nie muszę wam mówić, że w nadchodzącej kampanii nie zamierzam stać w bezruchu. Przed nami bardzo trudny miesiąc [i] nie musimy obawiać się wyników ósmego listopada”⁶⁰.

Roosevelt zainicjował kampanię wiecem na Bank Square w centrum Fishkill Landing, czyli w mateczniku senatora Schlossera, a pomysł ten wywołał ogromną konsternację. Można było liczyć, że demokratyczne struktury zapewnią głosy w Poughkeepsie i innych miastach okręgu, więc Roosevelt przeniósł walkę na wieś. Wybory miały odbyć się już za miesiąc, więc żeby objechać trzy hrabstwa wynajął jaskrawoczerwony samochód marki Maxwell. Do kierowania pojazdem wyposażonym w dwa cylindry i pozbawionym przedniej szyby, FDR zatrudnił Harry’ego Hawkey’a, wędrownego stroiciela fortepianów z Poughkeepsie o encyklopedycznej wiedzy na temat wiejskich dróżek, zdobytej przez lata poszukiwań klientów. Koszt samochodu i kierowcy wynosił 20 $ dziennie i niewielu kandydatów do ciała ustawodawczego mogłoby sobie na to pozwolić.

Pomysł prowadzenia kampanii samochodem był ryzykowny. Na wiejskich obszarach stanu Nowy Jork automobile nadal stanowiły luksus, więc wykorzystanie tego pojazdu mogło niepotrzebnie zwrócić uwagę wyborców na „arystokratyczne” pochodzenie Franklina. O wiele poważniejsze było niebezpieczeństwo wypadku. Rolnicy nie lubili samochodów, ponieważ płoszyły konie. Prawo stanowe nadawało wręcz pierwszeństwo pojazdom ciągniętym przez te zwierzęta. „Gdy trafialiśmy na konia lub zaprzęg – a zdarzało się to mniej więcej co milę”, powiedział FDR, „musieliśmy zatrzymać, i to nie tylko samochód, ale również silnik”⁶¹. Niemniej eksperyment okazał się ogromnym sukcesem. Krążąc z rykiem i oszałamiającą prędkością 30 km/h, Roosevelt przemierzył okręg w stopniu bezprecedensowym na tle poprzednich kandydatów. Przyozdobiony flagą niewielki samochód szybko zaczął przykuwać uwagę⁶². Nawet obowiązkowe ustępowanie pierwszeństwa koniom działało na korzyść FDR. Rolnicy byli pod sporym wrażeniem szacunku ze strony kandydata, a Franklin wykorzystywał postoje do pogawędek z woźnicami oraz wszystkimi w okolicy.

Dla towarzystwa, a także nauki rozmaitych sztuczek kampanijnego rzemiosła, Franklin zaprosił do samochodu Richarda E. Connella, redaktora Poughkeepsie News-Press i wieloletniego kandydata demokratów do Kongresu. Connell był utalentowanym mówcą politycznym w kwiecistym stylu Williama Jenningsa Bryana i rozpoczynał każdą orację od zwrócenia się do słuchaczy „Przyjaciele” – słowem, które szybko zostało zaadaptowane przez Roosevelta. To również on doradził FDR, żeby zrezygnował z noszonych od czasów Groton pince-nez. Connell stwierdził, że Franklin wygląda w nich snobistycznie.

Franklin, Connell i Hawkey spędzili na zakurzonych dróżkach hrabstw Dutchess, Putnam i Columbia każdy dzień czterech wyczerpujących tygodni, wygłaszając te same mowy nawet dziesięć razy dziennie. Przemawiali z werand sklepów wielobranżowych, z wozów z sianem, przemawiali w stodołach, na skrzyżowaniach w wioskach, a czasami z tylnego siedzenia starego Maxwella – przemawiali wszędzie, gdzie mogła zebrać się choćby grupka rolników. „Myślę, że z Franklinem pracowałem najciężej w życiu”, stwierdził potem Hawkey⁶³.

FDR przeżywał najwspanialsze chwile. Wydawało się, że nic nie jest w stanie przytłumić jego zapału do wskakiwania prosto w tłum, ściskania dłoni i zdobywania nowych przyjaciół. „Był pierwszorzędnym sprzedawcą”, wspominał malarz domów z Hyde Park, Tom Leonard. „Kiedy spotykał grupę ludzi nie przechodził od razu do polityki. Podchodził do nich po przyjacielsku i dopiero prowadził rozmowę w tym kierunku (…) z tym swoim uśmiechem”⁶⁴.

Żadne przydrożne zgromadzenie nie było za małe dla Franklina. Zaskoczył grupkę włoskich robotników kolejowych naprawiających tory niedaleko Brewster, wyskakując z samochodu pomiędzy nich i gawędząc z nimi swobodnie w, jak z opóźnieniem zdali sobie sprawę, własnym wariancie włoskiego – czyli krzyżówce podręcznikowego francuskiego i wyuczonej w Groton łaciny⁶⁵.

Czasami entuzjazm go ponosił. Pewnego późnego popołudnia, gdy prowadził kampanię w Harlem Valley na wschodnich obrzeżach okręgu, zatrzymał się przed szynkiem w maleńkiej mieścinie, wbiegł do środka i zaprosił wszystkich na drinka. „Co to za miasto?”, zapytał barmana. „Sharon w Connecticut” odparł mężczyzna, napełniając szklanki. FDR zapłacił, rozdał przypinki wyborcze i opowiadał tę historię przez całe lata⁶⁶.

Wraz z trwaniem kampanii sędzia Mack zdawał sobie sprawę, że FDR jest zupełnie naturalny w tym, co robi. Jego przemówienia nadal były niezręczne, ale miał niesamowity dar przekonywania słuchaczy. Kobiety stanu Nowy Jork otrzymały prawo wyborcze dopiero w 1917 r., niemniej coraz więcej pań stawiało się na wiecach Franklina, zwłaszcza tych wieczornych. „Przychodziły zobaczyć, ale także posłuchać najprzystojniejszego kandydata, jaki kiedykolwiek prosił o głosy w ich okręgu”, stwierdził Mack. „Franklin wyglądał tak dobrze, jak gdyby zszedł z okładki czasopisma”⁶⁷.

Roosevelt był swoim własnym kierownikiem kampanii. Zamówił 2500 przypinek, zaprojektował 500 plakatów przyklejanych w witrynach sklepów całego okręgu i osobiście wypisywał czeki, by zapłacić za reklamy we wszystkich dwudziestu czterech gazetach ukazujących się w hrabstwach, od Timesa z Amenii po Chronicle z Wappinger. Jego program był całkowicie osobisty i unikał rzeczowych kwestii, które mogłyby stać się pożywką dla opozycji. „Chcę reprezentować was, ludzi tych hrabstw, i nikogo więcej”, powiedział na październikowym wiecu w Hudson. „Nie jestem odpowiedzialny przed nikim, wobec żadnych specjalnych interesów, wobec żadnego szefa. Chcę skupić się na reprezentowaniu was przez dwanaście miesięcy w roku”⁶⁸. Później napisze z rozbrajającą szczerością: „Podczas kampanii (…) nie składałem żadnych obietnic odnośnie konkretnych legislacji”⁶⁹. Zamiast tego identyfikował się z dobrą władzą i grzmiał przeciwko „zgniłemu zepsuciu legislatury stanu Nowy Jork oraz rozrzutnemu marnotrawstwu stanowej administracji”⁷⁰.

Rok 1910 okazał się znakomity dla demokratów. Unosząc się na fali sprzeciwu wobec samozadowoleniu waszyngtońskiej administracji Tafta, partia zdobyła dziesięć dodatkowych miejsc w Senacie Stanów Zjednoczonych, ponad tuzin foteli gubernatorskich (w tym stanowisko gubernatora New Jersey dla Woodrowa Wilsona, prezydenta Princeton) i po raz pierwszy od 1892 r. zdobyła większość w Izbie Reprezentantów. GOP⁷¹ największego pogromu doznała właśnie w stanie Nowy Jork, gdzie straciła gubernatora, obie izby ustawodawcze oraz dwie trzecie miejsc w Kongresie.

FDR był bezpośrednim beneficjentem miażdżącej wygranej demokratów, którą to, przynajmniej w stanie Nowy Jork, dało się choć częściowo powiązać z powrotem kuzyna Theodore’a do życia politycznego. Przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi roku 1912, TR złapał w garść pałkę reform, natarł uszu starej gwardii swojej partii i rozbił GOP na pół. Aktualne wówczas kwestie były jakby idealnie skrojone pod TR. Gubernator Charles Evans Hughes ugrzązł w zażartych zmaganiach z wiernymi republikanami oraz demokratami starej daty w sprawie reformy wyborczej. Hughes chciał wprowadzić bezpośrednie prawybory do nominacji partyjnych na urzędy stanowe – była to innowacja, która zagrażała władzy zarówno szefów GOP z Albany, jak i wierchuszce Tammany Hall⁷² z Nowego Jorku. Jednakże przed rozstrzygnięciem tej batalii, Hughes dostał „kopniaka w górę”, do Sądu Najwyższego. Gdy szefowie obu stron połączyli się, żeby zwalczyć proponowane reformy, na ring wskoczył Teddy. Podczas stanowej konwencji republikanów w Saratodze 27 września TR wyszarpał starej gwardii kontrolę nad aparatem partyjnym, wymusił nominację swego przyjaciela Henry’ego L. Stimsona na gubernatora i podyktował reformatorski program polityczny. W odpowiedzi stały elektorat partii podczas wyborów postanowił stać z założonymi rękami.

Franklin wykorzystał rozłam w łonie republikanów. Atakował politycznych bonzów obu partii, zwalczając, niejako u boku swego znamienitego kuzyna, łapówkarstwo, przywileje i korupcję. Zapytany na wiejskim wiecu czy popiera politykę gubernatora Hughesa, FDR odparł: „A żebyście wiedzieli. Sądzę, że to jeden z najbledszych gubernatorów, jakich miał ten stan”⁷³. Jako że jego rywal, Schlosser, głosował przeciwko reformie wyborczej, linie podziału zostały wytyczone. Roosevelt naturalnie wyczuwał rytm politycznej retoryki: „Nie wiem kogo reprezentuje senator Schlosser”, powiedział zebranym w kwakierskim miejscu spotkań w Clinton Corners. „Ale wiem, że nie reprezentował mnie i wiem, że nie reprezentował was”⁷⁴.

Republikanie początkowo nie zwracali uwagi na FDR. Jednak gdy kampania miała się ku końcowi, nastała panika. W ostatnim tygodniu Hamilton Fish, który reprezentował hrabstwo Dutchess w Kongresie⁷⁵, zaatakował Franklina za to, że nie ma on żadnych związków z okręgiem, gdyż mieszka na Manhattanie, a nie w Hyde Park. Jego samochodowa kampania, twierdził Fish, była niczym więcej jak „wodewilowym objazdem ku uciesze rolników”⁷⁶. Poughkeepsie Eagle, która wcześniej całkowicie ignorowała FDR, teraz zaczęła oburzać się na jego powiązania z wielkim biznesem: „Franklin D. Roosevelt reprezentuje dokładnego przeciwieństwo tego, za czym opowiada się Theodore Roosevelt. News-Press podaje, że jest prokurentem w firmie Carter, Ledyard and Milburn przy 54. Wall Street. Dobrze, żeby wyborcy tego okręgu pamiętali, że są to prawnicy niektórych z największych trustów skarżonych przez administrację prezydenta Tafta, takich jak Standard Oil Co. i Sugar Trust”⁷⁷. Schlosser, który wysilił się co najwyżej na „werandową” kampanię, włączył się do walki, obelżywie atakując patrycjuszowskie pochodzenie FDR i jego dandysowatą aparycję. Roosevelt odpowiedział ponownie, wytykając Schlosserowi uległość wobec szefów GOP z Albany. „Miałem wyjątkowo nieprzyjemnego rywala”, wspominał lata później. „Obrzucał mnie wyzwiskami (…) a ja odpowiadałem pięknym za nadobne. A wyzwiska, jakie ja mu przypisywałem były gorsze od tych, które on przypisywał mnie. Mieliśmy więc wesołą kampanię”⁷⁸.

FDR zwieńczył wyścig wyborczy wiecem w Hyde Park, w przeddzień wyborów. Z Eleanor i Sarą u boku zwrócił się do ziomków ze swojego miasta: „Wiecie za czym opowiadał się mój ojciec, wiecie jak blisko był związany z życiem tego miasta i nie muszę wam mówić, że zawsze pragnąłem podążyć jego śladem”⁷⁹.

8 listopada, dzień wyborów, szary i deszczowy – był to dobry omen dla demokratów, którzy zawsze modlili się o złą pogodę poza miastami, żeby oddani republikanie zostali w domach. FDR zagłosował wcześnie rano i wrócił do Springwood czekać na wyniki. Gdy wieczorem zaczęły napływać pierwsze rezultaty, szybko stało się widoczne, że stan oraz całe państwo przeżywają właśnie jeden z owych kluczowych momentów, w których władza polityczna przechodzi z rąk jednej partii do drugiej. Demokraci zgarniali wszystko, co się dało. Republikanin Henry Stimson doznał miażdżącej klęski w wyścigu o fotel gubernatora, Richard Connell wyprzedził Hamiltona Fisha w walce o Kongres, a Roosevelt zdobył ponad dwie trzecie punktów wyborczych w 26. Okręgu wyborczym do Senatu, pokonując Schlossera w stosunku 15 708 do 14 568 głosów – czyli, uzyskując dla demokratów bezprecedensową jak do tej pory większość.

Natomiast to nie tylko ogólna demokratyczna „lawina” wyniosła FDR na urząd. Wydał pięciokrotnie więcej niż Schlosser; jeszcze bardziej wyprzedził go jeżeli chodzi o prowadzenie kampanii i jej organizację; i znalazł się na czele całej listy demokratów⁸⁰. Na wsi poradził sobie niemal tak dobrze jak w Poughkeepsie, w Hyde Park wygrał 406-258 i pokonał Schlossera nawet w jego rodzimym Fishkill.

Sara obserwowała wyniki z nie mniejszymi emocjami niż Franklin, dumnie zapisując rezultaty pewną dłonią Delano w swej prywatnej papeterii: „Franklin zdobył Poughkeepsie 927 głosami (…) Hudson 499 (…) Fishkill 128 (…) drugi okręg do Zgromadzenia hrabstwa Dutchess 900”. Nie była zaskoczona. „Zawsze uważałam, że Franklin jest perfekcyjnie nadzwyczajny”, powiedziała pewnego razu, „i, gdy spoglądam w przeszłość, nie sądzę, żeby kiedykolwiek mnie rozczarował”⁸¹.

W wieku dwudziestu ośmiu lat Franklin odnalazł swoje powołanie. Rozdał przyjaciołom i krewnym dwa tuziny drogich cygar i zaczął rozkoszować się zwycięstwem. Był to osobliwy, osobisty triumf. Świetnie poradził sobie w wiejskich ostępach okręgu, gdzie partyjni fachowcy nie dawali mu większych szans. I nie umknęło to grubym rybom. Gdy „Wielki Tim” Sullivan, prawdziwy koń pociągowy Tammany, reprezentujący w Senacie Bowery, dowiedział się, że kuzyn TR będzie jego kolegą na urzędzie, powiedział przyjaciołom: „Jeżeli capnęliśmy Roosevelta, to lepiej go okiełznajmy i zneutralizujmy. Rooseveltowie są ulepieni z jednej gliny i ten dzieciak może zrobić z nami to, co pułkownik zamierza uczynić dla Partii Republikańskiej, rozłupać ją”⁸².

Delegaci do legislatury stanu Nowy Jork zarabiali 1500 $ rocznie. Sesja rzadko trwała dłużej niż dziesięć tygodni, a większość członków dojeżdżała lub zatrzymywała się w jednym z kilku hoteli klasy turystycznej lub pensjonatach goszczących przyjeżdżających na krótko prawodawców. Hyde Park leżał 105 km od Albany przy głównej linii kolejowej Delaware & Hudson, więc FDR mógł bez problemu dojeżdżać, natomiast postanowił przekształcić swoje wyborcze zwycięstwo w pełnoetatową karierę senatora stanowego. Sceptycy mogli argumentować, że było to po prostu hobby bogacza: Franklin nie mógłby ulokować się w stolicy stanu bez dochodów z funduszu powierniczego i hojności Sary. Ale FDR był w pełni zaangażowany. Jak powiedział wyborcom w Hudson, zamierzał angażować się w pracę w Albany „dwanaście miesięcy w roku”.

W połowie listopada Franklin udał się do stolicy stanu, żeby znaleźć odpowiedni dom. „Zakładam, że musiałam pojechać [z Franklinem] i obejrzeć dom, który wzięliśmy, choć wcale tego nie pamiętam”, napisała Eleanor wiele lat później⁸³. Roosevelt znalazł masywny, trzypiętrowy budynek z czerwonobrązowego piaskowca w stylu flamandzkiego renesansu, faworyzowanym przez podmiejskich bogaczy. Znajdował się na 40-arowej działce przy 248. State Street, dosłownie w cieniu kapitolu. „To dość pokaźny dom z werandą i dużym podwórkiem (…) zbudowany bardziej jak dom na wsi”, napisała Eleanor do przyjaciółki Isabelli Ferguson z Tucson⁸⁴. Franklin określał go mianem „pałacowy”. Sara stwierdziła, że to „solidny dom, który da się uczynić wygodnym”⁸⁵. Obszerne pomieszczenia na parterze zapewniały przestrzeń do przyjmowania gości, na tyłach znajdowała się ogromna wyłożona boazerią biblioteka, a na drugim i trzecim piętrze było aż za wiele pokoi dla trójki dzieci, ich nianiek oraz liczącego sześć osób personelu domostwa. Czynsz wynosił 400 $ miesięcznie – 4800 $ rocznie, czyli ponad trzy razy więcej niż senatorska pensja Franklina. Później Rooseveltowie przenieśli się na jeszcze większe kwatery przy 4. Elk Street, znanej wśród majętnych, zamieszkujących wzdłuż niej rodzin z Albany jako „Quality Row”. Ta posiadłość została zbudowana przez Martina van Burena w czasach, gdy pełnił urząd gubernatora – pierwszego gubernatora stanu Nowy Jork, który dotarł do Białego Domu – i odzwierciedlała zamiłowanie „Małego Vana” do zbytkownego życia.

Legislatura zebrała się 4 stycznia, demokraci kontrolowali obie izby. Zgromadzeniu przewodził trzydziestosiedmioletni Alfred E. Smith, pełniący siódmą kadencję weteran z Lower East Side, syn irlandzkiej matki oraz włosko-niemieckiego ojca, kluczowy trybik machiny Tammany, który pomimo zaledwie ośmioklasowej edukacji miał polityczny rozum, który wykatapultował go przed cały legion lepiej wykształconych, bardziej wytrawnych prawodawców. W Senacie struktury zwróciły się do trzydziestotrzyletniego Roberta F. Wagnera, syna drukarza z Wiesbaden, który wysiadł na ląd w Nowym Jorku w wieku dziewięciu lat, nie znając ani słowa po angielsku. Smith i Wagner ucieleśniali ducha miejskiej reformy, który cechował Tammany w 1911 r., choć FDR póki co nie zdawał sobie z tego sprawy.

Pierwszą sprawą do załatwienia był wybór senatora Stanów Zjednoczonych. Kadencja Chauncey’a Depew, piastującego ten urząd z ramienia republikanów, dobiegała końca 4 marca 1911 roku. Zgodnie z Konstytucją senatorowie USA byli wybierani przez legislatury stanowe, a w stanie Nowy Jork odbywało się to podczas łączonej sesji obu izb: 150 delegatów do Zgromadzenia i 50 senatorów, łącznie 200 głosów, z których do dokonania wyboru potrzebna była większość 101 głosów. Jako że w obu izbach zasiadało 114 demokratów, nasuwał się oczywisty wniosek, że następca Depew zostanie wskazany przez kierownictwo Partii Demokratycznej.

Kandydatem Tammany był William F. Sheehan, znany w całym stanie jako „Niebieskooki Billy”, dawny polityczny szef hrabstwa Erie, wicegubernator i spiker Zgromadzenia, który obecnie praktykował prawo w Nowym Jorku jako partner sędziego Altona B. Parkera, demokratycznego kandydata na prezydenta w 1904 roku. Działając w polityce, jak i poza nią Sheehan zgromadził sporą fortunę, a jego bieżąca praktyka prawnicza cieszyła się najwyższym, profesjonalnym poważaniem. Był dyrektorem około tuzina przedsiębiorstw pożytku publicznego, a wraz z konserwatywnym sędzią Parkerem, ucieleśniał przymierze wielkiego biznesu i machiny politycznej. Sheehan zbierał wśród swoich klientów pieniądze dla Partii Demokratycznej; Tammany wydawała pieniądze, pamiętając skąd napłynęły.

Ale koło partyjne absolutnie nie było jednogłośne. O Sheehanie nie chcieli nawet słyszeć starzy demokraci Clevelanda – ludzie pokroju ojca Franklina, biali anglosascy protestanci mieszkający poza miastami, którzy co do zasady czuli wstręt do politycznych bonzów, natomiast na płaszczyźnie praktycznej byli zatwardziali i zachowawczy. Ich kandydatem był prokurator z Brooklynu Edward M. Shepard, radca prawny Pennsylvania Railroad, zaufany J. P. Morgana, który od dawna aktywnie działał na rzecz dobrego rządzenia, natomiast raczej nie dało się go nazwać liberalnym krzyżowcem. Fakt, że Sheehan był irlandzkim katolikiem, a Shpeard jankeskim członkiem Kościoła episkopalnego miał o wiele większe znaczenie, niż wielu demokratów byłoby skłonnych otwarcie przyznać.

Franklin stanął po stronie ludzi Clevelanda. „Sheehan wygląda na wybór [Tammany]”, zanotował w dzienniku początkiem stycznia. „Niech się okaże, że nie mam racji! Nie mam wątpliwości, że Partia Demokratyczna przechodzi sprawdzian, jako że otrzymała władzę głównie dzięki podmiejskim głosom, nie może pozwolić sobie na oddanie kontroli nad organizacją w samym Nowym Jorku”⁸⁶. Podobnie jak Theodore, gdy po raz pierwszy wkroczył do legislatury, FDR palił się do walki. Była to kwestia rozgłosu i władzy, a nie polityki i wpływów. Franklin widział problem w „bossizmie”, a rywalizacja o fotel senatora Stanów Zjednoczonych stanowiła pierwszą okazję, jaka się nadarzyła. To czy Sheehan był bardziej postępowy od Sheparda nie miało większego znaczenia.

Zgodnie z zasadami partii, decyzja koła była wiążąca. Większość wynosiła pięćdziesiąt osiem głosów, a jeżeli dyscyplina zwycięży – a zawsze zwyciężała – to owych pięćdziesiąt osiem głosów determinowało, jak głosowało wszystkich stu czternastu demokratów na sali obrad. Dzięki temu to Tammany dzierżyła bat. Organizacja z Nowego Jorku kontrolowała znacznie więcej niż wymaganych pięćdziesiąt osiem głosów, a Charles F. Murphy, przebiegły „herszt” Tammany, z całkowitą pewnością oczekiwał, że w marcu umieści Sheehana w Senacie⁸⁷. A jednak istniała pewna luka. Al Smith, zapytany przez FDR, potwierdził, że zobowiązani byli tylko ci demokraci, którzy uczestniczyli w obradach koła, na którym typowano kandydata. Jeżeli jakiegoś członka brakowało, decyzja koła go nie obowiązywała⁸⁸.

Obie partie zaplanowały zebrania na godzinę dziewiątą wieczorem 16 stycznia. Republikanie spotkali się na krótko i niejednogłośnie wytypowali Depew. Natomiast gdy zebranie rozpoczęli demokraci, dwudziestu trzech członków brakowało. Obecni zagłosowali w stosunku sześćdziesiąt dwa na Sheehana, dwadzieścia dwa na Sheparda i siedem na D. Cady’ego Herricka, byłego kandydata na gubernatora. Koło oficjalnie nominowało Sheehana, ale przy udziale tylko dziewięćdziesięciu jeden demokratów, czyli dziesięciu mniej niż wymagana do wyboru senatora większość 101 głosów.

Podczas gdy demokraci obradowali, dwudziestu trzech nieobecnych zebrało się niedaleko, w Ten Eyck Hotel. Część z nich stawiała na Sheparda, niektórzy na innych kandydatów, ale wszyscy zgadzali się, że nie poprą Sheehana. Zwięzły komunikat dla prasy wyjaśniał, że nie życzą sobie, aby koło partyjne „wyciszyło” ich indywidualne głosy. „Ludzie powinni wiedzieć dokładnie, jak głosowali ich przedstawiciele (…) a wszelka większość powinna być przypisywana reprezentantom w Legislaturze, a nie komuś spoza tego ciała” – była to niespodziewana i ostra krytyka Tammany Hall w ogóle, a Charlesa F. Murphy’ego w szczególności⁸⁹.

Legislatura zebrała się na wspólną sesję następnego ranka. Po podsumowaniu głosowania okazało się, że Sheehan uzyskał dziewięćdziesiąt jeden głosów od demokratów obradujących wcześniej na kole, wszystkich osiemdziesięciu sześciu republikanów głosowało na Depew, a pozostali demokraci rozdzielili głosy pomiędzy szereg osobistych faworytów⁹⁰. Żaden z kandydatów nie otrzymał wymaganych 101 głosów. Przez następne dziesięć tygodni front się usztywniał, a cała legislatura stała w miejscu. „Nigdy w dziejach Albany 21 mężczyzn nie zagroziło tak totalną ruiną planów machiny”, donosił reporter-weteran Louis Howe z The New York Herald⁹¹. O buntownikach „mówi się w stolicy”, raportował The New York Times. „Nie są radykałami. Wypowiadają się umiarkowanie i postawili sprawę jasno, że o ile do końca będą opierać się wszelkim próbom wywierania przymusu, to są w pełni świadomi konieczności sprawowania władzy przez partię”⁹².

FDR nie podżegał do buntu, nie należał nawet do jego głównych organizatorów. A jednak szybko wyrósł na jego rzecznika oraz nieformalnego przywódcę. Prasa zawsze miała do niego dostęp, nie dźwigał politycznego bagażu z poprzednich kampanii, sprawnie się wypowiadał i był pewny siebie. „Niczego nie kocham tak, jak dobrej walki”, powiedział The New York Timesowi 22 stycznia. „Nigdy w życiu nie bawiłem się tak dobrze, jak właśnie teraz”.

Nazwisko Roosevelt fascynowało dziennikarzy znudzonych stanową rutyną. Porównań do TR nie dało się uniknąć. The New York Post poinformował swoich czytelników, że Franklin przejawia „silne skłonności buntowniczej rodziny”⁹³. The American donosił: „Jego twarzy wygląda chłopięco, jednak ci, którzy pamiętają Theodore’a Roosevelta, gdy zasiadał w zgromadzeniu stanowym mówią, że obecny senator jest uderzająco podobny do Pułkownika”⁹⁴. Według New York World FDR miał „szczupłą figurę i intelektualną twarz, sugerującą bardziej studenta seminarium niż praktycznego polityka”⁹⁵. New York Globe odmalował obraz idola tłumów: „Wysoki, o zgrabnej figurze, fizycznie nadaje się do przywództwa. Jego twarz jest nieco nazbyt wydłużona, ale jej rysy są dobrze wymodelowane, nos ma grecki, a na jego policzkach widać poświatę wiejskiego zdrowia (…). Jednak to podbródek, agresywny i nieco wydatny, pokazuje przed jakim zadaniem staną liderzy z Albany, jeżeli przyjdzie im do głowy skłonić tego młodego człowieka do zmiany zdania. Jego usta są pełne i częściowo otwarte w uśmiechu przed równymi, białymi zębami – zębami Roosevelta”⁹⁶.

Położony zaledwie przecznicę od kapitolu dom FDR stał się siedzibą rebeliantów. Był to nasz „port schronienia”, stwierdził deputowany do zgromadzenia z hrabstwa Kings, Edmund R. Terry⁹⁷. Buntownicy każdego ranka zbierali się w bibliotece Roosevelta, szli razem na kapitol, głosowali przeciwko Sheehanowi, po sesji wracali, wychodzili na kolację i znowu wracali na długi wieczór przy drinkach i cygarach. Posiedzenia miały równie ważny wymiar towarzyski co polityczny. „Na naszych radach wojennych załatwia się bardzo mało spraw”, zwierzył się FDR reporterowi Timesa. „Po prostu siedzimy dookoła i wymieniamy się historyjkami, jak żołnierze przy biwakowym ognisku”⁹⁸. Wszystko i wszyscy tonęli w krzykach, śmiechu i siwej mgiełce dymu cygar. Dymu było tak wiele, że Eleanor w końcu przeniosła dzieci na trzecie piętro, żeby mogły swobodniej oddychać.

Walka z kandydaturą Sheehana dała Eleanor pierwszy posmak politycznego życia. „Zainteresowanie wszystkim, co interesowało męża należało do obowiązków żony, nieważne czy chodziło o politykę, książki czy konkretne danie na obiad. Z taką postawą podeszłam do pierwszej zimy w Albany”, stwierdziła później⁹⁹. Eleanor przyglądała się obradom z senackiej galerii, gościła buntowników w domu, przygotowywała drinki oraz przekąski i wykuwała pewne nieoczekiwane przyjaźnie. Weterani Tammany, jak Tom Grady czy Tim Sullivan – którzy nie byli dla Franklina specjalnie przydatni – uznali ją za przemiłą osobę. „Bądź z buntownikami, a jeżeli trzeba bądź ze swoim mężem każdego dnia w roku, prócz tego”, napisał do niej Grady w dzień Świętego Patryka. „Ale tego dnia bądź z nami”¹⁰⁰. Wydawało się, że Eleanor posiada instynktowne zrozumienie personalnych aspektów polityki. Łagodziła pyszałkowatość Franklina i sprawiała, że zdawał się mniej arogancki. Kiedy lord Bryce, ambasador Wielkiej Brytanii w Stanach Zjednoczonych, przemawiał na połączonym posiedzeniu legislatury, ER wyszła przed szereg i zorganizowała wielkie przyjęcie, na którym swobodnie obcowali ze sobą ludzie Tammany Hall, buntownicy i socjeta „Starego Albany”. Ten pierwszy rok w stolicy stanu był pouczający jeżeli chodzi o praktyczną politykę, a Eleanor cieszyła się każdą jego chwilą. Jak napisał jeden z jej najbardziej przychylnych biografów: „Wejście Franklina do polityki ocaliło ich oboje przed owym jałowym i głupawym, zwyczajnym życiem klasy wyższej, które ER kojarzyła z towarzystwem – a przynajmniej tą częścią towarzystwa, w której nigdy nie czuła się swobodnie, mile widziana i rozumiana”¹⁰¹.

Tammany wywierała na rebeliantów maksymalne naciski. Projekty będące ich oczkiem w głowie zostały odłożone na półkę, poparcie polityczne się skończyło, ich lokalne okręgi wyborcze zostały zmobilizowane, miejscowe gazety wypowiadały się negatywnie o opóźnieniach, a radni hrabstw, bankierzy i prominentni biznesmeni zagrozili wycofaniem pomocy. FDR niejednokrotnie musiał zbierać fundusze dla swoich kolegów na spłaty wierzytelności, których nagle zażyczyły sobie ich banki¹⁰². Gdy zastraszanie nie przyniosło rezultatów, stronnicy Sheehana sięgnęli po korzyści i zachęty. Al Smith nie mówił „żeby się dogadać, że musicie się dogadać”, ale stolica kipiała od plotek na temat stanowisk sędziowskich oraz innych profitów zaoferowanych buntownikom. Charles Murphy wybrał się do Albany, żeby spotkać się z FDR; Sheehan wraz z małżonką zjedli lunch z Franklinem i Eleanor – wszystko na próżno. Pod koniec marca rebelianci nadal nie ustępowali. Legislatura obradowała od dziesięciu tygodni i nie uchwaliła żadnej poważniejszej kwestii.

Obie strony stawały się narowiste. Gubernator John Dix, który z rozpaczą czekał na uchwalenie stanowego budżetu, wezwał Sheehana do ustąpienia. Pojawiło się wielu kompromisowych kandydatów i w końcu Charles Murphy przystał na sędziego stanowego Sądu Najwyższego Aloysiusa O’Gormana, dawnego sachema (wiceszefa) Tammany i wieloletniego przewodniczącego organizacji Friendly Sons of St. Patrick’s. O’Gorman zasiadał w Sądzie Najwyższym od dziesięciu lat i cieszył się nieskazitelną reputacją człowieka prawego. W przeciwieństwie do Sheehana i Sheparda, nie miał żadnych związków ze światem korporacyjnym czy wielkim biznesem. A jednak, był w znacznie większym stopniu kukiełką Tammany niż Sheehan. Buntownikom byłoby trudno się nań zgodzić, ale jeszcze trudniej go odrzucić.

Gdy Smith i Wagner obiecali, że nie będzie żadnego odwetu, w szeregach rebeliantów doszło do rozłamu. Większość zagłosowała za przyjęciem O’Gormana. FDR chciał to przetrzymać, ale że jego „oddziały” topniały, dalszy opór wyglądał na bezcelowy. Pogodził się z nieuniknionym: „Wzięlibyśmy sędziego O’Gormana już na samym początku i bylibyśmy absolutnie usatysfakcjonowani”, powiedział później Timesowi¹⁰³.

Po południu 31 marca 1911 r., gdy rebelianci pojawili się w izbie na ostateczne głosowanie, triumfujący wierni zwolennicy partii wznieśli wrzaskliwy wiwat. Radosnym okrzykom nie było końca, a następnie w ten zgiełk włączyły się irlandzkie głosy, dało się słyszeć rytmiczny hymn nowojorskiej organizacji: „Tam-ma-nee … Tam ma-nee”. Stali zwolennicy włączali się do kolejnych refrenów, w tym zaimprowizowanego:

Tam-ma-nee, Tam-ma-nee

Franklin D., like Uncle „The”,

Is no match for Tam-ma-nee;

Tam-ma-nee, Tam-ma-nee¹⁰⁴

Ostatecznie porządek na sali został przywrócony, a sekretarz odczytał listę obecności – rozpoczęło się sześćdziesiąte czwarte głosowanie na senatora Stanów Zjednoczonych. Kiedy jego nazwisko zostało wywołane, Roosevelt wstał, żeby uzasadnić swój wybór, z trudem przekrzykując szepty i gwizdy w tle. „Podążaliśmy za dyktatami naszego sumienia i wypełniliśmy nasz obowiązek. [Gwizdy] Wierzę, że w rezultacie Partia Demokratyczna wykonała krok naprzód. [Pomruki i gwizdy] Jesteśmy demokratami – w pełnym tego słowa znaczeniu [Cisza]. Z przyjemnością oddaję głos na czcigodnego Jamesa A. Gormana. [Chłodne brawa]”¹⁰⁵. Rezultaty były zgodne z oczekiwaniami. Stu dwunastu demokratów głosowało za O’Gormanem; osiemdziesięciu republikanów za Depew. Bunt został zduszony. Z dwudziestu jeden członków legislatury, którzy buntowali się wraz z FDR, tylko trzech nie przegra następnych wyborów.

Zmagania z Sheehanem to kolejna legenda, przed której ubarwianiem Roosevelt nie mógł się powstrzymać. Dwa dni po głosowaniu w Albany Franklin przemawiał przed YMCA obszaru metropolitarnego Nowego Jorku i odtrąbił zwycięstwo. „Właśnie wróciłem z wielkiej walki”, oświadczył. „Walki, która trwała sześćdziesiąt cztery rundy. Uczestniczyli w niej wszyscy (…) a wielu po przeciwnej stronie zostało solidnie poturbowanych (…). Bitwa zakończyła się w harmonii, a my wybraliśmy człowieka dla ludzi, któremu nikt nie będzie narzucał dyktatów”¹⁰⁶.

Przez lata ludzie zapomnieli jak sromotne lanie dostali buntownicy i zapamiętali jedynie, że Sheehan nie został wybrany. FDR uczynił z tego swoją ewangelię i nigdy nie znudził się opowiadaniem historii o swym pierwszym politycznym zwycięstwie¹⁰⁷. „Pamiętasz starą walkę z Sheehanem z 1911?”, pytał wieloletniego przyjaciela, gdy w 1928 r. ubiegał się o fotel gubernatora. „Gdy nadeszła ostateczna kapitulacja Murphy’ego, a członek zgromadzenia Alfred E. Smith i senator stanowy Bob Wagner przynieśli mi sztandar rozejmu. Jakaż zaszła zmiana pod każdym względem”¹⁰⁸.

FDR zebrał z walki z Sheehanem niezwykle urodzajne żniwo ogólnokrajowego rozgłosu, a dla niektórych stał się młodzieńczym symbolem reformy politycznej. Plain Dealer z Cleveland przykleiła mu etykietę następcy TR: „Czyż ta wschodząca gwiazda nie może kontynuować dynastii Rooseveltów? Franklin D. Roosevelt bez wątpienia jest demokratą, ale to nieszczególnie ważna różnica. W innych aspektach wydaje się na wskroś Rooseveltem”¹⁰⁹. W Karolinie Północnej Josephus Daniels, redaktor News & Observer z Raleigh, napisał artykuł wstępny, w którym wychwalał postawę FDR wobec Tammany, zatytułowany „Przyszły demokratyczny lider”¹¹⁰. W Trenton dostrzegł go reformatorski gubernator New Jersey Woodrow Wilson, a TR napisał z gratulacjami: „Piszę tylko, żeby powiedzieć, że jesteśmy naprawdę dumni z tego, jak się sprawiłeś”¹¹¹.

Minusem zmagań z Sheehanem było przyczepienie FDR łatki wroga katolików i Irlandczyków – łatki, jak się okazało, trudnej do pozbycia. Wielebny Patrick Ludden, rzymskokatolicki biskup Syracuse, stwierdził, że Franklin i jego koledzy odzwierciedlają nawrót „dawnego ducha knownothingizmu¹¹²”, który uniemożliwiał rozwój i odnoszenie sukcesów katolikom, a zwłaszcza irlandzkim katolikom¹¹³. Daniel O’Connell, od kilku generacji polityczny boss z Albany, ujął to bardziej dosadnie. Franklin, rzekł, „był bigotem”. Nie lubił Tammany. Nie lubił biednych. Był protekcjonalnym sukinsynem”¹¹⁴. Zaprzeczenia FDR były bardziej gorączkowe niż przekonujące. Zarówno on, jak i Eleanor podzielali antyirlandzkie i antykatolickie uprzedzenia swoich czasów i swojej klasy¹¹⁵. Franklin miał nauczyć się tolerancji, a z biegiem lat on i krajowi politycy irlandzkiego pochodzenia mieli wykorzystywać się nawzajem dla wzajemnych korzyści. Natomiast ich uczucia nigdy nie były zbyt głębokie. Do zadań Jamesa A. Farley’a, który przez dwanaście lat służył jako kierownik kampanii FDR i przewodniczący partii, należało przekonanie innych irlandzkich liderów, że na przekór temu, co słyszeli o jego młodzieńczym antykatolicyzmie, mogą współpracować z Rooseveltem. Farley wykonał znakomitą robotę, ale osobiście nie dał się przekonać. Później ubolewał, że jego relacja z FDR miała charakter czysto profesjonalny. „Choć może się to wydawać dziwne, prezydent nigdy nie przyjął mnie do kręgu swej rodziny, choć wszyscy się zgadzali, że to ja bardziej niż ktokolwiek inny odpowiadałem za jego czas w Białym Domu”¹¹⁶.

Trwałym dziedzictwem walki z Sheehanem okazała się siedemnasta poprawka do konstytucji, wprowadzająca bezpośrednie wybory senatorów Stanów Zjednoczonych we wszystkich stanach, w miejsce wyborów przez legislatury stanowe. W kwietniu 1911 r. ustawodawcy stanu Nowy Jork zajęli się projektem przedstawionym wcześniej przez Roosevelta, który instruował stanową delegację do Kongresu, ażeby takową poprawkę poparła. Bezpośredni wybór senatorów cieszył się popularnością w ruchu postępowym w całym kraju i był jednym z punktów programu demokratów. FDR przewodził debacie na ten temat w Senacie stanowym, który 20 kwietnia opowiedział się za tym projektem stosunkiem głosów 28-15. Cztery dni później, głosując 105-30, zatwierdziło je Zgromadzenie. Demokraci z obu izb głosowali jednogłośnie na jego korzyść, republikanie w większości przeciwko. Bitwa z Sheehanem, wraz z podobnymi zmaganiami w New Jersey i Illinois, uruchomiła powszechne poparcie dla tej poprawki. Kongres przyjął ją wymaganą większością dwóch trzecich 13 maja 1912 r., a po ratyfikacji przez trzy czwarte stanów, 31 maja 1913 r. stała się częścią Konstytucji (Nowy Jork ratyfikował ją jako czwarty stan, 15 stycznia 1913 roku).

Walka z „bossizmem” przychodziła FDR naturalnie. Rzucił Tammany wyzwanie w kwestii uznania Stanowej Komisji Autostrad, forsował przyjęcie ustawy o bezpośrednich prawyborach i przyjmował purytańską pozę przeciwko popieranym przez Tammany zagadnieniom pokroju rozgrywania meczów baseballa w niedziele, legalizacji boksu zawodowego czy zakładów na wyścigach konnych. „Murphy i jemu podobni, niczym uciążliwe chwasty, muszą zostać wykorzenieni”¹¹⁷, powiedział słuchaczom w Buffalo. Tego rodzaju postawy były popularne wśród pobożnych rolników i przedsiębiorców z małych miasteczek, czyli wyborców Roosevelta. Ale ignorowały ówczesne kwestie ekonomiczne, nie odnosiły się do narastających problemów uprzemysłowienia i naklejały Tammany przeterminowaną łatkę, która byłaby właściwsza w dawnych czasach Kręgu Tweeda¹¹⁸ niż za postępowego kierownictwa Murphy’ego, Wagnera i Smitha¹¹⁹. Jak ujął to jeden z weteranów legislatury, w 1911 r. idee FDR były „niemądrymi pomysłami politycznego zarozumialca [pozbawionego] współczucia dla ludzi, zainteresowania ludźmi, więzi z ludźmi”, większość członków zgodziłoby się z tą charakterystyką¹²⁰.

1  John Gunther, Roosevelt in Retrospect, New York, Harper & Brothers, 1950, s. 201. Donovan, który zdobył Krzyż za Wybitną Służbę pod Saint-Mihiel, został nagrodzony Medalem Honoru za działania pod Landres-et-Saint-Georges, 14 i 15 października 1918 roku. Uzasadnienie przyznania odznaczenia głosi: „Ppłk Donovan osobiście poprowadził falę szturmową w ataku na bardzo silnie zorganizowane pozycje, a gdy nasi żołnierze ponosili dotkliwe straty, zachęcał wszystkich wokoło własnym przykładem, krążąc między swoimi ludźmi na odsłoniętych pozycjach, reorganizując zdziesiątkowane plutony i towarzysząc im dalej w ataku. Gdy został raniony w nogę pociskiem karabinu maszynowego, odmówił ewakuacji i pozostał przy swojej jednostce dopóki ta nie wycofała się na mniej odsłoniętą pozycję”. Rozkaz ogólny Departamentu Wojny nr 56, 1922.

2  FDR do SDR, 22 sierpnia 1905 r., The Roosevelt Letters, Elliott Roosevelt, red., London, George G. Harrap, 1950, t. 2, s. 72-73. Użyłem obowiązującego obecnie terminu „procedury cywilne”, a nie „obrona i postępowanie”. Jeżeli chodzi o nieobecności FDR na uczelni, zobacz Morgan, FDR, s. 106.

3  Rozmowa z profesorem Jacksonem E. Reynoldsem (1949), Columbia Oral History Project, Columbia University. Reynolds, przez całe życie republikanin, był dobrym przyjacielem Herberta Hoovera jeszcze z czasów Stanford. Był również prezydentem First National Bank of New York oraz zaprzysięgłym wrogiem New Deal. Zobacz Geoffrey C.Ward, A First-Class Temperament, New York, Harper & Row, 1989, przyp. 62.

4  Ze 106 osób, które wraz z Rooseveltem zaczynały naukę na Columbia Law School, do trzeciego roku pozostało jedynie 84. Frank Freidel, Franklin D. Roosevelt: The Apprenticeship, Boston, Little, Brown, 1952, s. 76.

5  Wiersz napisany przez Roosevelta ołówkiem na pustej stronie na początku jego egzemplarza Selected Cases on Code Pleading and Practice in New York profesora Hnery’ego S. Redfielda. Redfield był jednym z dwóch wykładowców, którzy oblali FDR.

6  BECZĄCY REDFIELD

Pif! Paf!

Jesteśmy małymi znudzonymi owieczkami

które zgubiły swoją drogę

Pif! Paf!

Panowie prawnicy na wypasie

nie dojdą do wieczności

Boże chroń nas od takich jak Redfield

Paf! Paf!

Tłum. B.M.

7  ER do SDR, 29 sierpnia 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 79.

8  Cytat w Joseph P. Lash, Eleanor and Franklin, New York, W.W. Norton, 1971, s. 151. „Wyobrażasz sobie jak musiała wyglądać mowa na temat ogrodnictwa i ogólnie hodowania warzyw w wykonaniu twojego syna”, napisał FDR do Sary. „Powiem jedynie, że od tego czasu minął mi apetyt na te cholerne chwasty”. FDR do SDR, 7 września 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 81.

9  FDR do SDR, 3 lipca 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 35-36. „Poszliśmy chyba do dwóch kościołów – San Toy [na przełomie XIX i XX wieku popularny musical komediowy – dop. M.G.] i Świętego Mikołaja, i w jednym z nich narysowałem obrazek sklepienia, żeby skopiować je w domu w Hyde Park”, napisał Franklin.

10  FDR do SDR, 5 lipca 1905 r., ibid., s. 44-45.

11  W 1903 r., siedem lat po śmierci pierwszego męża, Williama Howarda Forbesa, Dora wyszła za jego młodszego brata, Paula Forbesa, który również był związany z handlującą w Chinach Russell and Company. Po trzydziestu latach mieszkania w Hong Kongu, Forbesowie przenieśli się do Paryża, a ich przestronny apartament na prawym brzegu Sekwany stał się siedzibą rodzin Delano i Rooseveltów w Paryżu. W 1940 r., gdy Francja toczyła wojnę, Sara powróciła, żeby „odeskortować” Dorę z powrotem do USA. Wywiady Sary z francuską prasą, które przeprowadziła całkowicie po francusku, mocno przyczyniły się do scementowania stosunków francusko-amerykańskich w tym krytycznym czasie. Zobacz Geoffrey C. Ward, Before the Trumpet: Young Franklin Roosevelt, 1882-1905, New York, Harper & Row, 1985, s. 61-62.

12  ER do SDR, 23 czerwca 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 31. Madame Howland była wdową po bracie Rebecci Howland Roosevelt. (Rebecca była pierwszą żoną Jamesa). Po śmierci męża, James stał się jednym z dwóch powierników majątku Hortense Howland. Kiedy drugi zbiegł z jej wszystkimi pieniędzmi, James wykorzystał własne środki, żeby zapewnić jej pieniądze na kontynuowanie dotychczasowego stylu życia w Paryżu. Ibid. Madame Howland odpłaciła za troskę Jamesa, wysyłając do kraju w bagażu Eleanor parę diamentowych kolczyków dla Sary, która to para należała ponoć do Marii Antoniny. Eleanor Roosevelt, This Is My Story, New York, Harper & Brothers, 1937, s. 132.

13  FDR do SDR, 14 sierpnia 1905 r., 2Roosevelt Letters, t. 2, s. 67-68.

14  ER, This Is My Story, s. 131. Ten fragment został pominięty przez ER, gdy ponownie wydawała This Is My Story w swojej Autobiography.

15  FDR do SDR, 16 i 22 czerwca, 8 lipca, 14 sierpnia 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 24-25, 29-30, 39, 67-68.

16  FDR do SDR, 22 lipca 1905 r., Roosevelt Letters, t. 2, s. 50.

17  ER do SDR, 1 sierpnia 1905 r., ibid., s. 59. „Będziemy zadowoleni jeżeli instalacja wodociągowa jest dobra, a malowanie i tapety świeże i nowe. Jeżeli jest telefon, to proszę nie pozwól, żeby go zabrano i czy w domu jest sejf?”.

18  ER do SDR, 8 sierpnia 1905 r., ibid., s. 62. „Ogólnie jesteśmy bardzo uradowani”, napisała Eleanor, „i nie mogę się doczekać doprowadzania go do ładu przy twojej pomocy. Obawiam się, że bez wsparcia moje wysiłki nie byłyby zbyt udane”. Dalej Eleanor zapytała Sarę czy kuchnię i piwnice mogłyby zostać wybielone (13 sierpnia 1905).

Być może poświęciłem kwestii wynajmowania przez Sarę domu Draperów dla Franklina i Eleanor nieco więcej miejsca w książce niż to konieczne, ale to dlatego, że ER w swojej autobiografii sugeruje, że została zaskoczona i zdenerwowana działaniami Sary, które miały rzekomo wyglądać na jednostronne wtrącanie się nadopiekuńczej teściowej. Listy pisane przez Eleanor z Europy sugerują co innego. Porównaj Eleanor Roosevelt, Autobiography, New York, Harper & Brothers, 1961, s. 55. Zobacz także Kenneth S. Davis, FDR: The Beckoning of Destiny, New York, Putnam, 1972, s. 197.

19  Domy znajdują się przy 47-49 East 65. Street. Wpisy w dzienniku Sary z roku 1908 wskazują, że łączna cena obu domów, każdy był szeroki na 5,3 m, wynosiła 247 345,19 $ (obecnie z grubsza 5 milionów dolarów). Dwie działki kosztowały 105 284,25 $; budowa, malowanie i tapetowanie, 134 554,84 $; a gaża pana Platta 7506,10 $. Nie licząc niewielkiej hipoteki wynoszącej 26 000 $ na jej własny dom przy 49 E. 65., Sara za wszystko płaciła gotówką. Dziennik SDR, 1908. FDRL. Zobacz też James MacGregor Burns i Susan Dunn, The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America, New York, Grove Press, 2001, s. 108. W 2003, City University of New York podjął się odzyskania domów dla Roosevelt House Public Policy Institute, za cenę 15 000 000 $. The New York Times, 18 marca 2003 r.

20  ER, Autobiography, s. 61. Eleanor wcale nie trzymała się tak daleko od projektu, jak później sugerowała. 22 sierpnia 1907 r. napisała do Sary z Campobello: „Pracowaliśmy z Franklinem nad planami oświetlenia, dzwonków i telefonów, które [Charles A. Platt, architekt] przesłał nam dwa dni temu. Wszystkie ustalenia wydają się bardzo dobre z wyjątkiem jednej czy dwóch sypialni, gdzie jak mniemam popełnił błąd, gdyż wydaje mi się, że przydałoby się światło nad toaletkami, a nie w czterech kątach pomieszczeń”. Roosevelt Letters, t. 2, s. 112.

21  Jeżeli chodzi o tę wczesną konfrontację, oparłem się na ujęciu przyjaciela i biografa ER Joseph P. Lash. Pan Lash był wtajemniczony w przemyślenia pani Roosevelt i przedstawia najbardziej obiektywne spojrzenie na ten epizod. Zobacz Eleanor and Franklin, s. 162.

22  ER, Autobiography, s. 61. „Zebrałam się do kupy i uzmysłowiłam sobie, że zachowywałam się jak mały głupek, ale w tym, co mówiłam było sporo prawdy, bowiem nie rozwinęłam żadnej indywidualnej inicjatywy ani gustu”.

23  Wywiad ER z Arnoldem Michaelisem, na temat nagrywania „A Recorded Portrait” (1958), FDRL.

24  Nie licząc wiklinowych mebli, w „chatce” Kuhnów-Rooseveltów nie było wiele rustykalności. Oprócz rozległych, wypieszczonych trawników sięgających samej wody, miał cztery kompletne łaźnie, dwie spiżarnie, siedem kominków i pełnowymiarową pralnię. Funkcjonowanie domu wymagało ośmioosobowego personelu. W 1952 r. dom z pełnym wyposażeniem został sprzedany finansiście Armandowi Hammerowi. Hammer pieczołowicie przywrócił mu blask, zamontował elektryczność i zaproponował Eleanor, że może z niego korzystać, kiedy tylko ma ochotę. Po jej śmierci w 1962 r. przekazał nieruchomość rządom USA i Kanady, które wspólnie ustanowiły tam Roosevelt Campobello International Park. Zobacz Jonas Klein, Beloved Island: Franklin and Eleanor and the Legacy of Campobello, Fort Dale, Vt., Paul S. Ericsson, 2000.

25  ER, This Is My Story, s. 162-163.

26  FDR otrzymywał w przybliżeniu 5000 $ rocznie z funduszu powierniczego założonego przez jego ojca. Dziedzictwo ER przynosiło nieco ponad 7000 $, było zainwestowane głównie w akcje i obligacje New York Central Railroad, zarządzone przez Hnery’ego Parisha, wiceprezesa Chemical Bank.

27  Elliott Roosevelt i James Brough, An Untold Story: The Roosevelts of Hyde Park, New York, G. P. Putnam’s Sons, 1973, s. 40.

28  Horace Coon, Columbia: Colossus on the Hudson, New York, E. P. Dutton, 1947, s. 99.