© Copyright

Wydawnictwo NapoleonV

Oświęcim 2015

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Reprint wydania z 1937 roku

Wydanie II

Tłumaczenie:

Franciszek Stachowicz

Władysław Kotarski

Strona internetowa wydawnictwa:

www.napoleonv.pl

Kontakt: napoleonv@o2.pl

Numer ISBN: 978-83-7889-530-5

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Od tłumaczy

Wstęp

Podział materiału

Rozdział I
Bitwy czołgów w wielkiej wojnie

Rozwój zasad walki do Cambrai

Walki we Flandrii sierpień – listopad 1917

Cambrai 20 listopada-6 grudnia 1917

Bitwa

Wnioski

Czołgi w walce obronnej

Pluton czołgów w walce spotkaniowej

Wnioski

Bitwa czołgów pod Soissons od 18 do 31 lipca 1918 r.

Wnioski

Amiens. 8 sierpień 1918

Uwagi

Odwrót niemiecki

Uwagi

Rozdział II
Bilans roku 1918

Natarcie masą czołgów

Zaskoczenie

Nieprzydatność broni obrońcy

Wzrost skutecznego działania broni nacierającego

Współpraca broni w natarciu czołgów

Organizacja obrony

Poprowadzenie natarcia czołgów poza zasięg działania wspierającej artylerii

Walki czołgów

Zużycie i straty broni pancernej

Straty krwawe

Straty sprzętu

Ocena ogólna

Rozdział III
Sprawdzenie bilansu

Bitwa pod Soissons i Reims 27 maja do 13 czerwca 1918

Uwagi

Działania zaczepne nad Marną i w Szampanii 15 do 17 lipca 1918

Uwagi

Straty w bitwach zaczepnych w 1918 r.

Ocena ogólna

Nowe cele

Rozdział IV
Rozwój broni pancernej po wojnie

Rozwój techniczny

Użycie wozu bojowego w walce

Rozdział V
Obrona

Wstęp

Myśli podstawowe

Wojna pozycyjna

Obrona

Ujęcie zagadnienia

Działko piechoty

Budowa broni

Broń lekka

Ilość

Organizacja

Szyki bojowe

Jeż

Trójkąt

Strefy

Stosunek sił między kompaniami strzelców

Pułki działek piechoty

Użycie działek piechoty odwodów

Artyleria dywizyjna

Ujęcie obrony

Elastyczna obrona w wojnie światowej

Obrona przeciwpancerna

Organizacja obrony

Pierwszy rzut – „Batalion bojowy”

Drugi rzut „batalion pogotowia”

Artyleria dywizyjna

Trzeci rzut „batalion na odpoczynku”

Ogólna ocena

Odwody dowództwa

>A. Dla obrony

B. Odwody do przeciwnatarć

Omówienie obrony

Natarcie bez broni pancernej, natarcie artyleryjskie

Natarcia broni pancernej

Natarcie czołgów według starego sposobu

Natarcie czołgów według nowego sposobu

Dostosowanie organizacji obrony do położenia

Dywizja na szerokim froncie

Ugrupowanie obronne dywizji odwodowych

Dywizje na frontach zagrożonych

Dywizja piechoty drugiego rzutu na zagrożonych frontach

Pozycja silnie umocniona

Fortyfikacje stałe

Wojna górska

Działania opóźniające

Ocena ogólna

Rozdział VI
Natarcie

Ujęcie zadania

Zastrzeżenia

Stare pozycje z poprzednich walk jako przeszkody dla broni pancernej

Aktualność

Organizacja dywizji szybkich

Wojenna organizacja dywizji zmotoryzowanej

Organizacja wojenna dywizji pancernej

Wspólne cechy organizacji dywizji szybkich

Założenie do nowoczesnej bitwy czołgów pod Amiens 8 sierpnia 193...

Zadanie

Rozwiązanie

Zagadnienia wstępne

Plan natarcia

Pierwszy dzień bitwy

Przedstawienie planowanej metody natarcia w pasie dywizji

Ocena ogólna

Plan przełamania drugiej pozycji

Korpus południowy

Korpus środkowy

Korpus północny

Lotnictwo bojowe

Broń pancerna i korpusy szybkie

Piechota

Plan natarcia trzeciego rzutu – armii pancernej

Siła i przestrzeń

Czas

Lotnictwo bojowe

Szybkie dywizje

Położenie wieczorem o zachodzie słońca (godz. 21) pierwszego dnia bitwy – 8 sierpnia 193…

Straty

Rozwinięcie do walki

Piechota towarzysząca

Artyleria wzmocnienia

Czołgi piechoty

Lotnictwo bojowe

Przygotowania szczególne

Dywizje szybkie

Plan na dalsze dni bitwy

Zapotrzebowanie sił

Lotnictwo

Szybkie dywizje

Armia pozycyjna

Armie pancerne

Krytyka

Siły

Użycie

Rozdział VII
Ocena ogólna

Czołg

Prowadzenie wojny

Źródła

Szkice

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

OD TŁUMACZY

Doświadczenia z okresu wojny światowej i późniejszy rozwój sprzętu pancernego i przeciwpancernego wskazują, że mechanizacja i motoryzacja wywrą wielki wpływ na walkę sił naziemnych. Konieczność zdawania sobie sprawy z wytworzonego w tych dziedzinach położenia oraz możliwości technicznych i taktycznych nowoczesnych broni pancernych, które mogą wpłynąć na sposób prowadzenia przyszłej wojny i zmienić jej oblicze, skłoniła nas do dania czytelnikom polskim przekładu znanej w fachowej literaturze wojskowej książki gen. v. Eimannsbergera, tłumaczonej na wiele języków obcych.

Ponieważ Autor nadesłał nam uzupełnienia i poprawki, do polskiego wydania, uwzględniające najnowsze dane do końca lutego 1937, za co Mu na tym miejscu dziękujemy, czytelnicy polscy otrzymują rzecz całkowicie zaktualizowaną, która im pozwoli poznać zagadnienie wojny pancernej w całej rozciągłości i wskaże zadania, które ich czekają.

STACHOWICZ mjr dypl.

KOTARSKI mjr

WSTĘP

Wielka wojna, jak i wszystkie jej poprzedniczki, pozostawiła po sobie szereg ważkich zagadnień, które wpłyną zasadniczo na prowadzenie przyszłej wojny.

Z tych najgłówniejsze wydają mi się trzy.

Zagadnienie mechanizacji, czyli wojny pancernej, a mianowicie pytanie, czy i w jakim stopniu opancerzony pojazd mechaniczny na kołach lub gąsienicach może zmienić w przyszłości prowadzenie wojny.

Zagadnienie lotnictwa: coraz poważniejsze glosy twierdzą, że wojnę rozstrzygnie siła powietrzna, zanim jeszcze siły zbrojne na lądzie czy morzu osiągną gotowość bojową.

Zagadnienie mobilizacji gospodarczej, która będzie tym trudniejsza, im więcej od niej będziemy żądali. Jej zasady bowiem grożą w czasach wojennych obaleniem całej budowy dotychczasowego porządku gospodarczego.

Praca niniejsza ma się zająć tylko zagadnieniem wojny pancernej; ponieważ jednak wszystkie te zagadnienia są ze sobą związane, przyjmijmy, że tamte dwa będą też rozwiązane.

Przyjmijmy też, że jeszcze nie nadszedł czas człowieka-ptaka; generał Douhet, przynajmniej w tej chwili, nie ma słuszności, a działanie flot powietrznych obu stron wyraźnie nie wystarcza, by zmusić już w początkach wojny jedną ze stron do zawarcia pokoju.

Przyjmijmy, że gospodarcze prowadzenie wojny przygotowuje się tak, jak to dzisiaj czynią wszystkie niezależne państwa, a pełna rozbudowa gospodarcza będzie przeprowadzona dopiero w czasach wojennych.

Pozostaje jeszcze pytanie: czy nie jest zbędne a nawet sprzeczne z kulturą zajmować się zagadnieniami wojny dziś, kiedy się zbliża wieczny pokój?

Miły Boże! Przecież wzniosła a zarazem straszna przyroda nie zaprzestała jeszcze walki stworzeń o byt, a człowiek, którego myślenie wojna również wypaczyła, przedstawia sobie pojęcie „pokoju” różnie. Jedni uważają go za doskonały środek utrzymania zdobyczy; inni wołają wprawdzie „nigdy więcej wojen”, przemilczają jednak uporczywie dodatek: „tylko jeszcze jedną wielką, niosącą wyzwolenie, a potem nastanie złoty wiek!”. W końcu jeszcze inni widzą w dotychczasowym stanie rzeczy kajdany, które ich wiążą. Świat więc wykonał pod ostrym kątem zwrot ku gorszemu, napięcia wzrosły, złoty wiek jest dalej niż kiedykolwiek. Żyjemy w wieku żelaznym, a kto się nie chce czy nie może bronić – zginie. Tak jednostka jak i całe narody. Można więc, nie! musi się myśleć o przyszłej wojnie, nawet gdy się u siebie przeprowadziło rozbrojenie do ostatniego scyzoryka.

Tak nakazuje instynkt samozachowawczy.

PODZIAŁ MATERIAŁU

Rozróżniamy zwykle dwa stopnie użycia wozów silnikowych do celów wojny. Motoryzacja, czyli usilnikowienie, polega na użyciu pojazdów silnikowych wszelkiego rodzaju do transportu oddziałów i sprzętu wojennego. Mechanizacja, nazwana tu wojną pancerną, posługuje się w walce prócz pierwszego stopnia także pancernymi i uzbrojonymi pojazdami silnikowymi na kołach lub gąsienicach.

Żaden człowiek naszych czasów nie mógł przewidzieć przewrotu, który nastąpił z chwilą ukończenia wojny, tak w życiu jednostki jak i społeczeństwa, wskutek powszechnego wprowadzenia pojazdów silnikowych. Przewóz osób i towarów na krótkie odległości powrócił przeważnie na drogi kołowe. Wyjątek stanowią ładunki masowe. Cały system komunikacji zmienił się dzięki temu zupełnie. W tym kierunku poszedł przemysł, a nawet rolnictwo przeszło częściowo na silnik.

Wojna, zwłaszcza na początku, bierze potrzebne środki wyłącznie z gospodarstwa swego narodu; jest zmuszona dostosowywać się do tego, co ma. Z tego wynika jasny wniosek, że wszelkie wojsko posługiwać się będzie w przyszłości w coraz szerszym zakresie wozem silnikowym, że ogólna motoryzacja nastąpi bez wątpienia. Stąd rozważania nasze ograniczyć się mogą do drugiego stopnia użycia wozów silnikowych, tj. do walki pancernej. Chcąc ocenić rolę wozu bojowego w przyszłych wojnach, trzeba gruntownie rozważyć zjawiska przeszłości.

Natarcia wozów bojowych na wielką skalę były przeprowadzone wyłącznie na froncie zachodnim przez Anglików i Francuzów przeciwko wojsku niemieckiemu. Stąd też w tej pracy można mówić wyłącznie o walkach na froncie zachodnim. Poglądy na wyniki działania czołgów w wielkiej wojnie są wciąż jeszcze rozbieżne, a nawet zdaje się, że wynik działań jest dziś bardziej sporny niż tuż po zakończeniu wojny. Najbardziej różne od siebie poglądy można by ująć jasno w pytaniu: czy roje czołgów angielskich i francuskich podczas wielkiej wojny były jedynie straszakami, skutecznymi tylko wobec śmiertelnie rannego wojska niemieckiego, czy też były pełnowartościowymi maszynami wojennymi, zwiastunami nowego sposobu walki, którego dalszy rozwój należy do przyszłości?

Dzięki niemieckiemu Archiwum Państwowemu i przedwcześnie zmarłemu austriackiemu majorowi w rezerwie inżynierowi dr. Fritzowi Heiglowi może dziś prywatny człowiek szukać odpowiedzi na to pytanie. Archiwum Państwowe przedstawiło w swoich tomach pod tytułem „Schlachten des Weltkrieges”, ukończonych mniej więcej przed czterema laty, wszystkie wielkie działania wojenne, w których przeciwnik posługiwał się czołgami; szczególną wartość mają te opisy, kiedy odtwarzają przed czytelnikiem nastrój czasów walki przez dodanie wyciągów z dzienników działań i innych opisów uczestników walk. Inżynier Heigl jest autorem książki pt. „Taschenbuch der Tanks”, o czterech wydaniach: 1926, 1927, 1930 i 1935. Książki te przedstawiają dokładnie i wyczerpująco rozwój czołgów i samochodów pancernych we wszystkich państwach do dzisiaj a ponadto obrazują poglądy tak na ich użycie jak i obronę przeciw nim. Aby nie być rozwlekłym, muszę przyjąć z góry, że czytelnik w ogólnych zarysach zna odnośne bitwy i ma ogólny pogląd na budowę rozmaitego rodzaju typów wozów bojowych podawanych przez Heigla.

Co do przebiegu przytaczanych bitew to praca opiera się na wydawnictwach Archiwum Państwowego „Schlachten des Weltkrieges” tom 31-36, uzupełnionych źródłami francuskich i angielskich autorów, o ile chodzi o użycie czołgów. Tło walk jest tylko o tyle naszkicowane, o ile autorowi wydawało się to koniecznym, by móc rozwijać na nim swoje wnioski. Wnioski te wysnuwa niezależnie od opisów, a odpowiedzialność za nie ponosi tylko autor. Po omówieniu walk czołgów w wojnie światowej a następnie zestawieniu wniosków sprawdzimy, czy jednak wielkie natarcia, jak natarcie na Chemin des Dames, nie rokują większych wyników. Na tym się kończy omówienie przeszłości.

Potem będą podane dzisiejsze poglądy na użycie czołgów, jeśli są znane, jako też techniczny rozwój sprzętu do dnia dzisiejszego. Następny rozdział jest poświęcony rozważaniom nad tym, jaka broń obronna jest niezbędna, jak ma być zorganizowana i jakie zmiany w zasadach obrony stałej okazały się konieczne. W końcu spróbujemy zbudować nowoczesne natarcie w wielkim stylu w taki sposób, że rozwiniemy plan bitwy pod Amiens przy zastosowaniu nowoczesnych czołgów.

Krótka ocena ogólna daje wynik pracy.

We wszystkich rozdziałach postaramy się jasno rozwijać swoje poglądy. Autor nie jest zdania, że musi mieć słuszność, kiedy mówi zdecydowanie, ale sądzi, że przez to uniknie się nieporozumień i ułatwi krytykę.

Słaba strona pracy polega przede wszystkim na tym, że autorowi brak wszelkiego doświadczenia co do wozów bojowych. Ten brak jednak dzieli z wieloma Niemcami.