Tytuł oryginału

Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96-99

© Copyright 2004 John D. Grainger

© All Rights Reserved

Authorized translation from English language edition published by Routledge, a member of the Taylor & Francis Group

© Copyright for Polish Edition

Wydawnictwo NapoleonV

Oświęcim 2017

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Tłumaczenie:

Wojciech Brillowski

Redakcja:

Paweł Grysztar

Redakcja techniczna:

Mateusz Bartel

Dystrybucja: ATENEUM www.ateneum.net.pl

Pełna lista wydanych publikacji i sprzedaż detaliczna:

www.napoleonv.pl

Numer ISBN: 978-83-7889-981-5

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

ILUSTRACJE

1. Domicjan

2. Nerwa – ex Domicjan

3. Nerwa

4. Trajan

TABLICE

1. Konsulowie w latach 96-100

2. Powiązania rodzinne Frontona

3. Powiązania rodzinne Nerwy

4. Ulpiusze

5a. Siatka azjatycka: gałąź narbońska

5b. Siatka azjatycka: gałąź azjatycka – rodziny italskie

5c. Siatka azjatycka: rodziny królewskie

MAPY

1. Granica północna

2. Rozmieszczenie legionów, 96 rok n.e.

3. Galia Narbońska i Hiszpania

4. Pochodzenie konsulów z lat 96-100 n.e.

5. Inskrypcje Domicjana

6. System alimenta

7. Siatka azjatycka

WYKAZ SKRÓTÓW

AE

Année Épigraphique

ANRW

Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt

BAR

British Archaeological Reports

Bennett, Trajan

J. Bennett, Trajan, Optimus Princeps, a Life and Times, London 1998

Birley, Fasti

A.R. Birley, The ‘Fasti’ of Roman Britain, Oxford 1981

BMC III

H. Mattingly, Coins of the Roman Empire in the British Museum, Part III: Nerva to Hadrian, London 1936

CIL

Corpus Inscriptionum Latinarum

Dusanic, Vasic

S. Dusanic, M.B. Vasic, ‘An Upper Moesian Diploma of AD 96’, Chiron 7,

‘Moesian diploma’

1986, s. 291-304

Eck, „Statthalter“

W. Eck, Jahres- und Provinzialfasten der senatorischen Statthalter von 68/70 bis 138/139 (I)‘, Chiron 12, 1983, s. 281-362

HSCP

Harvard Studies in Classical Philology

ILS

Inscriptiones Latinae Selectae

Jones, Domitian

B.W. Jones, The Emperor Domitian, London 1992

Jones, Senatorial

B.W. Jones, Domitian and the Senatorial Order: a Prosopographical Order Study of Domitian’s Relationship with the Senate, AD81-96, Philadelphia 1979

JRS

Journal of Roman Studies

Lambrechts

P. Lambrechts, La composition du sénat romain de l’accesionau trone d’Hadrien à la mort de Commodus, Ghent 1936

Mc Crum,

M. McCrum, A.G. Woodhead, Select Documents of the Principates of Woodhead the Flavian Emperors, including the Year of Revolution, AD 68-96, Cambridge 1966

OGIS

W. Dittenberger, Orientis Graeci Inscriptiones Selectae

PIR

Prospographia Imperii Romani

Pliniusz, Listy

Pliny the Younger, Letters

PBSR

Papers of the British School at Rome

Raepsaet-Charlier

M.T. Raepsaet-Charlier, Prosopographie des femmes de l’ordre senatorial (Ier-IIe siècles), Louvain 1987

RIC

Roman Imperial Coinage

RMD I

M.M. Roxan, Roman Military Diplomas, 1954-77, Institute of Archaeology Occasional Publication, London 1978

RMD III

M.M. Roxan, Roman Military Diplomas, 1985-93, Institute of Archaeology Occasional Publication, London 1994

Roman Papers

R. Syme, Roman Papers, 7 tomów, Oxford 1979-1991

SEG

Supplementum Epigraphicum Graecum

SHA

Scriptores Historiae Augustae

Smallwood

E.M. Smallwood, Documents illustrating the Principates of Nerva, Trajan and Hadrian, Cambridge 1966

Syme, Tacitus

R. Syme, Tacitus, Oxford 1958

Vidman, FO

L. Vidman, Fasti Ostienses, Prague 1981

ZPE

Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik

ILUSTRACJE

Ilustracja 1. Domicjan

Popiersie Domicjana wydobyte z dna Tybru. Dobry stan zachowania wskazuje, że mogło zostać wrzucone do rzeki podczas zamieszek niedługo po zabójstwie cesarza. Jest to rodzaj popiersia, które mogło znajdować się w prywatnym posiadaniu, stąd byłby to akt osobistej nienawiści względem władcy. Początkowo jednak właściciel nie szczędził środków na jego nabycie, co stanowiło niewątpliwie społecznie i politycznie oczekiwany wyraz oddania.

Źródło: Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen; nr kat. 664, fot. Jo Selsing.

Ilustracja 2. Nerwa – ex Domicjan

Statua Domicjana jako Jowisza, przekuta na wizerunek Nerwy. W większości wypadków posągi Nerwy początkowo wyobrażały Domicjana, ale zostały pospiesznie zmienione. Pozwalało to na obcięcie kosztów, zapewne za wiedzą samego imperatora, który potrzebował gotówki. Można to również uznać za świadectwo rozpowszechnionego przekonania, że panowanie Nerwy będzie krótkotrwałe z powodu jego zaawansowanego wieku oraz braku stabilizacji politycznej w trakcie jego rządów.

Źródło: Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen; nr kat. 542, fot. Jo Selsing.

Ilustracja 3. Nerwa

Jeden z nielicznych portretów Nerwy, które nie zostały przerobione z przedstawień Domicjana. Jest to wizerunek pokazujący władcę dalszego od śmierci niż to było w rzeczywistości, wciąż jednak z ze zmarszczkami podkreślającymi wiek i wyrażającymi doświadczenie, zgodnie z oczekiwaniami względem troskliwego cesarza.

Źródło: Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen; nr kat. 668, fot. Jo Selsing.

Ilustracja 4. Trajan

Imperator został ukazany w stroju wojskowym, srogi i zdecydowany. Taki sposób przedstawiania władcy, jako rzymskiego wojownika, był rozpowszechniany przez cały okres jego panowania. Kontrastował on z bardziej pokojowym wizerunkiem preferowanym przez Domicjana oraz portretami Nerwy, podkreślającymi spokojny charakter jego rządów.

Źródło: Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen; nr kat. 543, fot. Jo Selsing

TABLICE

Tablica 1. Konsulowie w latach 96-100

96

Ord.

Gajusz Manliusz Walens

Gajusz Antystiusz Wetus

Maj

Kwintus Fabiusz Postuminus

Tytus Pryferniusz Petus

Wrzesień

Tyberiusz Kacjusz Cezjusz Fronton

Marek Kalpurniusz [...]ykus

97

Ord.

Nerwa (III)

Lucjusz Werginiusz Rufus (III)

Marzec

Gnejusz Arriusz Antoninus (II)

Gajusz (?) Kalpurniusz Pizon

Maj

Marek Anniusz Werus

Lucjusz Neracjusz Pryskus

Lipiec

Lucjusz Domicjusz Apollinaris

Sekstus Hermetydiusz Kampanus

Wrzesień

Kwintus Glicjusz Atyliusz Agrycola

Marek Korneliusz Nigrynus Kuriacjusz Maternus (II)

Listopad

Publiusz Korneliusz Tacyt

Kwintus Orfitazjusz Aufidiusz Umber?

98

Ord.

Nerwa (IV)

Trajan (II)

Styczeń

Gnejusz Domicjusz Tullus (II)

Luty

Sekstus Juliusz Frontynus (II)

Marzec

Lucjusz Juliusz Ursus (II)

Kwiecień

Tytus Westrycjusz Spurynna (II)

Maj

Gajusz Pomponiusz Pius

Lipiec

Aulus Wicyriusz Marcjalis

Lucjusz Mecjusz Postumus

Wrzesień

Gajusz Pomponiusz Rufus Acyliusz [Prysk]us Celiusz Sparsus

Gnejusz Pompejusz Feroks Licynianusz

Listopad

Kwintus Fulwiusz Gillo Bittiusz

Publiusz Juliusz Lupus

Prokulus?

99

Ord.

Aulus Korneliusz Palma Frontonianus

Kwintus Sozjusz Senecjon

Marzec

Sulpicjusz Lukrecjusz Barba

Senecjon Memmiusz Afer

Maj

Kwintus Fabiusz Barbatus Waleriusz

Aulus Cecyliusz Faustynus

Magnus Julianus

Lipiec

Marek Ostoriusz Skapula

?

Wrzesień

?

?

Listopad

?

?

100

Ord.

Trajan (III)

Sekstus Juliusz Frontynus (III)

Styczeń

Lucjusz Juliusz Ursus (III)

Marzec

[...]cjusz Macer

Gajusz Cylniusz Prokulus

Maj

Lucjusz Herenniusz Saturninus

Lucjusz Pomponiusz Mamilianus

Lipiec

Kwintus Akucjusz Nerwa

Lucjusz Fabiusz Tuskus

Wrzesień

Gajusz Pliniusz Cecyliusz Sekundus

Gajusz Juliusz Kornutus Tertullus

Listopad

Lucjusz Roscjusz Elianus Mecjusz Celer

Tyberiusz Klaudiusz Sacerdos Julianus

Tablica 2. Powiązania rodzinne Frontona

Tablica 3. Powiązania rodzinne Nerwy

Tablica 4. Ulpiusze

Tablica 5a. Siatka azjatycka 1: gałąź narbońska

Tablica 5b. Siatka azjatycka 2: gałąź azjatycka – rodziny italskie

Tablica 5c. Siatka azjatycka 3: rodziny królewskie

MAPY

Mapa 1. Granica północna

Mapa 2. Rozmieszczenie legionów, 96 rok n.e.

Mapa 3. Galia Narbońska i Hiszpania

Mapa 4. Pochodzenie konsulów z lat 96-100 n.e.

Mapa 5. Inskrypcje Domicjana

Mapa 6. System alimenta

Mapa 7. Siatka azjatycka