Tytuł oryginału

Battle Cry of Freedom: The Civil War Era

© Copyright 1988 by Oxford University Press, Ind.

© All Rights Reserved

Battle Cry of Freedom: The Civil War Era, First Edition was

originally published in English in 1988. This translation is published by

arrangement with Oxford University Press.

© Copyright for Polish Edition

Wydawnictwo NapoleonV

Oświęcim 2016

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Tłumaczenie:

Michał Stępowski

Redakcja techniczna:

Dariusz Marszałek

Korekta:

Artur Gajewski

Strona internetowa wydawnictwa:

www.napoleonv.pl

Kontakt: napoleonv@o2.pl

Numer ISBN:  978-83-7889-623-4

Skład wersji elektronicznej:

Kamil Raczyński

konwersja.virtualo.pl

Battle Cry of Freedom

Oryginalne słowa i muzyka tego skocznego utworu zostały napisane latem 1862 r. przez George’a F. Roota, jednego z wiodących kompozytorów wojny secesyjnej na Północy. Melodia tak wpadała w ucho, że południowy kompozytor H. L. Schreiner i pisarz W. H. Barnes zaadaptowali ją dla Konfederacji. Różne wersje stawały się popularne po obu stronach linii Masona-Dixona. Poniżej przedstawiono trzecią zwrotką i refren każdej wersji.

Unia:

We will welcome to our numbers the loyal, true and brave.

Shouting the battle cry of Freedom!

And although they may be poor, not a man shall be a slave.

Shouting the battle cry of Freedom!

The Union forever! Hurrah, boys, hurrah!

Down with the traitors, up with the stars.

While we rally round the flag, boys, we rally once again.

Shouting the battle cry of Freedom!

Konfederacja:

They have laid down their lives on the bloody battle field.

Shout, shout the battle cry of Freedom!

Their motto is resistance – „To the tyrants never yield!”.

Shout, shout the battle cry of Freedom!

Our Dixie forever! She’s never at a loss!

Down with the eagle and up with the cross.

We’ll rally‚ round the bonny flag, we’ll rally once again.

Shout, shout the battle cry of Freedom!

PRZEDMOWA DO WYDANIA POLSKIEGO

(…) that government of the people, by the people, for the people,

shall not perish from the earth

A. Lincoln, Gettysburg, 19 listopada 1863 r.

Książka, która leży teraz przed czytelnikiem, nie wymaga specjalnego przedstawienia. Battle Cry of Freedom stanowi jedno z najlepszych anglojęzycznych i najlepsze dostępne w języku polskim źródło wiedzy o przyczynach, które doprowadziły do wybuchu wojny secesyjnej oraz o jej przebiegu – nie tylko na płaszczyźnie wojskowej, ale także ekonomicznej i społecznej. Oczywiście nie należy się spodziewać, że czytelnik znajdzie tu szczegółowe i obszerne opisy poszczególnych kampanii czy bitew. Autor traktuje ten okres jako jedną całość i opisuje działania wojskowe na tyle szczegółowo, na ile jest to konieczne do zrozumienia ich wpływu na wydarzenia w obszarze polityki, jak również do zrozumienia decyzji politycznych stojących za działaniami wojskowymi. James McPherson pomimo skromnej, jak na obejmowane ramy czasowe objętości dzieła zdołał przedstawić ten niezwykle istotny dla historii Stanów Zjednoczonych okres w sposób szczegółowy, a równocześnie przystępny dla czytelnika, który na co dzień nie jest pasjonatem historii. Nie bez powodu książkę nagrodzono Nagrodą Pulitzera.

Książka oparta jest nie tylko na głównych materiałach źródłowych, takich jak „Oficjalne Dzienniki…”, czy szeroko wykorzystywane czterotomowe dzieło Battles and Leaders of American Civil War, ale także o szereg innych materiałów wydanych drukiem, a często także o wyszukiwane przy dużym nakładzie prac badawczych rękopisy czy pozycje książkowe udostępnione autorowi jeszcze przed ich oficjalnym wydaniem. Mimo swojego wieku (pierwsze wydanie ukazało się w 1988 r.) i postępu w badaniach i ocenie wojny secesyjnej – postępu, który zapewne nie doczeka się swojego końca – książka wciąż zachowuje świeżość i umożliwia pełne spojrzenie na wojnę secesyjną jako konflikt, który dogłębnie zmienił Stany Zjednoczone. Sam autor pisząc posłowie do tego wydania stwierdził, że ponowne pisanie czy przeredagowywanie stanowiącej zamkniętą całość książki mija się z celem, a on sam z dużą satysfakcją zauważa, że wiele ukazujących się w ostatnim okresie prac potwierdza lub uzupełnia wnioski, jakie wyciągał pisząc Battle Cry…Ponadto czytelnik w większym stopniu zainteresowany zagadnieniami poruszanymi przez autora znajdzie w książce bogatą – choć i tak niewyczerpującą tematu – bibliografię.

Książka przede wszystkim może stanowić zarówno doskonały wstęp do zapoznania się z tym okresem historii Stanów Zjednoczonych, jak również daje możliwość usystematyzowania już posiadanych wiadomości. Jest to książka, która z pewnością powinna znaleźć się na półkach osób chcących poszerzać swoją wiedzę o tym okresie zanim sięgną po inne, bardziej szczegółowe pozycje. Warto też wziąć pod uwagę, że co do zasady publikowane do tej pory w Polsce pozycje dotyczące wojny secesyjnej obracają się prawie wyłącznie wokół kwestii wojskowych, zaniedbując wszelkie pozostałe lub też traktując o nich bardzo ogólnikowo. Tłumacząc książkę opierałem się przede wszystkim na dwóch źródłach zewnętrznych – Biblii Tysiąclecia, gdy zachodziła konieczność odwołania się do ksiąg Starego i Nowego Testamentu oraz dostępnym na stronach Sejmu RP tłumaczeniu Konstytucji Stanów Zjednoczonych, gdy w tekście pojawiały się fragmenty konstytucji i poprawek do niej, aby zachować spójność tłumaczenia z dotychczas funkcjonującym w języku polskim. Ponadto starałem się zachowywać spójność tłumaczenia z dotychczas publikowanymi w Polsce pozycjami dotyczącymi wojny secesyjnej.

Pozostaje mi tylko życzyć czytelnikowi przyjemnej lektury.

Michał Stępowski

WSTĘP OD REDAKCJI

Żaden okres w historii Stanów Zjednoczonych nie jest bardziej wymagający od historyków niż ten wojny secesyjnej. Aby sprostać temu wyjątkowemu wyzwaniu, wszyscy klasyczni autorzy uciekali się do wielotomowych rozwiązań. To Allana Nevinsa na przykład, wymagało ośmiu wielkich tomów, a inne miały taką samą objętość, nawet nie siląc się na próbę bycia spójnymi. Jednym ze znaczących osiągnięć obecnego przedsięwzięcia jest fakt, że autor zdołał opisać ten okres tak dokładnie i cudownie, mieszcząc się w okładkach jednego tomu. Oczywiście jest to duży tom i prawdopodobnie będzie największym z dziesięciu tomów w Oxfordzkiej Historii Stanów Zjednoczonych. To, że pomimo tego jednak obejmuje swoim zasięgiem najkrótszy okres zmusza do pewnego komentarza ze strony redakcji.

Po pierwsze spojrzenie na różnicę pomiędzy długością książki i krótkością okresu historycznego. Niewiele istnieje powiązań pomiędzy wagą, złożonością i ilością wydarzeń historycznych oraz okresem, w jakim zachodzą. Niektóre wydarzenia o kolosalnych konsekwencjach wymagają wieków, zanim dojrzeją; inne, o nie mniejszej wadze, zachodzą z oszałamiającą prędkością. Tu oczywiście mamy do czynienia z historią tego drugiego rodzaju. W swojej przedmowie do niniejszej książki James McPherson mówił o pokoleniu wojny secesyjnej jako o tym, które „przeszło przez doświadczenia, w których czas i świadomość osiągnęły nowe wymiary”. Te wymiary muszą być brane pod uwagę przez historyków zapisujących te doświadczenia. Jeśli uczestnicy wydarzeń mieli możliwość „przeżycia całego życia w trakcie roku”, historycy mogą oczywiście zapełnić więcej kart i rozdziałów, aby w pełni oddać takie lata. To także pozwala zrozumieć, dlaczego o tych konkretnych latach napisano więcej, niż o jakichkolwiek innych w historii Stanów Zjednoczonych. Więcej napisane, więcej bardziej odkryte, więcej pytań i kontrowersji, którym muszą stawiać czoła późniejsi historycy.

Biorąc pod uwagę swobodę dopuszczaną ilością stron, czy nie jest nierozsądnym oczekiwanie bardziej złożonego potraktowania wszystkich aspektów i wątków okresu historycznego? Normalnie, tak. Ale ponownie – trudno ten okres nazwać zwyczajnym. To, co można nazwać w nim normalnością, składa się głównie z kontynuacji znajomych wątków historii Stanów Zjednoczonych: ekspansji na zachód i osadnictwa, walk z Indianami i ich wypierania, gospodarczego wzrostu i rozwoju, fal migracji z Europy, zmagań dyplomatycznych. Żadnego z tych klasycznych elementów nie brakuje w okresie wojny secesyjnej i wszystkim poświęcono pewną uwagę na tych stronach, ale z konieczności są one podrzędne w stosunku do nadrzędnych wydarzeń lub scalone z nimi. Trudno sobie wyobrazić historyka przy zdrowych zmysłach, który zatrzymałby się między hukiem dział Gettysburga i upadkiem Vicksburga, aby wcisnąć tam rozdział poświęcony zmianom w kolonizacji Zachodu. Podobnie jak inni historycy zaangażowani w tworzenie Oxfordzkiej Historii, McPherson poczynił ustalenia z autorami poprzednich i kolejnych tomów, aby uzgodnić odpowiedzialność za opisanie pokrywających się tematów.

Z okresów opisywanych przez niniejszą serię nie ma żadnego, w którym Amerykanie nie byliby zaangażowani w tę czy inną wojnę. Dwie z nich są nazywane światowymi – trzy, jeśli wliczymy jedną w XVIII w. Co można więc powiedzieć, aby usprawiedliwić wyjątkową uwagę i miejsce poświęcone tej konkretnej wojnie? Pod ręką mieliśmy liczne kryteria pozwalające porównać skalę konfliktów. Pośród nich jest liczba zaangażowanych żołnierzy czy okrętów, długość konfliktu, koszt, zdobyte i utracone cele i tak dalej. Jednym, prostym miernikiem jest wysokość poniesionych strat. Po opisaniu scen o zmierzchu  17 września 1862 r., po bitwie nad Antientam, jak zwano ją na Północy czy też pod Sharpsburgiem, jak znano ją na Południu, McPherson pisze:

„Straty nad Antientam czterokrotnie przewyższyły straty poniesione przez amerykańskich żołnierzy na plażach Normandii 6 czerwca 1944 r. Ponad dwukrotnie więcej Amerykanów straciło życie jednego dnia pod Sharpsburgiem, niż padło ich w wojnie 1812 r., wojnie z Meksykiem i wojnie hiszpańsko-amerykańskiej łącznie”.

I wreszcie, straty wśród amerykańskich żołnierzy w wojnie secesyjnej przekroczyły łączne straty we wszystkich konfliktach w jakich kraj wziął udział, wliczając w to obie wojny światowe. Pytanie o zasadność wielkości opracowania poświęconego wydarzeniom wojskowym tego okresu może zostać ponownie rozpatrzone w świetle tych faktów.

C. Vann Woodward

PRZEDMOWA

Obie strony wojny secesyjnej twierdziły, że walczą o wolność. Południe, mówił Jefferson Davis w 1863 r., zostało „zmuszone do chwycenia za broń, aby bronić praw politycznych, wolności, równości i suwerenności stanów, które są dziedzictwem opłaconym krwią rewolucji naszych przodków”. Lecz jeśli Konfederacji powiedzie się ten zryw, twierdził Abraham Lincoln, zniszczy to Unię, „zrodzoną w wolności” przez tychże przodków jako „ostatnią nadzieję” dla zachowania republikańskich wolności na świecie. „Musimy w końcu rozstrzygnąć” mówił Lincoln w 1861 r., „czy w wolnym rządzie mniejszość ma prawo do obalania rządu kiedy będzie miała na to ochotę”.

Północni publicyści wyszydzali twierdzenie Konfederatów, jakoby walczyli za wolność. „Ich mottem”, deklarował poeta i redaktor William Cullen Bryant, „nie jest wolność, lecz niewola”. Lecz Północ z początku nie walczyła, aby uwolnić niewolników. „Nie zamierzam, bezpośrednio czy pośrednio, mieszać się w kwestię niewolnictwa w stanach, w których istnieje”, powiedział Lincoln na początku konfliktu. Kongres znaczącą większością głosów przyjął to samo stanowisko w lipcu 1861 r. Nie minął jednak rok, gdy zarówno Lincoln, jak i Kongres zdecydowali się uczynić wyzwolenie niewolników polityką wojenną Unii. Do czasu Przemówienia Gettysburskiego¹, Północ walczyła o „odrodzenie idei wolności”, aby przekształcić Konstytucję, napisaną przez ojców-założycieli, zgodnie z którą Stany Zjednoczone stały się największym na świecie krajem niewolniczym, w kartę emancypacji dla republiki, w której, jak głosiła północna wersja, „The Battle Cry of Freedom”, „nikt nie będzie niewolnikiem”.

Wielorakie znaczenie niewolnictwa i wolności, oraz to, jak zmieniały się i przekształcały w tyglu wojny, stanowi główny temat tej książki. Ten sam tygiel stopił wiele stanów związanych luźno w federalną Unię ze słabym rządem w nowy Naród, wykuty w ogniu wojny, w której straciło życie więcej Amerykanów, niż we wszystkich innych wojnach toczonych przez ten kraj w historii².

Amerykanie ery wojny secesyjnej żyli w czasach, w których historia i świadomość wkraczały na nowe tory. „To potworne, krytyczne, niespokojne dni, w których decyduje się przyszłość kontynentu na następne dekady” pisał jeden ze współczesnych w zdaniu podobnym do niezliczonych innych, pojawiających się w pamiętnikach i listach wojny secesyjnej. „Uniesienie wojną i zainteresowanie w jej wydarzeniach przyćmiły wszystko inne. Nie myślimy ani nie mówimy o niczym innym”, pisał wirginijski radykał Edmund Ruffin w sierpniu 1861 r., twierdzenie powtórzone trzy dni później przez jankeskiego pisarza Ralpha Waldo Emersona: „Wojna... urosła do takich rozmiarów, że grozi pochłonięciem nas wszystkich – żadne zajęcie jej nie wykluczy i żadna pustelnia nie pozwoli nam się skryć”. Konflikt „ścisnął w kilka lat emocje całego życia”, pisał cywil z Północy w 1865 r. Po Gettysburgu generał George Meade powiedział swojej żonie, że w ciągu ostatnich dziesięciu dni „przeżył równie wiele, co przez ostatnie trzydzieści lat”. Z dalekiego Londynu, gdzie służył ojcu jako prywatny sekretarz w amerykańskiej ambasadzie, młody Henry Adams zastanawiał się, „czy kiedykolwiek ktokolwiek z nas będzie w stanie zadowolić się życiem w pokoju i lenistwie. Nasze pokolenie zostało poruszone od najniższych warstw a w jego historii jest coś, co wywrze piętno na każdym jego przedstawicielu, dopóki wszyscy nie spoczniemy w grobie. Nie możemy być zwyczajni... Niektórzy każdego dnia, bez zastanowienia, przeżywają to, co w innych czasach byłoby dziełem roku czy nawet życia”. W 1882 roku Samuel Clemens stwierdził, że wojna secesyjna wciąż pozostaje centrum tożsamości Południa; pozostaje tym, czym „Anno Domini jest gdziekolwiek indziej; liczą od niej upływ czasu”. Trudno być zaskoczonym, pisał Twain, gdyż „wojna wyrwała instytucje, które przetrwały wieki... zmieniła życie społeczne połowy kraju i odcisnęła swoje piętno tak mocno na całym narodzie, że jej wpływu nie można oszacować przed upływem dwóch czy trzech pokoleń”.

Minęło pięć pokoleń, a wojna wciąż w nas tkwi. Setki „Okrągłych Stołów Wojny Secesyjnej” czy Stowarzyszeń Lincolna” kwitną. Każdego roku tysiące Amerykanów przywdziewa szare lub granatowe mundury i chwyta za repliki karabinów Springfielda, aby odtwarzać bitwy wojny secesyjnej. Pół tuzina popularnych i profesjonalnych magazynów historycznych wciąż kontynuuje zapisywanie każdego dostrzegalnego aspektu wojny. Setki książek dotyczących konfliktu spływa z pras drukarskich każdego roku, powiększając rzeszę ponad 50 000 tytułów, które czynią – z dużą przewagą – wojnę secesyjną najczęściej opisywanym wydarzeniem w amerykańskiej historii. Niektóre z tych książek – szczególnie wielotomowe serie o okresie wojny secesyjnej – osiągnęły status klasyki: siedmiotomowa „Historia Stanów Zjednoczonych” Jamesa Forda Rhodesa, od kompromisu w 1850 r. do kompromisu w 1877 r.; czterotomowe dzieło Ordeal of the Union Allana Nevinsa, od 1847 do 1861 r. i kolejne cztery tomy The War for the Union; 600-stronicowe studium Davida M. Pottera The Impending Crisis 1848-1861; trzy tomy o Armii Potomaku Brude’a Cattona (Mr. Lincoln’s Army; Glory Road i A Stillness at Appomattox), jego kolejne trzy tomy, Centennial History of the Civil War plus dwa tomy opisujące wojenną karierę Ulyssesa S. Granta; wspaniała biografia R. E. Lee Douglasa Southalla Freemana wraz z trzema dodatkowymi tomami Lee’s Lieutenants oraz The Civil War Shelby’ego Foote’a, trzy ogromne tomy, liczące razem niemal trzy tysiące stron.

Obok tych monumentalnych dzieł, niniejsza próba zebrania wojny i jej przyczyn w pojedynczej książce wygląda zaiste skromnie. Pomimo to spróbowałem połączyć wydarzenia polityczne i wojskowe tego okresu z ważnymi społecznymi i ekonomicznymi przemianami, aby utworzyć gładką sieć łączącą dotychczasową wiedzę z moimi własnymi badaniami i interpretacjami. Z wyjątkiem rozdziału I, który kreśli zarys społeczeństwa amerykańskiego i jego ekonomii w połowie lat 50-tych XIX wieku, wybrałem styl narracyjny, aby opowiedzieć swoją historię i wskazać jej morał. Wybór wypływa nie tylko z ogólnego kształtu Oxford History, ale także z mojego przekonania, jak najlepiej spisać historię tych lat kolejnych kryzysów, gwałtownych zmian, dramatycznych wydarzeń i dynamicznych transformacji. Podejście tematyczne nie oddałoby tego dynamizmu, złożonych relacji przyczyn i skutków, intensywności doznań – szczególnie w okresie czterech lat wojny, gdy wydarzenia w wielu obszarach działy się prawie równocześnie i wpływały na siebie tak potężnie i natychmiastowo, że dawały ich uczestnikom wrażenie przeżywania całego życia w rok.

Jako przykład: równoczesnej inwazji Konfederatów na Maryland i Kentucky późnym latem 1862 r. towarzyszyły intensywne działania dyplomatyczne, prowadzące do ewentualnej interwencji europejskiej w wojnie, decyzja Lincolna o wydaniu proklamacji emancypacyjnej, anty-czarne i anty-poborowe zamieszki czy wprowadzenie prawa wojennego na Północy oraz nadzieje Pokojowych Demokratów na przejęcie kontroli nad Kongresem Unii w jesiennych wyborach. Każde z tych wydarzeń wpływało na inne; żadne nie może być zrozumiane w oderwaniu od pozostałych. Tematyczne podejście, które odrębnie opisywałoby wydarzenia wojskowe, dyplomację, niewolnictwo i wyzwolenie, antywojenne niepokoje i wolności obywatelskie oraz politykę Północy w osobnych rozdziałach, zamiast scalać je razem tak, jak ja to uczyniłem, pozostawiłoby czytelnika nieświadomego, czemu bitwa nad Antientam była tak kluczowa dla wyniku wszystkich pozostałych wydarzeń.

Waga Antientam oraz wielu innych bitew w decydowaniu o „przyszłości kontynentu na następne dekady” usprawiedliwia także przestrzeń oddaną w tej książce na działania wojskowe. Większość rzeczy, które uważamy za ważne w tym okresie historii amerykańskiej – los niewolnictwa, struktura społeczeństwa, zarówno na Północy, jak i na Południu, kierunek amerykańskiej ekonomii, los rywalizujących nacjonalizmów na Północy i Południu, definicję wolności czy samo przetrwanie Stanów Zjednoczonych – spoczywało na barkach tych wymęczonych ludzi w granacie i szarości, którzy rozstrzygali to w ciągu czterech lat walk, których zaciętość nie miała sobie równych w świecie Zachodu od czasów wojen napoleońskich do I wojny światowej.

Najprzyjemniejszą częścią pisania książki jest wyrażanie wdzięczności ludziom i instytucjom, które pomogły autorowi. Zasoby Biblioteki Firestone na Uniwersytecie Princeton oraz Biblioteki Henry’ego E. Huntingtona w San Marino, Kalifornia, zapewniły mi większość materiałów, na których oparta jest niniejsza książka. Rok w Centrum Studiów Zaawansowanych na Wydziale Nauk Behawioralnych w Stanford, gdzie powstała część książki, dopełnił wcześniejszy rok prac badawczych w Huntington, dając mi możliwość i czas na czytanie, analizę i pisanie o erze wojny secesyjnej. Te dwa bogate i owocne lata w Kalifornii zostały sfinansowane częściowo przez Uniwersytet Princeton, częściowo przez Narodowy Fundusz dla Nauk Humanistycznych a częściowo przez Bibliotekę Huntingtona i Centrum Studiów Behawioralnych. Im wszystkim jestem szczególnie wdzięczny za wsparcie, jakiego udzielili przy powstawaniu Battle Cry of Freedom. Swoją wdzięczność wyrażam także Gardnerowi Lindzey, Margaret Amara oraz pracownikom Centrum Studiów Behawioralnych, którzy umożliwili mi dostęp do bogactw bibliotek Stanford i Berkeley. Pracownicy Kolekcji Manuskryptów w Bibliotece Kongresu oraz Richard Sommers, archiwista-historyk w Instytucie Historii Wojskowej Armii Stanów Zjednoczonych w Carlisle, Pensylwania, zapewnili mi wszelką pomoc w trakcie moich wizyt w tych wspaniałych zbiorach. Dziękuję także pracownikom działów fotografii i druku w bibliotekach, gdzie pozyskiwałem fotografie ilustrujące książkę. Armisteadowi Robinsonowi winien jestem głęboką wdzięczność za pozwolenie na cytowanie z rękopisu niewydanej jeszcze książki Bitter Fruits of Bondage.

George Fredrickson czytał pierwszą wersję książki i oferował bezcenne rady ku jej poprawieniu, podobnie jak mój kolega Allan Kulikoff, który przeczytał rozdziały 1 i 20. Seldon Meyer, Starszy Wiceprezes Drukarni Uniwersytetu w Oxfordzie pracował przy projekcie od samego początku i prowadził do końca swoją pewną ręką. Redaktor Leona Capeless w Oxfordzie nadała ostatni błysk rękopisowi swoją staranną redakcją i miłym słowem zachęty. Vannowi Woodwardowi zawdzięczam więcej, niż jestem w stanie wyrazić. Nauczyciel, przyjaciel, naukowiec, redaktor, kierował moim dojrzewaniem jako historyka przez prawie trzydzieści lat, dając mi najlepszy przykład mistrzowskiego rzemiosła i czyniąc więcej niż ktokolwiek inny dla ukazania się tej książki. Williemu Lee Rose zawdzięczam także wiele jako przyjacielowi i jako współ-absolwentowi studiów na Uniwersytecie Johna Hopkinsa. Uczynił więcej niż ktokolwiek inny – za wyjątkiem Vanna – aby wtajemniczyć mnie w sekrety gildii.

Bez miłości i wsparcia mojej żony Patricii to dzieło nigdy by nie powstało. Nie tylko wspierała mnie w części badań i czytała pierwsze wersje książki swoim wnikliwym okiem, szukając mylnych lub niejasnych argumentów; dołączyła także do mnie w męczącym, ale kluczowym zadaniu korekty oraz zasugerowała tytuł. Wreszcie Jenny i Dahlii oraz jej przyjaciołom ślę ciepłe podziękowania za pomoc w zrozumieniu potencjału oraz problemów kawalerii wojny secesyjnej.

J. M. M.

Princeton

Czerwiec 1987

¹  Gettysburg Address (przyp. tłum.).

²  Zaczynając od Wojny o Niepodległość, straty amerykańskie poniesione w okresie wojny secesyjnej zostały przekroczone dopiero w trakcie wojny w Wietnamie, w 1975 r. (przyp. tłum.).

PROLOG:
Z PAŁACÓW MONTEZUMY

Rankiem, 14 września 1847 r., słońce jasno świeciło poprzez mgiełkę Mexico City. Łagodna bryza zaczęła zwiewać zapach prochu unoszący się w powietrzu po krwawej bitwie pod Chapultepec. Nieogoleni i zakurzeni żołnierze Armii Stanów Zjednoczonych w obszarpanych mundurach wkroczyli na Plac Broni, uformowali nierówną linię i stali w znużonym „baczność”, gdy podziurawiona od kul flaga amerykańska wznosiła się ponad starożytną stolicę Azteków. Cywile spoglądali na to w rozczarowanym zdumieniu. Czy to ci obdarci gringos byli ludźmi, którzy rozproszyli wspaniałe zastępy Santa Anny?

Nagle z ulicy dobiegającej do placu buchnęły dźwięki wojskowej muzyki. Beztroscy dragoni z dobytymi szablami przecwałowali na środek placu, eskortując wspaniałego ogiera, dosiadanego przez wysokiego generała, olśniewającego we wspaniałym mundurze, ze złotymi epoletami i ozdobionym białymi piórami kapeluszem. Wśród Meksykanów rozległy się spontaniczne oklaski. Jeśli już musieli znosić upokorzenie kapitulacji to woleli, aby ich zwycięzcy wyglądali przyzwoicie. Gdy kapela wygrywała Yankee Doodle oraz Hail to the Chief generał Winfield Scott zsiadł z konia i przyjął formalną kapitulację miasta. Marines w mundurach przepasanych na krzyż wkrótce patrolowali Pałace Montezumy, podczas gdy w pobliskim Guadelupe Hidalgo amerykański wysłannik Nicholas Trist negocjował traktat, który miał powiększyć terytorium Stanów Zjednoczonych o prawie jedną czwartą i okroić terytorium Meksyku o połowę. Przez poprzednich szesnaście miesięcy siły amerykańskie, dowodzone przez generałów Scotta i Zacharego Taylora wygrały dziesięć większych bitew, większość z nich przeciwko większym armiom meksykańskim broniącym umocnionych pozycji. Diuk Wellington uznał kampanię Scotta przeciwko Mexico City za najwspanialszą w historii nowoczesnej wojskowości.

Ten triumf wieńczyły jednak paradoksy i sprzeczności. Wojna została rozpoczęta przez prezydenta Demokratów w interesie ekspansji terytorialnej, a sprzeciwiali jej się Wigowie, których antywojenne stanowisko pozwoliło im na zdobycie kontroli nad Kongresem w wyborach w 1846 r. Pomimo tego dwóch dowódców zwycięskiej wojny było Wigami. Demokratyczny prezydent James K. Polk zwolnił wigowskiego generała Scotta z dowodzenia po tym, jak ten nakazał oddanie pod sąd polowy dwóch generałów Demokratów, którzy rozsiewali w prasie pogłoski, przypisując sobie chwałę amerykańskiego zwycięstwa. Prezydent odwołał własnego wysłannika, gdyż ten wydawał się zbyt ugodowy w stosunku do Meksykanów. Trist zignorował to i wynegocjował traktat, który uzyskiwał od Meksyku wszystko, czego Polk pierwotnie chciał, lecz mniej niż miał na to ochotę obecnie. Polk pomimo tego wysłał traktat do Senatu, gdzie koalicji Wigów, którzy nie chcieli terytoriów Meksyku i Demokratów, którzy chcieli ich więcej, zabrakło czterech głosów, aby go odrzucić. Antywojenna partia nominowała bohatera wojennego, Zacharego Taylora na prezydenta w 1848 r. i wygrała; ta sama partia nominowała bohatera wojennego Winfielda Scotta cztery lata później i przegrała. Kongresmani z północnych stanów usiłowali wprowadzić zastrzeżenie zabraniające niewolnictwa na terenach zdobytych w wojnie, gdzie dwie trzecie ochotników nadeszło ze stanów niewolniczych. Zachary Taylor był posiadaczem niewolników, lecz gdy został prezydentem sprzeciwiał się rozszerzaniu się niewolnictwa. Rozdźwięk wywołany przez wojnę z Meksykiem wybuchł piętnaście lat później w dużo większym konflikcie, którego późniejszy bohater wojenny został wybrany prezydentem dwie dekady po tym, jak jako porucznik Sam Grant, pomógł wygrać decydującą bitwę pod Chapultepec w wojnie, którą uważał za „jedną z najbardziej niesprawiedliwych toczonych kiedykolwiek przez naród silniejszy przeciwko słabszemu”¹.

Skłóceni Amerykanie wygrali wojnę z Meksykiem, ponieważ ich przeciwnik był jeszcze bardziej podzielony. Wygrali także ze względu na skuteczność i zapał swoich mieszanych dywizji ochotników i sił regularnych, a przede wszystkim, ze względu na profesjonalizm i odwagę swoich młodszych oficerów. Kompetencja tych młodych ludzi niosła za sobą jednak ostateczną ironię wojny z Meksykiem, gdyż wielu spośród najlepszych z nich miało w kolejnej wojnie walczyć przeciwko sobie. W sztabie Scotta służyło razem dwóch świetnych poruczników, Pierre G. T. Beauregard i George B. McClellan. Śmiały zwiad kapitana Roberta E. Lee za liniami wroga przygotował drogę do dwóch kluczowych amerykańskich zwycięstw. W jednym ze swoich raportów kapitan Lee chwalił porucznika Granta. Ten otrzymał oficjalne podziękowania za rolę jaką odegrał w ataku na Mexico City. Podziękowania wręczył mu porucznik John Pemberton, który szesnaście lat później miał skapitulować przed Grantem w Vicksburgu. Porucznicy James Longstreet i Winfield Scott Hancock walczyli ramię w ramię pod Churubusco; szesnaście lat później Longstreet dowodził atakiem na korpus Hancocka na Grzbiecie Cmentarnym; atakiem prowadzonym przez George’a Picketta, który bez wątpienia wspominał dzień, w którym podniósł sztandar 8. pułku piechoty w czasie szturmu na Chapultepec, gdy niosący go porucznik Longstreet padł ranny. Albert Sidney Johnston i Joseph Hooker walczyli razem pod Monterrey; ochotnicy z Missisipi pułkownika Jeffersona Davisa odparli meksykańską szarżę pod Buena Vista, podczas gdy oficerowie artylerii, George H. Thomas i Braxton Bragg walczyli wspólnie w tej bitwie z zapałem równym temu, z jakim mieli walczyć przeciwko sobie jako dowódcy armii na grzbiecie wzgórz w odległym o tysiąc mil Tennessee. Lee, Joseph E. Johnston i George Gordon Meade służyli jako oficerowie inżynierów Scotta w czasie oblężenia Vera Cruz, podczas gdy na morzu, na pokładzie amerykańskiej floty, porucznik Raphael Semmes dzielił kabinę z porucznikiem Johnem Winslowem, którego U.S.S Kearsarge miał zatopić C.S.S Alabama Semmesa siedemnaście lat później i pięć tysięcy mil dalej.

Wojna z Meksykiem spełniła samozwańczy manifest przeznaczenia Stanów Zjednoczonych, który głosił, że będą rozpościerać się na kontynencie od morza do morza. W połowie wieku, narastające bóle tej młodej republiki zagrażały jednak rozdarciem kraju na strzępy zanim osiągnie on wiek dojrzały.

¹  Personal Memoirs of U. S. Grant, 2 tomy (Nowy Jork 1885), t. I; s. 53.

ROZDZIAŁ I 
STANY ZJEDNOCZONE W POŁOWIE XIX WIEKU

I.

Cechą charakterystyczną Stanów Zjednoczonych był wzrost. Amerykanie zwykle definiują ten proces miernikami. Nigdy nie był on bardziej widoczny niż w pierwszej połowie XIX wieku, gdy niespotykana wcześniej skala wzrostu miała miejsce w trzech obszarach: populacji, terytorium i gospodarki. W 1850 r. Zachary Taylor – ostatni z prezydentów urodzonych przed uchwaleniem Konstytucji – mógł spojrzeć wstecz na liczne zmiany, jakie dokonały się za jego życia. Populacja Stanów Zjednoczonych podwoiła się, a następnie podwoiła się ponownie. Prąc bez wytchnienia na zachód i południe, Amerykanie również czterokrotnie powiększyli terytorium swojego kraju poprzez osadnictwo, podbój, aneksję lub zakup terytoriów, które przez wieki były zajmowane przez Indian lub rościły sobie do nich prawa Francja, Hiszpania, Wielka Brytania i Meksyk. W tej samej połowie wieku produkt krajowy brutto zwiększył się siedmiokrotnie. Żaden inny naród w tym okresie nie mógł dorównać choćby jednemu z tych obszarów eksplozji rozwoju. Połączenie wszystkich trzech uczyniło Amerykę „cudownym dzieckiem” wśród narodów XIX wieku.

Uważany za „postęp” przez większość Amerykanów, ten nieskrępowany rozwój miał zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Dla Indian była to raczej historia upadku niż ekspansji; upadku od żywotnej kultury ku zależności i apatii. Siódma część populacji, czarna, także niosła znaczną część ciężaru postępu, podczas gdy korzystała z niewielu jego owoców. Uprawiane przez niewolników zbiory napędzały część rozwoju gospodarczego w tym okresie oraz większość ekspansji terytorialnej. Zalew bawełny z amerykańskiego Południa zdominował światowe rynki, napędzał rewolucję przemysłową w Anglii i Nowej Anglii oraz zatrzasnął kajdany niewolnictwa na rękach Afroamerykanów ciaśniej niż kiedykolwiek.

Nawet dla białych Amerykanów wzrost gospodarczy nie oznaczał równego postępu. Chociaż wzrost na głowę podwoił się przez pół wieku, to nie wszystkie grupy społeczne równo czerpały z jego obfitości. Podczas gdy zarówno biedni, jak i bogaci biali cieszyli się rosnącymi dochodami, nierówności w bogactwie znacząco się powiększały. Gdy populacja zaczęła się przemieszczać ze wsi do miast, farmerzy coraz bardziej zaczęli się specjalizować w produkcji plonów na sprzedaż zamiast na własne potrzeby. Produkcja tkanin, ubrań, dóbr skórzanych, narzędzi i innych produktów przeniosła się z domów do warsztatów, a z warsztatów do fabryk. W tym procesie wiele kobiet doświadczyło zmiany swojej roli z producentów na konsumentów, co pociągnęło za sobą także zmianę ich statusu. Niektórzy rzemieślnicy cierpieli z powodu upadku swojego rzemiosła, gdyż podział pracy i wykorzystanie maszyn spowodowały wykruszenie się tradycyjnych, ręcznych metod produkcji i przekształciły ich z działających na własny rachunek w najemnych robotników. Wynikający z tego potencjalny konflikt klas zagrażał społecznej tkaninie tej dzielnej, młodej republiki.

Bardziej niebezpieczne było zarzewie konfliktu etnicznego. Z wyjątkiem grup niemieckich farmerów w Pensylwanii i w dolinach Appalachów, amerykańska biała populacja w 1830 r. miała w przeważającej większości korzenie brytyjskie i protestanckie. Tania, bezkresna ziemia i brak rąk do pracy w rozwijającej się gospodarce, połączone z przerostem populacji w dysponującej ograniczonymi zasobami północnej Europie uruchomiły po 1830 r. najpierw strumień, a potem powódź imigrantów z Niemiec i Irlandii do Stanów Zjednoczonych. Większość z tych nowych Amerykanów wyznawała religię rzymsko-katolicką. Ich zwiększająca się liczebność zaalarmowała niektórych amerykańskich protestantów. Liczne natywistyczne organizacje zaczęły powstawać jako pierwsza linia obrony tego, co stało się długim i bolesnym procesem cofania się ku akceptacji dla pluralizmu kulturowego.

Największym niebezpieczeństwem dla przetrwania Ameryki w połowie XIX wieku nie były jednak napięcia klasowe czy podziały etniczne. Był to raczej konflikt pomiędzy Północą i Południem o przyszłość niewolnictwa. Dla wielu Amerykanów zniewolenie człowieka było niemożliwe do pogodzenia z założeniami leżącymi u podstaw republiki. Jeżeli wszyscy ludzie byli stworzeni równymi i obdarzeni przez Stwórcę pewnymi niezbywalnymi prawami, wliczając w to wolność i prawo do szczęścia, co mogło usprawiedliwić zniewolenie wielu milionów tych mężczyzn (i kobiet)? Pokolenie, które walczyło w Wojnie o Niepodległość, porzuciło niewolnictwo w stanach leżących na północ od linii Masona-Dixona; nowe stany na północ od rzeki Ohio weszły do Unii pozbawione niewolnictwa. Na południe od tych granic niewolnictwo jednak było kluczowe dla gospodarki i kultury regionu.

W międzyczasie fala protestanckiego odrodzenia, znana jako Drugie Wielkie Przebudzenie, przelała się przez kraj w ciągu pierwszych dziesięciu lat XIX wieku. W Nowej Anglii, górnej części stanu Nowy Jork oraz tych częściach Starego Północnego Zachodu, leżących powyżej 41 równoleżnika, które były zamieszkałe przez potomków Jankesów z Nowej Anglii, ten religijny entuzjazm pociągnął za sobą liczne przemiany moralne i kulturalne. Najbardziej dynamiczną i wzbudzającą najwięcej podziałów był abolicjonizm. Będąc spadkobiercami purytańskiego twierdzenia o zbiorowej odpowiedzialności, które czyniło każdego człowieka strażnikiem swojego towarzysza, ci jankescy reformatorzy odrzucali kalwinistyczne pojęcie określonego przez Boga przeznaczenia człowieka, wyznając zasadę, zgodnie z którą odkupienie było możliwe dla każdego, kto szczerze go pragnął. Ponaglali nawróconych do wyrzeczenia się grzechu i działali na rzecz eliminacji grzechu ze społeczeństwa. Najhaniebniejszym grzechem społecznym było niewolnictwo. Wszyscy ludzie byli równi w oczach Boga; dusze czarnych były równie wartościowe co dusze białych; zniewolenie jednego z dzieci Boga przez inne było złamaniem Najwyższego Prawa. Nawet, jeśli było sankcjonowane przez Konstytucję.

Do połowy wieku ten ruch dotarł do polityki i zaczął dzielić państwo. Posiadacze niewolników nie uważali się za zapiekłych grzeszników. Udało im się też przekonać większość nieposiadającej niewolników populacji Południa (dwie trzecie tamtejszej białej populacji), że wyzwolenie niewolników spowoduje gospodarczą ruinę, chaos społeczny i wojnę rasową. Niewolnictwo nie było złem, opisywanym przez jankeskich fanatyków; było dobrem, podstawą prosperity, pokoju i dominacji białych; koniecznością w celu uchronienia czarnych przed osunięciem się w barbarzyństwo, przestępczość i nędzę.

Kwestia niewolnictwa prawdopodobnie i tak doprowadziłaby do pogorszenia stosunków między Północą i Południem, niezależnie od innych okoliczności. Lecz to gwałtowny rozrost kraju spowodował, że kwestia ta stała się tak zapalna. Czy przeznaczeniem tych dwóch milionów mil kwadratowych na zachód od rzeki Missisipi miała być wolność od niewolnictwa? Podobnie jak Król Salomon, Kongres w 1820 r. podjął próbę rozwiązania problemu powstałego podczas Zakupu Luizjany, dzieląc te tereny na dwie części wzdłuż równoleżnika 36˚30’ (z niewolnictwem dozwolonym w całym stanie Missouri, jako wyjątkiem na północ od tej linii). To jednak tylko opóźniło kryzys. W 1850 r. Kongres odsunął go ponownie kolejnym kompromisem. W 1860 r. nie dało się jednak go już dalej powstrzymywać. Rozrost terytorialny kraju mógł doprowadzić do niebezpieczeństwa rozpadu w wyniku ruchów odśrodkowych w każdym przypadku. To niewolnictwo jednak doprowadziło do pojawienia się tego niebezpieczeństwa w połowie wieku.

II.

W czasie Zakupu Luizjany, w 1803 r., Stany Zjednoczone były nieznaczącym krajem na peryferiach Europy. Ich populacja była taka sama, jak Irlandii. Thomas Jefferson uważał, że imperium wolności, jakie odkupił od Napoleona, wystarczy, aby zaabsorbować wzrost populacji amerykańskiej przez setki pokoleń. W 1850 r., dwa pokolenia później, Amerykanie nie tylko zapełnili to imperium, ale zaludniali nowe, na wybrzeżach Pacyfiku. Kilka lat po 1850 r. Stany Zjednoczone prześcignęły Wielką Brytanię w liczbie ludności, stając się najbardziej zaludnionym krajem zachodniego świata po Rosji i Francji. W 1860 r. kraj zasiedlało prawie 32 miliony ludzi, z których 4 miliony było niewolnikami. Podczas poprzedniego półwiecza populacja amerykańska wzrastała czterokrotnie szybciej niż europejska i sześciokrotnie szybciej niż średnia światowa¹.

Trzy czynniki tłumaczą ten fenomen: wskaźnik urodzeń, o połowę wyższy niż w Europie; śmiertelność, nieco niższa i imigracja. Wszystkie trzy były powiązane z zasobnością amerykańskiej gospodarki. Dostępność ziemi dla ludzi była dużo większa niż w Europie, co przekładało się na zwiększone możliwości zaopatrzenia w żywność i umożliwiało wcześniejsze zawieranie małżeństw, które mogły mieć więcej dzieci. Chociaż epidemie często szalały w Ameryce Północnej, to zbierały mniejsze żniwo w jej głównie wiejskim terenie, niż w gęściej zaludnionej Europie. Dostępność ziemi w Stanach Zjednoczonych wpływała na zwiększenie zarobków i oferowała możliwości, które przyciągnęły pięć milionów ludzi w ciągu pół wieku.

Chociaż Stany Zjednoczone w tym okresie pozostawały głównie krajem rolniczym, to populacja miejska (definiowana jako ilość ludzi mieszkających w osadach i miastach powyżej 2500 mieszkańców) rosła w latach 1810-1860 trzykrotnie szybciej niż populacja wiejska, zwiększając swój udział w całości ludności z 6 do 20 procent. Był to najwyższy wskaźnik urbanizacji w historii amerykańskiej. W tych samych dziesięcioleciach odsetek pracowników wykonujących pracę pozarolniczą wzrósł z 21 do 45 procent². W tym samym czasie wskaźnik przyrostu naturalnego populacji amerykańskiej, podczas gdy wciąż pozostawał wyższy niż w Europie, zaczynał spadać, gdy rodzice chcąc zapewnić dzieciom więcej opieki i edukacji, decydowali się na mniejszą ich liczbę. Od 1800 do 1850 r. wskaźnik urodzeń w Stanach Zjednoczonych spadł o 23 procent. Śmiertelność także zmniejszyła się nieznacznie, ale prawdopodobnie nie więcej niż o 5 procent³. Pomimo tego populacja rozrastała się w tym samym tempie przez cały ten czas – około 35 procent co dekadę – ponieważ rosnąca imigracja niwelowała spadek liczby urodzin. Przez pół wieku różnica między liczbą urodzin i zgonów przyczyniała się do trzech czwartych przyrostu populacji, podczas gdy imigracja pokrywała resztę⁴.

Wzrost gospodarczy napędzał te zmiany demograficzne. Populacja podwajała się co dwadzieścia trzy lata; produkt krajowy brutto podwajał się co piętnaście. Historycy ekonomii nie zgadzają się ze sobą co do tego, kiedy ten wzrost się rozpoczął, ponieważ dane pozwalające go zmierzyć a pochodzące sprzed 1840 r. są fragmentaryczne. Co jest jasne to fakt, że do wczesnych lat XIX wieku wzrost gospodarczy był „ekstensywny” – praktycznie taki sam, jak wzrost populacji. W pewnym momencie po wojnie 1812 r. – prawdopodobnie po podniesieniu się z depresji lat 1819 – 1823 – ekonomia zaczęła rozwijać się szybciej niż liczba ludności, powodując zwiększenie się produktu krajowego na głowę, w średnim tempie 1,7 procent rocznie od 1820 do 1860 r.⁵ Najszybszy wzrost miał miejsce w latach 30-tych i 50-tych, przerwany większą depresją w latach 1837-1843 i mniejszą, 1857-1858.

Chociaż większość Amerykanów korzystała z wzrostu dochodów, ci na szczycie odnosili większe korzyści niż ci na dnie. Podczas gdy średni dochód rósł o 102 procent, średnia płaca robotnika rosła średnio o 45-60 procent⁶. Ten rosnący rozdźwięk pomiędzy bogatymi i biednymi jest cechą charakterystyczną większości gospodarek kapitalistycznych w pierwszych dekadach intensywnego rozwoju i uprzemysłowienia. Amerykańscy robotnicy prawdopodobnie mieli się lepiej pod tym względem niż ci w większości krajów Europy. Co więcej, wciąż trwa debata, czy robotnicy brytyjscy cierpieli z powodu bezwzględnego spadku realnej płacy w pierwszej połowie XIX wieku, w trakcie rewolucji przemysłowej⁷.

Poprawa możliwości transportowych była koniecznym wymogiem rozwoju gospodarczego w tak dużym kraju, jak Stany Zjednoczone. Przed 1815 r. jedynym efektywnym kosztowo środkiem transportu towarów na większe odległości były statki żaglowe lub płaskodenne barki. Większość amerykańskich dróg była tylko nieutwardzonymi ścieżkami, nieprzejezdnymi przy deszczowej pogodzie. Koszt transportu tony towarów o 30 mil w głąb lądu był równy kosztowi przetransportowania ich przez Atlantyk. Podróż z Cincinnati do Nowego Jorku zajmowała minimum trzy tygodnie. Jedyną dostępną drogą transportu towarów między tymi dwoma miastami było spławienie ich w dół rzek Ohio i Missisipi do Nowego Orleanu, a następnie przewiezienie drogą morską wzdłuż wybrzeży Zatoki Meksykańskiej i Atlantyku, co trwało przynajmniej siedem tygodni. Nie jest więc zaskoczeniem, że transatlantycki handel był prężniejszy niż wymiana wewnętrzna; że większość przetwarzanych dóbr kupowanych w Stanach Zjednoczonych była wytwarzana w Wielkiej Brytanii; że rzemieślnicy sprzedawali swoje produkty głównie na rynkach lokalnych; że farmerzy żyjący nieco dalej od spławnych rzek konsumowali większość tego, co wyprodukowali – oraz że gospodarka rosła niewiele szybciej, niż zwiększała się liczba ludności.

Wszystko to uległo zmianie po 1815 r., w rezultacie tego, co historycy bez przesady nazwali „rewolucją transportową”. Prywatne kompanie, stany, nawet rząd krajowy, finansowali budowę utwardzanych, zdatnych do całorocznego użytku dróg. Co więcej, Nowy Jork otworzył erę kanałów poprzez budowę Kanału Erie z Albany do Buffalo, który połączył miasto Nowy Jork z Północnym Zachodem drogą wodną i rozpoczął szał budowy, który do 1850 r. przyniósł 3700 mil kanałów. W tych samych latach parowce uczyniły realnym marzenie Roberta Fultona, torując sobie drogę wzdłuż każdej spławnej rzeki od Bangor po St. Joseph. Romantyzm i gospodarcze znaczenie parowców w obu tych wymiarach ustąpiło w 1850 r. przed drogą żelazną. 9000 mil torów w Stanach Zjednoczonych dawało im w 1850 r. prowadzenie na świecie, lecz bladło w porównaniu z 21 000 kolejnymi milami torów ułożonymi przez kolejną dekadę, co dało Stanom Zjednoczonym w 1860 r. większą długość linii kolejowych, niż miały ich pozostałe państwa świata razem wzięte. Żelazne wstęgi przecinały Appalachy i spinały brzegi Missisipi. Jeszcze nowszy wynalazek, telegraf, przesyłał błyskawiczne wiadomości wzdłuż miedzianych drutów i biegł przed torami, aby w 1861 r. spiąć krańce kontynentu.

Te cuda w znaczący sposób zmieniły amerykańskie życie. Obniżyły o połowę koszty transportu lądowego, do 15 centów za tono-milę. Drogi jednak wkrótce straciły na znaczeniu z wyjątkiem krótkich przewozów i lokalnych podróży. Do 1860 r. opłaty za kanały spadły do mniej niż centa za tono-milę; za rzeki jeszcze niżej, a opłaty za kolej poniżej trzech centów. Pomimo wyższych kosztów, większa prędkość kolei oraz możliwość całorocznego wykorzystania (większość kanałów zamarzała zimą, a rzeki były niespławne w trakcie powodzi i suszy) dawała jej przewagę. Miasta omijane przez tory upadały; te, zlokalizowane przy liniach kolejowych rozkwitały – zwłaszcza wówczas, gdy miały także dostęp do transportu wodnego. Wyrastając na preriowych brzegach jeziora Michigan, Chicago stało się do 1860 r. terminalem końcowym 15 linii kolejowych, a jego populacja wzrosła o 375 procent w ciągu poprzedniej dekady. Pędząc z zawrotną prędkością 30 mil na godzinę, kolej skróciła czas podróży między Nowym Jorkiem i Chicago z trzech tygodni do dwóch dni. Katastrofy kolejowe wkrótce wyprzedziły eksplozje na parowcach jako główna przyczyna śmierci w wypadkach. Wspólnie jednak te dwa rodzaje transportu skróciły czas przewozu towarów – dajmy na to z Cincinnati do Nowego Jorku – z pięćdziesięciu dni do pięciu. Cincinnati stało się stolicą przetwórstwa mięsnego w Stanach Zjednoczonych. Różnica pomiędzy hurtową ceną zachodniej wieprzowiny w Cincinnati i Nowym Jorku spadła z 9,53$ za baryłkę do 1,18$; różnica w hurtowej cenie mąki z zachodu w tych samych miastach spadła z 2,48$ do 0,28$.

Telegraf zapewnił natychmiastowe przekazywanie tych i innych zmian cen po całym kraju. Razem z koleją i technologicznymi nowinkami w dziedzinie druku i papiernictwa gwałtownie zwiększył znaczenie gazet, ogólnokrajowego medium informacyjnego. Cena pojedynczego wydania spadła z 6 centów w 1830 r. do 2 centów w 1850 r. Obieg informacji przyspieszał dwukrotnie szybciej niż wzrost populacji. „Najnowsze wiadomości” stawały się raczej kwestią godzin niż dni. Szybkie pociągi przewoziły cotygodniowe wydania największych gazet (jak New York Tribune Horacego Greeley’a) do farmerów tysiące mil dalej, gdzie kształtowały one polityczne poglądy. W 1848 r. wielu wydawców połączyło siły, aby utworzyć agencję Associated Press celem przekazywania krótkich wiadomości⁸.

Rewolucja transportowa zmieniła gospodarkę. Do 1815 r. Amerykanie wytwarzali na swoich farmach lub w domach większość rzeczy, które spożywali, używali lub nosili. Większość ubrań była szyta przez matki i córki z tkanin, które w wielu przypadkach same przędły, przy świetle świec, które same wytopiły lub przy świetle dziennym wpadającym przez okna domu, który został wybudowany z lokalnych materiałów pochodzących z pobliskiego tartaku lub cegielni, przez lokalnych cieśli, murarzy lub męskiego członka gospodarstwa. Buty były wyrabiane przez członków rodziny lub przez wioskowego szewca, ze skóry wyprawionej w lokalnej garbarni. Kowale wykuwali narzędzia farmerskie, wykorzystywane przez mieszkańców. Nawet broń palna była wykonywana ręcznie z dokładnością i dumą przez pobliskiego rzemieślnika. W większych miastach mistrzowie krawiectwa, obuwnictwa, meblarstwa czy kołodziejstwa rządzili niewielkimi warsztatami, gdzie pracowali z kilkoma czeladnikami i uczniem czy dwoma, którzy wytwarzali świetne produkty własnego pomysłu lub na zamówienie bogatszych klientów. W epoce powolnego i drogiego transportu lądowego niewiele z tych produktów było sprzedawanych dalej, niż 20 mil od miejsca wytworzenia.

Pre-przemysłowy świat nie mógł przetrwać rewolucji transportowej, która umożliwiła podział pracy i specjalizację w produkcji nawet dla większych i odleglejszych rynków. Coraz więcej farmerów specjalizowało się w uprawach plonów, dla których ich ziemia i klimat były najodpowiedniejsze. Za pieniądze uzyskane z ich sprzedaży kupowali żywność, ubrania i sprzęt, które wcześniej były wytwarzane lokalnie lub przez nich samych, ale teraz były uprawiane, przetwarzane lub produkowane gdzie indziej i transportowane kanałem bądź koleją. Aby siać i zbierać te wyspecjalizowane plony farmerzy kupowali nowo wynalezione maszyny siewne, kultywatory, pługi i kombajny, które rozkwitający przemysł maszyn rolniczych dostarczał w coraz większej obfitości.

W miasteczkach i miastach przedsiębiorcy, którzy zaczęli być znani jako „kapitalistyczni kupcy” lub „przemysłowcy”, zreorganizowali i ustandaryzowali produkcję najróżniejszych dóbr dla hurtowej sprzedaży na rynkach regionalnych, a w dalszej kolejności krajowych. Niektórzy z tych nowych przedsiębiorców wywodzili się z szeregów mistrzów rzemiosła, którzy teraz planowali i kierowali pracą pracowników, którym płacili dniówki lub na akord, zamiast dzielić z nimi pracę tworzenia produktu, a następnie go sprzedawać. Inni z nich mieli niewielkie, lub wręcz żadne wcześniejsze powiązania z „rzemiosłem” (obuwnictwem, krawiectwem etc.). Byli biznesmenami, którzy zapewniali kapitał i umiejętności organizacyjne, aby zreorganizować przedsiębiorstwo w bardziej wydajny sposób. Ta restrukturyzacja przyjmowała różne formy, ale miała jedną, główną, wspólną cechę: proces wytwarzania produktu (butów czy mebli na przykład), który wcześniej był wykonywany przez jednego lub kilku wykwalifikowanych rzemieślników, został rozbity na liczne kroki, z których każdy nie wymagał wysokich kwalifikacji i był wykonywany przez odrębnego pracownika. Czasami robotnik wykonywał swoją pracę ręcznie, ale coraz częściej wspomagały go maszyny.

Wysoko zmechanizowany przemysł, jak np. tekstylny, szybko przekształcił się w system fabryczny, gdzie wszystkie działania były wykonywane pod dachem jednego budynku z pojedynczym źródłem zasilania (wodą, czasami parą) napędzającym maszyny. Ten system umożliwił przemysłowi tekstylnemu w Nowej Anglii zwiększenie rocznej produkcji bawełnianych tkanin z 4 milionów jardów w 1817 r. do 308 milionów w 1837. W mniej zmechanizowanych gałęziach przemysłu, jak szycie odzieży, pracowano w mniejszych warsztatach, z częścią pracy zlecaną na wpół wykwalifikowanym pracownikom – często kobietom i dzieciom – w ich domach i zwracaną do warsztatu do wykończenia. To pozostało bez zmian nawet po wynalezieniu w 1840 r. maszyny do szycia, która mogła być wykorzystywana równie dobrze w domu, co w fabryce.

Jaka by nie była mieszanka maszyn i pracy ręcznej, głównego warsztatu i zlecania pracy, główną cechą tego nowego modelu produkcji były podział i specjalizacja pracy, zwiększona wydajność, większa produkcja i niższe koszty. Te czynniki zredukowały hurtowe ceny towarów o 45 procent między 1815 a 1860 r. W tych samych latach ceny konsumentów spadły jeszcze bardziej, o około 50 procent⁹.

Do 1860 r. powstający zarys współczesnej amerykańskiej ekonomii masowej konsumpcji masowej produkcji i intensywnej, opartej na kapitale gospodarki rolnej stawał się widoczny. Jego rozwój był zróżnicowany pomiędzy regionami i rodzajami przemysłu. Był daleki od zakończenia nawet w najbardziej zaawansowanych częściach kraju, jak Nowa Anglia, gdzie wciąż można było znaleźć wielu wioskowych kowali i szewców. Na granicy na zachód od Missisipi oraz na wielu wewnętrznych granicach w starszych częściach kraju, gdzie rewolucja transportowa jeszcze nie dotarła – górna część i leśne regiony Południa na przykład, czy też lasy Maine lub góry Adirondack [w północno-wschodniej części stanu Nowy Jork – M.S.] – ledwo się rozpoczęła. Wielu Amerykanów wciąż żyło w prawie samowystarczalnej, opartej na ręcznym rzemiośle gospodarce przedrynkowej, niewiele różniącej się od tej, którą znali ich dziadkowie. Ale bardziej zaawansowane sektory gospodarki dały już Stanom Zjednoczonym najwyższy na świecie standard życia i drugą co do wielkości wartość produkcji przemysłowej, gdzie doganiały szybko swoich kuzynów z Wielkiej Brytanii, pomimo późniejszego o pół wieku startu rewolucji przemysłowej¹⁰.

Kuzyni w końcu to zauważyli i zaczęli na to zwracać uwagę. Zwycięstwo America nad czternastoma brytyjskimi jachtami w wyścigu Królewskiej Eskadry Jachtów w 1851 r. wstrząsnęło wiodącą siłą morską świata. Rajd przeprowadzono podczas międzynarodowej wystawy przemysłowej w Crystal Palace w Londynie, gdzie produkty amerykańskie wywołały wielkie zainteresowanie. To nie tyle jakość amerykańskich karabinów, pługów, zamków i rewolwerów zainteresowała Brytyjczyków, co sposób, w jaki były produkowane z wytworzonych maszynowo komponentów (części wymiennych). Koncepcja komponentów nie była nowa w 1851 r. Nie była też wyłącznie amerykańska. Francuski przemysł zbrojeniowy zaczął produkować części wymienne dla karabinów już w latach 80-tych XVIII w. Produkowano je jednak ręcznie dzięki pracy rzemieślników. Ich wymienność była w najlepszym przypadku przybliżona. Nowość dla Europejczyków w 1851 r. stanowiła amerykańska technika produkowania każdej części za pomocą wyspecjalizowanej maszyny, która mogła produkować nieskończoną ilość takich samych części z dokładnością, jaka była nie do osiągnięcia dla rzemieślnika. Brytyjczycy nazwali to „Amerykańskim systemem produkcji”, pod którą nazwą wciąż jest znany od tej pory¹¹.

Wymienność części produkowanych w tym systemie była często mniej doskonała, niż głoszono. Praca ręczna była czasami konieczna, aby części dokładnie dopasować. Precyzyjne maszyny i mierniki osiągające dokładność tysięcznych części cala miały nadejść dopiero pokolenie czy dwa później. Pomimo tego test dziesięciu losowo wybranych karabinów, z których każdy był wykonywany w innym roku między 1844 i 1853 w fabryce w Springfield (Massachusetts), przekonał brytyjskich sceptyków. Robotnicy rozłożyli karabiny, wymieszali ze sobą części, a następnie złożyli bez problemów wszystkie dziesięć sztuk.

Nie było przypadkiem, że części wymienne jako pierwsze zostały opracowane dla broni ręcznej. W czasie wojny armia potrzebuje szybko dużych ilości broni i równie szybko musi mieć możliwość wymiany uszkodzonych części. Zbrojownie rządu Stanów Zjednoczonych w Springfield i Harper’s Ferry stopniowo dopracowywały ten proces przez dekadę przed 1850 r. Brytyjczycy importowali amerykańskie maszyny, aby uruchomić warsztaty w Enfield w trakcie wojny krymskiej. Samuel Colt także uruchomił w Londynie fabrykę rewolwerów, wyposażoną w maszyny z Connecticut. Te wydarzenia symbolizowały utratę prowadzenia w obszarze przemysłu maszynowego przez Wielką Brytanię na rzecz Stanów Zjednoczonych.

W latach 50-tych delegacja brytyjskich przemysłowców podróżująca po Stanach wysyłała raporty o szerokiej gamie produktów wytwarzanych przez wyspecjalizowane maszyny: zegarów i zegarków, mebli i mnóstwa innych drewnianych produktów, gwoździ i wkrętów, nakrętek i śrub, gwoździ do podkładów kolejowych, zamków, pługów i innych. „Nie ma niczego, czego nie dałoby się wyprodukować za pomocą maszyn” mówił Samuel Colt przed komisją Parlamentu 1854 r. – wówczas Brytyjczycy byli skłonni go wysłuchać¹².

Zasada masowej produkcji w Stanach Zjednoczonych rozciągała się na obszary, w których jej zastosowanie wydawało się mało prawdopodobne, np. budowa domów. Była to era, w której wynaleziono konstrukcję balonową szkieletu drewnianego. Dziś przynajmniej trzy czwarte domów w Stanach jest budowanych tą metodą. Przed 1830 r. domy jednak były budowane generalnie w jeden z trzech sposobów: z pni drzew ociosanych siekierą; z kamienia i cegły oraz z drewna obrobionego przez cieślę, łączonego za pomocą złącz ciesielskich. Pierwsza metoda była tania, ale toporna i mało satysfakcjonująca dla rosnącej klasy średniej; pozostałe dwie były solidne, ale kosztowne i powolne, wymagające wykwalifikowanych murarzy lub cieśli, których brakowało w gwałtownie rozwijających się miastach jak Chicago, potrzebujących dużej ilości domów w krótkim okresie. Aby sprostać tym potrzebom, pierwsze budynki na szkielecie drewnianym pojawiły się w latach 30-tych w Chicago i Rochester – rozwijającym się szybko mieście nad kanałem Erie. Domy te były budowane ze znajomej dzisiaj kombinacji pociętych maszynowo belek zbitych razem fabrycznie wyprodukowanymi gwoździami, aby utworzyć szkielet, czy też ramę domu. Pocięte maszynowo deski i dachówki oraz wyprodukowane w fabrykach drzwi i okna wypełniały ten szkielet. Sceptycy kpili, że te „ramy” rozlecą się przy pierwszym silniejszym wietrze. W rzeczywistości były one dosyć wytrzymałe, gdyż belki były zbite w ten sposób, że każdy nacisk wywierał wpływ tylko na niewielką ich część. Domy takie mogły być postawione w ułamku czasu potrzebnego na zbudowanie domu tradycyjnego i przy ułamku kosztów. „Konstrukcja chicagowska” była tak udana, że szybko rozprzestrzeniła się na resztę kraju¹³.

Szkielet drewniany pokazuje jeden z czynników wskazywanych wówczas i później dla wyjaśnienia pojawienia się amerykańskiego systemu produkcji. Pierwszym było to, co ekonomiści nazywają popytem, a co historycy społeczni mogą nazwać demokracją konsumpcji: potrzebę czy też pragnienie rozwijającej się i mobilnej populacji dla różnego rodzaju gotowych produktów konsumpcyjnych w przystępnych cenach. Uważając się za „klasę średniejącą”, większość Amerykanów w latach 50-tych chciała – i mogła – kupować gotowe buty, meble, odzież męską, zegarki, karabiny – nawet domy. Nawet, jeżeli tym produktom brakowało jakości, wykończenia, wytrzymałości i charakterystycznego wyglądu produktów rzemieślnika, to jednak były one funkcjonalne i miały przystępną cenę. Nowa instytucja, „dom handlowy” (Department Store) rzuciła na rynek wytwory masowej produkcji dla masowej społeczności. Europejscy goście, którzy komentowali (nie zawsze przychylnie) relacje między systemem politycznym powszechnej równości (białych) a socjoekonomicznym systemem ustandaryzowanej konsumpcji trafiali w sedno. Skrajna nędza i olbrzymie bogactwo nie były nieobecne w Stanach Zjednoczonych. To co uderzało większość obserwatorów, to szeroka klasa średnia.

Innym czynnikiem, który dał początek systemowi amerykańskiemu, był niedobór, a w konsekwencji wysoki koszt siły roboczej. Brak wykwalifikowanych cieśli spowodował narodziny konstrukcji szkieletowych. „Klasa pracująca jest stosunkowo nieliczna – pisała brytyjska komisja przemysłowców, która odwiedziła Stany Zjednoczone w 1854 r. – i tym brakom... można przypisać tą wyjątkową pomysłowość widoczną w wielu maszynach oszczędzających pracę ludzką, których automatyczne działanie tak doskonale zajmuje miejsce liczniejszych robotników w starszych krajach przemysłowych”. Europejczycy odkryli zadziwiająco mały opór przed mechanizacją wśród amerykańskich robotników. Przy niedostatku siły roboczej nowe maszyny zamiast wypierać ich z rynku pracy – jak działo się gdzie indziej – raczej zwiększały wielokrotnie ich wydajność. Amerykańscy „robotnicy z zadowoleniem witali wszystkie mechaniczne ulepszenia” pisał (z niejaką przesadą) brytyjski przemysłowiec. „Ich waga i znaczenie, uwalniające ich od harówki ręcznych manufaktur mogły zostać dostrzeżone i przyjęte z zadowoleniem dzięki ich edukacji”¹⁴.

Podczas gdy nie odrzucali tezy o niedoborze siły roboczej, niektórzy historycy kładą nacisk na trzecią przyczynę intensywnej i zależnej od kapitału natury systemu amerykańskiego – obfitość zasobów Stanów Zjednoczonych. Zasoby są formą kapitału, trzema najlepszymi przykładami w tym okresie były ziemia, drewno i obfitość energii wodnej, zwłaszcza w Nowej Anglii. Wysoki wskaźnik dostępności ziemi na człowieka zachęcał do rozwoju rolnego w formie, która byłaby marnotrawstwem gdzie indziej, ale w warunkach amerykańskich miała sens ekonomiczny zwłaszcza, że wykorzystanie maszyn rolniczych dawało wprawdzie średnią wydajność z ara uprawy, ale bardzo wysoką wydajność na roboczogodzinę. Drewno było tak obfite w Stanach Zjednoczonych, jak brakowało go w Europie. W konsekwencji miało tysiące zastosowań w nowym świecie – paliwo dla parowców i lokomotyw, drewno na domy i ramy maszyn, i tak dalej. Amerykański przemysł maszynowy rozwinął się w pierwszej kolejności w przetwórstwie drewna, gdzie kształtował praktycznie wszystko, co drewniane – meble, łoża karabinów, rączki siekier, osie wozów, drzwi i setki innych przedmiotów. Produkty wytwarzane maszynowo marnowały o wiele więcej drewna niż te wytwarzane ręcznie, ale było to ekonomicznie uzasadnione przy obfitości i taniości drewna oraz wysokich kosztach siły roboczej. Amerykańskie prowadzenie w dziedzinie obróbki drewna dało podstawy dla pojawiającej się po 1850 r. przewagi w obróbce metalu. Rwące strumienie zapewniały tanie źródło energii dla amerykańskich młynów, co pozwoliło zachować wodzie status głównego źródła energii w przemyśle Stanów Zjednoczonych aż do 1870 r.¹⁵

Czwartym powodem, przedstawianym przez brytyjskich obserwatorów na wytłumaczenie wydajności gospodarki amerykańskiej był system edukacyjny, który wytworzył powszechną umiejętność czytania i pisania oraz „adaptowanie się do wszechstronności” pomiędzy amerykańskimi robotnikami. Dla odmiany brytyjscy robotnicy, kształceni przez długi staż „w zawodzie” a nie w szkołach, odczuwali brak „elastyczności umysłu oraz chęci poznawania nowych rzeczy” i byli „niechętni do zmian metod, do których przywykli”, jak twierdził brytyjski przemysłowiec. System kształcenia czeladniczego załamywał się w Stanach Zjednoczonych, gdzie większość dzieci na Północnym Zachodzie chodziła do szkoły do osiągnięcia 14-15 lat. „Wykształcony według dużo wyższych standardów niż te panujące w wyższych klasach społecznych Starego Świata... każdy [amerykański] robotnik stara się wciąż wynajdywać nowe rzeczy, które pomogą mu w pracy. Panuje też silna chęć... bycia informowanym o każdym nowym ulepszeniu”¹⁶.

Było to może lekką przesadą. Do wielu amerykańskich wynalazków jednak rzeczywiście przyłożyli rękę robotnicy. Elias Howe, wędrowny mechanik z Bostonu, który wynalazł maszynę do szycia, jest jednym z takich przykładów. To było to, co ówcześnie nazywano „Jankeską przebiegłością”. Używano słowa „Jankes” we wszystkich trzech znaczeniach: Amerykanin, mieszkaniec północnych stanów, a zwłaszcza Nowej Anglii. Ze 143 ważniejszych wynalazków opatentowanych w Stanach Zjednoczonych między 1790 a 1860 r. 93 procent pochodziło z „wolnych” stanów, a prawie połowa z Nowej Anglii – ponad dwukrotnie więcej, niż wskazywała na to liczba wolnej ludności. Większość przemysłu maszynowego i fabryk z najbardziej zaawansowanymi technologiami było zlokalizowanych w Nowej Anglii. Argentyński gość, odwiedzający Stany Zjednoczone w 1847 r. pisał, że „migranci z Nowej Anglii do innych stanów nieśli ze sobą... moralne i intelektualne talenty [oraz] ... zręczność w pracach ręcznych, które czyniły Amerykanina chodzącym warsztatem... Wielkie kolonizacyjne i kolejowe przedsięwzięcia, banki i korporacje, były założone i rozwijane przez nich”¹⁷.

Powiązanie dostrzeżone przez brytyjskich obserwatorów pomiędzy jankeską przebiegłością i edukacją było trafne. Nowa Anglia w połowie wieku prowadziła na świecie w ilości placówek edukacyjnych i umiejętności czytania i pisania. Ponad 95 procent dorosłej populacji potrafiło czytać i pisać; trzy czwarte dzieci w wieku 5-19 lat chodziło do szkoły, do której uczęszczały średnio sześć miesięcy w roku. Reszta Północy nie pozostawała w tyle. W tyle zostało za to Południe, którego tylko 80 procent białej populacji potrafiło czytać i pisać, a jedna trzecia białych dzieci chodziła do szkoły trwającej średnio trzy miesiące w roku. Niewolnicy oczywiście nie uczęszczali do szkół i zaledwie dziesiąta ich część potrafiła czytać i pisać. Nawet wliczając niewolników, prawie cztery piąte amerykańskiej populacji potrafiło czytać i pisać, w porównaniu z dwoma trzecimi w Wielkiej Brytanii i północno-zachodniej Europie czy jedną czwartą w południowej i wschodniej. Biorąc pod uwagę tylko „wolną” populację, wskaźnik umiejętności czytania i pisania był na poziomie 90 procent, porównywalnym jedynie z Danią i Szwecją¹⁸.

Rozwój szkolnictwa w tych krajach, od czasów XVII wieku, wypływał z reformy protestanckiej. Kapłani wszystkich wyznań musieli wiedzieć jak czytać i rozumieć Słowo Boże. W XIX wieku religia wciąż odgrywała istotną rolę w amerykańskiej edukacji. Większość college’ów i duża ilość szkół średnich była wspieranych przez różne Kościoły. Nawet szkoły publiczne wciąż odzwierciedlały protestancki patronat. Po 1830 r. gwałtowna ekspansja i racjonalizacja systemu szkolnictwa rozlała się na południe i zachód od Nowej Anglii, chociaż nie dotarła dużo dalej poniżej Ohio. Jako sekretarz Rady Stanu Massachusetts do spraw Edukacji i niezmordowany publicysta, Horace Mann nadzorował reformy, które obejmowały m.in. ustanowienie szkół kształcących nauczycieli, wprowadzenie standardowego świadectwa ocennego, ewolucja najróżniejszych rodzajów okręgowych szkół wiejskich i miejskich szkół dobroczynnych w system szkolnictwa publicznego i rozszerzenie edukacji publicznej na poziom szkolnictwa średniego.

Ważnym celem tych szkół pozostawało wpojenie protestanckich zasad etycznych – „regularności, punktualności, stałości i pracowitości” poprzez codzienne moralne i religijne nauczanie”, jak pisał nadinspektor szkolny w Massachusetts w 1857 r. Te wartości, razem z nabytą wiedzą i umiejętnościami także służyły potrzebom rozwijającej się gospodarki kapitalistycznej. Szkoły były „najważniejszym elementem w rozwoju lub scalaniu zasobów krajowych”, pisał Horace Mann w 1848 r., „odgrywając większą rolę w produkcji i zyskownym wykorzystaniu bogactwa kraju niż wszystkie inne czynniki wymieniane w książkach politycznych ekonomistów”¹⁹. Tekstylny magnat, Abbot Lawrence, doradzał przyjacielowi z Wirginii, który chciał naśladować postęp przemysłowy Nowej Anglii, że „nie można myśleć o pełnym wykorzystaniu zasobów bez powszechnego systemu edukacji; to dźwignia do każdej stałej pozytywnej zmiany”. „Inteligentni robotnicy”, dodawał inny jankeski biznesmen w 1853 r., jakby wtórując brytyjskim gościom, „mogą dodać znacznie więcej do kapitału zainwestowanego w biznes niż ignoranci”²⁰.

III.

Obecne badania podważają przytaczane wcześniej spostrzeżenia, jakoby amerykańscy robotnicy mieli ochoczo przyjąć nowy, przemysłowy ład²¹. W szczególności zdolni rzemieślnicy stawiali opór pewnym cechom rozwoju kapitalistycznego. Formowali związki zawodowe i stowarzyszenia pracowników, które osiągnęły znaczącą siłę w latach 30-tych, gdy napięcia wywoływane przez przejście z lokalnej gospodarki rzemieślniczej do rozwijającego się kapitalizmu były najmocniej odczuwalne. Spory o płace i nadzór nad procesem produkcji wywoływały strajki i inne formy konfliktów. Aktywność robotników zaczęła spadać po 1837 r., gdy recesja spowodowała wzrost bezrobocia, co pozbawiło ruchy robotnicze agresywności. Po podniesieniu się z recesji, gwałtownie zwiększona imigracja zintensyfikowała etniczne i religijne podziały w ramach klasy pracującej. Natywizm, wstrzemięźliwość i narastające konflikty wzięły górę nad kwestiami ekonomicznymi, które przeważały w latach 30-tych. Pomimo tego napięcia wciąż istniały i okazjonalnie dawały o sobie znać, jak podczas strajku szewców w Massachusetts w 1860 r.

Technologiczne innowacje nie były główną przyczyną niepokojów wśród robotników. Oczywiście, maszyny pozbawiły pracy niektórych rzemieślników lub uczyniły ich umiejętności małoznaczącymi. Większość maszyn tej epoki jednak wykonywała jednak proste, powtarzalne działania, wykonywane wcześniej przez niewykwalifikowanych pracowników. Nawet wówczas, gdy bardziej złożone maszyny zastąpiły niektórych rzemieślników, to spowodowały wzrost zapotrzebowania na inną kategorię wysoko wykwalifikowanych robotników-mechaników, wytwórców narzędzi, budowniczych maszyn, inżynierów i inżynierów-mechaników – których liczba podwoiła się w ciągu lat 50-tych²². Rewolucja transportowa i komunikacyjna stworzyła wiele nowych zawodów, z których niektóre wymagały wysokich kwalifikacji i były doskonale płatne – piloci parowców, obsługa linii kolejowych, telegrafiści. Te dwie ostatnie kategorie rozrosły się pięciokrotnie w latach 50-tych. Gwałtowna ekspansja terenów miejskich na zachód, wyjątkowa mobilność Amerykanów oraz różnice pomiędzy regionami oznaczały, że wykwalifikowany robotnik, który został pozbawiony pracy przez maszyny w jednej części kraju mógł się przenieść na zachód i tam znaleźć pracę. Europejscy obserwatorzy, którzy porównywali niechęć do zmian wśród robotników we własnych krajach z gotowością przyjęcia zmian przez robotników w Stanach Zjednoczonych, nie omieszkali zwrócić na to uwagi.

Malejące dochody także nie były przyczyną niepokojów robotniczych w Stanach Zjednoczonych. Pomimo fal inflacji w połowie lat 30-tych i 50-tych i okresami bezrobocia, spowodowanymi recesją, długoterminowy trend realnego wynagrodzenia był wzrostowy. Oczywiście ludzie żyją w krótkim okresie, a przeciętny robotnik usiłujący związać koniec z końcem podczas recesji – na przykład w 1841 r. czy 1857 r. – nie miał kojącego, szerszego spojrzenia na całą perspektywę, dostępnego historykowi. Co więcej, wynagrodzenia męskich rzemieślników w niektórych zawodach malały, gdy wprowadzenie nowych metod produkcji lub nowych maszyn umożliwiało pracodawcom zatrudnianie robotników bez doświadczenia lub o nienajlepszych kwalifikacjach, często kobiety lub dzieci, aby wykonywali pojedyncze działania w ramach całego procesu, który wcześniej w całości był domeną wykwalifikowanego robotnika. Nie było przypadkiem, że większość niepokojów miała miejsce w szczególnych zawodach, które były poddane temu procesowi: szewcy, krawcy, tkacze, meblarze, drukarze.

Jednakże pomimo generalnie wzrostowego trendu płac realnych, robotnicy znajdujący się na dnie skali, szczególnie kobiety, dzieci i niedawni imigranci, spędzali długie godziny w zakładach bazujących na taniej sile roboczej lub dusznych fabrykach, pracując za grosze. Mogli związać koniec z końcem tylko wówczas, gdy inni członkowie ich rodzin także pracowali. Dla niektórych z tych robotników jednak grosze, które zarabiali jako służba domowa, pomoce fabryczne, odźwierni czy szwaczki, pomocnicy murarza lub robotnicy budowlani, były poprawą sytuacji materialnej w porównaniu z głodem, jaki zostawili za sobą w Irlandii. Pomimo tego nędza była wszechobecna i stawała się jeszcze bardziej powszechna, między robotnikami w dużych miastach o znaczącej populacji imigrantów. Nowy Jork ścisnął większość swojej najuboższej populacji w cuchnących kamieniczkach, dających miastu wskaźnik zgonów prawie dwukrotnie wyższy niż w Londynie²³.

Chociaż robotnicza biedota Nowego Jorku miała w 1863 r. eksplodować najgorszymi zamieszkami w amerykańskiej historii, to brakowało jej siły przebicia w protestach robotniczych okresu przedwojennego. Protesty napędzał nie tyle problem poziomu płac, co sama koncepcja płacy. Wynagrodzenie za pracę było postrzegane jako forma zależności, która stała w sprzeczności z republikańskimi zasadami, na których oparto państwo. Jądrem republikanizmu była wolność, cenne lecz niepewne prawo przysługujące od chwili narodzin, ciągle zagrożone przez manipulację władzy. Thomas Jefferson definiował wolność jako niezależność, która wymagała posiadania środków produkcji. Człowiek, którego utrzymanie zależało od innych nigdy nie mógł być prawdziwie wolny, podobnie jak zależna klasa nie mogła utworzyć podstaw republikańskiego rządu. Kobiety, dzieci i niewolnicy byli zależni – to wyrzucało ich poza nawias republikańskiej definicji człowieka wolnego. Robotnicy najemni także byli zależni – dlatego Jefferson obawiał się rozwoju kapitalizmu przemysłowego, który potrzebował robotników najemnych. Jefferson wyobrażał sobie idealną Amerykę farmerów i rzemieślników, którzy posiadali własne środki produkcji i nie byli od nikogo zależni w swoim utrzymaniu.

Amerykańska gospodarka nie rozwijała się jednak w ten sposób. Zamiast tego, wykwalifikowani rzemieślnicy, którzy posiadali własne narzędzia i sprzedawali owoce swojej pracy za „sprawiedliwą cenę” stopniowo zaczynali być wciągani w powiązania, w których sprzedawali swoją pracę. Zamiast pracować dla siebie, pracowali dla kogoś innego. Zamiast zarabiać sprawiedliwą cenę za swoje umiejętności, otrzymywali wynagrodzenie, którego wysokość nie była określona przez rzeczywistą wartość ich pracy, lecz przez to, na co mógł sobie pozwolić coraz bardziej odległy „rynek”. „Mistrz” i „czeladnik” nie byli już powiązani wspólnotą rzemiosła i oczekiwaniami czeladnika, że sam zostanie pewnego dnia mistrzem. Coraz bardziej oddalali się od siebie, stając się „pracodawcą” i „pracownikiem” o różnych – czasami sprzecznych – interesach. Pracodawca dążył do maksymalizacji zysku, co oznaczało zwiększanie wydajności oraz kontrolowanie kosztów produkcji, do których zaliczały się także płace. Pracownik stawał się zależny od „szefa” nie tylko jeśli chodzi o płacę, ale także jeśli chodzi o środki produkcji – maszyny, na których posiadanie na własność pracownik nie mógł już liczyć. Tworzenie się systemu kapitalizmu przemysłowego w latach 1815-1860 zaczynało wykuwać więc nowy system relacji klasowych pomiędzy kapitalistami, którzy posiadali środki produkcji i robotnikami, którzy posiadali tylko zdolność do pracy. Czeladnicy rzemiosła, którzy doświadczali tego procesu, nie byli nim zachwyceni. Zarówno oni, jak i ich rzecznicy ostro krytykowali rodzący się kapitalizm.

Kapitalizmu nie da się pogodzić z republikanizmem, twierdzili. Zależność od wynagrodzenia pozbawiała człowieka jego niezależności, a przez to także wolności. Praca najemna nie była lepsza od pracy niewolniczej – stąd określenie „niewolnictwo płacy”. Szef był niczym posiadacz niewolników. Określał godziny pracy, jej tempo, podział pracy, poziom wynagrodzeń; mógł zatrudniać i zwalniać według własnych zachcianek. Rzemieślnicy ery przed-przemysłowej byli przyzwyczajeni pracować tak dużo – lub tak mało – jak im się podobało. Pracowali gdy potrzebował pracy, a nie według zegara. Jeżeli uważali, że czas na drinka lub dwa z przyjaciółmi, po prostu na niego szli. W nowym reżimie wszyscy robotnicy pracowali w ścisłym trybie; system przekształcił ich w maszyny; stali się niewolnikami zegara. Właściciele fabryk podsycali działalność ruchów abstynenckich, które zaczęły rosnąć w siłę po 1830 r., ponieważ ich protestanckie wartości etyczne – trzeźwość, punktualność, dokładność i gospodarność były dokładnie tymi cechami, jakie były wymagane od zdyscyplinowanych robotników nowego ładu. Niektórzy pracodawcy zakazywali picia w pracy i próbowali także zabronić swoim robotnikom picia po niej. Dla ludzi, którzy uważali wypicie czegoś mocniejszego trzy razy dziennie za swoje prawo, był to kolejny znak niewolnictwa.

W oczach reformatorów robotniczych kapitalizm pogwałcał także inne podstawy republikanizmu: prawość, wspólne dobro i równość. Prawość wymagała od indywidualności, aby przedkładały dobro społeczności nad własnym; kapitalizm wychwalał pościg za własnymi celami w pogoni za zyskiem. Wspólne dobro oznaczało, że republika musi być korzystna dla wszystkich ludzi, nie tylko wybranych. Przez wydawanie licencji i przekazywanie pieniędzy do tworzenia banków, korporacji, kopania kanałów, budowy kolei, przegradzania tamami strumieni i podejmowania innych projektów ku rozwojowi gospodarczemu, stanowe i lokalne władze faworyzowały pewne klasy kosztem innych. Tworzyły monopole, koncentracje potęgi, które zagrażały wolności. Powodowały również wzrost nierówności bogactwa (definiowanego jako posiadanie rzeczywistej i osobistej własności). W największych amerykańskich miastach w latach 40-tych najbogatsze 5 procent populacji posiadało prawie 70 procent opodatkowanych nieruchomości, podczas gdy najbiedniejsza połowa nie posiadała prawie nic. Chociaż nierówności te były mniejsze na prowincji, to w całym kraju w 1860 r. najbogatsze 5 procent białej, wolnej populacji posiadało 53 procent bogactwa, podczas gdy najbiedniejsza połowa zaledwie 1 procent. Wiek, podobnie jak i klasa, miał znaczenie przy tych nierównościach – większość 21-latków nie posiadała niczego, podczas gdy większość 60-latków posiadała coś. Przeciętny mężczyzna mógł oczekiwać pięciokrotnego powiększenia swojego majątku w drodze od młodości do dojrzałości. Pomimo tego posiadanie nieruchomości pozostawało nieuchwytnym celem Amerykanów z dolnej części skali ekonomicznej²⁴.

Demaskowanie takiego stanu rzeczy było przepełnione republikańską retoryką. Praca najemna „ciągnęła łańcuchy niewolnictwa i zaciskała je coraz ciaśniej i ciaśniej wokół wolnej pracy”, wołał jeden z mówców. Fabryki wiążą swoich robotników „systemem taniego despotyzmu równie nikczemnego, co niegdyś ucisk poddanych z rąk tyrana w Starym Świecie”²⁵. Rymotwórca porównał do siebie amerykańską walkę o niepodległość w 1776 r. i zmagania robotników pół wieku później:

Nasi ojcowie walczyli o wolność

Okupioną drogo własną krwią

System fabryk ruszył

Przekleństwo Wielkiej Brytanii jest teraz naszym własnym

Dosyć, by przeklinać Króla i Koronę²⁶.

Aby walczyć z siłą tej nowej tyranii, robotnik miał jedynie prawo rezygnacji z pracy – bądź jej porzucenia i szukania gdzie indziej, bądź strajku. Było to więcej możliwości, niż mieli niewolnicy, ale czy było to wystarczające, aby zmienić układ sił z kapitałem, podlegało i wciąż podlega gorącej debacie. Radykałowie tak nie sądzili. Proponowali najróżniejsze rozwiązania, aby wyrównać bogactwo i własność lub aby obejść system płac poprzez współpracę producentów. Rozwijały się także eksperymenty wspólnotowe w latach 30-tych i 40-tych, od umiarkowanych prób Transcendentalistów na Farmie Brooka po Powszechną Wspólnotę Oneidy, gdzie nie tylko własność, ale i małżonkowie byli wspólni.

To jednak były drobiazgi na peryferiach kapitalizmu. Bliżej centrum znajdowała się krucjata antymonopolowa, która kształtowała się wokół demokratycznej partii Jacksona. Ten ruch łączył związki zawodowe i rzeczników robotników z niezależnymi farmerami, szczególnie na górnym Południu i dolnym Południowym Zachodzie, którzy stojąc na krawędzi rewolucji przemysłowej obawiali się zostać przez nią wciągnięci. Te grupy stanowiły wyraz świadomości producentów, opartej na teorii wartości pracy; każde bogactwo wynika z pracy, która je wyprodukowała. W konsekwencji, powinno wędrować do tych, którzy je wytwarzają. Te „produkujące klasy” nie wliczały w swój skład bankierów, prawników, kupców, spekulantów i innych „kapitalistów”, którzy byli „krwiopijcami” czy też „pasożytami”, którzy „manipulowali wspólnym bogactwem” i „paśli się na trudzie i znoju robotników”²⁷. Ze wszystkich „pijawek”, żywiących się krwawicą farmerów i robotników, najgorsi byli bankierzy. Banki jako takie, a Drugi Bank Stanów Zjednoczonych w szczególności, stały się głównym symbolem kapitalistycznego rozwoju w latach 30-tych i głównym kozłem ofiarnym winnym jego całego zła.

Część kapitału amerykańskiej rewolucji przemysłowej pochodziła od władz stanowych i lokalnych, które finansowały drogi, kanały i edukację. Część pochodziła od zagranicznych inwestorów, którzy szukali wyższych zysków w szybko rozwijającej się gospodarce amerykańskiej, niż mogli oczekiwać u siebie. Część pochodziła z zachowanych zysków amerykańskich kompanii. Banki na licencjach stanowych stanowiły jednak rosnące źródło kapitału. Ich liczba potroiła się przy pięciokrotnym zwiększeniu się ich kapitału w latach 1820-1840. Po zatrzymaniu się w trakcie recesji w latach 40-tych, liczba i kapitał banków ponownie podwoiły się między 1849 a 1860 r. Ich noty tworzyły podstawową formę pieniądza w okresie przedwojennym²⁸.

Chociaż ważne dla rozwoju gospodarczego, to banki były jeszcze ważniejsze dla systemu politycznego. Dwupartyjny system Wigów i Demokratów uformował się wokół weta prezydenta Andrew Jacksona wobec zmiany statutu Drugiego Banku Stanów Zjednoczonych w 1832 r. Przez tuzin lub więcej lat po panice z 1837 r. kwestie bankowe pozostawały najbardziej polaryzującą kwestią w polityce stanowej, rzucając przeciwko sobie pro-bankowych Wigów i anty-bankowych Demokratów. Ci ostatni przedstawiali koncentrację bogactwa w bankach jako najpoważniejsze zagrożenie dla wolności od czasów króla Jerzego III. „Banki były znanymi nieprzyjaciółmi republikańskiego rządu od samego początku” – twierdzili – „napędem nowej formy opresji... dziedzictwem przeszłej ery, arystokratycznych tendencji, które pozostawiono, aby wypełnić miejsce uzurpacji baronów i samowoli feudalizmu”. Banki były przyczyną „sztucznej nierówności bogactwa, większości pauperyzmu i przestępczości, niskiego stanu moralności publicznej i licznego innego zła w społeczeństwie... Abyśmy mieli równe prawa, powinniśmy pozbyć się banków”²⁹.

W odpowiedzi wspierający banki wyśmiewali takie wołania jako infantylne i reakcyjne. „System kredytowy”, twierdzili, był „dziedzictwem wolnych instytucji”, przyczynkiem wzrostu gospodarczego, który przyniósł nieporównywalny wzrost gospodarczy wszystkim Amerykanom. „Chcemy kapitału”, mówił Wig z Ohio w 1843 r. „Chcemy, poprzez instytucje dobrze uregulowanych... banków, aby możliwy był rozwój wielkich zasobów naszego stanu”. Człowiek, „który dziś rekomenduje całkowite porzucenie sytemu kredytowego”, nie był mniej zacofany od tego, „który chciałby zastąpić lokomotywę lub barkę na kanale wozem pensylwańskim, czy też chciałby pokonać niestrudzony bieg Missisipi za pomocą tratwy”³⁰.

Wigowie z Północy i ich republikańscy następcy po 1854 r. rozbudowali uzasadnienie wolnej pracy³¹ dla swojej wizji rozwoju kapitalistycznego. Na argument rzemieślników, że system płac i podziału pracy powoduje poróżnienie robotników z pracodawcami Wigowie odpowiadali, że większa wydajność zyskuje zarówno z podniesienia wynagrodzeń, jak i z większych zysków. „Interesy kapitalistów i robotników są... w doskonałej harmonii ze sobą”, pisał ekonomista Wigów, Henry Carey z Filadelfii. „Każdy z nich osiąga zyski z każdego środka, który prowadzi... do wzrostu”³². Na twierdzenie, że każde bogactwo było wytworem pracy Wigowie odpowiadali, że bankier, zbierający kapitał, przedsiębiorca, który zaprzęgał go do pracy i kupiec, który organizował rynki byli „robotnikami”, którzy wytwarzali bogactwo tak samo, jak farmer czy rzemieślnik pracujący własnymi dłońmi. Na twierdzenie, że płace zmieniają robotnika w niewolnika, ideologia wolnej pracy miała odpowiedź, że zależność od płacy może być tylko tymczasowa; w gospodarce szybkiego wzrostu i społeczeństwie równych szans oraz darmowej, publicznej edukacji, młody człowiek, który praktykował cnoty ciężkiej pracy, samodyscypliny, samodoskonalenia, gospodarności i trzeźwości, mógł sam „podciągnąć się za szelki” i zostać samozatrudnionym, lub samemu zostać pracodawcą.

Amerykanie w połowie XIX wieku mogli wskazać mnóstwo rzeczywistych, mitycznych lub zmyślonych ludzi, którzy dzięki „przedsiębiorczości, rozwadze, wytrwałości i gospodarności” zyskali „uzdolnienia a potem dostatek”³³. Z wyborem Abrahama Licolna mogli wskazać takiego, który przeszedł drogę od drewnianego domku do Białego Domu. „Nie wstydzę się przyznać, że dwadzieścia pięć lat temu byłem najemnym robotnikiem, kładącym tory czy pracującym na barce – dokładnie to, czego mógł od życia oczekiwać jakikolwiek syn ubogiego człowieka” Lincoln mówił zebranym w New Haven w 1860 r. Ale w wolnych stanach człowiek wiedział, że „może polepszyć swój los... nie ma takiej rzeczy, jak wolny człowiek ostatecznie, po kres życia, przypisany do roli najemnego robotnika”. „Niewolnik płacy” to pojęcie wewnętrznie sprzeczne, mówił Lincoln. „Człowiek, który pracował dla innego przez cały rok, tego roku pracuje dla siebie, a w następnym sam będzie zatrudniał”. Jeżeli człowiek „przez całe życie pozostaje najemnym robotnikiem, to nie jest winą systemu, ale albo zależnej natury, której to odpowiada, braku przezorności, głupoty lub po prostu pecha”. „System wolnej pracy”, podsumował Lincoln, „otwiera drogę wszystkim – daje wszystkim nadzieję, energię, postęp i poprawę warunków życia dla wszystkich”. To właśnie brak tej nadziei, energii i postępu na niewolniczym Południu uczynił Stany Zjednoczone „Domem Podzielonym”³⁴.

Jak bardzo wyidealizowana nie byłaby lincolnowska wersja Amerykańskiego Snu³⁵, ta ideologia możliwego awansu społecznego łagodziła świadomość klasową i możliwe konflikty w Stanach Zjednoczonych. „Nie ma chłopca o przeciętnych zdolnościach, przynajmniej w stanach Nowej Anglii”, pisał przyjezdny brytyjski przemysłowiec w 1854 r., „który nie ma pomysłu na jakiś mechaniczny wynalazek lub usprawnienie w fabryce, przez które, w swoim czasie, zamierza poprawić swój byt lub zyskać fortunę i znaczenie w społeczeństwie. Gazeta w Cincinnati w 1860 r. pisała, że „wśród wszystkich młodych ludzi zatrudnionych w różnym charakterze w mieście nie ma takiego, który nie pragnie, a nawet z dużą dozą pewności nie oczekuje, że stanie się bogaty”³⁶. Teologia sukcesu produkowała niezliczoną literaturę o samodoskonaleniu się, doradzającą młodym ludziom jak iść naprzód. To dodawało do amerykańskiego życia dynamizm, ale także zwariowane tempo i materializm, które odrzucały niektórych Europejczyków i martwiły wielu Amerykanów.

Wigowie i Republikanie wspierali wszystkie rodzaje „ulepszeń”, aby promować wzrost gospodarczy i awans społeczny – „wewnętrzne ulepszenia” w formie kanałów, dróg, linii kolejowych i tym podobnych; ceł, aby chronić amerykański przemysł i robotników przed zagraniczną konkurencją opartą na taniej sile roboczej; scentralizowany, racjonalny system bankowy. Wielu z nich podjęło krucjatę antyalkoholową, która otrzeźwiła Amerykanów do tego stopnia, że spożycie alkoholu na osobę spadło z równowartości 7 galonów (26,5 litra) czystego alkoholu w latach 20-tych do mniej niż 2 galonów (7,5 litra) w latach 50-tych. W tym samym czasie podwoiło się spożycie kawy i herbaty na osobę. Wigowie wspierali także szkolnictwo publiczne jako dźwignię do awansu społecznego. Szkolnictwo powszechne, mówił gubernator Nowego Jorku, Wig William H. Seward, było „największą wyrównującą szanse instytucją tej ery... nie przez podnoszenie wszystkich do bazowego stanu, ale przez wyniesienie wszystkich do stanu mądrości i dobroci”. Horace Mann uważał, że edukacja „czyni coś więcej, niż tylko zapobiega wrogości ubogich wobec bogatych; zapobiega temu, aby pozostawali biedni”³⁷.

Ludzie, którzy popierali te zasady Wigów-Republikanów, zwykle byli tymi, którzy zyskali na gospodarce rynkowej lub do tego zmierzali. Liczne badania przedwojennych rozkładów głosów wykazywały, że Wigowie i Republikanie cieszyli się największym poparciem wśród skłonnych do awansu społecznego protestantów, pracujących umysłowo i w zawodach wykwalifikowanych oraz wśród farmerów, którzy żyli w pobliżu sieci transportowych, co wciągało ich w gospodarkę rynkową. Byli to „insiderzy”, którzy nie opierali się przed kapitalistycznymi przemianami XIX wieku i w większości z nich korzystali. Chociaż niektórzy Demokraci, zwłaszcza na Południu, także byli insiderami, to największe poparcie dla Demokratów pochodziło od „outsiderów”: robotników, którzy żywili urazę do spadku znaczenia umiejętności rzemieślnika i do uzależnienia się od płacy; katoliccy imigranci, znajdujący się na dnie drabiny statusu i kwalifikacji, niechętni działaniom jankeskich protestantów, którzy próbowali zmienić ich nawyki picia lub zmuszali ich dzieci do uczęszczania do publicznych szkół; spadkobiercy braku zaufania Jeffersona i Jacksona do banków, korporacji i innych koncentracji kapitału, zagrażających republikańskiej wolności; wolni farmerzy z prowincji, którzy nie cierpieli cwaniaczków z miast, kupców, bankierów, Jankesów i każdego, kto mógł kolidować z ich wolnością – prawem do życia w sposób, jaki uważali za stosowny³⁸.

Biorąc pod uwagę nielogiczność amerykańskiej polityki, te uogólnienia muszą zostać poddane licznym uszczegółowieniom. Pomimo ich nieliczności, niewielka liczba czarnych, którzy żyli w półtuzinie północnych stanów, które dawały im prawo głosu, formowała solidny blok Wigów. Wyznawany przez Demokratów egalitaryzm dotyczył tylko białych. Ich zaangażowanie się w kwestie niewolnictwa i rasizmu było jawne zarówno na Północy, jak i Południu, podczas gdy Wigowie wywodzili się w części z tego samego ruchu reformacyjnego, który doprowadził do powstania ruchów abolicjonistycznych. Z drugiej strony skali społecznej, wśród demokratycznych przywódców w Nowym Jorku znajdowało się wielu bankierów i kupców, którzy nie mieli nic wspólnego z irlandzkimi Amerykanami gnieżdżącymi się w kamieniczkach poza popieraniem tej samej partii. Uogólnienia w poprzednim akapicie pokazują więc jedynie pewne tendencje, a nie pewniki.

Te tendencje były chyba najbardziej widoczne w starszych stanach Północnego Zachodu – Ohio, Indianie i Illinois. Większość z pierwotnych osadników przybyła tu z górnego Południa i z Pensylwanii. Zaludnili południową część regionu i rozwinęli gospodarkę opartą na uprawie kukurydzy, hodowli świń i warzeniu whisky, sprzedając niewielką nadwyżkę swoich produktów na rynkach dostępnych za pośrednictwem sieci rzecznej Ohio i Missisipi. Nazywano ich „Kogucikami”, Hoosierami czy Suckerami³⁹. Ubierali się w tkane w domu ubrania farbowane sokiem z drzew orzechowych, od czego uzyskali powszechne miano „orzechów – butternuts”. Pozostawali rolnikami, nastawionymi pro-południowo i izolacjonistycznie, nieprzyjaźni w stosunku do Jankesów pochodzących z Nowej Anglii, którzy zasiedlili północne tereny tych stanów, które stały się dostępne po otwarciu Kanału Erie po 1825 r. Ci Jankesi zajęli się gospodarką opartą na hodowli bydła i owiec oraz produkcji produktów mlecznych, łącząc ją ze wschodnimi rynkami poprzez rozwijającą się szybko sieć kolejową po 1850 r. Kolej, mnożące się szybko banki, przemysł, miasta i miasteczka spowodowały, że te części stanów rozwijały się szybciej niż część „orzechowa”. Analiza porównawcza zróżnicowania socjoekonomicznego i kulturalnego Illinois w 1850 r. pokazuje, że obszary jankeskie można powiązać z produkcją zboża, sera i wełny, wartością akra farmy i odsetkiem ziemi uprawnej, wartością sprzętu rolniczego, bankami i nastrojami pro-bankowymi, urbanizacją, wzrostem populacji, szkolnictwem, alfabetyzmem, kościołami prezbiteriańskimi i kongregacyjnymi oraz ruchami anty-niewolniczymi i prohibicyjnymi. Obszary „orzechowe” są powiązane z uprawą kukurydzy, słodkich ziemniaków i produkcją whisky, nastrojami anty-bankowymi i anty-czarnymi, analfabetyzmem i kościołami baptystów. Nie trzeba wspominać, że okręgi „orzechowe” były głównie demokratyczne, podczas gdy hrabstwa jankeskie głosowały na Wigów a po 1854 r. na Republikanów⁴⁰.

Innym blokiem głosującym na Demokratów byli rzeczywiści outsiderzy-imigranci. Przez pierwszych czterdzieści lat republiki imigranci nie napływali w większych ilościach. Nawet w latach 20-tych przybyszów było średnio mniej niż 13 000 rocznie. W kolejnej dekadzie jednak liczba ta powiększyła się czterokrotnie. Parcie rosnącej populacji na ograniczone zasoby Wielkiej Brytanii, Irlandii i zachodnich Niemiec wcisnęło tysiące ludzi na statki, kierujące się ku wyższym płacom lub taniej ziemi Nowego Świata. Pomimo kryzysu ekonomicznego w Stanach podczas wczesnych lat 40-tych, roczna liczba imigrantów wzrosła o kolejne 40 procent ponad liczbę z okresu boomu w latach 30-tych. Podnoszenie się z recesji zbiegło się w czasie z zarazą ziemniaczaną w Irlandii i niepokojami politycznymi na kontynencie europejskim, związanymi z rewolucją 1848 r. Te siły pchnęły trzy miliony imigrantów poprzez Atlantyk w dekadzie po roku 1845. Był to największy proporcjonalnie napływ cudzoziemców w amerykańskiej historii.

Przed 1840 r. trzy czwarte imigrantów było protestantami, głównie z Wielkiej Brytanii. Połowa przybyszów, która dołączyła do siły roboczej, zajęła się wykwalifikowanym rzemiosłem lub pracą umysłową, a trzecia część została farmerami. Jednak podczas kolejnych dwóch dekad, gdy imigracja zwiększyła się sześciokrotnie, jej przekrój religijny i zawodowy drastycznie się zmienił. Dwie trzecie nowych imigrantów było katolikami z Irlandii i Niemiec. I podczas gdy odsetek farmerów (głównie z Niemiec) utrzymał się, to odsetek w każdej innej kategorii spadł, poza niewykwalifikowanymi i słabo wykwalifikowanymi robotnikami, głównie z Irlandii, gdzie wzrósł on do prawie połowy całej liczby⁴¹.

Ubóstwo oraz religijna i kulturalna obcość Irlandczyków czyniło ich potrójnymi outsiderami. Anty-katolickie i etniczne zamieszki wybuchały w wielu północno-zachodnich miastach w latach 30-tych i 40-tych. Najgorsze wybuchły w 1844 r. w Filadelfii, gdzie po paru trójstronnych bitwach pomiędzy protestantami, irlandzkimi katolikami i lokalną milicją pozostało conajmniej 16 zabitych, dziesiątki rannych oraz dwa zniszczone kościoły i dziesiątki innych budynków. „Natywistyczne” partie polityczne zaczęły wyrastać jak grzyby po deszczu w różnych miastach, obierając za cel wydłużenie okresu naturalizacji zanim imigrant będzie mógł otrzymać obywatelstwo i prawo głosu oraz ograniczenie praw do sprawowania urzędów. Partiom tym udało się wybrać burmistrza Nowego Jorku oraz trzech kongresmanów z Filadelfii. Ten natywizm w istocie miał charakter bardziej anty-katolicki niż anty-imigrancki. W rzeczy samej, protestanccy imigranci (zwłaszcza ci z północnej Irlandii) byli wśród najzacieklejszych „natywistów”. Chociaż ruch opierał się na przywódcach klasy średniej, to rekrutował dużą liczbę zwolenników spośród wykwalifikowanych protestanckich robotników. Ich etniczna wrogość skierowana ku innym robotnikom uczyniła wiele dla porzucenia wyznawanej przez Jacksona solidarności robotniczej. Ponieważ jednak natywizm miał wigowski wydźwięk, to zapewnił poparcie dla Demokratów wśród katolickich imigrantów mocniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Polityczny natywizm miał eksplodować jeszcze raz, z jeszcze bardziej druzgocącą siłą, w latach 50-tych, gdy przyczynił się do załamania się systemu dwupartyjnego, jaki miał miejsce przed wojną secesyjną⁴².

Transformacja gospodarcza miała niebagatelny wpływ na inną grupę politycznych outsiderów – kobiety. Przesunięcie produkcji z gospodarstw domowych do fabryk zmieniło funkcje wielu rodzin z jednostek produkujących na jednostki konsumujące. Zmiana roli rolnictwa z wyżywienia rodziny w sprzedaż plonów wywarła podobny, choć nie tak wyraźny wpływ na rodziny farmerów. Te zmiany zmieniły główną rolę gospodarczą większości wolnych kobiet z producenta na konsumenta (Niewolnice oczywiście kontynuowały swoją pracę na polach, jak zawsze). Zamiast kołowrotka, tkania tkanin, wyrabiania mydła, świec i tak dalej w domu, kobiety coraz częściej kupowały te produkty w sklepach.

Oczywiście, niektóre kobiety podejmowały pracę w tkalniach lub pracowały jako szwaczki, modystki, pomocniczki szewców i tak dalej. Chociaż nieliczne – o ile jakiekolwiek – kobiety (oprócz niewolnic) były wliczane do siły roboczej w rolnictwie (chociaż kobiety na farmach bez wątpienia pracowały ciężko), budownictwie, kopalniach czy transporcie, wiele kontynuowało prace jako służba domowa lub praczka. W połowie wieku czwarta część robotników fabrycznych była kobietami, podczas gdy w przemyśle tekstylnym kobiety i dziewczęta stanowiły prawie dwie trzecie robotników. Pomimo tego, jedynie 25 procent białych kobiet pracowało poza domem przed małżeństwem, a mniej niż 5 procent robiło to po zawarciu małżeństwa. Wiele młodych, samotnych kobiet – jak słynne dziewczęta z Lowell, pracujące w tkalniach tego miasta – stanowiło siłę roboczą tylko przez dwa-trzy lata, gdy zbierały posag przed wyjściem za mąż. Ideałem klasy średniej dla kobiety był dom i macierzyństwo. Ogromna popularność magazynów dla kobiet (istniało ich w tym okresie ponad sto, ze słynnym Godey’s Lady’s Book na czele) rozprzestrzeniała ten ideał w społeczeństwie.

Transformacja gospodarcza wyciągnęła mężczyzn jako producentów z domów i rzuciła ich do fabryk i biur. To oddzielenie pracy od domu doprowadziło do powstania osobnych „sfer” dla kobiet i mężczyzn. Sferą męską był pełen energii, dynamiczny świat biznesu, polityki, spraw stanu. Światem kobiety był dom i rodzina; jej rolą było rodzić i odchowywać dzieci oraz czynić dom przystanią, do której mąż każdego dnia wracał po pracy, aby znaleźć miłość i domowe ciepło. Ten „kult ogniska domowego” do tego stopnia doprowadził do usunięcia kobiet z „realnego świata” i zamknął je w słabszej sferze, że postawił tamę wszelkim próbom uzyskania przez nie równych praw i statusu⁴³.

Czy to domowe ognisko rzeczywiście było taką tamą? Historycy zaczęli podważać tę interpretację. Transformacja gospodarcza współgrała – i częściowo powodowała – zmianę jakości życia rodzinnego, jak również liczbę dzieci. Gdy rodzina przestawała być jednostką gospodarczą, otwierała się coraz bardziej na miłość i opiekę nad dziećmi. Ideał romantycznej miłości coraz mocniej wpływał na wybór partnera do małżeństwa; wybór dokonywany coraz częściej przez samych młodych, a nie ich rodziców. Jeśli nawet żony miały teraz mniejszą rolę ekonomiczną, to cieszyły się dużo większą rodzinną. Patriarchalna dominacja nad żoną i dziećmi słabła na obszarach miejskich, gdzie ojcowie opuszczali dom na większość godzin dziennych, a matki przejmowały odpowiedzialność za socjalizację i edukację dzieci. Uczucie i zachęta do samodyscypliny zastąpiły represje i pruski dryl jako najważniejsze środki socjalizacji w rodzinach klasy średniej. Rodziny stawały się bardziej skupione na dzieciach – fenomen, na który zwracali uwagę goście z Europy. Dzieciństwo zaczęło wyłaniać się jako osobny rozdział w życiu. Gdy rodzice przelewali na swoje dzieci więcej miłości, mieli ich mniej i poświęcali więcej zasobów na ich kształcenie, posyłając je do szkoły w większych liczbach i na dłużej.

To pozwala wyjaśnić równoczesny spadek wskaźnika urodzin i wzrost edukacji w XIX wieku. Kobiety odgrywały kluczową rolę w tych zmianach i odnosiły z nich znaczące korzyści. Małżeństwa w klasie średniej stawały się bardziej partnerskie niż kiedykolwiek wcześniej. W pewnych aspektach kobiety w partnerstwie osiągały dominującą pozycję. Gdy mężczyzna był poza domem, rządziły w nim kobiety. Decyzja o posiadaniu mniejszej ilości dzieci była wspólna, ale prawdopodobnie najczęściej inicjowana przez kobiety. Wymagało to pewnego poświęcenia tradycyjnych męskich prerogatyw seksualnych. Główny środek antykoncepcyjny – wstrzemięźliwość i coitus interruptus – nakładały odpowiedzialność ograniczenia na mężczyzn. Mniejsza ilość dzieci oznaczała, że kobiety klasy średniej w 1850 r. były rzadziej obciążone ciążą, porodem i macierzyństwem niż ich matki i babcie. Nie tylko umożliwiało to poświęcenie większej ilości czasu każdemu dziecku, ale także dawało im czas na aktywność pozadomową.

Dlaczego? Wydaje się to być paradoksem, ale koncepcja kobiecej sfery „w ramach rodziny” stała się punktem wyjścia do rozszerzenia tej sfery na zewnątrz. Jeżeli kobiety stawały się strażnikami manier i moralności, opiekunkami pobożności i wychowywania dzieci, dlaczego nie miałyby rozszerzyć swoich praw do religii i edukacji poza dom? I tak też się stało. Kobiety od dawna stanowiły większość członków kościołów; podczas Drugiego Wielkiego Przebudzenia jeszcze zwiększyły swoje uczestnictwo w tym obszarze. To ewangeliczne odnowienie przyniosło także „życzliwe imperium” stowarzyszeń biblijnych, organizacji odnowy moralnej i stowarzyszeń awansu społecznego. Kobiety były aktywne na każdym z tych pól, najpierw w oddzielnych ruchach kobiecych, ale z czasem coraz częściej w „mieszanych” stowarzyszeniach po tym, jak męscy i żeńscy abolicjoniści uczynili pierwszy krok w latach 30-tych.

Postęp kobiet w edukacji budził jeszcze większy podziw. Przed XIX wiekiem dziewczęta w Ameryce, jak wszędzie indziej, otrzymywały dużo mniejszą porcję edukacji niż chłopcy, a znacznie większa ilość kobiet niż mężczyzn była analfabetami. Do 1850 r. w Stanach Zjednoczonych zmieniło się to, gdy dziewczęta poszły do szkoły podstawowej i posiadały wskaźnik alfabetyzacji taki sam jak chłopcy – jedyny kraj, w którym było to zgodne z prawdą. Wyższa edukacja wciąż pozostawała domeną mężczyzn, ale wiele kobiecych „seminariów” dla zaawansowanego szkolnictwa średniego zostało założonych w trakcie drugiej ćwiartki XIX wieku. Oberlin College przyjmował zarówno kobiety, jak i mężczyzn wkrótce po jego założeniu w 1833 r. Być może nawet ważniejsza była feminizacja zawodów nauczycielskich. Podobnie jak inne procesy gospodarcze i społeczne, zmiany te rozpoczęły się w Nowej Anglii i stopniowo rozprzestrzeniały się na zachód i południe. Do 1850 r. prawie trzy czwarte nauczycieli w szkołach publicznych w Massachusetts było kobietami.

Inny zawód edukacyjny także otworzył się dla kobiet tej ery – pisarstwo. Nowy nacisk na dom i rodzinę wytworzył olbrzymi popyt na artykuły i książki dotyczące prowadzenia domu, opieki nad dziećmi, gotowania i podobnych kwestii. Kobiece magazyny zaczęły powstawać, aby temu popytowi sprostać. Dla kobiet-pisarzy pojawiły się możliwości zarobkowe. Zwiększone oczytanie i ilość czasu wolnego u kobiet połączony z romantyzmem i sentymentalizmem ery wiktoriańskiej także otworzyły lukratywny rynek dla fikcji literackiej, koncentrującej się na miłości, małżeństwie, domu, rodzinie i śmierci. Stado autorów produkowało dziesiątki sentymentalnych bestsellerów – „ta cholerna banda bazgrzących kobiet”, jak określił je Nathaniel Hawthorne – być może podziwiając ich czeki z tantiemami.

Stąd też, o ile pojęcie sfery domowej zamknęło przed kobietą frontowe drzwi do realnego świata, to otworzyło tylne wyjście do rozszerzającego się świata religii, reform, edukacji i pisana. Nieuchronnie, kobiety, które potrafiły pisać, przemawiać, uczyć czy redagować magazyny, zaczęły pytać, dlaczego nie mogą otrzymywać za to takiej samej zapłaty jak mężczyźni i dlaczego nie mogą także głosić kazań, praktykować prawa czy medycyny, posiadać nieruchomości niezależnie od swojego męża – i głosować. W ten sposób „domowy feminizm” – jak ochrzcili go niektórzy z historyków – pośrednią drogą doprowadził do bardziej radykalnego feminizmu, domagającego się równych praw we wszystkich obszarach. W 1848 r. konwencja w górnej części stanu Nowy Jork, w wiosce Seneca Falls, zapoczątkowała współczesny ruch praw kobiet. Jej Deklaracja Sentymentów, ukształtowana na podobieństwo Deklaracji Niepodległości, głosiła, że „wszyscy mężczyźni i kobiety są równi” i zasługują na „niezbywalne prawa”, wliczając w to prawo do głosu. Konwencja zebrała się w kościele. Jeden z jej dwóch głównych organizatorów, Elisabeth Cady Stanton, kształciła się w pierwszym seminarium dla kobiet, w Troy, Nowy Jork; druga, Lucretia Mott, swoje dorosłe życie rozpoczęła jako nauczycielka; obydwie były aktywne w ruchu abolicjonistycznym. Te działalności składały się na część tylnego wejścia dla domowego feminizmu, który w 1848 r. otworzył niewielką szczelinę w drzwiach frontowych⁴⁴.

IV.

Ewolucja skoncentrowanej wokół opieki nad dziećmi rodziny w tym okresie zainspirowała abolicjonistów do skupienia się na największym dostrzeganym grzechu: niewolnictwie w Ameryce; tragicznej ironii, która powodowała, że instytucja ta zachęcała do zakładania rodzin niewolniczych, a równocześnie zagrażała im zniszczeniem.

Małżeństwa niewolników nie miały w Stanach Zjednoczonych podstawy prawnej. Ponad połowa niewolników w 1850 r. żyła na farmach czy plantacjach z mniej niż 20 niewolnikami, gdzie mieli trudności ze znalezieniem partnera do małżeństwa w tej samej okolicy. Niewolnicy mimo to zawierali małżeństwa i tworzyli wielkie rodziny. Większość posiadaczy niewolników zachęcała do tego, częściowo ze względu na zakaz handlu niewolnikami z Afryki, który po 1807 r. uczynił ich zależnymi od przyrostu naturalnego celem sprostania zapotrzebowaniu na siłę roboczą w rozrastającym się królestwie bawełny. W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych gospodarki niewolnicze w większości innych części zachodniej półkuli osiągnęły swój szczyt rozwoju w momencie, gdy handel z Afryką kwitł. Stąd też polegały głównie na imporcie celem utrzymania zasobów siły roboczej. Importowali także dwukrotnie więcej mężczyzn niż kobiet i zniechęcali niewolników do tworzenia rodzin. W konsekwencji, podczas gdy populacja niewolników w Stanach Zjednoczonych podwajała się w wyniku przyrostu naturalnego co 26 lat, w innych częściach Nowego Świata w naturalny sposób malała⁴⁵.

Północnoamerykańskie niewolnictwo podminowywało jednak tę samą strukturę rodzinną, do której równocześnie zachęcało. Odpowiedzialni panowie czynili co mogli, żeby uniknąć rozbijania rodziny niewolniczej czy to przez sprzedaż, czy przeniesienie. Nie wszyscy właściciele czuli taką odpowiedzialność, a w każdym przypadku nie byli w stanie sięgnąć zza grobu, aby zapobiec sprzedaży celem zaspokojenia dłużników. Ciągła ekspansja gospodarki plantacyjnej w nowym kierunku porwała wielu niewolników, którzy pozostawili za sobą członków rodziny, gdy podążali na zachód. Ostatnie badania małżeństw niewolniczych dowiodły, że około jednej czwartej z nich zostało rozerwanych przez właścicieli lub spadkobierców, którzy sprzedawali lub oddzielali męża i żonę od siebie⁴⁶. Sprzedaż młodych dzieci od rodziców, chociaż nie była normalnym zwyczajem, to zdarzała się alarmująco często.

To rozbijanie rodzin stanowiło największą szczelinę w pancerzu obrońców niewolnictwa. Abolicjoniści przez nią zaczęli wbijać swój miecz. Jeden z najsilniejszych, moralnych ataków na instytucje stanowiła książka Theodore’a Welda American Slavery as It Is, opublikowana po raz pierwszy w 1839 r. i przedrukowywana wiele razy. Złożona przede wszystkim z wyjątków z ogłoszeń i artykułów z gazet Południa, potępiała niewolnictwo słowami właścicieli niewolników. Pomiędzy setkami podobnych fragmentów, w książce znajdowały się ogłoszenia o nagrodach za zbiegłych niewolników, zawierające takie stwierdzenia jak: „prawdopodobnie zmierza w kierunku Savannah, gdyż mówił, że w tej okolicy znajdują się jego dzieci” albo ogłoszenia podobne do tego z Nowego Orleanu: „MURZYNI NA SPRZEDAŻ – murzyńska kobieta, 24 lata oraz dwoje dzieci, 8 i 3 lata. Rzeczeni murzyni mogą być sprzedani razem lub osobno, zgodnie z życzeniem nabywcy”⁴⁷.

Harriet Beecher Stowe wykorzystała książkę Welda jako źródło scen w najbardziej wpływowym obrazie niewolnictwa w dziejach, Chacie Wuja Toma (o której więcej dalej). Napisana w sentymentalnym stylu, popularnym wśród najlepszych nowelistów kobiecych, Chata Wuja Toma koncentrowała się na rozbijaniu rodzin, jako temacie, który miał największą szansę na poruszenie struny w sercach czytelników klasy średniej, którzy uwielbiali własne dzieci. Eliza uciekająca przez zduszoną lodem rzekę Ohio, aby uratować swojego syna przed niewolnictwem i Tom, płaczący za dzieckiem pozostawionym w Kentucky, gdy sam został sprzedany na Południe, były jednymi z najbardziej niezapomnianych scen w amerykańskich powieściach.

Chociaż wielu północnych czytelników roniło łzy nad losem Toma, polityczne i gospodarcze przejawy niewolnictwa zwracały na siebie więcej uwagi niż kwestie humanitarne i moralne. Niewolnictwo wyglądało coraz dziwniej w demokratycznej republice, przechodzącej szybką transformację do przemysłowego kapitalizmu opartego na wolnej pracy. W oczach coraz większej liczby Jankesów, niewolnictwo degradowało pracę, hamowało rozwój gospodarczy, zniechęcało do edukacji i rodziło dominującą klasę właścicieli, którzy mieli rządzić krajem w interesie tej zacofanej instytucji. Niewolnictwo podważało „inteligencję, wigor i energię”, oceniał nowojorski działacz antyniewolniczy, przywódca Wigów, William Henry Seward w latach 40-tych. Produkowało ono na Południu „jałową ziemię, stare i niszczejące miasta, nieprzejezdne, zniszczone drogi... brak przedsiębiorczości i rozwoju”. Instytucja była „niekompatybilna ze wszystkimi... elementami bezpieczeństwa, bogactwa i wielkości narodów”. Niewolnictwo i wolna praca, mówił Seward w jednym ze swoich słynnych przemówień, były „przeciwstawnymi systemami”, pomiędzy którymi wrzał „niemożliwy do stłumienia konflikt”, który musiał doprowadzić do zniszczenia niewolnictwa⁴⁸.

Niezależnie od tego, czy niewolnictwo było zacofane i niewydajne, jak twierdził Seward, czy nie, to było wyjątkowo produktywne. Plon bawełny podwajał się w każdej dekadzie po 1800 r., największy przyrost jakichkolwiek płodów rolnych. Bawełna z amerykańskiego Południa, uprawiana głównie przez niewolników, pokrywała trzy czwarte światowego zapotrzebowania. Południowe bele zapewniały trzy piąte całego amerykańskiego eksportu, zapewniając wymianę z zagranicą, która odgrywała ważną rolę w amerykańskim rozwoju gospodarczym. I podczas gdy niewolnictwo z pewnością czyniło Stare Południe „odmiennym” od Północy, to pytanie, czy te różnice przeważały nad podobieństwami i generowały niemożliwy do stłumienia konflikt pozostaje kwestią do interpretacji. Północ i Południe w końcu dzieliły ten sam język, tą samą Konstytucję, ten sam system prawny, to samo poświęcenie dla instytucji republiki, tą samą, dominującą protestancką religię i brytyjskie pochodzenie etniczne, tą samą historię, te same wspomnienia wspólnej walki o niepodległość.

Mimo tego, w latach 50-tych Amerykanie żyjąc po obu stronach linii oddzielających stany wolne od niewolniczych czynili więcej dla podkreślenia różnic między nimi niż dla podkreślenia podobieństw. Jankesi i Południowcy mówili tym samym językiem, z pewnością, lecz wykorzystywali go coraz częściej do lżenia się nawzajem. System prawny także zaczynał się stawać narzędziem podziału, a nie jedności; północne stany przegłosowały prawa wolności osobistej, aby stawić opór narodowemu prawu wymierzonemu w zbiegłych niewolników, popieranemu przez Południe; zdominowany przez południowców Sąd Najwyższy odmówił Kongresowi prawa do wykluczania niewolnictwa z terytoriów w orzeczeniu, które większość ludzi z Północy uznała za haniebne. Wspólne poświęcenie protestantyzmowi także zaczynało dzielić zamiast łączyć. Dwa największe wyznania – metodyści i baptyści – podzieliły się na wrogie sobie odłamy północny i południowy, dzielone kwestią niewolnictwa a trzecie, największe, prezbiterianie, podzieliło się częściowo wzdłuż linii geograficznych, a częściowo ze względu na podejście do niewolnictwa. Również ideologia republikańska zaczynała dzielić zamiast łączyć, gdy większość Północy uważała, że wiąże się ona z ideologią wolnej pracy, podczas gdy na Południu uważano, że jednym z najważniejszych osiągnięć republikańskiej wolności jest prawo własności – wliczając w to własność niewolników.

Ludzie po obu stronach zaczęli wskazywać z dumą lub niepokojem na pewne różnice statystyczne między Północą i Południem. Między 1800 i 1860 odsetek siły roboczej zatrudnionej w rolnictwie na Północy spadł z 70 do 40 procent, podczas gdy na Południu pozostawał na stałym poziomie 80 procent. Tylko jeden na dziesięciu Południowców żył na obszarze, który spis klasyfikował jako miejski, w porównaniu z jedną czwartą ludzi na Północy. Siedem ósmych emigrantów osiedlało się w wolnych stanach. Wśród przedwojennych ludzi, wystarczająco zasłużonych, aby znaleźć się w późniejszym Amerykańskim Słowniku Biograficznym, zawody wojskowe obejmowały dwukrotnie więcej Południowców niż ludzi z północy, podczas gdy proporcje były odwrotne, jeśli chodzi o ludzi zajmujących się literaturą, sztuką, medycyną i edukacją. W biznesie odsetek Jankesów był trzykrotnie większy, a wśród inżynierów i wynalazców sześciokrotnie⁴⁹. Prawie dwukrotnie więcej dzieci na Północy uczęszczało do szkół. Niemal połowa ludności Południa (wliczając niewolników) była niepiśmienna, w porównaniu z 6 procentami mieszkańców stanów Północy.

Wielu konserwatywnych Południowców obruszało się na jankeską wiarę w wykształcenie. Southern Review pytał: „Czy to droga do produkcji producentów? Nauczenie każdego dziecka umiejętności czytania i pisania nie jest dobrą kwalifikacją dla tych, którzy muszą utrzymywać się z pracy własnych rąk”. Południe, odpowiadał duchowny z Massachusetts, Theodore Parker w 1854 r., „było wrogiem przemysłu Północy – naszych kopalni, fabryk i naszego handlu... naszej demokratycznej polityki w stanie, naszej demokratycznej kulturze w szkołach, naszej demokratycznej pracy dla społeczności”. Jankesi i Południowcy nie bardziej byli się już w stanie ze sobą połączyć, niż woda i olej, zgadzał się plantator i prawnik z Savannah, Charles C. Jones Mł. Są „tak całkowicie rozdzieleni przez klimat, moralność, religię i całkowicie inne pojęcie tego, co składa się na honor, prawdę i męstwo, że nie mogą razem istnieć pod tymi samymi rządami”⁵⁰.

Wszystkie te różnice podkreślała jedna, szczególna instytucja. „W kwestii niewolnictwa” – deklarował Charleston Mercury w 1858 – „Północ i Południe... nie tylko są dwoma narodami, lecz są rywalizującymi, wrogimi sobie narodami”⁵¹. Rywalizacja obracała się wokół przyszłości republiki. Dla XIX-wiecznego Amerykanina przyszłość reprezentował Zachód. Ekspansja stała się krwiobiegiem kraju. Jak długo kontrowersje niewolnictwa obracały się wokół moralności instytucji tam, gdzie już istniała, dwupartyjny system dawał radę utrzymać nastroje w ryzach. W latach 40-tych jednak kontrowersje zaczęły się skupiać na rozszerzeniu niewolnictwa na nowe terytoria i nie dało się dłużej ich powstrzymywać.

„Droga imperium prowadzi na zachód”, pisał biskup George Berkeley o Nowym Świecie w 1720r. Na zachód patrzył Thomas Jefferson, aby zabezpieczyć imperium wolności dla przyszłych pokoleń amerykańskich farmerów. Nawet prezes Timothy Dwight z Uniwersytetu Yale, który jako federalista z Nowej Anglii należał do regionu i grupy najmniej zainteresowanych parciem na zachód, napisał wymowny poemat w 1794:

Podziwiajmy zachodni świat stworzony przez Pana

Jasny przykład ku odnowieniu ludzkości

Wkrótce Twoje dzieci powędrują przez ląd

Aby na wybrzeżu Pacyfiku znaleźć swój dom

Zabiorą swe rządy, religię, maniery i sztukę

I rozprzestrzenią swoją wolność na morza Azji.

Pół wieku później inny Jankes, który nigdy nie był na Zachodzie, także odkrył jego nieodparty urok. „Na wschód podążę tylko pod przymusem”, pisał Henry David Thoreau, „ale na zachód podążę z własnej woli. Ludzkość rozwija się ze wschodu na zachód”⁵².

„Na zachód, młody człowieku”, radził Horace Greeley w okresie recesji w latach 40-tych. I na zachód podążali, całymi milionami w pierwszej połowie XIX wieku, posłuszni impulsowi, który nigdy nie wygasł. „Zachód jest naszym celem, nie ma dla nas innej nadziei” pisał wyjeżdżający migrant. „Nie ma nic lepszego od nowego kraju dla biednych ludzi”, „Stara Ameryka rozpada się i rusza na zachód”, pisał jeden z pionierów w drodze do Illinois w 1817 r. „Rzadko jesteśmy samotni, gdy podróżujemy tym wielki szlakiem do Ohio, z grupami rodzin przed nami i za nami”⁵³. Między 1815 a 1850r. populacja regionów na zachód od Appalachów rosła niemal trzy razy szybciej niż populacja pierwszych trzynastu stanów. W tych latach nowy stan był przyjmowany do Unii średnio co trzy lata. W latach 40-tych stany między Appalachami a Missisipi straciły swój pograniczny charakter. To graniczne rzeki, głównie sieć Missisipi – Ohio – Missouri i ich dopływy odpowiadały za transport osadników do nowych domów i zapewniały im wstępne połączenie z resztą świata.

Po przejściu pierwszej linii stanów poza Missisipi, pogranicze w latach 40-tych skoczyło o ponad tysiąc mil ponad Wielkimi Równinami i wspaniałymi łańcuchami górskimi aż do Wybrzeża Pacyfiku. Najpierw było to pogranicze przecinających kontynent szlaków i tras morskich wokół Hornu; handlu skórami bobrów z gór, srebrem z Santa Fe i bydłem z Kalifornii. Po latach 40-tych było to także pogranicze farmerów, gdy tysiące Amerykanów sprzedało swój majątek po cenach recesji, zaprzęgło swoje woły do „wozów Conestogi” i podążyło na zachód przez Oregon, Kalifornię i szlaki mormonów, ku nowej przyszłości – na ziemie należące do Meksyku, lub do których prawa rościli sobie Brytyjczycy. To jednak znaczyło niewiele, gdyż większość Amerykanów uważała za „Boskie Przeznaczenie” przyłączenie tych ziem do Stanów Zjednoczonych. Nieograniczone możliwości oczekiwały osadników, którzy przekształcali „te dzikie lasy, bezdrożne równiny, nietknięte stopą człowieka doliny” w „wielką scenę ciągłej rozbudowy, przedsiębiorczości i niezrównanego handlu”, twierdził autor przewodnika dla imigrantów do Oregonu i Kalifornii. „Te żyzne doliny zajęczą pod ciężarem obfitych plonów; liczne rzeki będą tętnić niezliczonym strumieniem parowców... cały kraj będzie pocięty traktami, koleją i kanałami”⁵⁴.

Ze wszystkich migracji na zachód przed gorączką złota w Kalifornii w 1849 r. pierwsza była hegira mormonów do kotliny Wielkiego Słonego Jeziora (Great Salt Lake). Pierwsza amerykańska religia, mormonizm, zrodził się na fali duchowego entuzjazmu wznieconego przez Drugie Wielkie Przebudzenie pomiędzy drugim pokoleniem Jankesów Nowej Anglii z „wypalonych dystryktów” górnej części stanu Nowy Jork. Założyciel i prorok Joseph Smith zbudował nie tylko Kościół, ale także utopijną społeczność, która jak wiele innych w tych czasach eksperymentowała z wspólnym posiadaniem własności i nieortodoksyjnymi zwyczajami małżeńskimi. W przeciwieństwie do wielu innych utopii, mormonizm przetrwał i rozwinął się.

Droga do przetrwania była jednak najeżona przeszkodami. Teokratyczna struktura mormonów była zarówno ich siłą jak, i słabością. Twierdząc, że rozmawia z samym Bogiem, Smith rządził swoją grupą żelazną ręką. Uformowani w zastępy niezmordowanych robotników, prawdziwi wyznawcy tworzyli prosperujące wspólnoty wszędzie tam, gdzie dotarli. Jednakże kompleks Mesjasza Smitha, jego twierdzenie, że mormonizm jest jedyną prawdziwą religią i odziedziczy ziemię, jego nacisk na bezwarunkowe posłuszeństwo, wywoływał schizmy w ruchu i niechęć poza nim. Wygnani z Nowego Jorku i Ohio, mormoni podążyli na zachód, aby zbudować swój Zion w Missouri. Mieszkańcy tego stanu nie znaleźli jednak miejsca dla tych jankeskich „świętych”, którzy otrzymywali wieści od Boga i których podejrzewano o sympatie abolicjonistyczne. Tłum masakrował mormonów wielokrotnie w latach 1838-1839 a resztę wyparł za Missisipi, do Illinois. Tu wierni żyli przez wiele lat, pomimo ekonomicznej recesji. Wędrowni misjonarze nawracali tysiące na swoją wiarę. Rozbudowali rzeczne miasteczko Nauvoo w tętniące życiem miasto Nowej Anglii liczące 15 000 dusz. Ich gentilscy⁵⁵ sąsiedzi zazdrościli mormonom majątku i obawiali się ich prywatnej armii, Legionu Nauvoo. Gdy kolejny schizmatyczny odłam ukazał najnowsze rewelacje Smitha dotyczące poligamii, Prorok nakazał zniszczenie prasy drukarskiej niezadowolonych. Władze Illinois aresztowały Smitha i jego brata; w czerwcu 1844 r. tłum włamał się do więzienia i zamordował ich⁵⁶.

Następca Smitha, Bringham Young, rozumiał, że „święci” nie mogą budować swojego Zionu pomiędzy wrogimi niewierzącymi. Poprowadził więc w latach 1846-1847 exodus do kotliny Wielkiego Słonego Jeziora na terytorium Meksyku; regionu tak wrogiego człowiekowi, że żaden inny biały nie chciał tam się osiedlać. Ich jedynymi sąsiadami byli Indianie, którzy zgodnie z przekazami teologii mormońskiej byli potomkami jednego z zagubionych plemion Izraela, których należało nawrócić.

Brigham Young okazał się być jednym z najzdolniejszych organizatorów XIX wieku. Podobnie jak Joseph Smith urodził się w Vermont. Czego Youngowi brakowało do charyzmy Smitha, nadrabiał żelazną wolą i wyjątkowymi zdolnościami administracyjnymi. Zorganizował migrację mormonów do ostatniego szczegółu. Pod jego teokratycznymi rządami, centralne planowanie i wspólna irygacja z górskich strumieni umożliwiły mormonom przetrwanie głodu pierwszych dwóch zim w Salt Lake, a pustynia rzeczywiście zakwitła – nie różami, ale zbożem i warzywami. Gdy tysiące nowych nawróconych przybywało każdego roku zarówno z Europy, jak i ze Stanów, Zion Wielkiej Kotliny osiągnął w 1860 r. populację 40 000. Youngowi nawet udało się zapobiec przyłączaniu się wiernych do kolejnych „gorączek złota” – w 1849 r. w Kalifornii i w Virginia City i Denver w 1859 r. Mormoni więcej zyskiwali na handlu z poszukiwaczami w ich drodze do złotonośnych pól, niż większość z nich zyskała po dotarciu na miejsce.

Największym zagrożeniem dla „świętych” był konflikt z władzami Stanów Zjednoczonych, które uzyskały Wielką Kotlinę od Meksyku właśnie wówczas, gdy Mormoni zaczęli budować swój Zion w Salt Lake. W 1850 r. Young namówił Waszyngton, aby mianowano go gubernatorem nowego terytorium Utah. To zjednoczyło Kościół i stan na najwyższym szczeblu i pozwoliło zachować na jakiś czas pokój. Gentilscy sędziowie i inni przedstawiciele władzy narzekali, że ich władza istnieje tylko na papierze; że ludzie uznają prawa przekazane i interpretowane przez hierarchię kościelną. Napięcia między mormonami i gentilami czasami rozrastały się do gwałtownych starć. Amerykańska opinia publiczna zwróciła się ostro przeciwko „świętym” w 1852 r., gdy Kościół otwarcie przyjął poligamię jako nakazaną przez Boga (Brigham Young sam miał w sumie 55 żon). W 1856 r. pierwsza narodowa platforma partii Republikanów napiętnowała poligamię jako „barbarzyństwo” równe niewolnictwu. W 1857 r. prezydent James Buchanan ogłosił mormonów rebeliantami i wysłał przeciwko nim wojsko. Podczas wojny podjazdowej „świętych” z tymi żołnierzami, jesienią 1857 r. grupa fanatyków mormońskich wymordowała w Mountain Meadows 120 migrantów zmierzających do Kalifornii. To spowodowało wysłanie przez rząd większej ilości wojska. Jako realista, Young przyjął nieuniknione, oddał władzę cywilną, uspokoił swoich wyznawców i zawarł niełatwy pokój ze Stanami Zjednoczonymi. Gdy następnego prezydenta, Abrahama Lincolna, zapytano, co zamierza zrobić z mormonami, odpowiedział, że ponieważ są najmniejszym z jego problemów, „proponuje zostawić ich w spokoju”.

Jak większość amerykańskiej historii, ruch na zachód jawi się jako historia postępu i sukcesu. Dla rdzennych Amerykanów – Indian – była to gorzka historia wycofywania się i porażek. Do 1850 r. choroby białego człowieka i wojny zredukowały liczbę Indian na północ od Rio Grande do połowy z miliona, na jaki szacowano tę populację dwa wieki wcześniej. W Stanach Zjednoczonych wszyscy Indianie, z wyjątkiem kilku tysięcy, zostali zepchnięci na zachód od Missisipi. Demokratyczna administracja w latach 30-tych przeniosła siłą 85 000 Indian z pięciu „cywilizowanych” narodów – Cherokee, Choctaw, Creek, Chickasaw i Seminolów – z południowo-wschodnich stanów na terytorium indiańskie wyznaczone dla nich na zachód od Arkansas. Także w latach 30-tych przez brutalną pacyfikację prób odzyskania przez Czarnego Sokoła rdzennych terenów plemienia w Illinois oraz stłumienie oporu Seminolów na Florydzie doprowadzono trwające ponad dwa wieki wojny z Indianami na wschód od Missisipi do końca.

Do tego czasu rząd zdecydował się na utworzenie „stałej granicy z Indianami” mniej więcej wzdłuż 95 południka (zachodnie granice Arkansas i Missouri). Poza tą linią Indianie mogli swobodnie wędrować na obszarze, który odkrywca Zebulon Pike ochrzcił Wielką Amerykańską Pustynią. Idea trwałego pogranicza indiańskiego przetrwała ledwo dekadę. Lądowa migracja na zachód, podbój terytorium Meksyku i odkrycie złota w Kalifornii otworzyły te przepastne tereny „Boskiemu Przeznaczeniu” białych Amerykanów. Rząd podjął więc komedię negocjacji z wodzami Indian, celem pozyskania dużych obszarów terenu w zamian za roczne płatności, które wkrótce były rozdrapywane przez chytrych handlarzy „wodą ognistą” i innymi dobrami białego człowieka. Ponieważ nie było już kolejnej zachodniej granicy, za którą można by zepchnąć Indian z wybrzeża Pacyfiku, stworzono politykę umieszczania ich w „rezerwatach”, gdzie mogli nauczyć się sposobu życia białego człowieka – lub wyginąć. Większość rezerwatów umieszczono na kiepskich ziemiach, a duża część Indian nie przejawiała chęci do uczenia się „drogi białego człowieka”. Tak więc wymierali – w Kalifornii tylko zaraza, niedożywienie, woda ognista i ludobójstwo zredukowały liczbę Indian ze 150 000 w 1845 r. do  35 000 w 1860 r. Chociaż Wielkie Równiny i pustynie na południowym zachodzie nie były jeszcze dostrzeżone przez białych osadników, polityka rezerwatów pokazała los, jaki miał spotkać dumnych wojowników tych regionów dekadę czy dwie później⁵⁷.

Boskie Przeznaczenie, które reprezentowało nadzieję dla białych Amerykanów przypieczętowało zgubę czerwonych Amerykanów. Zapaliło także lont pod beczką z prochem, której eksplozja miała rozsadzić Stany Zjednoczone w 1861 r.

¹  Peter D. McClelland i Richard J. Zeckhauser, Demographic Dimensions of the New Republic (Cambridge, Mass., 1982), s. 87.

²  Stanley Lebergott, Labor Force and Employment, 1800-1960, [w:] Output, Employment and Productivity in the U. S. after 1800, Studies in Income in Wealth (Princeton 1966) pod redakcją Dorothy Brady, s. 119.

³  Polepszenie diety i standardów życia, które powinny obniżyć ten wskaźnik jeszcze bardziej, były częściowo niwelowane przez urbanizację i imigrację. Śmiertelność do XX wieku zawsze była większa w miastach, a wielu imigrantów powodowało zwiększenie wskaźnika śmiertelności, gdy wkraczali na obszar obejmowany przez nieznane wcześniej choroby. Duża ilość irlandzkich imigrantów przybywała z odpornością obniżoną przez niedożywienie; zamieszkiwali także najbiedniejsze dzielnice miast.

⁴  McClelland i Zeckhauser, Demographic Dimensions, s. 101, 108-109; Robert V. Wells, Revolutions in American Lives: A Demographic Perspective on the History of Americans, Their Families and Their Society (Westport, Conn., 1982), s. 92-104.

⁵  Podsumowanie najnowszych badań w tej kwestii można znaleźć: Susan Lee i Peter Pasell, A New Economic View of American History (Nowy Jork, 1979) s. 52-62; Robert E. Gallman, Economic Growth w Encyclopedia od American Economic History, 3 tomy (Nowy Jork, 1980) pod redakcją Glenna Portera, s. 133-50 oraz Stanley L. Engerman i Robert E. Gallman, U. S. Economic Growth, 1783-1860, Research in Economic History, 8 (1983), s. 1-46.

⁶  Szacunek oparty jest na trzech opracowaniach, z których każde korzystało z niepełnych danych: Alvin H. Hansen, Factors Affecting the Trend of Real Wages, American Economic Review, 15 (1925), s. 27-41; Donald R. Adams Jr., Prices and Wages, [w:] Encyclopedia of American Economic History, pod redakcją Portera, s. 229-240, która podsumowuje wszystkie znaczące badania prowadzone do czasów jej powstania oraz The Standard of Living During American Industrialization: Evidence from Brandywine Region, 1800-1860, Journal of Economic History, 42 (1982), s. 903-917.

⁷  Podsumowanie tej debaty dla Wielkiej Brytanii i innych krajów można znaleźć w: John Knooks, Stature and Nutrition in the Habsburg Monarchy: The Standard of Living and Development in the Eighteen Century, AHR 90 (1985), s. 1149-1151. Patrz także: Donald R. Adams, Jr., Some Evidence on English and American Wage Rates, 1790-1830; Journal of Economic History, 30 (1970), s. 499-20.

⁸  Olbrzymia ilość pozycji opisuje i analizuje te zmiany w transporcie i komunikacji. Najlepszym chyba świadectwem pozostaje George Rogers Taylor, The Transportation Revolution 1815-1860, (Nowy Jork, 1951).

⁹  Adams, Prices and Wages, [w:] Encyclopedia of American Economic History pod redakcją Portera, s. 234. Wybór 1815 r. jako roku bazowego zakłóca nieco cały obraz, ponieważ ceny w tym roku wciąż były wygórowane po wojnie w 1812 r. Nawet jednak jeśli weźmiemy za podstawę rok depresji, 1819, to spadek cen hurtowych i konsumenckich w ciągu następnych lat i tak był imponujący i wynosił odpowiednio 24 i 41 procent.

¹⁰  Edgar Winfield Martin, The Standard of Living in 1860: American Consumption on the Eve of the Civil War (Chicago, 1942), s. 400-401.

¹¹  Najlepszym studium amerykańskiego systemu produkcji są: The American System of Manufactures (Edynburg, 1969) pod redakcją Davida Rosenberga; David A. Hounshell, From the American System to Mass Production 1800-1932 (Baltimore, 1984); Yankee Enterprise: The Rise of the American System of Manufactures pod redakcją Roberta C. Posta (Waszyngton, 1981).

¹²  Eugene S. Ferguson, Technology as Knowledge, [w:] Technology and Social Change in America, pod redakcją Edwina T. Laytona Jr. (Nowy Jork, 1973), s. 23.

¹³  Daniel J. Boorstin, The Americans: The National Experience (Nowy Jork, 1965), s. 148-52.

¹⁴  Cytaty z H. J. Habbakuk, American and British Technology in the Nineteenth Century (Cambridge, 1967), s. 6-7 oraz Douglass C. North, The Economic Growth of the of the United States 1790-1860 (Englewood Cliffs, 1961), s. 173.

¹⁵  Paul A. David, Technical Choice, Innovation and Economic Growth: Essays on American and British Experience in Nineteenth Century, (Cambridge, 1975), s. 87-90; American System, pod redakcją Rosenberga, s. 58-59; Dolores Greenberg, Reassessing the Power Patterns of the Industrial Revolution: An Anglo-American Comparison, AHR 87 (1972), s. 1237-1261.

¹⁶  American System, pod redakcją Rosenberga, s. 203; John E. Sawyer, The social basis of the American System of Manufacturing, [w:] Journal of Economic History, 14 (1954), s. 377-378.

¹⁷  Roger Burlingame, March of the Iron Men: A Social History of Union Through Invention (Nowy Jork, 1938), s. 469-476; Domingo Faustono Sarmiento, Sarmiento’s Travels in the United States in 1847, tłum. Michael A. Rockland (Princeton, 1970), s. 198.

¹⁸  Albert Fishlow, The Common School Revival: Fact of Fancy?, [w:] Industrialization in Two Systems pod redakcją Henry’ego Rosovsky’ego (Nowy Jork, 1966), s. 40-67; A Compendium of Seventh Census of the United States (Waszyngton, 1954), s. 141-151; Carlo M. Cippolla, Literacy and Development in the West (Harmondsworth, ang. 1969); Carl F. Kaestle, Pillars of The Republic: Common Schooling ad American Society 1780-1860 (Nowy Jork, 1983), s. 13-74; Lee Soltow i Edward Stevens, The Rise of Literacy and the Common School in the United States: A Socioeconomic Analysis to 1870 (Chicago, 1981), s. 89-142.

¹⁹  Michael B. Katz, The Irony of Early School Reform: Educational Innovation in Mid-Nineteenth Century Massachusetts (Cambridge, 1968), s. 43; Horace Mann, Annual Report of 1848, [w:] The Life and Works of Horace Mann, 5 tomów (Boston, 1891), t. IV, s. 245-251.

²⁰  Abbot Lawrence, Letters to William C. Rives of Virginia (Boston, 1846), s. 6; Arthur A. Ekirch, The Idea of Progress in America, 1815-1860 (Nowy Jork, 1978), s. 197.

²¹  Ten i kolejne akapity korzystają z niektórych licznych opracowań dotyczących przedwojennej klasy pracującej, jakie ukazały się w ostatnich latach, wliczając: Alan Dawley, Class and Community: The Industrial Revolution in Lynn (Cambridge, Mass., 1976); Anthony F. C. Wallace, Rockdale: The Growth of an American Village in the Early Industrial Revolution (Nowy Jork, 1978); Thomas Dublin, Women at Work: The Transformation of Work and Community in Lowell, Massachusetts, 1826-1860 (Nowy Jork, 1979); Jonathan Prude, The Coming of Industrial Order: Town and Factory Life in Rural Massachusetts, 1810-1860 (Cambridge, 1983); Sean Wilentz, Chants Democratic: New York City and the Rise of the American Working Class, 1788-1850 (Nowy Jork, 1984); Walter Licht, Working for the Railroad: The Organization of Work in Nineteenth Century (Princeton, 1983); Steven J. Ross, Workers on the Edge: Work, Leisure and Politics in Industralizing Cincinnati, 1788-1890 (Nowy Jork, 1985); Christine Stansell, City of Women: Sex and Class in New York, 1789-1860 (Nowy Jork, 1986).

²²  Wyliczone na podstawie list zawodów ze spisów w 1850 i 1860 r.

²³  Martin, Standard of Living in 1860, s. 174.

²⁴  Edward Pessen, Riches, Class and Power Before Civil War (Lexington, Mass., 1973), rozdz. 3; Lee Soltow, Men and Wealth in the United States 1850-1870 (New Haven, 1975), s. 99, 180, 183; Ross, Workers on the Edge, s. 75; Jeffrey G. Williamson i Peter H. Lindert, American Inequality: A Macroeconomic History (Nowy Jork, 1980), s. 36-39.

²⁵  Dawley, Class and Community, s. 82; John Ashworth, Agrarian and Aristocrats; Party Political Ideology in the United States, 1837-1846 (Londyn, 1938), s. 31.

²⁶  Prude, The Coming of Industrial Order, s. 120.

²⁷  Tamże, s. 218; Dawley, Class and Community, s. 44.

²⁸  Bureau of Census, Historical Statistics of the United States (Waszyngton, 1960), s. 623-625.

²⁹  James Roger Sharp, The Jacksonians Versus the Banks: Politics in the States after the Panic of 1837 (Nowy Jork, 1970), s. 313; William G. Shade, Banks or No Banks: The Money Issue in Western Politics, 1832-1865 (Detroit, 1972), s. 117, 124, 157.

³⁰  Sharp, Jacksonian Versus the Banks, s. 198; Ashworth, Agrarians and Aristocrats, s. 82.

³¹  Ideologia „wolnej pracy” była przeciwieństwem „pracy niewolniczej” i odnosiła się do pracy wykonywanej przez ludzi wolnych (przyp. tłum.).

³²  Eric Foner, Free Soil, Free Labor, Free Men: The Ideology of the Republican Party before the Civil War (Nowy Jork, 1970), s. 19.

³³  Ashworth, Agrarians and Aristocrats, s. 66-67.

³⁴  CWL, II, s. 364; III, s. 478; IV, s. 24.

³⁵  Stephan Thernston, The Other Bostonians: Poverty and Progress in the American Metropolis, 1880-1970 (Cambridge, Mass., 1973), s. 220-261 zbiera wyniki różnych badań mobilności zawodowej w Stanach Zjednoczonych. Wskazują one, że w XIX wieku około jedna trzecia Amerykanów awansowała z niższej do wyższej klasy zawodowej w ciągu swojego życia (a jedna dziesiąta w drugą stronę), podczas gdy większa część ich synów przesuwała się w górę. Nie było to oczywiście to samo, co zmiana najemnego robotnika w samozatrudnionego, ponieważ robotnik zmieniający status z niewykwalifikowanego na wykwalifikowanego czy na „biały kołnierzyk” dalej pozostawał pracownikiem. Te badania śledzą kariery tylko tej połowy populacji, która pozostawała w tym samym obszarze podczas kolejnych spisów powszechnych. Wyjątkowa mobilność geograficzna Amerykanów może wskazywać na nawet wyższy stopień mobilności społecznej, gdyż ludzie zwykle przemieszczają się, aby poprawić swój byt.

³⁶  American System, pod redakcją Rosenberga, s. 204; Foner, Free Soil, s. 14.

³⁷  Ashworth, Agrarians and Aristocrats, s. 165; Mann, Annual Report of 1848, [w:] Life and Works of Horace Mann, t. IV, s. 251.

³⁸  Badania na których opiera się ten fragment są zbyt liczne, aby je w pełni przytoczyć. Pomiędzy najnowszymi i najbardziej wartościowymi są: Foner, Free Soil; Ashworth, Agrarians and Aristocrats; Wilentz, Chants Democratic; Daniel Walker Howe, The Political Culture of American Whigs (Chicago, 1979); Ronald P. Formisiano, The Transformation of Political Culture: Massachusetts Parties 1790’s-1840’s (Nowy Jork, 1982); Donald B. Cole, Jacksonian Democracy in New Hampshire, 1800-1851, (Cambridge, Mass., 1970); J. Mills Thornton III, Politics and Power in a Slave Society: Alabama, 1800-1860, (Baton Rouge, 1978); Steven Hahn, The Roots of Southern Populism: Yeoman Farmers and the Transformation of the Georgia Upcoutry, 1850-1890, (Nowy Jork, 1983) oraz Harry L. Watson, Jacksonian Politics and Community Conflicts: The Emergence of the Second American Party System in Cumberland County, North Carolina, (Baton Rouge, 1981).

³⁹  Określenia te są nieprzetłumaczalne w pełni, ale funkcjonują do dzisiaj. Buckeyes (koguciki) – od rasy kur hodowanych w Ohio; Hoosiers, używany w odniesieniu do mieszkańców Indiany, przy czym jego pochodzenie i znaczenie w ogóle nie jest znane (chociaż żartobliwie mówi się, że pochodzi od szeptanego niewyraźnie pytania – who is here – kto tu jest); Sucker, używany w odniesieniu do mieszkańca Illinois, tłumaczony m.in. pochodzeniem od zwyczaju wysysania przez słomkę wilgoci z kopanych w ziemi dziur; ten stan nadal nieoficjalnie znany jest jako „Sucker State” – chociaż nie polecam używać tego określenia w obecności jego mieszkańca (przyp. tłum.).

⁴⁰  Shade, Banks or No Banks, s. 136-137. Patrz także: Henry B. Hubbart, The Older Middle West, 1840-1880 (Nowy Jork, 1936) oraz Richard Lyle Power, Planting Corn Belt Culture: The Impress of Upland Southener and Yankee in the Old Northwest, (Indianapolis, 1953).

⁴¹  Douglass C. North, Capital Formation in the United States during the Early Period of Industrialization: A Reexamination of the Issues, [w:] The Reinterpretation of American Economic History, pod redakcją Roberta W. Fogela (Nowy Jork, 1971), s. 279; North, Growth of the American Economy, s. 98; William F. Adams, Ireland and Irish Emigration to the New World from 1815 to the Famine, (New Haven, 1932); Robert Joseph Murphy, The Catholic Church in the United States During the Civil War Period; Records of the American Catholic Historical Society, t. 39 (1928), s. 293-294.

⁴²  Michael Feldberg, The Turbulent Era: Riot and Disorder in Jacksonian America, (Nowy Jork, 1980), s. 9-32; Ray Allen Billington, The Protestant Crusade 1800-1860: A Study of Origins of American Nativism, (Nowy Jork, 1938), s. 193-237; David Montgomery, The Shuttle and the Cross: Weavers and Artisans in the Kensington Riots of 1844; Journal of Social History, t. 5 (1972), s. 411-446; Wilenz, Chants Democratic, 315-325.

⁴³  Poruszająca i dogłębna literatura dotycząca historii kobiet i rodziny w XIX wieku czyni ten temat wdzięcznym obiektem badań. Lista ważnych pozycji jest zbyt długa, aby ją przytaczać w całości. Na moją pracę największy wpływ miały: Catherine Clinton, The Other Civil War: American Women in the Nineteenth Century, (Nowy Jork, 1984); Nancy F. Cott, The Bonds of Womanhood: „Woman’s Sphere” in New England, 1780-1835, (New Haven, 1977); Kathryn Kish Sklar, Catharine Beecher: A Study in American Domescity (New Haven, 1973); Mary P. Ryan, Cradle of the Middle Class: The Family in Oneida County, New York, 1790-1865, (Cambridge, 1981); Carl N. Degler, At Odds: Women and the Family in America from the Revolution to the Present, (Nowy Jork, 1980); Ellen Carol DuBois, Feminism and Suffrage: The Emergence of an Independent Women’s Movement in America 1848-1869, (Ithaca, 1978); Suzanne Lebsock, The Free Women of Petersburg: Status and Culture in a Southern Town, 1784-1860, (Nowy Jork, 1984) oraz Catherine Clinton, The Plantatin Mistress: Woman’s World in the Old South, (Nowy Jork, 1982).

⁴⁴  Oprócz DuBois, Feminism and Suffrage oraz Lebsock, Free Women of Petersburg, s. 195-236 patrz także: Keith Melder, Ladies Bountiful: Organized Women’s Benevolence in early 19th – Century America [w:] New York History, 48 (1967), s. 231-254; Mary Kelley, Private Woman, Public State: Literary Domesticity in Nineteenth Century America, (Nowy Jork, 1984) oraz Barbara Epstein, The Politics of Domesticity: Women, Evangelism and Temperance in Nineteenth-Century America, (Middletown, Conn., 1981).

⁴⁵  Philip D. Curtin, The Atlantic Slave Trade: A Census (Madison, 1969); C. Vann Woodward, Southern Slaves in the World of Thomas Malthus, [w:] American Counterpoint: Slavery and Racism in the North-South Dialogue, (Boston, 1971), s. 78-106.

⁴⁶  Następujące badania pokazują wskaźnik rozbijania małżeństw poprzez działania właścicieli jako wahający się od 1/5 do 1/3: John W. Blassingame, The Slave Community, (Nowy Jork, 1972), s. 89-92; Herbert Gutman i Richard Sutch, The Slave Family: Protected Agent of Capitalist Masters or Victim of Slave Trade?, [w:] Reckoning with Slavery and Freedom, (Nowy Jork, 1976), s. 146-147, pod redakcją Paula A. Davida; Paul D. Escott, Slavery Remembered: A Record of the Twentieeth-Century Slave Narratives, (Chapel Hill, 1979), s. 46-48; oraz C. Peter Ripley, The Black Family in Transition: Louisiana, 1960-1865, JSH, 41 (1975), s. 377-378.

⁴⁷  Weld, American Slavery as It Is: Testimony of a Thousand Witnesses, (Nowy Jork, 1839), s. 165, 168.

⁴⁸  Foner, Free Soil, s. 41, 51; The Works of William H. Seward, 5 t. (Nowy Jork 1853-84), t. IV, s. 289-292, pod redakcją George’a E. Bakera.

⁴⁹  Rupert B. Vance, The Geography of Distinction: The Nation and its Regions, 1790-1927; Social Forces 18 (1939), s. 175-176.

⁵⁰  Southern Review cytowany w: Kaestle, Pillars of the Republic, s. 207; Parker cytowany w Slavery Attacked: The Abolitionist Crusade, pod redakcją Johna L. Thomasa (Englewood Cliffs, 1965), s. 149; Jones, [w:] The Children of Pride: A True Story of Georgia and the Civil War, pod redakcją Roberta Mansona Myersa, (Nowy Jork, 1979), s. 270-271.

⁵¹  John McCardell, The Idea of a Southern Nation: Southern Nationalists and Southern Nationalism, 1830-1860, (Nowy Jork, 1979), s. 270-271.

⁵²  Henry Nash Smith, Virgin Land: The American West as Symbol and Myth (redakcja Vintage Books, Nowy Jork, 1957), s. 11; Loren Britz, The Idea of the West, AHR 66 (1961), s. 639.

⁵³  Lewis O. Saum, The Popular Mood of Pre-Civil War America, (Westport, Conn., 1980), s. 205; Malcolm J. Rohrbrough, The Trans-Appalachian Frontier: People, Societies and Institutions 1775-1850, (Nowy Jork, 1978), s. 163.

⁵⁴  Landsford Hastings, Emigrants Guide to Oregon and California (1845), cytowany w Kewin Starr, Americans and the California Dream (Nowy Jork, 1973), s. 15.

⁵⁵  Spolszczona forma słowa „gentile”, która określa nie-mormona. W języku polskim podobnie funkcjonuje słowo „goj” na określenie nie-Żyda lub „giaur” na określenie nie-muzułmanina (przyp. tłum.).

⁵⁶  Ten i kolejne akapity oparte są o: Wallace Stegner, The Gathering of Zion: The Story of the Mormon Trail, (Nowy Jork, 1964); Leonard J. Arrington, Great Basin Kingdom, (Cambridge, Mass., 1958); Arrington, Brigham Young: American Moses, (Nowy Jork, 1985); Newell G. Bringhurst, Bringham Young and the Expanding Frontier, (Boston, 1985) oraz Norman F. Furniss, The Mormon Conflict, 1850-1859, (New Haven 1960).

⁵⁷  Robert M. Utley, The Indian Frontier of the American West 1846-1890, (Albuquerque, 1984), s. 31-64.

ROZDZIAŁ II
MEKSYK NAS ZATRUJE

I.

James K. Polk pełnił urząd prezydenta podczas pozyskania przez Stany Zjednoczone największej ilości terytorium w ich historii. Podczas jego jednej kadencji kraj powiększył się o dwie trzecie poprzez aneksję Teksasu, zasiedlenie granic Oregonu i zajęcie wszystkich meksykańskich prowincji na północ od 31 równoleżnika. Po wybraniu go w 1844 r. z programem żądania Oregonu do północnej granicy 54˚40’ i Teksasu do linii rzeki Rio Grande, Polk poszedł na kompromis z Wielką Brytanią z granicą na 49 równoleżniku, ale ruszył na wojnę z Meksykiem o Teksas – z Kalifornią i Nowym Meksykiem dorzuconymi na dokładkę. Tak rozpoczęła się opowieść o konflikcie terytorialnym, który przerodził się w wojnę domową półtorej dekady później¹.

„Wojna Polka” wywołała opozycję ze strony Wigów w Kongresie, którzy zagłosowali przeciwko rezolucji ogłaszającej stan wojny z Meksykiem w maju 1846 r. Po tym, jak większość Demokratów przegłosowała rezolucję, większość Wigów jednak poparła formowanie armii stawiających czoła nieprzyjacielskim siłom. Będąc świadkiem zaniknięcia partii federalistycznej po tym, jak oponowała ona przeciwko wojnie w 1812 r., wigowski kongresman ironicznie stwierdził, że teraz popiera „wojnę, zarazę i głód”. Pomimo tego Wigowie nie przestawali oskarżać Polka o prowokowanie konfliktu poprzez wysłanie sił amerykańskich na terytorium, do którego prawa rościł sobie Meksyk. Wyszukiwali słabe punkty w zachowaniu administracji w trakcie wojny i sprzeciwiali się zdobyczom terytorialnym zagarniętym w jej wyniku. Zachęceni przez wybory w 1846 i 1847 r. w których zdobyli 38 mandatów i zdobyli kontrolę nad Kongresem, Wigowie zintensyfikowali swoje ataki na Polka. Jeden z tych nowych wigowskich kongresmanów, patykowaty, wysoki człowiek z Illinois o szarych oczach, rozczochranych, czarnych włosach i kiepsko leżącym stroju złożył projekt rezolucji pytającej o informację o dokładnym położeniu miejsca, gdzie Meksykanie rozlali amerykańską krew rozpoczynając wojnę. Chociaż Izba przyjęła rezolucję Lincolna pod głosowanie, to przeszła inna, złożona przez innego Wiga, stwierdzająca, że wojna została „bez powodu i w sprzeczności z konstytucją rozpoczęta przez Prezydenta”².

Podobnie jak wojna, Boskie Przeznaczenie było głównie doktryną Demokratów. Od czasów, gdy Thomas Jefferson przekonał federalistyczną opozycję do zakupu Luizjany, Demokraci naciskali na ekspansję amerykańskich instytucji wzdłuż całej Ameryki Północnej, niezależnie od tego czy mieszkańcy – Indianie, Hiszpanie, Meksykanie, Kanadyjczycy – sobie tego życzyli, czy nie. Gdy Bóg pobłogosławił sukcesem Amerykanów podczas Rewolucji, mówił uroczyście kongresman Demokratów 1845 r., nie „stworzył pierwszych stanów jako jedynego miejsca wolności na ziemi. Wręcz przeciwnie, stworzył je jako wielkie centrum, z którego cywilizacja, religia i wolność powinny promieniować i rozchodzić się, dopóki cały kontynent nie będzie skąpany w ich blasku”. „Tak, więcej, więcej, więcej!” wtórował mu John L. O’Sullivan, autor określenia „Boskie Przeznaczenie”. „Więcej... dopóki przeznaczenie naszego narodu się nie spełni i ... cały, niezmierzony kontynent będzie nasz”³.

Wigowie nie byli przeciwni rozprzestrzenianiu błogosławieństwa amerykańskiej wolności, nawet u Meksykan i Indian. Krzywo jednak patrzyli na czynienie tego siłą. Biorąc pod uwagę ewangeliczne korzenie większości ideologii Wigów, uważali misję za ważniejszą niż aneksję terytoriów. „Jak miasto na wzgórzu”, Stany Zjednoczone powinny rozprzestrzeniać idee „prawdziwego republikanizmu” przykładem raczej niż podbojem, twierdziło wielu Wigów. Chociaż byłoby „wielką zdobyczą dla ludzkości, jeśli udałoby się przenieść do Meksyku ideę Ameryki – że wszyscy ludzie są zrodzeni równymi”, mówił anty-niewolniczy duchowny Theodore Parker w 1846 r., „musimy najpierw urzeczywistnić te ideę we własnym kraju”. Podczas gdy Demokraci uważali, że postęp to rozprzestrzenianie się istniejących instytucji w przestrzeni, Wigowie uważali, że powinno się przez to rozumieć poprawę tych instytucji w czasie. „Przeciwieństwem nieograniczonego zagarniania ziemi jest idea Wewnętrznej Poprawy”, mówił Horace Greeley. „Naród nie może równocześnie poświęcić swojej energii absorpcji nowych terytoriów i ulepszania własnych”⁴.

Zdobycie terytorium na Meksyku było pierwszoplanowym celem wojennym Polka. Żądania aneksji wygłaszane przez osadników amerykańskich z Oregonu i Kalifornii spowodowały podwójny kryzys z Wielką Brytanią i Meksykiem w 1846 r. Głosząc, że ci osadnicy „są już zajęci ustanawianiem błogosławieństwa samorządności w dolinach, których rzeki płyną do Pacyfiku”, Polk przyrzekł, że rozszerzy amerykańskie rządy „do najdalszych regionów, które uznali za swoje domy”⁵. Traktat zabezpieczył Oregon na północ, aż do 49 równoleżnika. Wysiłki do przekonania Meksyku do sprzedaży Kalifornii i Nowego Meksyku spełzły jednak na niczym. Polk zdecydował się więc na użycie siły. Wkrótce po objęciu urzędu prezydenta nakazał Flocie Pacyfiku przygotowanie się do zajęcia portów Kalifornii na wypadek wojny z Meksykiem. Jesienią 1845 r. Polk poinstruował konsula w Monterrey, aby podsycał nastroje pro-aneksacyjne między osadnikami amerykańskimi i niezadowolonymi Meksykanami.

Amerykanie w Kalifornii nie potrzebowali dodatkowych zachęt, zwłaszcza, kiedy mieli wśród siebie spragnionego chwały kapitana z korpusu topograficznego armii, Johna C. Frémonta. Znany ze swoich ekspedycji na Zachodzie, Frémont był także zięciem potężnego senatora z Missouri, Thomasa Harta Bentona. Gdy pogłoski o wojnie z Meksykiem dotarły do Doliny Sacramento, Frémont sam zajął się wspieraniem osadników w powstaniu, które doprowadziło do ogłoszenia niepodległej Kalifornii. Republika „niedźwiedziej flagi” (na jej fladze znajdował się wizerunek niedźwiedzia grizzly), krótko cieszyła się bytem, zanim jej obywatele mogli celebrować oficjalne wieści o wojnie, która zapewniła jej aneksję przez Stany Zjednoczone.

Gdy powyższe wydarzenia były w toku, ochotnicy z Missouri i pułk regularnych żołnierzy maszerowali szlakiem Santa Fe, aby zająć stolicę Nowego Meksyku. Dowodzeni przez Stephena Wattsa Kearnyego, ci twardzi dragoni bez jednego wystrzału zajęli Santa Fe 18 sierpnia 1846 r. Po podniesieniu amerykańskiej flagi Kearny zostawił garnizon i ruszył przez pustynię do Kalifornii, gdzie z setką ludzi, do których dołączyło kilkuset marynarzy, Marines i ochotników, do stycznia 1847 r. stłumił meksykański opór. Następnych kilka miesięcy było pasmem oszałamiających amerykańskich zwycięstw na południe od Rio Grande, kończącym się zdobyciem Mexico City, co zapewniło trwałość tych podbojów. Pozostawało tylko pytanie, jak wiele terytorium zagarnąć.

Apetyty Polka wstępnie zostały zaspokojone Nowym Meksykiem i Kalifornią. W kwietniu 1847 r. wysłał Nicholasa Trista do Meksyku w roli komisarza, celem negocjacji traktatu obejmującego te prowincje. Łatwość amerykańskiego zwycięstwa obudziła jednak w Polku nagły głód większej ilości terytorium. Jesienią 1847 r. ruch Demokratów mający na celu aneksję „całego Meksyku – albo przynajmniej dodatkowych prowincji” był w pełni. Dyskusje pomiędzy Demokratami chcącymi całego Meksyku i Wigami nie chcącymi ani kawałka, postawiły Trista w niewygodnej pozycji trzy tysiące mil dalej, w Meksyku gdzie dumny Santa Anna był zdecydowanie niechętny oddaniu połowy swojego kraju. Polk sprzymierzył się z twardogłowymi w Waszyngtonie i odwołał Trista w październiku 1847 r. Okazało się jednak, że akurat gdy Trist otrzymał swoje odwołanie, nastąpił przełom w negocjacjach. Zignorował więc rozkaz i podpisał traktat, który realizował pierwotne instrukcje Polka. W zamian za płatność ze strony Stanów Zjednoczonych w wysokości 15 mln dolarów oraz spłatę długów meksykańskich wobec obywateli Stanów, Meksyk uznawał Rio Grande za granicę Teksasu oraz przekazywał Stanom Zjednoczonym Nowy Meksyk i górną Kalifornię⁶. Gdy Traktat z Guadelupe Hidalgo dotarł do Waszyngtonu w lutym 1848 r., Polk w pierwszej chwili go odrzucił. Po namyśle jednak przekazał go do Senatu, gdzie Wigowie mieli dosyć sił, żeby odrzucić każdy traktat, jaki odbierał terytorium Meksykowi, ale mogli uznać za do przyjęcia traktat, który unikał pozorów podboju przez zapłacenie Meksykowi za Kalifornię i Nowy Meksyk. Strategia zadziałała – Senat ratyfikował traktat stosunkiem głosów 38-14, przy pięciu głosach przeciw pochodzących od Demokratów, którzy chcieli więcej terytorium i siedmiu od Wigów, którzy nie chcieli żadnego⁷.

Ten triumf Boskiego Przeznaczenia mógł przypomnieć niektórym Amerykanom proroctwo Ralpha Waldo Emersona, że „Stany Zjednoczone podbiją Meksyk, ale będzie to jakby człowiek połknął arszenik, który z kolei jego powali. Meksyk nas zatruje”⁸. Miał rację. Trucizną było niewolnictwo. Imperium Wolności Jeffersona stało się w większości imperium niewolnictwa. Terytorialne zdobycze od czasów Rewolucji dodały niewolnicze stany Luizjanę, Missouri, Arkansas, Florydę i Teksas do republiki, podczas gdy tylko Iowa, świeżo przyjęta w 1846 r. powiększyła grono stanów wolnych. Wielu mieszkańców Północy obawiało się takiego samego losu nowego, południowo-zachodniego imperium. Potępiali wojnę jako część „spisku właścicieli niewolników”, aby rozszerzyć obszar obowiązywania tej instytucji. Czyż prezydent Polk nie był właścicielem niewolników? Czy nie został wybrany po obietnicy powiększenia terytorium niewolniczego przez aneksję Teksasu? Czy pro-niewolniczy Południowcy nie byli najbardziej zaciekłymi propagatorami Boskiego Przeznaczenia? Czy większość terytorium (wliczając Teksas) wydartego Meksykowi nie leżała na południe od starej linii Kompromisu Missouri, 36˚30’, tradycyjnej granicy między wolnością a niewolą? Legislatura Massachusetts określiła tę „niekonstytucyjną” wojnę, jako mającą „potrójny cel – rozszerzenie niewolnictwa, umocnienie niewolnictwa i przejęcie kontroli nad wolnymi stanami”. Prosty filozof Hosea Biglow, twór Jamesa Russella Lowella narzekał, że

Chcieli Kalifornii tylko po to

Aby dać nowy oddech niewolniczym stanom

Aby obrażać, aby szydzić

Aby plądrować w grzechu⁹

Polk nie rozumiał, o co te spory. „W powiązaniu z wojną z Meksykiem”, pisał w swoim dzienniku, „niewolnictwo było kwestią abstrakcyjną. Nie było szansy, aby od Meksyku uzyskać jakiekolwiek terytorium, na którym istniałoby niewolnictwo”. Agitacja była więc „nie tylko myląca, ale niegodziwa”. Wielu kongresmanów jednak – nawet niektórzy z partii Polka – nie podzielało przekonań prezydenta. Uważali dyskusję tej kwestii za konieczną. Przesłoniła ona wszystko inne w latach 1846-1850. Setki kongresmanów czuło się w obowiązku wypowiedzieć się na ten temat. Niektórzy z nich zgadzali się z Polkiem, że jest to kwestia „abstrakcyjna”, ponieważ „warunki naturalne” wykluczą niewolnictwo z tych terenów. „Prawo zabierania niewolników do Nowego Meksyku czy Kalifornii nie jest problemem”, mówił John J. Crittenden z Kentucky, ponieważ „żaden rozsądny człowiek nie zabierze tam niewolników, nawet jeśli będzie mógł”¹⁰. Wielu Południowców nie zgadzało się z tym. Zauważyli, że bawełnę uprawiano już w rzecznych dolinach Nowego Meksyku. Niewolnicy pracowali w kopalniach od wieków i byli idealnymi robotnikami na tych obszarach. „Kalifornia jest szczególnie interesująca dla pracy niewolniczej”, stwierdzała konwencja Południowców. „Prawo do posiadania własności [niewolniczej] pod ochroną na tych ziemiach nie jest czystą abstrakcją”. Dziennik z Georgii podtrzymał podejrzenia abolicjonistów co do spisku pro-niewolniczego, wskazując na szerszy cel otworzenia nowych terytoriów dla niewolnictwa: miało to „zabezpieczyć Południu równowagę sił w Konfederacji i w nadchodzącej przyszłości zapewnić mu kontrolę nad działaniami rządu”¹¹.

Z kongresmanów wypowiadających się w tej kwestii ponad połowa wyrażała pewność (jeśli z południa) lub obawę (jeśli z północy), że niewolnictwo rozszerzy się na nowe terytoria jeżeli będzie tam dozwolone¹². Wielu przyznawało, że mało prawdopodobne jest, aby instytucja zapuściła głębiej korzenie w regionie pokrytym pustyniami i górami. Aby zyskać pewność, kongresmani z północy przegłosowali rezolucję wykluczającą z tych terenów niewolnictwo. Była to pamiętna Klauzula Wilmota (Wilmot Proviso). Gdy Kongres zmierzał do końca sesji w parną sobotnią noc, 8 sierpnia 1846 r., reprezentant z Pensylwanii, zasiadający pierwszą kadencję w izbie, David Wilmot, zgłosił podczas dyskusji nad aktem zgody na wojnę z Meksykiem poprawkę, „że, jako wprost wyrażony i niezbędny warunek przejęcia jakiegokolwiek terytorium od Republiki Meksyku ani niewolnictwo, ani przymusowa służba nie będą nigdy istniały w żadnej części rzeczonego terytorium¹³.

Za tym manewrem kryło się więcej, niż można dostrzec na pierwszy rzut oka. Przekonania anty-niewolnicze motywowały Wilmota i jego sojuszników, ale w grę wchodziło także wyrównanie starych, politycznych porachunków. Wilmot działał z ramienia grupy Demokratów z Północy, którzy byli zirytowani Polkiem i mieli dosyć dominacji Południowców w partii. Uraza datowała się na 1844 r., gdy Południowcy odmówili nominacji prezydenckiej Martinowi Van Burenowi, ponieważ ten odmówił zaakceptowania aneksji Teksasu. Administracja Polka patronowała anty-Van Burenowskim „Hunkersom¹⁴” w Nowym Jorku. Redukcje stawek przez Cła Walkera w 1846 r. popsuły nastroje Demokratów z Pensylwanii, którzy byli pewni, że zapewnili sobie wyższe cła na pewne produkty. Zawetowanie przez Polka prawa o rzekach i przystaniach dotknęło Demokratów znad Wielkich Jezior i z zachodnich dystryktów rzecznych. Kompromis administracji ustanawiający granicę Oregonu na 49 równoleżniku rozwścieczył wielu Demokratów, którzy zaczęli skandować slogan „pięćdziesiąt cztery i czterdzieści lub wojna!”. Po tym, jak zagłosowali za aneksją Teksasu ze sporną granicą na Rio Grande i ryzykiem wojny z Meksykiem, poczuli się zdradzeni przez Polka, który nie chciał ryzykować wojny z Wielką Brytanią o całość Oregonu. „Odmówiono nam naszych praw do Oregonu”, wołał Demokrata z Ohio. „Administracja jest z Południa! Południa! Południa!... skoro Południe ustaliło granice wolnego terytorium, niech Północ ma prawo ustalać granice terytoriów niewolniczych!”. „Nadszedł czas”, zgodził się Gideon Welles, kongresman z Connecticut, „gdy Demokraci z Północy powinni zewrzeć szyki. Wszystko przybiera kształt Południowców i jest od lat kontrolowane przez Południe tak, jak sobie tego życzą”. Musimy, podsumował Welles, „zapewnić ludność Północy... że nie zamierzamy rozciągać instytucji niewolnictwa w wyniku tej wojny”¹⁵.

Gdy więc Wilmot przedstawił swoją klauzulę, uwolnił tłumiony gniew Demokratów z północy, z których wielu mniej dbało o kwestię niewolnictwa na nowych ziemiach niż o własną władzę w partii. Wigowie z północy, którzy mieli bardziej spójne poglądy anty-niewolnicze, także byli zachwyceni mogąc poprzeć klauzulę. Ta podwójna, północna koalicja przegłosowała klauzulę w Izbie Reprezentantów pomimo opozycji Demokratów i Wigów z Południa. Był to zły omen. Normalny podział w Kongresie przebiegał wzdłuż granic partii w kwestach takich jak cła, banki, federalna pomoc na rozbudowę infrastruktury i tak dalej. Klauzula Wilmota zmieniła ten podział w konflikt frakcji. Polityczny krajobraz już nigdy nie miał być taki sam. „Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki”, komentował Boston Whig, „podniesiono kwestię, która miała podzielić ludność Ameryki”¹⁶.

Pełen wpływ klauzuli nie stał się oczywisty od razu, gdyż Kongres odłożył sesję w 1846 r., zanim Senat mógł nad nią głosować. Demokraci z północy przedłożyli ją jednak ponownie na kolejnej sesji, wywołując żałosny lament prezydenta, który zaczął dostrzegać burzę, jaką zbierał w wyniku swojej wojny. „Kwestia niewolnictwa zaczyna przybierać straszne... kształty”, pisał Polk w swoim dzienniku. „Z pewnością zniszczy Demokratów, o ile nie zagrozi samej Unii”¹⁷. Izba Reprezentantów ponownie przegłosowała poprawkę Wilmota podzielonymi głosami. Większa siła Południa w Senacie (Unię tworzyło wówczas 15 stanów niewolniczych i 14 wolnych) umożliwiła jednak zablokowanie klauzuli. Przymus administracji ostatecznie zmusił wystarczająco dużą liczbę Demokratów w Izbie do zmiany swoich głosów, aby przegłosować akt zgody na wojnę bez klauzuli. Kryzys nie został jednak zażegnany – jedynie opóźniony.

Nastroje „Freesoilerów¹⁸” w 1847 r. można oddać w postaci trzech koncentrycznych kręgów. W centrum było jądro abolicjonistów, którzy uważali niewolnictwo za grzeszne pogwałcenie ludzkich praw, które powinno zostać natychmiast zakazane. Otaczało je i czerpało z niego większe koło ludzi o nastawieniu anty-niewolniczym, którzy zniewolenie uważali za zło – przez co rozumieli, że było ono społecznie represyjne, ekonomicznie zacofane i politycznie niebezpieczne dla interesów wolnych stanów¹⁹. Ten krąg składał się głównie z Wigów (i niektórych Demokratów) z jankeskiego pasa stanów i regionów na północ od 41 równoleżnika, którzy uważali tę kwestię za ważniejszą niż jakakolwiek inna w amerykańskiej polityce. Zewnętrzny krąg tworzyli wszyscy ci, którzy głosowali za Klauzulą Wilmota, ale nie uważali jej za najbardziej kluczową kwestię w kraju i byli otwarci na kompromis. Ten zewnętrzny krąg składał się z takich Wigów, jak Abraham Lincoln, który uważał niewolnictwo za „niepotrzebne zło dla Murzyna, białego człowieka i dla stanu”, które „pozbawia nasz republikański przykład jego wpływów na świecie – umożliwia nieprzyjaciołom wolnych instytucji piętnowanie nas jako hipokrytów”, ale który wierzył także, że „propagowanie doktryn abolicyjnych tylko zwiększa to zło zamiast je łagodzić”, gdyż jednoczy Południe w jego obronie²⁰. Do tego zewnętrznego kręgu wliczali się także Demokraci, jak Martin Van Buren, którzy nie dbali o konsekwencje niewolnictwa dla niewolników, i sprzymierzali się z „władzą niewolniczą”, dopóki nie zablokowała ona nominacji Van Burena w 1844 r.

Wszyscy Freesoilerzy – być może za wyjątkiem niektórych zwolenników Van Burena – zgadzali się z następującymi twierdzeniami: wolna praca była bardziej wydajna niż niewolnicza, ponieważ była motywowana chęcią zarobku i awansu społecznego, a nie wymuszona przez bat; niewolnictwo podważało godność pracy ręcznej przez powiązanie jej ze służebnością, przez co degradowało białą pracę gdziekolwiek istniało; niewolnictwo hamowało edukację i rozwój społeczny oraz utrzymywało biednych białych, jak również czarnych w ignorancji; stąd też instytucja ta utrzymywała Południowców, za wyjątkiem posiadającego niewolników ziemiaństwa, w biedzie i hamowała rozwój zróżnicowanej gospodarki; niewolnictwo musi być utrzymane z daleka od nowych terenów, aby mogła się tam rozwijać wolna praca.

Dla niektórych członków dwóch zewnętrznych kręgów te propozycje nie wynikały z „przesadnej uczuciowości... ani chorobliwego współczucia dla niewolników”, jak to ujął David Wilmot. „Murzyni zajmują już wystarczającą część tego pięknego kontynentu... zachowałbym dla białej, wolnej pracy piękny kraj... gdzie synowie w trudzie, mojej własnej rasy i własnego koloru będą mogli żyć bez hańby, która towarzyszy niewolnictwu murzynów, ściągniętej na wolną pracę”. Jeżeli niewolnictwo rozprzestrzeni się na nowe terytoria, pisał Freesoiler, redaktor i poeta William Cullen Bryant „wolna praca wszystkich stanów tam nie pójdzie”. Lecz jeżeli niewolnictwo zostanie trzymane z dala stamtąd, „wolna praca stanów [pójdzie] tam... i w ciągu kilku lat kraj rozkwitnie aktywną i energiczną populacją”²¹.

Południowcy jeżyli się na te ataki na ich system społeczny. W swoim czasie wielu z nich podzielało stanowisko, że niewolnictwo jest złem – chociaż „koniecznym” przez jakiś czas, ze względu na wybuchowe konsekwencje rasowe emancypacji. Poczucie zła zbladło jednak w latach 30-tych, gdy rosnący popyt światowy na bawełnę zacisnął swoje macki na gwałtownie rozwijającej się gospodarce plantacyjnej Południa. Ataki abolicjonistów na niewolnictwo postawiły Południowców w defensywie i zmusiły ich do wściekłych kontrataków. W latach 40-tych nie było już „koniecznym złem”; było „wielkim moralnym, społecznym i politycznym błogosławieństwem – błogosławieństwem dla niewolnika i błogosławieństwem dla jego pana”. Ucywilizowało dzikich z Afryki i zapewniło im bezpieczeństwo od kołyski aż po grób, co kontrastowało zdecydowanie z żałosnym ubóstwem „wolnych” pracowników w Wielkiej Brytanii i na Północy. Przez uwolnienie białych od prac ręcznych wyniosło białego robotnika i zapobiegło jego niszczącej konkurencji z wolnymi murzynami. Niewolnictwo eliminowało podział klasowy, który miał ostatecznie zniszczyć społeczeństwo oparte na wolnej pracy, gdyż promowało równość pomiędzy wolnymi poprzez zaniechanie podziału na klasy i kasty, w ten sposób chroniąc republikańskie instytucje”²². Umożliwiało także wyższym klasom dżentelmenów zajmowanie się sztuką, literaturą, dobroczynnością i służbą publiczną. Tworzyło dużo lepszą społeczność niż „wulgarni, godni pogardy i zajęci drobnym kupiectwem” Jankesi. Co więcej, mówił senator Robert M. T. Hunter z Wirginii, „historia nie zna zwieńczonego sukcesem systemu cywilizacji, u którego podstaw nie ległoby niewolnictwo”. „Zamiast złem”, mówił John C. Calhoun podsumowując stanowisko Południa, niewolnictwo jest „dobrem... najbezpieczniejszą i najstabilniejszą podstawą dla wolnych instytucji w świecie”²³.

Zwolennicy niewolnictwa oczywiście chcieli ofiarować jego błogosławieństwo nowym terytoriom. Nawet ci, którzy nie sądzili, że zniewolenie będzie tam kwitło, żywili urazę do wysiłków Północy w celu wykluczenia go, jako policzka dla honoru Południa. Klazula Wilmota głosiła „niszczącą nierównowagę” na Południu, deklarował Wirginijczyk. „Mówi w konsekwencji człowiekowi z Południa – Precz! Nie jesteś mi równy i odtąd będziesz nosił piętno moralne”. Większość żołnierzy Południa, którzy podbili meksykańskie terytoria, szczególnie rozwścieczyła propozycja, która miała pozbawić ich udziału w zyskach. „Gdy znużony wojną żołnierz wróci do domu”, pytał mieszkaniec Alabamy, „czy ma usłyszeć, że kraj mu zabrania zabrać swoją własność do kraju, który zdobyto dzięki jego krwi?”²⁴. „Żaden prawdziwy Południowiec”, wtórowały mu dziesiątki innych, nie podda się takiej „społecznej i sekcyjnej degradacji... lepsza śmierć niż uznana niższość”²⁵.

Oprócz uświęconego honoru, dla właścicieli niewolników stawką było także „życie i dobrobyt nasz i naszych rodzin”. Wprowadzenie Klauzuli Wilmota rodziłoby dziesięć nowych, wolnych stanów, ostrzegał James Hammond z Południowej Karoliny. Północ „rozjechałaby nas” w Kongresie, „ogłosiła wolność lub coś podobnego dla naszych niewolników i zredukowała nas do stanu Haiti... nasza jedyna szansa na bezpieczeństwo leży w równowadze władzy. Jeśli nie zadziałamy teraz, świadomie skażemy nasze dzieci, nie naszą przyszłość, ale nasze dzieci, na płomienie”²⁶.

Południowcy podważyli zgodność z Konstytucją Klauzuli Wilmota. Trzeba jednak przyznać, że istniały już precedensy sankcjonujące wykluczenie przez Kongres niewolnictwa z terytoriów. Pierwszy Kongres, zgodnie z konstytucją zatwierdził Northwest Ordinance z 1787 r., usuwające instytucję niewolnictwa z Terytorium Północno-Zachodniego. Kolejne Kongresy wydawały podobne akty prawne dla każdego terytorium, które było tworzone w regionie. Kompromis z 1820 r. zabraniał niewolnictwa na północ od 36˚30’ na terenach Zakupu Luizjany. Południowi kongresmani popierali te prawa. W lutym 1847 r. jednak senator John C. Calhoun przedstawił rezolucję, odbierającą Kongresowi prawo wykluczania własności niewolników z terytoriów. „Wysoki, zatroskany, z ruchliwymi brwiami, zmizerowanymi policzkami i oczami, intensywnie spoglądającymi”, jak opisywał go Henry Clay, Calhoun twierdził, że terytoria są „wspólną własnością” suwerennych stanów. Działając jako „przedstawiciel” tych stanów, Kongres nie ma więcej prawa do zabronienia właścicielowi niewolników zabrania swojej ludzkiej własności na terytoria, niż ma do zabronienia mu zabrania psa czy konia. Jeśli Północ będzie naciskała na przepchnięcie Klauzuli Wilmota, ostrzegł Calhoun grobowym tonem, rezultatem będzie „polityczna rewolucja, anarchia i wojna domowa”²⁷.

Senat nie przegłosował rezolucji Calhouna. W miarę, jak zbliżały się wybory prezydenckie w 1848 r., obie największe partie starały się zaleczyć podziały w swoich szeregach. Jednym z możliwych rozwiązań, uświęconych przez tradycję, było rozszerzenie linii Kompromisu Missouri przez środek nowych terytoriów do Pacyfiku. Polk i jego gabinet popierali tę politykę. Chory i przedwcześnie postarzały, Polk nie ubiegał się o reelekcję. Sekretarz stanu James Buchanan uczynił linię 36˚30’ centrum swojego dążenia do nominacji. Wiele razy w latach 1847-1848 Senat przegłosowywał wersje tej propozycji, z poparciem większości senatorów z Południa, którzy gotowi byli porzucić zasadę niewolnictwa na wszystkich terytoriach, aby zabezpieczyć jego legalność w domu. Północna większość w Izbie Reprezentantów każdorazowo propozycje jednak odrzucała.

Kolejna idea wyłoniła się z wiru polityki wyborów prezydenckich. Ta miała być znana jako „suwerenność obywateli”. W 1848 r. była identyfikowana głównie z senatorem Lewisem Cassem z Michigan, głównym kontrkandydatem Buchanana w walce o nominację Demokratów. Utrzymując, że osadnicy na nowych terytoriach są zdolni do samorządności jako obywatele stanów, Cass zaproponował, żeby mogli sami zadecydować, czy chcą niewolnictwa, czy też nie. Idea miała polityczny urok niejasności, gdyż Cass nie precyzował, kiedy głosujący mogliby się opowiedzieć za lub przeciw niewolnictwu – na etapie terytorium, czy podczas przyjmowania konstytucji stanowej. Większość współczesnych uważała, że chodzi o pierwsze rozwiązanie, w tym Calhoun, który sprzeciwiał mu się jako mogącemu zagrozić prawu własności osadników z Południa. Wystarczająco wielu Południowców dostrzegło jednak zalety tego podejścia, aby umożliwić Cassowi zdobycie nominacji – chociaż, co znaczące, nie przyjęto „suwerenności obywateli” – jednakże odrzucono Klauzulę Wilmota i rezolucję Calhouna. Partia Demokratyczna kontynuowała tradycję próby zachowania spójności wewnętrznej przez brak twardego stanowiska w kwestii niewolnictwa.

Tak też zrobili Wigowie. W rzeczy samej nie przyjęli żadnej postawy programowej i nominowali bohatera wojny, której większość z nich się sprzeciwiała. Nic nie pokazuje jaśniej meandrów polityki amerykańskiej niż nominacja Zacharego Taylora. Mocno zbudowany mężczyzna o przysadzistych nogach i gęstych, stale zmarszczonych brwiach, niedbały w ubiorze, zdolny oficer (chociaż nie West Pointer), bez szczególnych opinii politycznych, nie wyglądał na dobry materiał na prezydenta. Przystojny, imponujący Naczelny Dowódca Winfield Scott, profesjonalista, lubiący mundury galowe i zadeklarowany Wig, wyglądał na lepszy wybór dla partii anty-wojennej, która próbowała poprawić swój wizerunek przez nominację wojskowego kandydata. Scott miał jednak pewne skazy na swoim wizerunku. Krytycy uważali go za pompatycznego. Miał skłonność do pisania irytujących opinię publiczną listów, które czyniły go łatwym celem dla szyderstw. Jego przydomek – Stary Wystrojony Cudak (Old Fuss and Feathers) – przekreślał jego polityczny wizerunek. Taylor natomiast miał zalety, które były odbiciem wad Scotta, co może potwierdzić jego przydomek, Zwarty i Gotowy (Rough and Ready). Wielu wyborców w tej nowej epoce równouprawnienia (białego) człowieka wolało, aby ich kandydat był ulepiony z twardej gliny. Jako bohater wojenny, Taylor jako pierwszy zwrócił na siebie uwagę opinii publicznej. Chociaż Scott zaplanował i poprowadził w 1847 r. kampanię, która zdobyła stolicę Meksyku, zwycięstwa Taylora w 1846 roku nad brzegami Rio Grande i jego oszałamiający triumf przeciwko trzykrotnej przewadze pod Buena Vista w lutym 1847 r. umocniły jego reputację, zanim jeszcze Scott zaczął zdobywać swoją.

Buena Vista pchnęła Taylora na szlak, który okazał się nie do powstrzymania. Jego głównym rywalem do nominacji (oprócz Scotta) był Henry Clay. Mieszczuch, chytry, popularny, 70-letni Clay był „Panem Wigiem” – założycielem partii i architektem jej „amerykańskiego systemu”, promującego wzrost gospodarczy przez cła ochronne, bank krajowy oraz federalną pomoc w budowie infrastruktury. Jednak po trzykrotnych porażkach w wyborach prezydenckich, Clay oprócz zalet długiej kariery politycznej ciągnął za sobą także jej wady. Podobnie jak większość jego partii, sprzeciwiał się aneksji Teksasu i wojnie z Meksykiem²⁸. Wigowie nie mogli jednak mieć nadziei na zwycięstwo bez zjednania sobie niektórych stanów, gdzie aneksja i wojna były popularne. Taylor wyglądał na najlepsze rozwiązanie.

Generał był także zrządzeniem losu dla Wigów z południa, którzy stanęli w obliczu erozji sił u siebie, ze względu na twarde poparcie przez Wigów z północy Klauzuli Wilmota (większość Demokratów z północy porzuciła Klauzulę Wilmota na rzecz formuły „suwerenności obywateli” Cassa). Liderzy południowych Wigów, szczególnie senator John J. Crittenden z Kentucky i kongresman Alexander Stephens z Georgii, wpletli boom na Taylora w południowy ruch polityczny. Fakt, że Taylor posiadał w Luizjanie i Missisipi plantacje z ponad setką niewolników zdawał się zapewniać spokój z jego strony w najważniejszej dla Południowców kwestii. „W rzeczy samej”, deklarował Robert Toombs z Georgii, Clay „zaprzedał dusze i ciało anty-niewolniczym Wigom z Północy”. Taylor z kolei był „Południowcem, właścicielem niewolników, plantatorem bawełny”, identyfikowanym przez „urodzenie, powiązania i przekonania... z Południem”²⁹. Delegaci z Południa na konwencji Wigów zapobiegli nominacji Claya w pierwszym głosowaniu i zapewnili nominację Taylorowi w czwartym.

Kandydatura Taylora wyciągnęła na światło dzienne długo skrywane podziały wśród północnych Wigów. „Oczywiście nie możemy i pod żadnym warunkiem nie poprzemy generała Taylora”, pisał Charles Sumner z Massachusetts. „Nie możemy poprzeć kogokolwiek, kto nie jest znany z poglądów przeciwnych rozprzestrzenianiu się niewolnictwa”. Sumner przemawiał w imieniu frakcji, znanej jako „Wigowie Sumienia”. Stawiali oni czoła bardziej konserwatywnej grupie ochrzczonej „Bawełnianymi Wigami”, ze względu na obecność znaczących magnatów tekstylnych w ich szeregach. Frakcja „bawełniana” sprzeciwiała się wojnie z Meksykiem i popierała Klauzulę Wilmota. Ich stanowisko w tych sprawach nie było jednak zatwardziałe i w 1848 r. chcieli połączyć siły z Wigami z południa celem poparcia Taylora. Nie mogąc się zgodzić na ten sojusz „władców tkalni” z „władcami bata”, Wigowie Sumienia opuścili partię. Ich celem, wyrażonym słowami Sumnera, był ni mniej ni więcej, tylko „nowy podział partyjny, w którym znajdzie się miejsce dla jednej, wielkiej, północnej Partii Wolności”³⁰.

Wyglądało na to, że nadszedł odpowiedni czas do wykonania tego ruchu. W Nowym Jorku frakcja Demokratów Van Burena była gotowa do rewolty. Zwani „Barnburnerami – palącymi szopy”, (na pamiątkę legendarnego holenderskiego farmera, który spalił własną stodołę, aby pozbyć się z niej szczurów), wysłali własną delegację na krajową konwencję Demokratów. Gdy konwencja przegłosowała dopuszczenie do głosu obu delegacji z Nowego Jorku, Barnburnerzy wymaszerowali z sali i otworzyli własne zebranie, nominując Van Burena z programem Klauzuli Wilmota. Anty-niewolniczy Demokraci i Wigowie z innych północnych stanów mieli powody do radości. Konwencja Barnburnerów wywołała iskrę rozpalającą polityczny ogień anty-niewolniczy. Partia Wolności spełniła tu rolę drewna na podpałkę.

Założona w 1839 roku przez zaciętych abolicjonistów, Partia Wolności zdołała zdobyć tylko 3 procent głosów na Północy dla swojego kandydata na prezydenta w 1844 r. Od tego czasu przywódcy partyjni zastanawiali się nad przyszłą strategią. Radykalna frakcja chciała ogłosić nową doktrynę, zgodnie z którą Konstytucja upoważniałaby Rząd do zniesienia niewolnictwa w poszczególnych stanach. Jednak bardziej praktyczna większość, której przewodził Salmon P. Chase, chciała podążyć w innym kierunku – ku koalicji ze sprzeciwiającymi się niewolnictwu Wigami i Demokratami. Bystry prawnik, który bronił zbiegłych niewolników, łączył w sobie zapał religijny i brak poczucia humoru z nienasyconą ambicją i dobrym zmysłem politycznym. Chociaż ludzie Wolności muszą nadal głosić potrzebę zakończenia wszędzie niewolnictwa, mówił Chase, to najlepiej jak uczynią pierwszy krok ku swojemu celowi łącząc się z tymi, którzy chcą utrzymania niewolnictwa z dala od naszych ziem, niezależnie od tego, jakie jeszcze mają poglądy. Jeśli taka koalicja miałaby wystarczającą siłę, aby wybrać Chase’a do Senatu z Ohio, to jeszcze lepiej. Chase zaczął nawiązywać pierwsze kontakty z Wigami Sumienia i Barnburnerami Demokratów wiosną 1848 r. Te zaowocowały konwencją Freesoilerów w sierpniu, gdy większościowe nominacje dla Cassa i Taylora skłoniły ludzi o poglądach anty-niewolniczych do porzucenia starych formacji.

Konwencja Freesoilerów niewiele się różniła od zebrania obozowego. Piętnaście tysięcy rozgorączkowanych „delegatów” tłoczyło się w dusznym mieście. Zebrani pod wielkim baldachimem w parku, wiwatowali na cześć niezliczonych przemówień potępiających niewolnictwo, podczas gdy komitet wykonawczy, 465 ludzi, zebrał się w kościele, aby wykonać rzeczywistą pracę. Komitet dokonał czegoś na kształt cudu, spajając frakcje z trzech partii, które prezentowały sprzeczne poglądy w kwestii bankowości, ceł i innych kwestii ekonomicznych. Te problemy, podtrzymujące całą amerykańską politykę przez ostatnie dwie dekady, musiały ustąpić przed ważniejszą kwestią, mówił doświadczony kongresman Wigów, Joshua Giddings z Ohio. „Nasze polityczne konflikty muszą w przyszłości biec po linii między niewolnictwem a wolnością”³¹. Komitet przypieczętował fuzję nominując Barnburnera na prezydenta i Wiga Sumienia na wiceprezydenta, na podstawie programu Wolności, nakreślonego przede wszystkim przez Chase’a. „Masowa konwencja” w parku rykiem zachwytu powitała ustalenia komitetu.