Spis treści

Motto

1. Paryski zwid

Ku naddziadom

Pytania cmentarne

Kres chiromancji

A było to tak

2. Mała niania, krótki czas

Anamneza, jednak anamneza

Pani Ania

Pokój dziecinny

Neni

3. Olbrzym z Gór Olbrzymich

Maska Hauptmanna

Podniebny zwycięzca

Wokół Tkaczy

Na szczytach

Pytania bez odpowiedzi

Czy jestem jeszcze w swoim domu?

4. Za kulisami. Cząstka elementarna

Ausweisungsbefehl

Genealogie pogranicza

Kwant nieludzkości

Za kulisami

5. Wiwisekcja martwicy

Odwieczny porządek ról

Rodzimy apartheid

Ślubowali sobie miłość

Pierwobyt w ruinie

Wystrzygnięta z istnienia

Psychodrama

6. Cudowna noc

Pierwszy malarz Gór Olbrzymich

Zachęta sztuk pięknych

Pamiętam próg

Rysio, mój brat

7. Palimpsest

Pamiątki

Pani Ziuta

Czarny Piotruś

Pies Odyn

Mściwy jastrząb

Nowe Ateny

Mityzacja

Prawda pastiszu

8. Inicjacje

Czytam i zjawia się Kazio

Robinsonada

Przerwana parada

Insza inszość

Zimowy przerywnik

Perła Zachodu

9. Boje i ćmoje

Ludzki krasnoarmiejec

Ulga z wojny

Powstańcze wici

Pole bitwy

10. List do ojca

Rzucony na kolana

Niepodobieństwa

Wspominki

Pamiętne obrazki

Rozrachunek ułomny

Sprawiedliwy w mieście

11. Dziedzictwo

Przypisy

O autorze

2.

Mała niania, krótki czas

Dom, który przejęliśmy dość wcześnie, zastaliśmy już opuszczony, dzięki czemu uniknęliśmy, ojciec za nas wszystkich, bezpośredniego udziału w wysiedlaniu poprzedników i wypowiadaniu lodowatej formuły: Sie fahren nach Altreich, ihr Vaterland[8]. Niemieccy mieszkańcy Kotliny uważali ją na pewno za swój Vaterland, może nawet za Altreich, choć do Rzeszy włączeni zostali dopiero przez Bismarcka. Mieszkanie nie było jeszcze zrabowane i pozostało częściowo umeblowane, podobnie zakład krawiecki na parterze, wyposażony w maszyny, stoły i żelazka, a nawet w stojące lustro krawieckie z bocznymi skrzydłami na zawiasach, pozwalające klientce obejrzeć się nie tylko od stóp do głowy, ale też z boków i z tyłu. Chroniliśmy to lustro przez wszystkie perypetie, aż w końcu, jako prawowity spadkobierca, oddałem je przyjacielowi do garderoby teatralnej.

Ojciec przybył do Kotliny wczesnym latem 1945 roku, kiedy tylko przekonał się, że w rodzimym Rawiczu nie ma już do czego wracać, i on, ten człowiek śródpolskich nizin, który przez całe poprzednie życie żadnych chyba gór nie widział, bo nawet podczas pierwszej wielkiej wojny stacjonował nad morzem, udał się na wyprawę cokolwiek awanturniczą, tym bardziej że podjął ją sam, gdyż jego dorosłe już córki, a moje siostry odmówiły współdziałania i udały się również na Zachód, ale do Żar i na własną rękę. W Jeleniej Górze znalazł się na przełomie czerwca i lipca, nie tylko postarał się o swój przydział, ale też zaczął działać społecznie, skoro już w sierpniu zarejestrował wraz z kolegami cech krawców, którego starszym, czyli cechmistrzem, go wybrano. Było to już po pierwszej, „dzikiej”, jak się ją określa nawet w oficjalnych opracowaniach, akcji wypędzania Niemców przeprowadzonej w czerwcu przez wojsko, milicję i zwyczajnych rabusiów ze skrytego poduszczenia tworzących fakty dokonane przed rozpoczęciem poczdamskiej konferencji pokojowej, na której miały zapaść rozstrzygnięcia graniczne.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[8] Państwo jadą do starej Rzeszy, waszej ojczyzny.

Tom I. Strona ojca

© by Andrzej Mencwel
© for this edition by Nisza

ISBN 978-83-66599-51-2

Wydanie I
Warszawa 2022

Partnerem wydania jest Stowarzyszenie Autorów ZAiKS

Redakcja: KRYSTYNA BRATKOWSKA

Korekta: DOROTA DUL

Projekt graficzny: RYSZARD KAJZER

Skład: Zerkaj Studio

Fot. na stronach 71, 152, 260 i 429: Maria Mencwel

Wydawnictwo Nisza
tel. +48 22 617 89 61
nisza@intertop.pl

www.facebook.com/Nisza.Wydawnictwo

www.nisza-wydawnictwo.pl

Konwersja: eLitera s.c.

fot. Mikołaj Grynberg

Andrzej Mencwel, krytyk, eseista, historyk literatury i kultury polskiej, prozaik. Urodzony (1940) w Tarnobrzegu, do szkół chodził w Jeleniej Górze i w Żarach, studiował w Uniwersytecie Warszawskim, gdzie następnie wykładał (z przerwą 1968–1975) kilkadziesiąt lat. Profesor nauk humanistycznych, wypromował sporo magistrów i ponad dwudziestu doktorów. Jest ojcem dwóch synów oraz dziadkiem siedmiorga wnucząt.

Wydał m.in. Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego, 1990, 2009; Przedwiośnie czy potop, t. I 1997, t. II 2019; Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia, 2006; Stanisław Brzozowski. Postawa krytyczna. Wiek XX, 2014; Toast na progu, 2017.

.