Tytuł oryginalny: Vitamin Cure for Children’s Health Problems

Przekład: Robert Oliwa

Redakcja, konsultacja merytoryczna: Katarzyna Sowińska

Korekta: Studio F

Projekt okładki: Michał Duława

Skład: www.pagegraph.pl

Copyright © Ralph K. Campbell M.D., Andrew W. Saul, Ph.D.

All rights reserved. This translation published under license with the original publisher Turner Publishing.

Copyright for the Polish edition © 2017 by Oficyna Wydawnicza ABA Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być powielana, przechowywana w systemie wyszukiwania lub przekazywana w jakiejkolwiek formie lub za pomocą jakichkolwiek środków (elektronicznych, mechanicznych, fotokopii, nagrywania lub w inny sposób) bez uprzedniej zgody właściciela praw autorskich.

ISBN 978-83-61012-97-9

Oficyna Wydawnicza ABA Sp. z o.o.

00-790 Warszawa, ul. Willowa 8/10 lok. 43

tel. (22) 885 26 09; 885 26 15

e-mail: sekretariat@oficynaaba.pl

www.oficynaaba.pl

Dystrybucja: DICTUM Sp. z o.o.

01-942 Warszawa, ul. Kabaretowa 21

tel./fax (22) 663 98 12; 663 98 13

e-mail: dystrybucja@dictum.pl

www.dictum.pl

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

O autorach

Podziękowania

Przedmowa

Polegaj na sobie

Prawo do skutecznej opieki

Wstęp

O czym jest ta książka

Część pierwsza
Odżywianie czy lekarstwa?

Rozdział 1
Znaczenie witamin i innych składników odżywczych

Pierwsze fascynacje

Przebudzenie

Suplementacja witaminowa

Wiedza o żywieniu

Podsumowanie

Rozdział 2
Kiedy można zastąpić lekarza?

Odżywianie czy lekarstwa?

Reklama dźwignią handlu

Wsłuchaj się w swój organizm

Ubezpieczenie

Kim są znachorzy?

Popieraj metody alternatywne

Ucz się…

Metoda

Kontrowersyjna terapia witaminowa

W kwestii zdrowia polegaj na sobie

Coik

Podsumowanie

Rozdział 3
Jaka jest prawda o antybiotykach i szczepieniach?

Antybakteryjna bomba atomowa

Antybiotyki i sanitariusz Campbell

Problem odporności na antybiotyki

Nadużywanie antybiotyków w hodowli zwierząt

Jak korzystać z antybiotyków

Szczepionki

Szczepienia przeciwko grypie

Witamina A w leczeniu odry

Witamina C a polio (choroba Heinego-Medina)

Od sławy do zapomnienia

Co stało się z terapią askorbinową, która miała leczyć polio?

Szczepienia w szkołach

Inne szczepionki

Jeśli nie szczepionki, to co?

Podsumowanie

Rozdział 4
Jak wzmocnić odporność twojego dziecka bez konieczności szczepienia

Trzeba się hartować

Dziesięć sposobów, aby zniszczyć dziecku układ odpornościowy

Wskazówki, które pomogą ci wzmocnić układ odpornościowy

Wskazówka nr 1: witamina C

Wskazówka nr 2: sen

Wskazówka nr 3: czytaj i ucz się

Wskazówka nr 4: multiwitamina

Wskazówka nr 5: witamina E

Wskazówka nr 6: karoteny

Wskazówka nr 7: rzuć palenie

Boisz się chorób?

Podsumowanie

Część druga
Dobre zdrowie dzięki diecie i oczyszczaniu

Rozdział 5
Najzdrowsza dieta dla twojego dziecka

Dlaczego możesz być uznany za chorego, jeśli chcesz się zdrowo odżywiać…

Dieta dr. Campbella

Jak zmienić swoje nawyki żywieniowe

Opinia dr. Saula: dieta roślinna, ale niekoniecznie wegetariańska

Surowa żywność

Diety kultur pierwotnych

Mięso: dużo, trochę czy w ogóle?

Dlaczego warto ograniczyć mięso

Jak zmniejszyć spożycie mięsa

Nabiał

Podsumowanie

Rozdział 6
Dzieci a cholesterol

Czym jest cholesterol?

Tłuszcz – czy jest się czego obawiać

Tłuszcze nasycone

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – NNKT

Tłuszcze wielonienasycone

Czerwone mięso

Węglowodany

Podsumowanie

Rozdział 7
Toksyczne środowisko – jak mu przeciwdziałać

Pestycydy oraz środki owadobójcze

Pestycydy

Przykład

Środki owadobójcze

Co można zrobić?

Metale ciężkie

Ołów

Rtęć

Suplementy witaminowe pomagają chronić dzieci przed metalami ciężkimi

Bisfenol-A (BPA)

DES

Fluoryzacja

Inne opcje dla zdrowych zębów

Podsumowanie

Część trzecia
Najczęstsze problemy zdrowotne u dzieci

Rozdział 8
Otyłość a cukrzyca

Otyłość

Jedzenie to nasze paliwo

Metabolizm węglowodanów

Znaczenie wapnia

Cukrzyca

Insulina w powikłaniach cukrzycowych

Co zrobić z otyłością i cukrzycą

Ćwiczenia

Zdrowe żywienie i codzienne nawyki

Witaminy i inne suplementy

Witamina C

Witaminy z grupy B

Witamina E

Witamina D

Selen

Niezbędne kwasy tłuszczowe

Podsumowanie

Rozdział 9
Alergie a astma

Alergeny a diagnozowanie alergii

Alergeny pokarmowe

Alergeny wziewne

Alergie przewodu pokarmowego

Katar sienny (alergiczne nieżyty nosa)

Skórne objawy alergii

Zapobieganie i leczenie objawów alergii

Niezbędne kwasy tłuszczowe

Woda

Witamina C

Astma

7 Sposobów dr. Saula na zapobieganie atakom astmy

Jak sobie radzić z astmą

Podsumowanie

Rozdział 10
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)

Standardowa definicja ADHD

Historia

Brak konkretnej diagnozy

Ritalin

Alternatywne sposoby leczenia ADHD

Zmiana zachowania

Zmiana diety

Alergia na cukier i hipoglikemia

Zdrowe odżywianie

Podsumowanie

Rozdział 11
Czy można poprawić zachowanie dziecka bez leków?

Jak zmieniać zachowanie dziecka

Niacyna

Metoda 1, 2, 3

Musisz zacząć od siebie

Codzienne priorytety

Czy zmiany w odżywianiu i suplementacji mogą zmienić zachowanie więźniów?

Prawidłowa dieta dzieci pozwoli uniknąć problemów z nauką i zachowaniem

Podsumowanie

Część czwarta
Terapia witaminowa

Rozdział 12
Terapia megadawkami witaminy C

Historia badań nad witaminą C

William J. McCormick, M.D. (1880–1968)

Frederick R. Klenner, M.D. (1907–1984)

Robert F. Cathcart M.D. (1932–2007)

Hugh D. Riodan M.D. (1932–2005)

Witamina C: najważniejsza jest dawka

Dieta to za mało

Jak korzystać z witaminy C

Przyjmuj dostatecznie dużo witaminy C

Jak obliczyć megadawkę dla dziecka

Jak zachęcić dziecko do brania witamin

Problem kwasowości

Kwas w jamie ustnej

Kwasowość żołądka

Równowaga kwasowa w organizmie

Formy witaminy C

Neutralizacja kwasu

Terapia witaminą C

Czy 2000 mg witaminy C dziennie to już megadawka?

Czy witamina C uszkadza DNA?

Czy witamina C obniża poziom cukru we krwi, powoduje niedobór witaminy B12, wady wrodzone lub bezpłodność?

Czy witamina C wywołuje kamienie nerkowe?

Czy witamina C powoduje zwężenie dużych naczyń krwionośnych lub miażdżycę?

Podsumowanie

Rozdział 13
Witamina D oraz inne suplementy

Multiwitaminy/multiminerały

Witamina D

Formy witaminy D

Jak organizm wykorzystuje witaminę D

Witamina D a słońce

Suplementacja witaminą D

Witamina E

A co z żelazem?

Jak skłonić dzieci do brania witamin

Bezpieczeństwo suplementów żywieniowych

Kontrowersje na temat witamin

Dowody na skuteczność

Dowody na bezpieczeństwo

Wyeliminowanie stronniczości

Podsumowanie

Wnioski

Lektura dodatkowa

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Informacje zawarte w tej książce są wynikiem osobistych badań i doświadczeń autorów. Książka, którą zaczynasz czytać, nie może być substytutem konsultacji z lekarzem lub innym przedstawicielem służby zdrowia. Każda próba zdiagnozowania lub wyleczenia choroby powinna przebiegać pod nadzorem specjalisty.

Wydawca nie promuje korzystania z jakiegokolwiek planu opieki zdrowotnej, jednak uważa, że informacje zawarte w tej książce powinny być publicznie dostępne. Ani wydawca, ani autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek negatywne skutki wykorzystywania omówionych tu sugestii, środków czy procedur. W razie jakichkolwiek wątpliwości proponujemy kontakt z lekarzem lub innym pracownikiem służby zdrowia.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być powielana, przechowywana w systemie wyszukiwania lub przekazywana w jakiejkolwiek formie lub za pomocą jakichkolwiek środków (elektronicznych, mechanicznych, fotokopii, nagrywania lub w inny sposób) bez uprzedniej zgody właściciela praw autorskich.

O autorach

Ralph Campbell, M.D. jest promotorem medycyny żywienia. Urodził się i dorastał w Long Beach w Kalifornii. Dyplom lekarski Szkoły Medycznej Uniwersytetu Yale otrzymał w 1954 roku, a specjalizacje z pediatrii odbył w Szpitalu Dziecięcym w Los Angeles. Przez trzynaście lat prowadził prywatną praktykę na południu Kalifornii. W 1970 roku przeniósł się do Montany, gdzie prowadził kliniki dziecięce w Rezerwacie Salish Kootenai. Założył Departament Zdrowia w hrabstwie Lake. Tam również prowadził prywatną praktykę pediatryczną i pracował jako lekarz więzienny. Wieloletnie doświadczenie tylko umocniło go w przekonaniu o słuszności stosowania zasad medycyny żywienia. Podejście to wytrzymało próbę czasu pomimo wielu zmian w świecie medycyny.

Andrew W. Saul, Ph.D. wykładał nauki o żywieniu, zdrowiu, jak również biologię molekularną. Jest autorem książek Wylecz się sam oraz Fire Your Doctor! Wraz z doktorem Abramem Hofferem napisał Orthomolecular Medicine for Everyone, The Vitamin Cure for Alcoholism, a także trzy inne książki: Vitamin C: The Real Story, Rak. Leczenie megadawkami witamin oraz Hospitals and Health. Doktor Saul zasiada w radzie redakcyjnej periodyku „Journal of Orthomolecular Medicine” i pojawił się w filmie dokumentalnym Jedzenie ma znaczenie. Jest autorem ponad 100 recenzji i artykułów wstępnych we wzajemnie weryfikowanych publikacjach. Prowadzi niekomercyjną stronę internetową o naturalnym leczeniu na www.DoctorYourself.com.

Kennethowi R. Campbellowi, naszemu synowi, który był „żywym przykładem” dla ludzi niewierzących w ADHD i uosabiał wszystkie pozytywne cechy osób, którym przyczepiono tę etykietkę. Mojej kochającej, pełnej wsparcia rodzinie, a zwłaszcza mojej niezwykle cierpliwej żonie, Jan.

RALPH K. CAMPBELL

Moim dzieciom, od których uczyłem się długo po ukończeniu studiów oraz Pani Edith Brewer, mojej pierwszej nauczycielce w szkółce niedzielnej, która przekonała mnie do siebie, specjalnie dla mnie grając kolędę „Jingle Bells” na pianinie, co tydzień, przez cały rok.

ANDREW W. SAUL

Podziękowania

Chcielibyśmy serdecznie podziękować pisarzom oraz radzie edytorskiej serwisu „Orthomolecular Medicine News” za publikację ciekawych informacji, których wiele zawarliśmy w niniejszej książce. Dziękujemy fundacji International Schizophrenia Foundation oraz jej dyrektorowi, Stevenowi Carterowi, za pozwolenie na skorzystanie z materiałów opublikowanych w „Journal of Orthomolecular Medicine”. Jesteśmy ogromnie wdzięczni za pomoc w pracy nad niniejszą książką następującym osobom: Ianowi Brighthope’owi, M.D., Robertowi G. Smithowi, Ph.D., Williamowi B. Grantowi, Ph.D., Stevowi Hickeyowi, Ph.D., Hilary Roberts, Ph.D. oraz Damienowi Downingowi, M.D. Andrew Saul chciałby w szczególności podziękować swojej drugiej, znacznie lepszej połówce, Colleen, za jej nieustające wsparcie i słowa zachęty. Ralph Campbell zaś jest dozgonnie wdzięczny swojej żonie Jan, za jej wsparcie, zarówno w charakterze towarzyszki, jak i doskonałego szefa zdrowej kuchni.

Przedmowa

Alergia występuje u jednego dziecka na troje, astma u jednego na czworo, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u jednego na dziesięć, a autyzm – jednego na sto. W ciągu ostatnich dwudziestu lat liczba przypadków raka, otyłości, cukrzycy i depresji u dzieci wzrosła ponad dwukrotnie.

Obecnie, wielu ekspertów uważa, że w tym pokoleniu, dzieci mogą umrzeć przed swoimi rodzicami lub w młodszym wieku niż oni. Ponadto można stwierdzić, że pomimo ogromnego postępu technologii medycznej, zdrowie i kondycja fizyczna dzieci w krajach rozwiniętych, w ciągu kilku ostatnich pokoleń, pogarszała się coraz szybciej. Fakty mówią same za siebie: mamy do czynienia z epidemią otyłości wśród dzieci. Możliwe, że nadszedł czas, aby przemyśleć nasze podejście do medycyny i zdrowia, wrócić do prostszych, racjonalnych rozwiązań opartych na dowodach, ale bez ryzyka związanego z nowoczesną medycyną. Przykładowo, podając megadawki witaminy A w przypadku pandemii odry lub megadawki witaminy D w przypadku grypy. Oczywiście, terapie te są oparte na solidnych podstawach naukowych.

Jeszcze nie tak dawno dorośli byli dziećmi i nastolatkami. Gdybyśmy wtedy byli w stanie skuteczniej przekazać lekarzom, opinii publicznej, rządom i mediom informacje na temat medycyny żywienia (ortomolekularnej), najprawdopodobniej nie mielibyśmy tylu problemów zdrowotnych. W Ameryce 26 milionów dorosłych choruje obecnie na cukrzycę, u 79 milionów stwierdzono stan przedcukrzycowy, zwiększający ryzyko chorób serca i udarów. Jeżeli już teraz nie zmienimy naszych nawyków i zachowań, te statystyki będą się tylko pogarszać.

Dlaczego warto napisać kolejną książkę o witaminach czy zdrowiu dzieci? Ponieważ dotychczas nikt nigdy, ani tak wnikliwie, ani w tak przystępny sposób nie pisał o zdrowiu dzieci, oraz naturalnych sposobach leczenia ich najpowszechniejszych chorób. Autorom udało się przedstawić stosunkowo trudny temat w fascynującej i życiowej książce, opartej na faktach naukowych.

Polegaj na sobie

Widziałem niezliczoną liczbę przypadków dzieci przyjmowanych do najlepszych szpitali na świecie z objawami takimi jak np. wypryski skórne, ropnie jałowe czy zaparcia, którym podawano sztucznie wzbogacone mleko krowie. Dzieci, które po operacji były wypisywane ze szpitala na megadawkach kortyzonu i kontynuowały spożycie mleka krowiego, wracały do szpitala z tymi samymi objawami. A wystarczyło jedynie przestać podawać im mleko, aby wszystkie objawy w cudowny sposób ustąpiły. Po wyeliminowaniu mleka z diety zaobserwowano również inne pozytywne zmiany, jak np. poprawa wyników w nauce, zachowaniu i zwiększenie odporności.

Niestety, nowoczesna medycyna nie zasługuje na zaufanie pacjentów, ponieważ oparto ją na fałszywych informacjach, arogancji i ignorancji promowanych przez system wspierający interesy firm farmaceutycznych. Sytuacja jest jeszcze gorsza w przypadku ochrony zdrowia naszych dzieci i przepisywania im toksycznych leków, np. antybiotyków w przypadku infekcji wirusowych, stymulantów przy ADHD, czy też antydepresantów w przypadku zaburzeń nastroju.

Linus Pauling, jeden z pionierów terapii witaminowej, pisał, że ludzki umysł i ciało można całkowicie oczyścić z wszelkich chorób i sprawić, że będą się samodzielnie leczyć. Wystarczy jedynie zapewnić im odpowiednie stężenie wszystkich substancji odżywczych. To ma sens. Filozofię doktora Paulinga można podsumować słowami „Nigdy nie ufaj niczemu poza własnym intelektem – zawsze myśl za siebie”. Mam nadzieję, że dzięki tej książce rodzice poznają fakty, które pozwolą im zaufać własnej inteligencji i polepszyć stan zdrowia swoich dzieci. W tej kwestii najlepiej polegać na sobie.

Prawo do skutecznej opieki

Pacjenci mają prawo do najbezpieczniejszej, najtańszej i w najwyższym stopniu etycznej opieki. Jest to podstawowe prawo wszystkich ludzi, w tym dzieci, narodzonych lub nie. Pacjenci oraz ich rodzice lub opiekunowie mają jasno określone prawo odmowy zgody na przeprowadzenie zabiegu. Ale nie istnieją określone prawa pozwalające żądać konkretnego rodzaju leczenia, co stanowi wielką słabość większości systemów opieki zdrowotnej w krajach rozwiniętych. Lekarze nie są zobowiązani, aby spełnić żądania swoich pacjentów, co do sposobu ich leczenia. Pacjenci, co do zasady, mają prawo udzielić lub odmówić udzielenia zgody oraz otrzymać informacje o możliwych sposobach leczenia, które w idealnym świecie obejmowałyby bezpieczne, alternatywne i uzupełniające się terapie.

Do tego potrzebna jest zmiana podejścia elit medycznych, zwłaszcza na uniwersytetach, a także przekwalifikowanie zawodowe. Uczelnie medyczne powinny przykładać większą wagę do nauczania zasad zdrowego odżywiania i stylu życia. Ponadto powinny wprowadzić wymóg osiągania kolejnych stopni edukacji w trakcie nauki o zapobieganiu chorobom przewlekłym. Jeżeli lekarze będą mieć opory przed przyjęciem tych zmian, znajdą się inni, którzy to zrobią. Niestety, większa część ustawicznego kształcenia lekarzy dotyczy leków, co redukuje ich rolę do prostego wypisywania recept.

Opieka zdrowotna jest czymś znacznie więcej: osiągnięcie optymalnego stanu zdrowia powinno być celem każdego człowieka. Po zdiagnozowaniu choroby zaczynają mnożyć się koszty, które, jakkolwiek wysokie, są niczym w porównaniu z bólem i cierpieniem chorego oraz wpływem na jego efektywność i życie jego najbliższych i przyjaciół. Zdrowie ciężko wycenić, w ludzkiej naturze jest uznawać pewne rzeczy za oczywistość, dopóki wszystko działa. W wielu przypadkach śmiertelne schorzenia – choroby serca, rak, udary, cukrzyca, astma i depresja – stanowią kumulację wielu lat zaniedbań. Niniejsza książka stara się wykazać, że na dłuższą metę łatwiej jest dbać o zdrowie.

Nie ma zbyt wielu dowodów na poparcie skuteczności większości nowoczesnych zabiegów, które można by z powodzeniem zastąpić bezpieczniejszymi, tańszymi i rozsądniejszymi praktykami medycyny ortomolekularnej. Praktyki te doskonale ukazują w niniejszej książce dwaj niezwykle doświadczeni lekarze i autorzy. Przyszłość zdrowia ludzkiego to rzecz bardzo niepewna, a szanse na jej wygranie mamy bardzo niewielkie. Doktorzy Campbell i Saul znaleźli jednak sposób, aby te szanse zwiększyć.

Ian Brighthope, M.D.

Wstęp

Ciekawostką jest fakt, że obaj autorzy pracowali w więzieniach (i to nie jako osadzeni). Doktor Campbell był lekarzem więziennym, a ja (AWS) wykładałem na więziennej uczelni. Dr Campbell kojarzy mi się ze słynnym pediatrą, doktorem Lendonem H. Smithem, jako że obaj zaczęli praktykować medycynę żywienia (ortomolekularną) dosyć późno w swojej karierze. Moje trzydzieści pięć lat w edukacji w zakresie medycyny naturalnej oraz ponadczterdziestoletnie doświadczenie dr. Campbella jako dyplomowanego pediatry skłoniło nas do podzielenia się pewną ważną informacją – odżywianie zapobiega chorobom i leczy je.

Pewnie już zauważyłeś, że książka ta nie jest ani specjalnie gruba, ani mocno specjalistyczna. Nie jest to podręcznik i nie stanowi wyczerpującego omówienia wszystkich możliwych problemów zdrowotnych występujących u dzieci. Jest to jednak praktyczny przewodnik zastosowania leczenia żywieniowego (medycyny ortomolekularnej) tam, gdzie będzie ono najskuteczniejsze. Z pomocą witamin i innych składników odżywczych można wyleczyć wiele powszechnych chorób wieku dziecięcego, o czym właśnie jest ta książka. Stosując się do zasad zdrowego żywienia, na pewno zauważysz, podobnie jak ja będąc młodym ojcem, że ma ono więcej korzyści ubocznych niż skutków. Obserwowałem u swoich dzieci tak wiele znikających problemów zdrowotnych, że dosłownie ani razu nie musiałem zamawiać wizyty pediatry. Oczywiście, dzieciaki przechodziły okresowe badania w szkole, a w razie nagłych przypadków, zawsze mieliśmy pod ręką numer telefonu ich lekarza. Nie chodzi jednak o to, by rezygnować z wizyty u lekarza, tylko o to, by nie było potrzeby jej zamawiać.

Jak to zrobić? Trzeba poświęcić dużo czasu i nieustannie się dokształcać. Wiele lat temu moja mama (która była nauczycielką) powiedziała mi, że „edukacja powinna prowadzić do tego, żebyś chciał uczyć się więcej”. Gdy byłem mały, w wakacje miałem dużo wolnego czasu, a zimą w szkole nudziłem się jak mops. Wtedy nie bardzo o tym myślałem, ale każde z nas ma w ciągu doby dokładnie tyle samo czasu. Większość (nawet ci najbardziej zajęci) znajdzie chwilę na oglądanie telewizji czy inne zajęcia. Świetną inwestycją jest poświęcić część tego czasu, aby nauczyć się, jak być zdrowym. Pomyśl tylko: jeżeli nie masz dużo czasu, ale spędzisz kilka minut w ciągu dnia na poprawie swojego stanu zdrowia, najprawdopodobniej będziesz dłużej żyć. Dłuższe życie w ostatecznym rozrachunku oznacza więcej czasu. Teraz, kilkadziesiąt lat później, wiem już w końcu, o co mamie chodziło.

O czym jest ta książka

Książkę podzielono na cztery części.

• Część pierwsza: Odżywianie czy lekarstwa? – wprowadza koncepcję leczenia żywieniowego oraz przejęcia kontroli nad zdrowiem rodziny. Porusza problematykę antybiotyków i szczepień oraz analizuje naturalne sposoby zwiększenia odporności.

• Część druga: Dobre zdrowie dzięki diecie i oczyszczaniu zawiera informacje na temat zdrowego żywienia dzieci oraz cholesterolu u najmłodszych. Ponadto, szczegółowo analizuje niebezpieczeństwa ze strony toksyn występujących w środowisku.

• Część trzecia: Najczęstsze problemy zdrowotne u dzieci analizuje trzy największe problemy zdrowotne dzieci: otyłość i cukrzycę, alergie i astmę oraz zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

• Część czwarta: Terapia witaminowa zawiera wskazówki na temat stosowania terapeutycznych dawek witaminy C i innych składników odżywczych.

Szczególnie ważny jest spis dodatkowych lektur znajdujących się na końcu niniejszej książki, ponieważ można w nich znaleźć znacznie więcej informacji, niż mogliśmy tu zamieścić. Gdy byłem na studiach, nudziłem się często, jak wcześniej w szkole, niektórzy wykładowcy mówili mi – część z nich nawet na poważnie – że „edukacja powinna prowadzić do tego, żebyś chciał dowiedzieć się więcej”. Kiedy „idziemy do lekarza”, często przestajemy samodzielnie myśleć i bezwiednie poddajemy się jego poleceniom. Jak małe dzieci, zdejmujemy koszulę, podnosimy ręce i rezygnujemy z własnej samodzielności w zamian za szybką poradę. Mamy jeszcze prawo ponarzekać, jeżeli kuracja nie zadziała.

Kiedyś słyszałem, jak raz pewna kobieta narzekała, że strażacy nanieśli jej mokrego błota do salonu, kiedy szli ugasić pożar suszarni w piwnicy. Jeden odpowiedział „Droga pani, jak wzywa pani straż, to oddaje nam pani swój dom”. Podobnie, kiedy wzywamy lekarza, oddajemy mu kontrolę nad naszym ciałem. Aby móc sprawować kontrolę rodzicielską, należy zdobyć odpowiednią wiedzę i niezależność. Mamy nadzieję, że niniejsza książka pomoże ci w tym.