Seria Wygłosy

Redaktor prowadzący: Karol Poręba

Konsultacja: Kacper Bartczak

Redakcja: Karol Poręba

Redakcja posłowia: Paweł Szroniak

Korekta: Darek Foks, Izabela Poręba

Redakcja techniczna Renata Łukaszewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Marian Misiak / Threedotstype, rh.plus

Opracowanie typograficzne, łamanie: Robert Oleś

Przygotowanie wydania elektronicznego: eLitera s.c.

Tytuł oryginału U.S. 1

Copyright © 1938 by Muriel Rukeyser
Copyright © for the Polish edition by Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2022
Copyright © for the Polish translation by Marta Koronkiewicz
Posłowie: Copyright © by Kacper Bartczak

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Wydanie pierwsze elektroniczne

Wrocław 2023

ISBN 978-83-66257-04-7

Wydawnictwo Ossolineum

ul. Szewska 37

50-139 Wrocław

wydawnictwo@ossolineum.pl

www.wydawnictwo.ossolineum.pl

Księga umarłych

Droga

Te drogi musisz wybrać, kiedy myślisz o swoim kraju

i znowu z zaciekawieniem znosisz mapy,

obdzwaniasz statystyków, pytasz przyjaciół,

czytasz gazety w ramach porannego przeglądu.

Albo gdy siedzisz za kierownicą i zapala się lampka

przy wskaźniku paliwa i prędkościomierzu; a przednie światła

wskazują przyszłą drogę, wybiegasz myślami

za skrzyżowanie, za rozwidlenie, za podmiejską stację,

wyjeżdżoną sześciopasmówkę zaplanowaną, bezpieczną.

Poza zasięg wpływów twojego wysokopiennego miasta,

poza jego tkankę: ruch uliczny, tłumne półcienie,

niby oddalone centra, silne, oddane dobrej sprawie.

Te drogi zabiorą cię w głąb twojego kraju.

Wybierz góry, dąż do źródeł rzek,

przekrocz przełęcze. Dotknij Wirginii Zachodniej, gdzie

szlak Midland Trail opuszcza piece Wirginii,

żelazne Clifton Forge, żelazem stojące Covington, opada

ku bogatej dolinie, kurortom, bielonym hotelom.

Kolumny, szerokie drogi; spa; White Sulphur Springs.

Lotnisko. Puste uradowane majętne twarze chciałyby

przydać swoim pałacykom historii, rundkom golfa – tradycji.

Zwyczajne góry, nagie, cieniowane zielenią sosen

w zmiennej pogodzie, mokry wybuch wiosny,

pasmo śniegu, wiatr na zboczu wzgórza.

Teren jest tu bezlitosny, stromy, opiera się śniegom,

rzekom i wiośnie. KING COAL HOTEL, punkt widokowy,

i gwałtowne zakola doliny New River.

Fotografka właśnie wypakowuje aparat i sprzęt,

bada interior śladem odkryć,

spogląda na obraz odwrócony pod szkłem.

John Marshall dał tej skale imię (strome sosny, za nimi

przepaść, jak odgadł w 1812) Marshall’s Pillar,

a potem – Hawk’s Nest. Tu masz swoją drogę,

co wiąże cię znaczeniami: wąwóz, głaz, urwisko.

W dole i oddali, kamienna zieleń rzeki

ostro wcina się w miasto.

Wirginia Zachodnia

Zobaczyli rzeki biegnące na zachód i nabrali nadziei.

Wirginia spieszy do kolejnego morza!

1671: Thomas Batts, Robert Fallam,

Thomas Wood, Perecute – Indianin –

i bezimienny angielski niewolnik kontraktowy

szli lasem wzdłuż znaczonych drzew, tych słupów bożych,

pierwsi biali, którzy tu dotarli ze wschodu.

Zostawili zapisy naszego dziedzictwa,

zerwane zapisy. Teraz liczyli na morze,

„Bo wszytkie góry opadają kczemuś,

wody, opadając, takoż zawsze zdążają

ku morzom, które okalają te ziemie...

Jak w domu między wzgórzami Anglii”.

Podążają za drogą,

woda tryska z płaskich kamieni i zastyga w stawach.

Wodospad Kanawha, kaskady umysłu,

prędka woda, spiesząca na zachód.

Znaleźli indiańskie pola, porzucony łan kukurydzy,

zasiany – jak odkryli – przez troje Mohetanów, ziemia zdobyczna

ziemia uprawna, zasadzony dom – znalezione!

Z wojny zrodzone:

Bitwa pod Point Pleasant, plemiona wodza Cornstalka,

resztki oporu, Fort Henry, wygrana rewolucja;

granitowe MIEJSCE prototypy EGZEKUCJI

szabel, apostołowie JOHNA BROWNA, PRZYWÓDCY

wojennej zawieruchy NAJAZDU NA HARPERS FERRY.

Powodzie, wiosną wichury, ubita ziemia

wywiewana przez wiatr, stoczone wojny, formowanie administracji,

przybój, front ustanawia dwie walczące połowy,

dwieście bitew w cztery lata; oddziały

tu, w Gauley Bridge, siedzibie unionistów, linie

niosą wojskowy telegram.

Przewody nad szczeliną wąwozu i koronami sosen.

Ale od zawsze chodziło o wodę

moc, co toczy głębię

modre rzeki tnące skałę

spienione kaskady,

scena mocy.

Dzieło umarłych.

Poznane przez odkrycie.

A co z żywymi?

Żywy kraj wypełnia zachód,

wiąże szkliste rzeki;

bramy kopalń jak wrota dolin

nabierają życia.

Zeznanie: Philippa Allen

– Lubi Pani Wirginię Zachodnią, prawda?

– O tak, zwłaszcza letnie miesiące.

– Ile czasu spędziła pani w Wirginii?

– Latem 1934 roku, gdy pracowałam tam w opiece społecznej, pierwszy raz usłyszałam o tym, co zwykliśmy nazywać tragedią w tunelu Gauley, która dotknęła jakichś 2000 mężczyzn.

– Ile im płacono?

– Najpierw 40 centów za godzinę, potem 25.

– Czy poznała pani tych ludzi osobiście?

– Owszem, rozmawiałam z nimi.

Według szacunków wykonawców

2000 mężczyzn

zatrudniono

na okres około 2 lat

by wydrążyli 6 kilometrów tuneli.

Cel: przekierować wodę (z New River)

do elektrowni wodnej (przy węźle Gauley).

Skała, w której wiercili, miała wysoką

zawartość krzemionki.

W tunelu numer 1 zawartość czystej krzemionki sięgała 97–99%.

Wykonawcy

dobrze znali właściwości krzemionki

po 30 lat doświadczenia

musieli dostrzegać zagrożenie dla wszystkich tych ludzi

nie zapewnili robotnikom żadnych zabezpieczeń...

– Czy to prawda, że początkowo planowali tunel w jakimś ustalonym rozmiarze?

– Tak.

– I potem powiększyli planowaną średnicę tunelu z uwagi na fakt, że odkryli krzemionkę i chcieli ją wydobyć?

– Tak to wyglądało w przypadku tunelu numer 1.

Tunel jest częścią ogromnego projektu pozyskiwania energii wodnej

początek: druga połowa 1929 roku

kierownictwo: New Kanawha Power Co.,

filia Union Carbide & Carbon Co.

Działalność firmy:

produkcja energii elektrycznej do powszechnej sprzedaży.

Z pozoru to był ich cel; jednak

(w rzeczywistości) firma została założona, by całą energię sprzedawać

spółce Electro-Metallurgical Co.,

filii Union Carbide & Carbon Co.,

która według prawa stanowego

mogła wykupić

New Kanawha Power Co. w 1933.

– Produkowali energię, tak. Ale ja pytam, pani Allen, czy wykorzystywali krzemionkę z tunelu; czy sprzedawali ją albo wykorzystywali w celach komercyjnych?

– Używali jej w procesie elektrogalwanizacji stali

SiO₂            SiO₂

Najbogatsze złoże.

Transportowana koleją do Alloy.

Tak czysta że

SiO₂

mogli używać jej bez rafinacji.

– Gdzie pani mieszkała?

– W Cedar Grove. Czasem łapałam stopa do Charleston, kiedy indziej do Gauley Bridge.

– Zdaje się, że mieszkańcy Wirginii Zachodniej chętnie panią podwozili?

– Tak; to ogromnie pomocni ludzie.

(Wszyscy byli zdezorientowani. Ale ci z Vanetty pytają: „Co da się zrobić?”).

Myślę, że to dochodzenie może jakoś pomóc.

Mam taką nadzieję.

To bardzo ogólne zeznanie, na początek.

O wielu rzeczach chciałabym opowiedzieć bardziej szczegółowo potem, ale najpierw spróbuję przedstawić ogólną historię choroby...

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Wygłosy

W serii ukazują się książki poetyckie współczesnych pisarek i pisarzy nietłumaczonych wcześniej na język polski lub niedostatecznie reprezentowanych, w jakiś sposób „źle obecnych”. Sięgając po dzieła mniej znane i nieoczywiste, często niezwykle istotne dla literatur języków, w których powstały, staramy się nakreślić mapę „innych tradycji” poezji światowej.

Zamiast przybliżać autorów poprzez wybory ich poezji – ze swej natury subiektywne – przedstawiamy konkretne tomy. Książki w serii zachowują więc kompozycję oryginału, oddając pierwotne zamierzenia twórców.