Spis treści

Karta redakcyjna

Z TOMU „OTWARTE USTA LOSU”

(Przez uchylone drzwi snu)

(O niczym nie marzę...)

Wieczór w Emaus

(Oto listopad...)

(Bądź mężny mój żalu)

(Nareszcie duszy mej...)

(Opiszmy wieczór...)

Salome

Z cyklu „Cofnięcie kredytów”

Burza

(Ta lekkomyślność)

Vesalius

Hölderlin

(Zapalę lampę)

Brueghel

Świt nad morzem

(Wracaliśmy. Stale wracaliśmy...)

Esse

Z TOMU „ŚWIATŁO DNIA”

Krajobrazy narastają powoli. Nóż spada szybko

Szczęście

(To co mówi ciało)

(Oczekiwanie)

Pieta

„Głowa mężczyzny” z Delos

(Chciałem sobie przypomnieć)

(Ludzie szukają siebie)

Z cyklu „Hotel Hesperyd”

„Pieta florencka” Michała Anioła

Sąd Parysa I

Rozmowa telefoniczna Krzysztofa W. z Barbarą Pietrowną Stawrogin

Szczury

Perpetuum mobile

Z cyklu „Tylko tożsamość”

(Nigdy nie klęczeliśmy tak blisko)

Katedra

(Droga skręcała z szosy)

(Odkąd znam zakończenie)

Z TOMU „DAWNY I OBECNY”

Rysunek Leonarda

Pojednanie

Drugi list do Koryntian

Trzeci list do Koryntian

O nieśmiertelności śmierci i porządku natury

Z TOMU „DUSZA Z CIAŁA WYLECIAŁA”

Principium individuationis

Dedykacja na przekładzie „Jałowej krainy” Eliota

Grudniowe gwiazdy

Z cyklu „Ziemia odlotów”

W stronę umarłych

Nagrobek myśliwego

Mrowisko

Wierzę

Głosy ubogich ludzi

Dęby i popiół

Trumna

Przebudzenie

Miłość

Psy które życie swe oddały za nas

Z cyklu „Płaszcz podszyty wiatrem”

Wargi księżyca i chmur zamieć

Anus Dei

Nadejście barbarzyńców

Kościół Świętego Zbawiciela

Z cyklu „Dusza z ciała wyleciała”

W Dolinie Strążyskiej

Z TOMU „APOKRYFY I FRAGMENTY”

Do Braci

Prawda

Sen Jana Piotra Eckermanna opowiedziany Hannie w r. 1821

Karol Stadelman, służący Goethego

„Wstęp do listów Winckelmanna”

To ja, Hölderlin

Stosy roku 1817

Piękne poglądy

Charles Maurice de Talleyrand (1754–1838)

Z „albumu-dziennika” Fryderyka Chopina

Poeci – umierali dla nas na krzyżu

Carl Gustav Jung „Czytając Ulissesa”

4 lipca 1941

Ostatnia depesza gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego

Bertolt Brecht – W państwie

Rozmowa między Ezrą Poundem i Allenem Ginsbergiem

Wiatr historii

Triumfalny pogrzeb

To samo

(Jak dobrze...)

Granica

Iwaszkiewicz

W Iranie i w Polsce

(Jak będzie...)

Heidelberg

W co wierzę...

Jabłko

Z TOMU „OSTRYGI I ONUCE”

Z cyklu „Ostrygi i onuce”

Xenia

Exegi Monumentum

Noc wrześniowa

Razem

Do M.B.

Ostatni raz z Tobą

(Któregoś dnia)

Tak wiele

Józef Flawiusz

Wywiad w TV

Atlas

Z cyklu „Las Ardeński 27 etiud”

Las Ardeński

Z „Księgi nocy”

Czas nie jest perłą

Do...

Szukał Jej

Przedwieczerz

Nigdy bardziej samotny

Córka Demeter

Gopło nocą

Minotaur

Z cyklu „Cienie jezior i ziemi”

Cienie jezior i ziemi

Biała kartka

Kaprysy op. I

Kaprysy op. II

Krajobraz z Tobiaszem

Z TOMU „BIAŁE USTA”

(Nie umarła)

Freski

(Gdy wracasz do mnie nagle)

(Już nic nie zmieniaj)

Ze wszystkich miesięcy

Oddech

(Gdy spotkałem)

Odejdźcie oczy

Oczekiwanie

(W moim Świecie)

Wrzosy

Śmierć i miłość

W nocy

Lata

Wenus

Szare zeszyty do matury

Genesis

Epitafium

Książę nocy

Z TOMU „SZKIELET BOGA”

I

Salamandry

Rozmowa wieczorna

Pod Santa Maria Maggiore

Szkielet Boga

Żaglowiec

Szary dym

Życie przed śmiercią

(Wszystko tam jest)

Ani cień, ani głos

(Śmierć wszystko zmienia)

Wszechświat

(Przemknąć)

Każdy dzień jest początkiem

Wieczność

II

Na drodze

Wezwanie

Kocham Ciebie

Z TOMU „ROMEO I ROMEO”

Z cyklu „Barwy w zatoce”

Chrzest

Wszechświat

Trójca Święta, Masaccia

Aktor

Z cyklu „Romeo i Romeo”

Marzenie

Pasolini

Lady Łazarz

Wystarczy

(Tak szczęśliwy jestem)

Romeo i Romeo

Z TOMU „KOŚCI MEDUZY”

(Chłopcy na plaży)

Burza

(Ten który chodzi)

Nie pytaj jakie drzewo

Spis ludności

Ikar

Aleje Ujazdowskie, Nowy Świat, Oboźna

Nad wodą

Być i nie być

„Chrystus zmartwychwstały” Michała Anioła

Z TOMU „JA – MÓJ PRZYJACIEL”

Całun

Do Czytelnika i do siebie

Podróż Guliwera

Szczęście

Nie może być żalu

Ochłodź mnie Panie

Ogród

Ścieżka

Ja – mój przyjaciel

Gołębica Flauberta

Napisałem o Tobie

Kobieta w oknie

Bańka mydlana?

Cień i śnieg

Sny i przebudzenia

Śniadanie na trawie

Otwarte okno

Ręce Dnia

Mazowsze

Jak śnieg

Z TOMU „OKNA DNIA I NOCY”

I

Obok brzozowych liści

Autoportret weimarski Albrechta Dürera

Okno nocy

Ariel i nieobecna

Świt sześćdziesięcioletni

Mądrość serca Jarosława Iwaszkiewicza

Dzień

Sława i chwała

Na Nilu

Powrót do domu w lipcu 2006 r.

Niedojrzałość

Aleja modrzewiowa

II

Ariadna na Naksos

Rozświetlona noc

Kora z owocem granatu

Rzeczywistość

Opowieść o poruczniku

Traktat

Preludium listopadowe

III

Kwartet na Boże Narodzenie roku pańskiego 2006

W młodości

Powstałem żywy z mego snu

Ogród nad Narwią

Nadzieja

Mozart

Pozwólcie mi płakać

IV

Olimpiada 2008

Glinki 1944

Ludzie i zwierzęta

Z TOMU „TYLKO KASANDRA ZNA PRAWDĘ”

Boilery

Podwórko – Marszałkowska 77

Granitowe niebo

Zapach siana

I coraz bliżej

Normalne...

W hołdzie Keatsowi

Do Hanny

Pożegnanie Kasandry

Eskimosi

Grosz

Reinkarnacja

Do Ryszarda

Drzewa jesieni

Z TOMU „DŹWIĘKI I ECHO”

Dzieciństwo

Kwartet na pożegnanie młodości w XX wieku

Pożegnanie

Ziemia jałowa

Wstyd

Wieczór

Akra

Rudy

Żalnik

Listopadowy grudzień

Płakać i śmiać się

Nieśmiertelność

Na rocznicę ślubu

Młodość

Zwierzęta i ludzie

Ja to ktoś inny

Falujące powietrze

Postronek Judasza

Depresja

1. Poranek

2. Bezksiężycowa noc

3. Fresk

4. Obrazek

5. Wspomnienie

6. Dno

Ja, Orfeusz

NA SKRAJU ŚWIATA

(Jesteś daleko)

Istnienie

Albo albo

Od lat

Listopad

Odnalezienie

Aleksandra Melbechowska-Luty.
Słowo o poezji Krzysztofa Boczkowskiego

Przypisy

REDAKTOR PROWADZĄCY: Anna Piwkowska

OPRACOWANIE REDAKCYJNE: Anna Piwkowska

POSŁOWIE: Aleksandra Melbechowska-Luty

KOREKTA: Aleksandra Nizioł

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: Piotr Kieżun

SKŁAD I ŁAMANIE: Aleksandra Olmińska

ILUSTRACJA NA OKŁADCE: Litografia Christiaana Seppa z książki Jana Kopsa „Flora Batava”, Volume 2, Amsterdam: 1807. Biodiversity Heritage Library. Domena publiczna

Wydanie pierwsze

Warszawa, 2020

© Copyright for this edition by Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2020
© Copyright by Anna Boczkowska & Małgorzata Sokorska

ISBN 978-83-8196-038-0

KSIĘGARNIA INTERNETOWA

www.piw.pl

POLUB PIW NA FACEBOOKU!

www.fb.com/panstwowyinstytutwydawniczy

Państwowy Instytut Wydawniczy

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 826 02 01

E-MAIL: piw@piw.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Z TOMU OTWARTE USTA LOSU, 1975

.

*** (PRZEZ UCHYLONE DRZWI SNU)

Przez uchylone drzwi snu jak na obrazie Caravaggia

widzę starą kobietę o popękanych piersiach

jej złote włosy spadają na marmurowy stolik

grzebienie, wanna, pudełka. Betsabee –

daje mi znaki bym nie myślał że jest stara

– to popękanie płótna –

ruchami rąk chce objaśnić olśniewającą

biel nóg które zakrył ciemny werniks.

Przez uchylone drzwi snu – młoda dziewczyna

w świetle lampy, drewniany stół na nim

kałamarz i pióro, podaje mi otwartą

księgę z pękiem złotych włosów na białych kartach.

.

*** (O NICZYM NIE MARZĘ...)

O niczym nie marzę; sny tylko widzę nowe

nagie jak palce zmarłej gdy już zdjęto pierścienie

I coraz częściej w pustym pokoju

mieszając cukier w herbacie

widzę dawne twarze

bez zdziwienia, niczego nie chcąc odnaleźć

o nic nie pragnąc spytać;

miasto w którym było ciemne podwórko

długie rzędy parterowych sklepów i tramwaj konny

jest obok i przepaść Pascala

jak płytki dół wykopany o świcie.

.

WIECZÓR W EMAUS

W pustym oknie wiatr ściera chmury

otwiera zaciśnięte pięści drzew

Obok ciebie i mnie jest tylko szare niebo

z obłokiem ciemnym niby bochen chleba

i drzwi otwarte –

drogą idą ludzie

z pobliskiego tartaku.

.

*** (OTO LISTOPAD...)

Oto listopad w obojętnym domu

wśród ludzi odległych,

w mieście rozwłóczonym po polach i bagnach

długimi rzędami parterowych domów.

Oto listopad z szylingiem ciepła

kurzem na szybach, brudnym materacem

i ogrodem przed domem

gdzie zdechły kot ma swe królestwo

i szare fragmenty gazet

z zeszłego roku najnowszymi wiadomościami

informują chmury.

Liverpool, 1965

.

*** (BĄDŹ MĘŻNY MÓJ ŻALU)

Bądź mężny mój żalu,

w pustym pokoju

obok chłodnego świecznika i zgaszonych świec,

w letnim upale poranka gdy powietrze jest jak źródło.

I w ciszy kiedy liście upadną na ręce

a świeca dopowie ostatnie sylaby,

nie pytaj o kształt muszli i miazgę ślimaków

kolumny rowów żołnierzy kaczeńce.

Otwórz drzwi dla wędrowców i chmur

koryta rzeki i śniegów,

cielątko zaplątane w swym łańcuchu

liże żelazo i szorstką wełnę

pełną igieł sosny i mchu.

.

*** (NARESZCIE DUSZY MEJ...)

Nareszcie duszy mej odjęto nieśmiertelność

– jesteś jak ptak

urodziłaś się i umrzesz.

Nie ma wędrówek

jak na rysunkach Blake’a i papirusach Safony

w drzwiach śmierci staniesz z jasnym obliczem

nie błagalnik żałobny pielgrzym

lecz młody chłopak wbiegający na metę

w Domu Śmierci Williamie Blake’u

rosną zielone drzewa

wierzby wokoło –

jak u Grobu w dzień wielkanocny.

.

*** (OPISZMY WIECZÓR...)

„Let us describe the evening as it is”

Conrad Aiken

Opiszmy wieczór taki jaki jest –

drzewa wśród cieni i światła na szosie,

wilgotną trawę i wiatr obok liści,

asfalt i chmury ogromne odległe

niedotykalne

idące przeze mnie,

chłodne kamienie na dnie strumieni

okryte srebrną wodą

ciemne twarze ikon.

Opiszmy wieczór taki jaki jest –

suche badyle, suchą ziemię, strumień,

zielony rów przydrożny,

biały tynk kościoła –

szare figury

stawia cień w oddzielnych wnękach,

czas idzie wokół nich,

gdy one trwają

z dramatycznymi

liniami rąk.

.

SALOME

Hannie

Weź moją martwą głowę –

białe opuść powieki,

czarne włosy krwią oblepione

na bok odsuń

Nie było smutku w mojej śmierci

ani na szyi śladu cierpień,

tylko na ścianie fresk zatarty

złoto śniedzieje w liści zieleń.

To tynk odpada z twoich palców

i tynk opada z moich powiek,

przez biały obrus, stół weselny

liniami cegieł czas nakreślił

czerwony mur

.

Z CYKLU
COFNIĘCIE KREDYTÓW

.

BURZA

Załamują się we mnie dni

jak belki starego mostu

kluczę nad zielonym strumieniem

Na koniec

pogodzę się z Tobą

Losie

jak mężczyzna z mężczyzną

bez sentymentów i z poczuciem obcości

coraz wyraźniej słyszę twój głos

wśród sosen i blach wiatru

rozróżniam struny twego głosu

i chłodny dotyk konieczności

spokojny i logiczny

W letni poranek

gdy wpadasz światłem słonecznym

czystym i jasnym –

boję się echa we mnie

mrocznego

jak światło

w zamkniętym krajobrazie chmur

1972

.

*** (TA LEKKOMYŚLNOŚĆ)

Ta lekkomyślność z jaką traktujemy czas

przeskakując przez jego zielone żywopłoty

omijając jego lasy ogromne

nie widząc go jak powietrza

lub nieba

zamykamy go w kamerach fotograficznych

cofamy na taśmach filmowych

wołamy do siebie jak dziecko

z głowami podniesionymi do góry

spadając w jego przepaść

.

VESALIUS

Jarosławowi Markiewiczowi

Jestem zbyt odsłonięty

jak trup na kamiennym stole,

palcami dotykam jego nerwów i pustej czaszki,

zbyt dobrze znam wydzieliny, śluz

i żółć jeszcze żywych

– tych, którzy chodzą mówią śpiewają miłosne motety

Myślałem, że można w czystym opisie ciała człowieka

wyrazić prawdę o sobie

– jak w jednej kropli wody załamać promienie słońca;

prawda jest jednak jak świt – ciągle na nowo powstaje,

ciągle na nowo musimy rozpocząć

codzienną krzątaninę

ognia ubrania skalpela

Połowa życia za mną

– zużyte ciała dzieciństwa i młodości,

przede mną dzień zakryty skórą świtu;

widzę otwarte usta losu

lecz nie słyszę słów –

bezgłośny dialog prowadzi tylko sam ze sobą,

w śnieżnej przestrzeni oddycha milczeniem.

.

HÖLDERLIN

Ziemi tylko mogę powiedzieć tylko chmurom

dryfującym kamieniom przestrzeni –

moim kamieniem Syzyfa jest Piękno

Edyp wykłuł sobie oczy by go nie widzieć

Demokryt z Abdery wykłuł sobie oczy

aby nie słyszeć rozmowy gwiazd

w letnią noc

byłem szczęśliwy

w ciemnym lesie nad brzegiem Neckaru

śledząc lot gołębia i szybowanie orła

teraz widzę okrucieństwo zwierząt i obojętność drzew

piękno i okrucieństwo świata umie połączyć tylko Apollo

– słońce które poraża.

.

*** (ZAPALĘ LAMPĘ)

Zapalę lampę –

i przy tym świadku samotności

napiszę do Ciebie list

ciemniejący jak niebo za szybą

jest taka pustka na ulicach

gdy dzień odchodzi

a noc nie nadeszła

jak w słowach

które wiedzą że są tylko słowami

i nieruchomość drzew

która jest przeczuciem śmierci

– obejmuje krtań spazmatycznym bólem

gwiazdy wschodzą

jak słowa naszych dawno umarłych

lekceważone

nigdy

dotąd

nierozumiane.

.

BRUEGHEL

Zaginiony w czasie jednej z wielu łapanek

nie wiadomo w jakim krajobrazie

– lata

gdy chłód odpoczywa w dzbanach?

– lub zimy

gdy śmierć lepi gipsowe figury dzieci

i śnieg syberyjski prószy

na żółte kaftany

żołnierzy księcia Alby.

.

ŚWIT NAD MORZEM

Hannie

Gdy fale niosą do brzegu widnokrąg

jak oszroniony biały oddech zwierząt,

powoli w słońcu wschodzi czerwień zasłon

jak ciała cieląt wiszące na hakach;

pamiętasz powiedziałaś – „ta czerwień tak żywa

jakby czekała na rozkosz lub ból”

Już skalpel słońca odciął nas od snu

wprawnie i szybko

stworzył anatomię

pokoju, morza

– zaraz się obudzi nasz sługa-strażnik

i jednym kopniakiem –

tak elokwentnym jak dialog o duszy

i precyzyjnym jak jądro atomu

zwróci nas życiu.

.

*** (WRACALIŚMY. STALE WRACALIŚMY...)

Wracaliśmy. Stale wracaliśmy

Ja i Andrzej. Taśma rozwijała się

ukazując błyski obok drzew

grubych bali

na których sucha kora

schodzi długimi listwami. Obok drzew odległych

utopionych w horyzoncie lub błocie

zobaczyłem siebie. Nad rzeką

stałem odwrócony plecami do dziewczyny

Chciałem ją objąć –

lecz obejmowałem chmury i drzewa. Czułem

szorstką korę zapach mułu i pleśni

Dziewczyna niecierpliwie gryzła długie trawy.

Jej wargi otwarte jak drzwi

stawały się odrębną częścią twarzy

czułem pod ręką chłodną klamkę

– nagle otworzyłem okno –

powietrze było pełne światła i przestrzeni

Andrzej wystukiwał palcami na pniach sosen

Raj utracony Miltona:

„Za nimi był raj. Z ognistym mieczem anioł stanął

u wschodniej bramy. Spoglądali przed siebie.

Ziemia ogromna – czarna skała

schodziła w dół do brązu piachu. Pierwsze drzewa

wznosiły zieleń liści a ponad jeziorem

powoli kołowały czaple.

Rodzice nasi –

podnosząc głowę zeszli do doliny

i rozpalili ogień. Twardą ziemię powietrze

chmury drzewa ogień mogli objąć wzrokiem

dotykiem myślą”

Wracaliśmy. Stale wracaliśmy

– i siedzieliśmy w kuchni

Jadłem szybko chleb i duże kawałki polędwicy

szklanki kieliszki stały na parapecie

Telefon dzwonił bez przerwy. Zegar wschodził i wychodził

rozmawiałem z pacjentem pisałem recepty

kroiłem bandaże. Wszystko było jak zwykle

kuchnia brak czasu telefony. Dziewczyna obok jadła chleb.

.

ESSE

1

Powoli, w ciszy

podnosi się chitynowa powieka nocy,

wypukłe oko jaszczurki wiszącej na drzewie

przesuwa się wolno i dokładnie,

delikatne pręciki i słupki

niosą obrazy –

których nigdy nie poznam.

2

I usta od białego podnosiłem śniegu

we krwi –

jak świt

jak oddech kładła się na ręce,

twarz umazaną zmęczeniem odgarniałem od ziemi i włosów

Ta chwila świadomości czystej jak lód;

– ci którzy spali teraz w domach

lub nieśli butelkę mleka od drzwi do kuchni

nie mogli pojąć szczęścia, gdy topnieje ból

i chłodny oddech wiatru

mówi do płuc i skóry

– na pewno, żyjesz.

3

Patrzyłem na jej plecy

białe, schylone niemo pod ciężarem włosów

chłodno oddychające jak kamień.

Zmierzch ścierał kałuże światła,

obwisłe cienie drzew więdły na szybach

puste ramiona wiatru opadły bezwolnie.

W tym morzu martwych rzeczy, obojętnych i nieruchomych,

nawet jej włosy oddychały

– zbliżały się do mnie i oddalały,

milczące, nieme jak dotyk.

4

Nie do wyczerpania jest drugi brzeg.

– Powolne kry, klisze drzew

śnieg na piasku i drewniane molo.

Gdybym dotknął każdego drzewa

schodził archipelagi cieni i śniegów

– nie wyczerpię drugiego brzegu.

Jeśli nagram łamanie kry,

sfilmuję chmury

drzewa lekko odgięte do horyzontu,

sfotografuję

porównam,

zakoduję temperaturę powietrza i wody –

nie wyczerpię drugiego brzegu.

5

Błaha roztropność, błaha czułość,

i pamięć co powiela zbutwiałe gałęzie

sterczące w oknach jak zeschnięte źródło

wyschła namiętność odbija się w wodzie,

obok dojrzałych, pełnych mleka chmur.

6

Ptak ani skała

nie mogą przepłynąć przez ciebie

biegniesz zbyt szybko, oddechem gwałtownym

roztrącasz drzewa

nigdy nie poznasz ich szorstkiej kory,

okręt lub obłok nie zatrzymają się w tobie

nie jesteś portem

lecz deszczem spływającym po liściach klonu.

Kiedy myślałem o swoim życiu

– w czasie choroby lub chwili nieuwagi Losu

gdy zostawiał mnie bez obowiązków i niepotrzebnego,

gdy myśli mogły ułożyć się

w pozycji naturalnej i płodnej

a głos przebity przez flegmę i śluz

jest jasny i dokładny,

nie tęskniłem do dalekich jezior

miast splątanych i chaotycznych

jak dialog nieznajomych

rozrywany kołami pociągu,

bo naprawdę potrzeba tak mało

aby żyć, wyprowadzać z siebie

radość, niepokój, wstyd –

to wszystko

i tylko to czym jestem.

1973

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki