Okładkę i strony tytułowe projektował

MIECZYSŁAW WASILEWSKI

na podstawie projektu

HENRYKA TOMASZEWSKIEGO

Teksty zebrali, ułożyli i przygotowali do druku

MACIEJ BYLINIAK

MARIANNA SOKOŁOWSKA

Korekta

MARIA KANIEWSKA

PIW serdecznie dziękuje
Państwu Elżbiecie, Bartłomiejowi,
Jakubowi i Marcelemu Kubackim
za zgodę na opublikowanie nagrań
utworów Mirona Białoszewskiego

Księgarnia internetowa

www.piw.pl

Polub PIW na Facebooku!

www.fb.com/panstwowyinstytutwydawniczy

© Copyright by the Estate of Miron Białoszewski, Warszawa 2017

ISBN 978-83-64822-94-0

Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2017 r.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

e-mail: piw@piw.pl www.piw.pl

Wydanie pierwsze

Skład i łamanie: Oficyna Poligraficzna „Polico-Art”, Warszawa

Skład wersji elektronicznej
MARCIN KAPUSTA

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Na osobność, na tę chcianą

Odczepić się [cykl]

Wprawiony w wylot w polot

Niebo dostało polotu

To nie dlatego że rym

Naprzeciw szpary z zorzą

Za rozproszeniem

W tej perskiej ciszy

Stuki, warczenia, dokuczają na górze, skwar

Oprowadzanie

19 lipca 1975. Odwiedziny starego mieszkania

Więcej grzechów pamiętam

Pani Liza

Berbera

Nowe cztery strony świata z Chamowa

Wróciłem i w okno…

Żeby złowić uniesienie

Szare zielone miotłowce

A kiedy nie jestem tam na nowym…

Patrzeć w oddalenia

Uczta gazetowa

Rwanie piękności

Rodowodowo

Zupełnie z przypadku

Letnie siły [cykl]

Wyścig księżyca z ciemnem

Data w oknie [cykl]

(W dół…)

(gwiazdy…)

(Na Wiśle gnieżdżenia się…)

Szaro w dole, snowo

(Niebo się przestawia…)

Data w oknie: podejść, jechać [cykl]

Sen na starym mieszkaniu

Duch niespokojny, bo mu dobrze

Marszałkowska jak hamak poranniutka

(Szarożółte pomglone…)

Będą nas malowali [cykl]

(obgryzą cię…)

(Księżyc…)

Wyglądanie stworzenia

Przesuwa się…

Wyjrzenie stworzenia

Do dnia

Jestem   nie znika

Ale tam!

Się jest

(samo się lata…)

Słońce, pętla tramwajowa. Zmęczenie. Ona opowiada mi

Dokończenie na pętli

Zabieganie o trwanie i wyjście [cykl]

Chłodno. Wsiadam.

A jak cisza nie

za mach jeden grudniowy

— Dawniej konstruowałeś

Wydłubuję

Garwolin i z powrotem [cykl]

Wróciłem od siostry Matei, śpię

Szosa do Garwolina

Tłok

Zimna planeta [cykl]

(o-twarty śnieg…)

Śnieg pada

Dowcipy pana Juliana u mnie

Szaro

Gałąź choinkową

Nowy Rok [cykl]

(M’teki przechodzili…)

Grajcar

W Nowy Rok wieczorem w autobusie do Marysina

(Zajechałem z grajcarami Prokofiewa…)

Święte tańce [cykl]

Rozpoznawanie

Pierwsze, co czynne

Taniec ze snu

(Bycie to odwaga…)

Przechyły [cykl]

(Nad czarnym lasem lata kruk…)

Na Chłodnej

(zza ścian, z gór…)

rano

trzeci

Nie brać własnej śmierci za poważnie

(— I co? Tak lecicie…)

Nad mrówkowcem korytarz

— Wylądowali?

Epoki, meble, przejścia

Niezgodność umowności

„Kawalerkę na Saskiej Kępie zamienię na ponure, brzydkie mieszkanie w Śródmieściu”

(Mgielne dnienie…)

Na przystanku obrócić się i

W autobusie

Od iii do uyy i do eżeli [cykl]

Ucieknięcie od iiiii

Uyuy

Widoczki, starzenia

— tego wychowanka jej spotkałem

Ja po wodę do studni

O kuzynce

Bzyk [cykl]

(pod drzewa…)

Wlot

Niebo

Letnie półwiersze czyli tropikalne noce [cykl]

Psychiczne

Chodzi się [cykl]

Pokój, ja, w kwadrat, kołuję

Zerwało się…

(W Aninie upał…)

Pora złych snów [cykl]

Dzwonosen wrześniowy

Dwusen wrześniowy

Chodzę znów na stare śmiecie

Zimowe półwiersze [cykl]

Zima z końca drugiego tysiąclecia

Rozprawianie

Śnieg [cykl]

noc…

(mój wygląd…)

Dziś we śnie odbiłem się

(niebo macha wronami…)

(chodzę…)

(dnienia…)

wspólnotki

literówka

(Gwiazdy latają…)

śpło powiększające

Noc za oknem i za drzwiami [cykl]

(noc…)

Sny [cykl]

Drażnił nas jeden…

Niedzielojda [cykl]

(Porywacz samolotów…)

Siedzę u dawnego siebie

Niewidoma Jadzia

Wiosenna słabocha [cykl]

Tyle mi się śni

Na dodatkowe życie

Zapęd

Sen

Sen na siebie

Kocie lato (1)

Kocie lato (4)

(kościół stary brzydki…)

Stróżki z oczami

(przyjechała Mama z Garwolina…)

(mówi że nie żyje…)

(w niebie kłębiasto…)

(m. stoł Wwa stołówk mblość…)

(kurzo dużo podomek podwórzo…)

(Ci z tej instytucji…)

Pieśń bez sów

(przyszła proza do woza…)

— Kto idzie?

(to nie tak dobrze…)

Sroka z nieba

W słupku słońca rozpęd

Dociekania

Podstarzała do podstarzałego przy stołach

(idę bez ludzi…)

Bajka prosto z łóżka też

Wiersze na błysk [cykl]

Z miejsca

(Życie przechodzi przez nas…)

Powronne [cykl]

A to szumi…

(a jednak nie obiektywnością…)

(wiersz wlecze ciąg…)

Dorabianie się

Zima blokowa [cykl]

Senmarajawaco

Uspokojenie nazwą

Podfruwaje [cykl]

Z historyjnika

Księża z parafii S.

Szachrada

(trawa ma duszę?)

Oberek

(— Anioł nad kołdrą…)

(mrówki…)

Wiersze korytarzowe [cykl]

Jesień chłód

(korytarz…)

Korytarzogląd

Na korytarzu

(po długim ciemnym zapasowym…)

(w korytarzu…)

Korytarzowiec [cykl]

(schodoblok w nocy…)

Nowa dzielnica ze źródłogonem

Sprzed świąt

Życie rusza [cykl]

(noc…)

Wiersze idące

Wiersz siedzący

(aż do wymyślonych świń)

Wyrywki [cykl]

Wyrywki

Poranek M2

Poranek M3

Puk puk

Wyrywania [cykl]

(z kolei rzeczy…)

(poddać się?!…)

Kończenie się

Wyrwy i wyrywasy [cykl]

Ścieżka zdrowia?

— Połóż na swoim miejscu

Krowa

Dojazd do zawieszenia [cykl]

Joginka — Polka

(sieje się…)

(ucieka spod nóg…)

Awanturki [cykl]

Otwarcie

Byk

Gą…

Bajka dla dzieci

(Słyszał lutnię…)

(przechodzi wielbłąd…)

jedzie królowa

Bieś

Sieb do siebie

Sen do snu

Dwie ściany

Zakotłowało się stworzenie świata

Bajka

Sensnon

Na czubkach traw [cykl]

(ta pora…)

(Kapie…)

(trawy…)

(czy trawy mają złudzenia…)

(trawa do góry nogami…)

Zbieg tej miejscowości i mnie

Działka duszy [cykl]

Wariacje reprodukcyjne

Repro

Macedonia

Macedonia babska

Macedonia święta

Macedonia krowia

U siebie w Polsce po podróży

Fafultety [cykl]

Brzydnięcie — zabawa — nagłość

na sks

Łęy

(kałużanie…)

Porytret

Dawna noc

Stara bomba

Krowa do much

Ciągłum

Ukos

Pora

Niejasność

(śniło mi się że to co jest…)

Kuracja „O”

Od nie do nieskończoności

(klap klap…)

Kantata 50 (J.S.B.)

(ę?)

Dom pracy twórczej, zajechałem, a rano

Oyąenie

(Ze sobą bywa różnie…)

Mijają się

(niech się stanie niejasność…)

Za psa

jaki śpiąc z ścian niewychodząc

Odwie — —

Ulica

(Klabzdry ZAIKS-u, larwy listopada…)

Znajomi

Zasłyszane w Sopocie wiecz. ulica

Sitko Mickiewicza

Faramuszki [cykl]

(Kto istnieje…)

Kupą, mości panowie

(dusi się od śmiechu prześcieradło…)

(zmęczona niemówieniem…)

Faramuszki

(czarna nić nieba…)

Pląs

(pióropuchy…)

Czucie

Faraonuszki — wiersze przedegipskie [cykl]

(wyżłobił sobie pod piramidą…)

(Otwierają się drzwi…)

Faramuchy

Fatygi [cykl]

Leżę

(pasma chłodnięcia…)

Piramida

Na umarłego czyli na każdego

Niewidoma stoi w oknie

wiersz za niewidomą

Faramuchy [cykl]

(jeszcze wyżej…)

(dziobią się, topią…)

Przed wyleceniem w dalsze kraje

Nim pociąg ruszy pijak monologuje

Wycieczka do Egiptu [cykl]

Pokłady kultur i przekłady

Chi chi mity

Assuan

(Idę wzdłuż Nilu…)

(Luksor…)

(nieskończoność…)

(tańczy niebo na czubkach piramid…)

(za Garwolinem pole, szaro…)

(Królowa Hatszepsut…)

Białe wiersze od śniegu [cykl]

Jeden sen w lutym

Drugi sen w lutym

Jak byk

Poloty natury

Coś zrobić?…

Głośno-ciche koło

Dopięło się

Odgłośnie ech ścian

(biały śnieg…)

(ciemne, śnieg…)

(biało…)

(ludzie z czarnego śniegu…)

(szarpiemy się tu…)

(Pan Bóg, robota…)

Wiatr w nocy domy

Pod sklepem nieba do tych czas

Wyrzuciłem kwiaty

Dobrzenia [cykl]

(w autobusie…)

(mikrozaury być, odbić…)

(teraz, po powrocie z Egiptu…)

Stefa dalej

(be e e e beee…)

(odkręcone…)

Nowa wiosenna słabocha [cykl]

(na wiosnę…)

(z duszy ciało wyleciało…)

(zmęczenie…)

Spełnienia [1]

Wysokie prawosławie macedońskie

(na ławce pijak…)

Wycofunek

Niewychodzący

Miałem rację, boli

(sz…)

(co? co?…)

(maszyna do pisania i mysz…)

Niezgodność gwiazd

Maszyna do pisania przeskoczyła

Wiersze na wyjazd [cykl]

(mieszkam na chłodnej planecie…)

(kawałek chleba…)

(urlop od siebie?)

(nieboszczyki kwiaty…)

(moje leżenie tu dziś…)

Egipt — kolebka nasza

(szklana rotunda z ludźmi i pieniędzmi…)

Wiersz do obrazów Le. So.

Wiersze do obrazów Le. So. [cykl]

(malował ją starozłotą…)

Wiersz prywatnie napisany na wyłączny użytek dla Le. — malarza

(wiersze…)

Wiersz na wysoki połysk

Względność

Wiersze przelotne [cykl]

Odkrywanie siebie w cudzym mieszkaniu

(na białych liliach…)

(mamy mieszkać w domach…)

Śniła mi się Laura Pytlińska

sen zmiękł

(deszcz czeka…)

(ooosia! osia…!…)

Teraźniejszość

(nie czekam…)

Książę w galarecie

Słowo (zakręca się…)

(przepraszam za raptowny gest…)

Tupole

(wściekłość…)

Życie pozaglobowe

(co z daleka…)

(tu piski, bitwy, mrówki…)

(święto, zachód, pseudoskwer..)

Wampir

Wiersz po wierszu

Wiersze cofane i wybiegające

cofy z podróży macedońskiej [cykl]

W ogrodzie dochodzeń

Wyblakli macedońscy święci z krzyżami na sobie

Spotkanie aż w Macedonii

Wiersze cofane i wybiegające: wybiegi na letnisko [cykl]

Samoomamy

(deszcz osobności bzyczy…)

(machać…)

(być śpi, gdzie świeci…)

Nastrój w trzech osobach

(deszcz naciąga sytuację…)

(trawa pamięć obtańcowuje…)

Faktura spełnienia

Wiersze bez bicia [cykl]

(S)chyłkiem

(wyrzucony garnek…)

(wysiada…)

Wycinanka

Głuchoniema cisza

chodziłem w nocy szosą

Objawienie w leśnym domku

Sielanka

Ktoś radził, i

Bicia w drzwi

(na jesieni wieczorem…)

Wiersze wykapane [cykl]

Mucha [1]

Mucha to ja

W trzy czwarte roku po byciu w Egipcie Garwolin

Jot opowiada

(jedna noc…)

(w epoce skrótów…)

(śniłem się sobie…)

(w grudniu…)

(nie było tego za ludzkości…)

(— UFO lata…)

Gesty i skutki

Spełnienia [2]

Od dwóch

(Bieda z nędzą…)

(rodzenie się…)

(stara kuchnia w Garwolinie…)

Śnieg [1]

Mama w Garwolinie opowiada

Odwroty

(Jestem nad morzem…)

(tłoczy się szafa na ból głowy…)

(A za oknem…)

(z namysłów, zamysłów)

(świt)

śpiewaczki

Moce nocy [cykl]

(blok na mgle…)

(Życie — rzecz zwyczajna…)

Garwolin w zimie [cykl]

(— co mówisz?…)

(Garwolin…)

Na dwie odmiany

Na kilka odmian

(jestem tu na chorobie…)

W oknie Mamy

Naoliwione koło informacji

Słyszałki [cykl]

(Gdy wsiadała królowa do winydy…)

Murfla

Ixa

Pani Ikura

Nos w noc [cykl]

Po nocy raz

Po nocy luz

Noc

(trafia się noc…)

Wieczna nowoczesność

(nie rozklepywać zesłań!…)

Dwie noce nos w nos

(fantazje…)

Pstryk [cykl]

(idą chodzenia…)

(śnieg się zbiegł…)

(czterdziestego piątego stycznia…)

(przełyski szosy…)

(kosztownościorys ułożeń…)

I co tu na niebie się huśtać?

(satelitarność…)

(bicie w bycie)

(Podskakuję do fruwania…)

Świeżożyt

(nagle jestem łowiony…)

(ja międzyplanetarny?…)

(Idę na przezroczyste płoty…)

(jest na niebie…)

(dusza idzie…)

(dreszcze gwiazdami biją do nosa…)

Przejrzenie

(Żółty zmierzch…)

Bury zmierzch wypukły deszcz schody

(leżę pod lampą…)

(niedobrze mi? czy dobrze?…)

Ciemno, płacz dziecka? Cisza

(pbea pba…)

Czerwcowe liźnięcie Różyckiego

Ucieczka przed bezwczasem

Letniskowiec 1

Letniskowiec 2

(gryzie ziemię…)

Niebeztroska ballada o Le.

Duch dotykalny (Jot opowiada)

(marzeniem lenistwa jest niebyt…)

(naprawiać bieg zdarzeń?…)

(wysiądą na Marsie…)

Rosja

(w zamieszaniu…)

Kosmos

Chód pojedynczości

Mucha [2]

(Lu. do mnie…)

(bez czego się jeszcze da?…)

(Ilu od ciszy poległo?…)

Spójrzcie w nocne niebo, tkwi

Pani Hala relacjonuje

(przelecieć…)

Gorączka głowy od życia

Z wierszowego garażu

(Na osiedlu…)

(pustka czarno…)

Sny w gościach (2)

Strojenie się na żarty

Lilie odwrotne

Wielki sen

(stany wojenne…)

(wieczność sypie kwiatami…)

(tren na sen…)

Jak się uwolnić od szajki?

Dzienny sen 1 sierpnia 1982

(wiatr wył…)

Blok naprzeciw legendy

Właścicielka burego kota i kotki w łaty, niedorosłej znajdy opowiada

(stuletnia rocznica…)

Ballada z zakończeniem jak gdyby nie na temat, ale tak się zdarza

(Nałogowo miała rację…)

(na linie…)

Pochwała torby

(otwór drzwi…)

szczegóły marznięcia

(smugi…)

Dwuwiersz przyśniony

(serce wróciło do domu…)

(Wiatr wieje…)

Pan Ursyn

Pani Jadźwinka

Pani Jadźwinka (toczy samomowę)

Wiersze ciotki Anieli [cykl]

Przyjechał yoga do Gwoździoga

wczas

(ogony są od stania…)

Wiersze baby z bloku [cykl]

To lubię

Przed wyjściem

Ten spo…

(na złość temu pod podłogą…)

Wyznanie

(Boli mnie kręgla szyjna…)

(Poeta: a teraz wbrew zwyczajom…)

Wiersze roznosiciela mleka [cykl]

Zagadka i sprzeciw

Jazda

Pieśń swoja

Racjonalizacja

Polot ukarany

Konkluzja

(Mleko…)

Pani Mrówcia

Wiersz Władysława Gomułki

(Nie ma zapałek, sera, mydła…)

Nagrobki na kopki

(byłem-łemby-byłem…)

PDB

Jadzia w hożym młynie czyli depresja uszczęśliwiona

Geistliche Konzert (Śpiewy duchowe)

Kabaret Kici Koci: wiersze Kici Koci wynajmującej barany i robiącej na drutach kiecki [cykl]

Jak powstałam

Kabaret Kici Koci [cykl]

Kabaret Kić Koć

Kwadratowe nagranie Kici Koci

(idzie sobie człowiek…)

(— Kto tam?…)

(Kicia Kocia: Poobijam się…)

(zima…)

(Kicia Kocia na pustym torze…)

(bałagan, garnki w pomyjach…)

Na lato do pociągu z psem

(w drzwiach Kici Koci kartka…)

Paczka

Rano

Wieczorem

Wielka Improwizacja Kici Koci

Trzy i dwie

Garść rozmowy kontrolowanej

(Zima wasza…)

(Stresa wchodzi, nawołuje…)

Kolędowa noc

(Kicia Kocia robi z resztek zapasowej wełny…)

Powołanie Stresy

Walka na sny (Morfeoepistolarium)

(Bł. Siwula: przyprowadziłam Mutanta…)

Telekinezja

Siostra Medyta

Nawiedziny

Amerykańskie Dziady Kici Koci

Jazda do Falenicy (na wigilię do podwarszawskich semiotyczek)

Nowa peruka

Ple-ple

(Rury i krany…)

(Kicia Kocia na melodię Posłałam ja Grzegorza…)

Kicia Kocia, Sybilla i Bł. Siwula

Prze

(Stresa: ząb…)

(Sybilla w progu do Kici Koci…)

(Kicia Kocia siedzi pośrodku zimnego mieszkania…)

(Stresa siedzi u siebie w bloku…)

(mamy już na górnym korytarzu…)

Transcendcentrala

Wylot (utwór naukowo-sceniczny)

(profesor Misia powraca przez morze…)

Jak trzy Eumenidy wybrały się do trzech Hesperyd

(na falach burej ulicy…)

Aneks. Nowo odnalezione niepublikowane prozy

[Jak się dzieci rodzą?]

Babcia pra

[Moja babka Bronisława]

[W Wielki Piątek na placu Dąbrowskiego]

[Muzyka porywa do słuchu, do tańca]

Leszek o sztuce i rozmowy moje z Leszkiem o sztuce

Utwory zachowane wyłącznie w formie nagrań

Nota od wydawcy

Źródła tekstów. Uwagi

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Na osobność, na tę chcianą

wygnał mnie z balkonów,

skwerów z cieniami, z sikiem

sadzawki, z tej mojej Grenady

los, niezłomny, książę;

wyrósł ze mnie, to prawda;

po nitce niecierpliwości;

teraz muszę go tu wciągać,

tego upartego trupa

przyzwyczajonek-czajonek.

12 lipca 75

z cyklu Odczepić się

Wprawiony w wylot
w polot

zaczepiony

na włosku nieba

i poczucia;

tu jest miejsce utajenia

— utajony,

tu jest miejsce ulepienia

— ulepiony,
rozpuszczenia

— rozpuszczony,
zapalenia

— zapalony,

bo to ja sam schodzę

do siebie

sam się nawiedzam, rodzę

i wchodzę

i schodzę

i wchodzę

i schodzę

3 lipca 75

z cyklu Odczepić się

Niebo dostało polotu

— Wyjemy?

— Ruszamy?

— Tylko powrotu nie ma, pamiętajcie,
jak ta hrabianka co w oknie u
niedorozwiniętych wyła i

— no dobra dobra, nikt nie skacze

— to co za

— gdacze gdacze

6 lipca 1975

z cyklu Odczepić się

To nie dlatego że rym

Ale one kraczą, kawczą nieraz z czkawki.

12 lipca 75

z cyklu Odczepić się

Naprzeciw szpary z zorzą

w niebie tym noc i miasto

ale najwyższe kloce już się widzą

w tamtym otworzonym

czerwone

przodami

przyjmują na siebie

pożar przyszłej pory,

nastawanie po bokach

już cieniami było, nim co.

7 lipca 75

z cyklu Odczepić się

Za rozproszeniem

przechodniu

w cieniu

zejść, usiąść

w przechodzeniu

z miasta, z wind

na ukos wieś

do trasy

nie gdzieś

liście wiercą się po rybiemu

nie ja drobię

bułeczkę

mnie drobią

się

zbiegłem

6 lipca 75

z cyklu Odczepić się

W tej perskiej ciszy

w każdą noc pstrą i piórną

słyszę ko ko koturno,

grzee eebie sie

Znam was: zarżniecie noc

jak kurę,

ona pochodzi z Persji też

podobno

w jej cieple siedzi wesz

niejedna.

12 lipca 75

z cyklu Odczepić się

Stuki, warczenia, dokuczają
na górze, skwar

Na dół!

nim co

bez wind!

tylko jakie jest

przyśpieszenie ziemskie

ile czego na ile

z dziewiątego

niedziela 12 lipca 1975

z cyklu Odczepić się

Oprowadzanie

— główny widok — dymią trzy siekierki,

przepraszam, kominy

— lewy: trawa, wprawa, szybowce

— prawy: osiedle bloków,

kopiec ze śmieci fest i rzędem Mokotów.

Więc nie jest tak źle, jak

państwo widzą, a widzą,

co? podejść, proszę, proszę

się, wy… lęk? i ja miałem lęk,

podziałem, brzdęk, wyleciał

15 lipca 1975

z cyklu 19 lipca 1975.
Odwiedziny starego mieszkania

Więcej grzechów pamiętam

Bij się w piersi.

Biję.

Ja dzisiejszy za wszystkich tych

mnie dawniejszych w tym miejscu

i w każdym

wieczne odpoczywanie racz mu

19 lipca 75

Pani Liza

Dostała w spadku ileś, dużo

dostała uśmiechu

— co tu zrobić?

— co tu zrobić?

Zamówiła u Leonarda ten słynny portret.

Teraz się wszystkim przedstawia

— Gioconda jestem

— Gioconda jestem

A może to nie ta?

Nie. nie. Nie słuchajcie.

To plotkarze.

27 lipca 75

Berbera

Zamiata za sobą sporo poezji.

Zarabia piórem.

— Ja już nie umiem chodzić
w krótkich sukniach.

Wchodzi, a Le. woła

— o, przyszła Krysia Leśniczanka.

Nie umie się awanturować.

Kiedy jej w domu

syn cisnął talerzem,

chciał spróbować raz tak

że może lepiej,

to ona stanęła,

straciła orientację.

Wracała z Saskiej z badania serca,

które wypadło dobrze,

wstąpiła,

upał,

wachlowała się spódnicą do podłogi

— Napisz o mnie,

chcę być heroiną noweli,

może być nieprawda,

żeby tylko było „Berbera”.

— Do wtorku

We wtorek

— W autobusie jeden,

wysiadł ze mną.

„Gdzie pani mieszka?”

,,W tym mrówkowcu”.

,,On mi zasłonił cały widok,

chodźmy do kawiarni”.

„E, nie”

— Sąsiadka

od rana pije, do ściany

,,Czy ja mogę przyjść do pani

z psem?

Ja go zabawię”.

„Niech pani przyjdzie”. Przyszła.

Umiała go jakoś zabawiać.

Sama nieraz się boi. Jej mąż myśli, że ona pije ze mną.

Raz wpada ona

„Mój mąż chce mnie ubezwłasnowolnić”.

I kłopot.

Wychodzę dziś do ciebie

on mnie mija, nie kłania mi się, skąd

mówi o mnie

„ona chodzi pijana

cały czas

po klatce schodowej”.

31 lipca 1975

Nowe cztery strony świata z Chamowa

Kiedy tu się wprowadziłem,

patrzę, myślę sobie

— z każdego miejsca są drogi na cztery strony

świata

a tu jak?

Pierwsza strona

Trasa

Wisła

mosty

miasto w górze

— Bo tu to nie wiocha —

powiedział Tadzio —

Los Angeles.

Druga strona

Saska Kępa

stadiony

Targowa, wielka nieporządna

— uważam, że Targowa to dopiero Paryż
a bywalcy

— tak tak
bazary, cerkiew

nowe Pragi w olbrzymich piaskowcach

jakby się kto dorwał do piasku

coraz mokrzejszego w kolorach

pomarańczowy, czerwony,

rudy, fioletowy,

niebieski.

a dalej wielki ogon z Wiśniewa,

Piekiełka, Płud…

Trzecia strona

Grochów

otwarty, działki, forteca Hansena,

Wiatraczne rondo

obraca się na wszystkie strony,

kieruje, puszcza, zatrzymuje.

Na początku ja do Le.:

— Kiedy się jeździ na Grochów?

a on

— raz na rok,

i to nie.

A tu jeżdżę i jeżdżę

na przedmieścia Grochowa,

w gwiazdę,

na kocie łby, na guzikowce,

na wieczory autorskie,

w deszcze, w świty

i w upały.

Czwarta strona

Miało jej nie być,

bo tył Chamowa, i już Wisła.

No trochę bloków, zielsk.

Poszedłem w te zielska,

to Tadzio o tej stronie mówił

— widok na łąki

jak za szwedzkich czasów.

I tak. Jest i szwedzki krzyż. Świerszcze.

I bodiaki, stepy. I krzaki w wodzie.

I niby tego trochę, a tyle że o…

dopiero tu można użyć bujnie

w zielskach większych od człowieka.

1 sierpnia 1975

Wróciłem i w okno

świerszcz

ptaszek

księżyc jeszcze

na końcu pola szybowcowego

siedzi mgła.

Tam lubi siadać zorza.

Już wisi wyżej

nadlatuje.

z 30 na 31 lipca 75

Żeby złowić uniesienie

trzeba się przyczaić

ale nie za chytrze

trzeba kucnąć, wstać,

podejść do okna,

zejść

albo w namyślonych długościach

robić swoje

odwieczne

wtedy czai się, czai się

ono

tu tu

samo

już jest

31 lipca 1975

Szare
zielone
miotłowce

święte krupniki

chrzany

otomanowce

żółte oczy, żółte oczy

i wszystkie kaszane

pamiątkowce

to one pokrywały Warszawę

w gruzach, na niej stały,

Nie zamiatały.

A teraz opatrują, kryją

od rozbiórki

31 lipca 75

A kiedy nie jestem tam na nowym
a tu na starym

to nagle

tam

myślami

oknami

wlatuję

i wylatuję

wlatuję

i wylatuję.

31 lipca 75

Patrzeć
w oddalenia

skaczą

kolejności

zachód

na wschodzie zielenie

na chmurach i ziemi

na linii otwockiej

słońce

sunęło

łapało

stację za stacją

dojechało

2 sierpnia 1975

Uczta gazetowa

— Więc już wiedzą co robić ze śmieciami. Będą rozprasowywać. Karoserie samochodów też. Wszystko.

— Karoserie łatwiej niż te mokre po jedzeniu. Będą pewnie coś z tego robili. Jak prasowane, o, meble. Dla nowożeńców.

— Może ubrania.

— Tak. I domy. Śmiecie będą szły na domy. Jedna do drugiej będzie się chwaliła „ja to jeszcze mieszkam w prefabrykacie, nie w śmieciowcu”. Czekaj, bo muszę cię doprowadzić do środka wiaduktu, tam dopiero jest przejście, a potem do przystanku musimy się cofnąć kawał drogi. — Mówię do Jadwigi, bo ją prowadzę koło Dworca Gdańskiego, w upał. To ona mi te wiadomości. — Epoka rozprasowywania.

— I nieprzechodzenia.

— Tak, chcieliby jak najluźniej zabudowywać, ale wtedy się rozciąga, trzeba dowozić, ale do dowożenia trzeba dojść, przejść, a oni nie lubią dawać przechodzić.

5 sierpnia 1975

Rwanie piękności

— Postój tu, na chodniku, a ja pójdę rwać baobaby, tylko tam dalej.

— Dobrze dobrze

Wracam z baowachlarzami

— o, jak prędko — Jadwiga na to, prowadzę ją z tym pod sklep.

— Tu chwilkę poczekaj.

Idziemy z zakupami, z liściami, z ognichą do windy, pies bokser przed swoimi drzwiami ogląda się, daję mu powąchać

— Zaraz zaraz, wszystko wymaga wysiłku, ty usiądź tu, z tobą spokój, tu te zielska do tamtych starych, zmienić wodę, oj jakie ciężkie

— No właśnie

— No już, więc w tym zielonym dzbanie były gladiolusy, trochę przywiędłe, w wisiorach w różnych kolorach czerwieni, fioletu, takie indyki, nad nimi ogromna kumosa, taka choina z listkami i krupkami, pamiętasz takie

— tak, białe

— biało-zielone

— a tak

— i teraz te łopuchy, szmaragdowe, z tym razem więc od góry choinka, a od dołu wielka ćma paroskrzydłowa, zielona, z indorami. Tak, co lepsze na front, o, a tu po prawej stronie wysokie zielska zasuszone, do tego teraz dołożony dzisiejszy koper dziki, wyobraź sobie łodygi i pięćdziesiąt spadochronów… to razem jak ze starego podręcznika zielarskiego, w koper wetknąłem trzy zasuszone polskie mimozy, znów stara szkoła, po tej hrabinie, co prawdziwe szmaragdy podbijała zieloną bibułką.

Przyszedł Tadzio

— o, koper polny — spróbował — ma smak mydła.

Przyszli inni goście. Wyjąłem ognichę, ileś pawich piór z żółtymi kwiatuszkami na łodydze

— widzicie, to takie pióropusze niosą z dwóch stron, pośrodku papież w lektyce wysoko, wszystko się kiwa, w tłoku, znacie z telewizji?

Goście spytali

— Czy pan sam?

— Właśnie, czy ty sam to układasz, czy ktoś ci układa te kwiaty?

5 sierpnia 1975

Rodowodowo

Agnieszka powiedziała

— Chamowo, to brzmi starożytnie, Cham z Biblii

— Aha

A Tadzio

— Mnie to się kojarzy z ciotką, Chamonową. Powinno się pisać przez samo H.

— Nie nie.

— Nie. Ona ze swoją cjocią po wydostaniu się z Rzezi Humańskiej przyjeżdżała na letnisko tu, prawda? z dwiema służącymi…

[10 sierpnia 1975]

Zupełnie z przypadku

z zapędu na zakupach

rano

znalazłem się w środku Pragi

ale z boku

pod wierzbami, między wierzbami

miałem dwadzieścia minut do otwarcia poczty, usiadłem w trawie, patrzę

— jakie piękne

co za dzień

co za planeta!

one gałęziami głaskały powietrze i trawę

— o, jak tu dobrze

— Jestem dobrym odbiorcą

Tak. Sprawa odbioru ma wielkie znaczenie. I nadania. W ogóle odbiór — nadanie. Bez tego — obiektywność, taka sucha, że nic niewarta.

12 sierpnia 1975

z cyklu Letnie siły

Wyścig księżyca z ciemnem

ciemna z ciepłem,

ciepła z rozwidnianiem

i z moją energią.

Czasem starcza,

czasem nie.

Dziś ciepło, po wyspaniu

noc — patrzę — początek, nastawiłem płytę,

z zakonnicami na starym mieszkaniu

— Le. w Wenecji —

usiadłem na balkonie, w placu,

słuchałem, zerwałem się

do tramwaju, co tyle ludzi?

Cały plac pod Pałacem w tłumie

lampki po krzakach, nocne stragany

— Święto „Trybuny Ludu”.

Poleciałem po Jadwigę,

z nią na Żoliborz,

tam Romana z Adą z psem

znalezionym

do wąwozu

dookoła Cytadeli,

woda

wierzby

mur

ławeczka

fontanna,

do tego księżyc,

odbicie,

posadziłem Jadwigę z pantoflem

prawie w wodzie

tłumaczymy jej, jak tu

wierzby rosną, moczą się,

słupy, jasnozielone, do wody

i znów z wody,

odwiozłem Jadwigę, siebie

na Chamowo, tu dalej księżyc,

wisi, mnie kusi

ale rozum nie daje

iść w dżunglę tutejszą.

Nie tracić za dużo uwagi

na chodzenie, wypatrywanie

autobusu; gołąbki podobno

za dużo tracą na fruwaniu,

brak im już na inteligencję.

Świat można jeść w każdym miejscu,

tylko żeby mieć trochę siły.

W nocy z 23 na 24 sierpnia 1975

z cyklu Data w oknie

W dół

ciemno

cienia

róg

beton

księżyc

ja

pola

wysoko

krańce lamp

odwrócenia

z 31 sierpnia na 1 września 1975

z cyklu Data w oknie

gwiazdy

pusto

księżyc

wysoko

ja

bloki

czarno

psy

pola

uliczki

róg

beton

pierwszy wrzesień

jeszcze śpi

z 31 sierpnia na 1 września 1975

z cyklu Data w oknie

Na Wiśle gnieżdżenia się.

Krzaki.

Piszczą.

Gwiazdy.

Od Siekierek wsiowsko

psio.

z 31 sierpnia na 1 września 1975

z cyklu Data w oknie

Szaro w dole, snowo

Chamowo

filmowe miasteczko

do przezroczystości

nikt nie idzie

nic nie jedzie

niebo się przestawia

1 września 1975

z cyklu Data w oknie

Niebo się przestawia

ogonem

zorzy

pierwszy wrzesień

budzi się, niesie się.

z 31 sierpnia na 1 września 75

z cyklu Data w oknie: podejść, jechać

Sen na starym mieszkaniu

Skręciłem w bramę na Nowolipiu.

Stary dom. Powąchać w środku.

Wypadek? No to przy okazji. Przy murze.

A tu nosze chcą się zderzyć ze mną.

Przeskakuję, przefruwam. Cztery trupy.

Dzieci niosą, mówią:

— Oni jeszcze ożyją, oni żyją.

Piąte w nogach. Też?

Wychodzę, uciekam, dzieci za mną

— Wariat!

Tą uliczką? Nie tą? Do obok. Żarnowiec.

Tańczymy. Zamiatamy. Izbę.

Wchodzę do drugiej: Le. i Misio Holender

— Przyjechaliście?

Le. do mnie na Misia

— Jak ci się podoba to dziecko?

Budzę się. To ja przyjechałem

ożywiony, przyniesiony

na starą kanapę

na te moje nosze

ze spłoszonych stron.

3 września 1975

z cyklu Data w oknie: podejść, jechać

Duch niespokojny,
bo mu dobrze

Przyjechałem na stare mieszkanie.

Przemieszkałem. Przenocowałem. Wstałem.

Na Żoliborz i z powrotem.

Jestem.

Śpiewają.

Co ja chcę? Co ja chcę?

Kwiaty kupione. Niepokoją.

Wyjść wyjść.

W środku siebie woła

zostać zostać.

Płyta idzie, namawia.

Wyjść i zostać. Wyjść i zostać.

To jak? Wszędzie dobrze.

I to jest ta święta rozrywka.

Rozchodzić się w sobie

powiać

a myśleć swoje.

z 4 na 5 września 75

z cyklu Data w oknie: podejść, jechać

Marszałkowska jak hamak
poranniutka

wygodniutka

bujaj mnie, psiajucho!

jeszcze szarutka

wrzesień, piąta

wrzesień, szósta.

Jak ona szybko sztywnieje,

nabzdycza się

a to pali a to wieje

rozindycza się

jak leje — też.

To nasz czar — tyle nas.

To nasz wróg — tyle nas.

Ale jak rozciągnąć nas w niej

na czas,

to się nam nadziało

oo

11 września 1975

z cyklu Data w oknie: podejść, jechać

Szarożółte pomglone

zniebieszczone

zróżowione.

Pomoczone

bo to Wisła.

Ruchome

bo jadę.

Wschód.

Powrót.

Do domu.

Zachodzę.

11 IX 75

z cyklu Będą nas malowali

obgryzą cię.

kogo?

mnie?

z cyklu Będą nas malowali

Księżyc

miodowe ciepło

jak zimno to nie ma miodu

lato się urwało

z powrotem

Wyglądanie stworzenia

10/11 IX 75

Przesuwa się, przegwieżdża.

Małe okno.

Stanięcie.

Uwijają się dokoła siebie niskości.

Noc

rwie do tyłu

rano

ziemia paruje.

Lepi się.

Drzewa.

Jeszcze nie ma zwierząt.

z 10 na 11 września 75

Wyjrzenie stworzenia

10/11 IX 75

Do dnia

Dnieje.

Jestem.

Niestworzone.

Jestem tkwi.

Jestem przenika.

11 września 75

Jestem   nie znika

em        znika.

Jest jest i jest, są.

11 IX 75

Ale tam!

Jestem zanika.

Zasuwa się jak kurze oko.

Głupieje.

11 IX 75

Się jest

Ale nie to że samemu

11 IX 75

samo

się

lata

skąd ono się

?

może to ten co

jestem

11 IX 75

Słońce, pętla tramwajowa.
Zmęczenie.
Ona opowiada mi

— Była taka Tosia Blumenfield

przed wojną, wiesz, wyszła

za hrabiego, mówili

niedobrane małżeństwo

bo on szedł w cieniu

a jej kazał z zakupami

po drugiej stronie tam gdzie słońce

— To nie mogła przejść na tą?

— a

Dokończenie na pętli

— C jedzie, prędko!

— oj, noga

— co?

— noga, coś mi z nogą

— aa

18 września 1975

z cyklu Zabieganie o trwanie i wyjście

Chłodno.
Wsiadam.

Jadę

przez przypalane światłami.

Siedzę wysoko.

Obok wyżej

jeszcze wyżej

na kolanach

dziecko z dykcją:

— niektórzy mieszkają na sklepach

— nad sklepami

— to jak oni schodzą?

5 X 75

A jak cisza nie

to responsoria, Menuhiny, Bachy

odkręcane z płyt

słucham

dopiero co

przyjechałem

tak jakby

nie na stałe

ale z przedłużeniami

do

znudzenia

bez rusztowań

cieplej, szarzej

Mokotów

w rozwodnieniu

różowe lotnisko

nawet się kłócą

głowami

o sypanie i zgrzyty

10 grudnia 1975

za

mach

jeden

grudniowy

oknem

na świat

po podniułu ła-

godny dny

przypomnieniowy — co i w lecie — się

to dużo i więcej

10 XII 75

— Dawniej konstruowałeś

— dawniej pan budował

Wiersze.

Nareszcie wiem

teraz

wydrążam,

wyosobniam,

żeby nie zapchał wióreczek.

10 grudnia 1975

W y d ł u b u j ę

wydłubuję

10 XII 75

z cyklu Garwolin i z powrotem

Wróciłem od siostry Matei, śpię

Przytomność w bańkach do góry

gdzie jestem?

co to?

macam

szafka

— a, to siostry Matei

ona coś

— uczennice umieją lepsze szafki

zaraz zaraz

zjawa

odkorkować

jawa

szafka

moja

11 grudnia 1975

z cyklu Garwolin i z powrotem

Szosa do Garwolina

Jedziemy.

Staje.

Wychodzi.

Tamci gadają:

— nie, on wcześniej robił

— umarł

— w firmie

— firma płaci
— może nie zapłacił wszystkiego?

Ci patrzą

— Długo?

— Pojedziemy?

— Może wysiąść

Przechodzi cielę

za babą.

Szumią samochody.

Ten gazetą.

Koń.

Spokój.

— Cholera — za mną

cichutko.

Dwie wsiadły, mówią

— do drugiego autobusu!

Wziął narzędzia

— widocznie pomaga.

To inny zepsuty?

Oglądam się, stoi.

Aha.

Już. Jako dobrzy

ruszyliśmy.

Przystanek.

Nowi.

Teraz dopiero

— za pięć jedenasta,

pięć po jedenastej,

— Bylibyśmy w Garwolinie
Bylibyśmy w Garwolinie.

— I to żeby śnieg, zaspy

Na to nowej stary

— Zepsuł się.

Żeby nasz.

A to koledze.

Grzeczność.

Pasażerowie?

Czekają.

Nie wolno.

11 grudnia 1975

z cyklu Garwolin i z powrotem

Tłok

Jeszcze powiedzą

— Taki młody, a tu —

Tak patrzę i patrzę w to okno

a lata jadą.

z cyklu Zimna planeta

o-

twarty śnieg

mró

19 XII 75

Śnieg pada

odgrzebuje

tyle

wstaje

chodzi

mijam

uczniów

schodki

szuflę

woźnego nachylonego

psa

też dzisiejszego

na wieczorowego

wącha

od niucha do niucha

psa szesnastowiecznego

też go wołali,

na niego czekali

19 grudnia 1975

Dowcipy pana Juliana
u mnie

Agnieszka, Anula, Malina:

— Tu nie ma balkonu.

On

— Ale będzie.

Tłumaczę niewidomej Jadwidze

— Agnieszka ma sweter

— koralowy

— koralowy, spódnicę

— w takie, popatrz, kropeczki

— nieszkodliwy rzut

a pan Julian wolniutko:

— to można wyp-rać

23 grudnia 75

Szaro

wron

jak śniegu.

Czarnego

28 XII 75

Gałąź choinkową

dostałem

stała

wyrzucam

sfruwa

z zakrętami

jak anioł

patrzę

z nieba

kto by…

28 grudnia 1975

z cyklu Nowy Rok

M’teki przechodzili

tańczyli

grajcara

Prokofiew