© Copyright by Jolanta Bujnowska, 2025

© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2025

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żaden fragment tekstu nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy i autora.

Skład i łamanie: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Projekt okładki: Rafał Marcinkowski

Ilustracje: opracowanie własne autorki z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi graficznych

Zdjęcie: aim-Studio Maciej Borkowicz

Redakcja: Magdalena Wojcieszak

Korekta: Agnieszka Kwaterska, Iwona Stachowicz

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl

Książka wydana
w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN 978-83-8308-924-9

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel. 71-344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

Piszę z myślą o Tobie, córeczko.

With love, mama

Piszę tę książkę dla Ciebie – Kobiety.

W żeńskiej formie, bo chcę, żebyś poczuła się jak w rozmowie z kimś, kto rozumie Twój świat.

Jeśli trafisz tu jako mężczyzna – witaj.

Wierzę, że słowa i tak odnajdą drogę do Ciebie, jeśli tylko zechcesz słuchać.

Niech ta forma nikogo nie wyklucza, a mnie pozwala mówić sercem, swobodnie, bez zgrzytów językowych.

Dziękuję, że tu jesteś!

Co inni mówią o tej książce

Ta książka da Ci uczucie wielkiej ulgi. Zbyt często wyobrażamy sobie oczekiwania innych i potem działamy wedle tych wyobrażeń. Przez to tłumimy emocje, wkładamy maski, marnujemy energię. A przecież wszyscy mamy cechy, wokół których warto budować własną siłę. Jak je w sobie znaleźć? Przeczytaj!

Beata Tadla
dziennikarka, prezenterka telewizyjna i radiowa

Nie ma tu presji, żadnej checklisty sukcesu – jest czuła prawda o tym, że rozwój zaczyna się od zatrzymania, a nie od pogoni. Czytając tekst Jolanty, miałam wrażenie, że ktoś wreszcie nazwał to, co od lat czułam: że jestem wystarczająca taka, jaka jestem. Ta książka nie krzyczy – ona towarzyszy, nie poprawia – tylko przypomina, że mam już w sobie wszystko, czego szukam. To nie jest poradnik, to spotkanie – głębokie, intymne, moje.

Dorota Deląg
aktorka, dziennikarka, mentorka, twórczyni podcastu Eksperyment, autorka e-booka Twoja marka to Ty

Dla mnie ta książka była jak oddech. W świecie, w którym rozwój osobisty często bywa wyścigiem po lepszą wersję siebie, książka „Rozwój osobisty 3.0” jest jak łagodny głos rozsądku i autentyczności. Jolanta Bujnowska nie oferuje gotowych recept ani motywacyjnych sloganów – zamiast tego zaprasza czytelnika do szczerego spotkania z samym sobą.

Głębokie, pełne refleksji podejście łączy naukę, duchowość i praktykę życia codziennego. Książka porusza ważne tematy – od mitów pozytywnego myślenia, przez rolę emocji i ciała w procesie zmiany, po potrzebę regeneracji i zwolnienia tempa. Szczególnie poruszające są historie realnych osób, które dodają autentyczności i pokazują, że rozwój nie zawsze jest linearny – ale zawsze jest ludzki.

Ja odczytałam tę książkę jako delikatne towarzyszenie – nie jako przewodnik z gotowymi rozwiązaniami, ale bardziej jako obecność. Cenię to, że Jolanta nie moralizuje, nie narzuca – po prostu dzieli się doświadczeniem i zostawia miejsce na moje własne wnioski.

Polecam ją z serca każdemu, kto choć raz poczuł się zmęczony presją rozwoju. Bo ta książka nie pcha do przodu. Ona mówi: Tu, gdzie jesteś, już wystarczy, by zacząć naprawdę być.

Elżbieta Jeznach
wydawca i redaktor naczelna czasopisma „Businesswoman & Life”

Książka Joli Bujnowskiej to zaproszenie do autentyczności – do odkrywania naszej prawdziwej natury i czerpania z niej siły, która jest jedynym naprawdę skutecznym napędem w działaniu i budowaniu relacji z innymi.

To transformacja zamiast buntu, przebaczanie zamiast walki, odpoczynek i troska o siebie zamiast nieustannej pogoni za czymś, co wcale nie musi być naszą drogą.

Autorka zaprasza, byśmy potrafili się zatrzymać – i nie traktowali tego jak straconego czasu w wyścigu po sukces, lecz jak kluczowy etap rozwoju. To właśnie wtedy możemy usłyszeć swoje najprawdziwsze Ja i dzięki temu poszukać właściwych proporcji w życiu.

Polecam tę książkę każdemu, kto chce zamienić gonitwę w mądrą podróż – z lekkością, odwagą i uważnością na siebie.

Dorota Koziara
projektantka, artystka, kuratorka międzynarodowych wystaw

To nie jest kolejna książka o samorozwoju. Ta pozycja, to must have dla każdego, kto ma dość powielanych sloganów ze świata rozwoju i edukacji. Pozwala spojrzeć na swoje życie bardziej pobłażliwie, ale nie z pozycji ofiary, tylko świadomego i dojrzałego człowieka. Pomaga w treningu uważności i zbudowaniu autorytetu w jego najlepszej postaci, czyli dla siebie samego. Wsłuchaj się w melodię swojego wewnętrznego głosu i zaufaj jej – gwarantuję, że czeka Cię piękna przygoda :)

Olga Palka
przedsiębiorczyni, właścicielka i prowadząca program na YouTube Opal w kamerze

Rozwój osobisty 3.0 to książka, która przypomina, że prawdziwa zmiana zaczyna się od spotkania z samą sobą. Autorka prowadzi czytelnika z czułością, ale i świadectwem – pokazując na samej sobie, że rozwój nie musi być wyścigiem, lecz drogą ku wewnętrznej sile i spójności. To mądra opowieść o tym, jak wsłuchać się w siebie, zaufać własnemu rytmowi i tworzyć życie, które naprawdę karmi, a nie wypala.

dr n. med. Preeti Agrawal
lekarka, założycielka IMC Centrum Zdrowia oraz Szkoły Świadomego i Zdrowego Stylu Życia

Ta książka to dla mnie prawdziwa odtrutka na presję bycia „idealną” i ciągłego poprawiania siebie. Jola pokazuje, jak ważne jest, byśmy wreszcie przestali uciekać przed swoimi emocjami i zamiast tego odważyli się je usłyszeć – z całą ich prawdą, nawet jeśli bywa niewygodna (a nietety jest). Autentyczność, o której pisze, to nie jest tylko modne hasło, ale zaproszenie do głębokiego, serdecznego spotkania ze sobą samym. Książka uczy, że prawdziwa siła nie tkwi w perfekcji, lecz w odwadze, by być sobą – z całym bagażem swoich uczuć, lęków i radości. Czytałam ją jak rozmowę z bliską przyjaciółką, która mówi: „Masz prawo czuć i być naprawdę sobą”. Polecam każdemu, kto chce zrzucić ciężar udawania i zacząć żyć naprawdę – w zgodzie ze swoim sercem

dr Sylwia Książek
doktor nauk społecznych, ekspertka strategii HR

Nie każda książka potrafi towarzyszyć człowiekowi w kryzysie. Ta – potrafi.

Jako osoba, która od lat wspiera innych w momentach przełomu, wiem, jak łatwo wpaść w pułapkę presji, że musisz coś ze sobą zrobić.

Ta książka nie pogania, nie naprawia. Ona zaprasza, żeby się zatrzymać, usłyszeć siebie, odzyskać swój wewnętrzny głos, który w hałasie życia łatwo zagłuszyć.

To nie jest kolejny podręcznik do rozwoju, to lektura głęboko transformująca. Jest jak mapa powrotu do siebie.

Jeśli jesteś na zakręcie, w momencie zatrzymania lub szukasz nowej jakości w swoim życiu – sięgnij po tę książkę. Poprowadzi Cię łagodnie, ale odważnie – do wewnętrznej prawdy, która nie potrzebuje cudzych instrukcji. Zostawi Cię z poczuciem sprawczości i wewnętrznej MOCY, że jesteś jedynym kreatorem swojego życia, i że wszystko, co najpiękniejsze, dopiero przed Tobą.

Martyna Guba
ekspertka aktywizacji potencjału, doradczyni w kryzysie i przełomie, CEO Banku Pomysłów, Platformy EGO™ i 14 autorskich projektów rozwojowych

Czas na zmianę myślenia o rozwoju osobistym. Dla mnie od zawsze rozwój osobisty był rozwiązaniem i sposobem na wszelkie trudności osobiste, zawodowe, małe i duże kryzysy. Dzisiaj rozwój jest dla mnie ciszą i czasem, kiedy podążam za sobą, nie ze strachu, a z miłości. Książka Joli to przewodnik w drodze do Siebie. „Kim jestem, jeśli przestanę siebie poprawiać?” – do tego pytania będę wracać wielokrotnie. Dziękuję.

Joanna Idzikowska
przedsiębiorczyni, fundatorka Fundacji Serca Kreacja, autorka książki Mocna jak stal

Ta książka jest jak lustro, w którym po raz pierwszy możesz zobaczyć siebie naprawdę – bez masek i oczekiwań świata. To nie jest przewodnik po sukcesie, to zaproszenie do tego, byś w końcu usłyszała własny głos i zaufała sobie.

Aleksandra Beyer Nunes
CEO i założycielka The Future Female – globalnej inicjatywy wspierającej kobiety w budowaniu kariery, pewności siebie i przywództwa

Rozwój osobisty 3.0

Dlaczego 3.0?

Jak znaleźć swój sposób na życie? Jak budować życie świadomie?

Pamiętam moment, kiedy zaczęłam patrzeć na rozwój osobisty inaczej. Niby miałam już swoje doświadczenie życiowe, sprawdzone sposoby i strategie, ale w głowie wciąż wracało pytanie: o co w tym wszystkim chodzi?

Jak rozwijać się bez presji, bez poczucia, że życie to kolejne zadanie do zrealizowania? Jak poszerzać horyzonty i zapraszać do siebie energię, która karmi – nie wypala? Moc, która płynie z obecności, nie z walki. Jak odnaleźć swoją ścieżkę w świecie pełnym głosów, które mówią Ci, jak żyć? I wreszcie – jak nauczyć się być dla siebie towarzyszem, a nie sędzią? Przewodnikiem, który słucha, a nie pogania?

To były pytania, które szczególnie mocno zaczęłam sobie zadawać, gdy patrzyłam na moją dorastającą córkę. Chciałam pokazać jej, że rozwój nie oznacza wiecznej presji na bycie najlepszą wersją siebie i pogoni za sukcesem, ale umiejętność budowania życia świadomie, w dobrostanie i w zgodzie ze sobą. Doświadczania życia takiego, jakie jest, z wybieraniem dla siebie najlepszych ścieżek, aby podróż przez życie była harmonią pomiędzy wyzwaniem a komfortem.

Zdałam sobie sprawę, że nie potrzebuję kolejnej techniki ani gotowej formuły. Potrzebuję podejścia, które uwzględnia mnie – moje doświadczenia, intuicję, wartości. Podejścia, które nie powie mi, że muszę coś zrobić, ale raczej zada pytanie: Czego tak naprawdę chcę?

Tak narodził się pomysł na rozwój osobisty 3.0 – podejście, które nie daje gotowych recept, lecz inspiruje do szukania własnej ścieżki. Nie sprowadza rozwoju do listy zadań sukcesów, ale otwiera przestrzeń na eksperymentowanie, refleksję i autentyczność.

Chciałabym, żeby ta książka nie była instrukcją ani poradnikiem, ale zaproszeniem do wewnętrznego procesu.

Do refleksji, dzięki której możesz lepiej poznać siebie.

Do ciszy, która prowadzi Cię głębiej.

Do kontaktu z tym, co prawdziwe – nawet jeśli kruche.

Niech będzie światłem, które pomoże Ci odnaleźć własną drogę w gąszczu metod, strategii i powinności.

Bo rozwój to nie zbiór narzędzi. To proces, który zaczyna się od pytania: kim jesteś i kim chcesz się stawać?

Moja intencja jest prosta: wspierać. Siebie i Ciebie.

Nie po to, by naprawiać – ale po to, by przypomnieć, że jesteś wystarczająca już teraz.

To nie jest książka, która ma Ci powiedzieć, jak żyć.

To nie zbiór zasad, które masz wdrożyć.

To zaproszenie do spotkania ze sobą – taką, jaka jesteś. Bez masek. Bez przymusu.

Kilka słów o głosach kobiet, z którymi się spotkasz.

Ta książka bowiem to nie tylko moje słowa.

To także głosy innych kobiet, które żyją swoją prawdą.

Każda z nich przeszła swoją drogę. Czasem cicho. Czasem z krzykiem. Czasem z niedowierzaniem, że można wybrać inaczej. Ale wybrały – odwagę, autentyczność, spójność.

Ich historie, odpowiedzi i myśli znajdziesz w ostatniej części książki – jako „Głosy Mocy”.

To nie są ekspertki od idealnego życia.

To kobiety, które wracają do siebie – z sercem, pokorą i siłą, która nie potrzebuje udowadniania.

Niech będą Ci towarzyszami. Światłem. Czasem lustrem.

A czasem po prostu cichym: „ja też tak miałam”.

Jeśli to, o czym piszę, rezonuje z Tobą lub Cię zaciekawia – zapraszam dalej.

Ewolucja rozwoju – od schematów do autentyczności

Rozwój osobisty to proces, którego byłam świadkiem i uczestniczką.

Skupię się na ostatnich 20 latach i przypomnę czasy, które nazywam 1.0 – gdy rozwój osobisty traktowany był jako zbiór reguł i strategii. Szkolenia, techniki sprzedaży, negocjacji, produktywności. Było to podejście twarde, nastawione na efektywność, ale często ignorujące emocje, indywidualność i kontekst życia. Kto się nie dopasował, ten nie nadawał się do sukcesu. Pamiętam dobrze te czasy, ponieważ wtedy zaczynałam swoją karierę zawodową i doświadczenia z tamtego okresu nazwałabym okresem dziel i rządź. Był to okres wczesnego kapitalizmu, wówczas część osób z otwartą głową szybko się bogaciła, rozwijając swoje biznesy. Był to również okres rozkwitu korporacji globalnych w Polsce, gdy ważne były procedury, zasady, procesy – człowiek był tzw. personelem lub pracownikiem.

Potem przyszła wersja 2.0 – wielka fala różnorodności: od „guru” i mówców inspirujących, przez fizykę kwantową, po afirmacje i inspirujące historie o tym, że możesz wszystko. Połączyliśmy psychologię, neurobiologię i coaching, co wniosło wiele wartości. Wtedy człowiek zaczął być zasobem lub kapitałem. Pojawiła się też nowa pułapka: presja na bycie wiecznie pozytywnym, produktywnym i pełnym energii. Po prostu zwycięzcą.

Co wnosi rozwój osobisty 3.0?

Po pierwsze – odchodzimy od toksycznej pozytywności

Klasyczne podejścia opierały się na haśle „myśl pozytywnie, a wszystko się ułoży”. W wersji 3.0 uznajemy emocje – także te trudne. Smutek, złość, frustracja – to nie oznaki porażki, tylko ważne komunikaty. Zamiast je ignorować, uczymy się z nimi pracować, świadomie je przeżywać i integrować.

Po drugie – integrujemy naukę i duchowość

Rozwój nie musi wybierać między racjonalnością a intuicją. 3.0 łączy podejścia – korzysta z badań naukowych i neurobiologii, ale nie odrzuca wewnętrznej pracy i głębokiego kontaktu ze sobą. Tu jest miejsce i na medytację, i na teorię motywacji, i na praktykę uważności, i na analizę danych.

Po trzecie – patrzymy szerzej niż tylko na JA

Rozwój osobisty to nie tylko pytanie – jak budować siebie, ale także – jak moje działania wpływają na innych. Wersja 3.0 uwzględnia relacje, kontekst kulturowy, systemy, w których funkcjonujemy. Rozumie, że nie działamy w próżni – nasze przekonania, wybory i decyzje są osadzone w świecie.

Po czwarte – od narzędzi do procesów

Tradycyjny rozwój kochał listy: „7 kroków do sukcesu”, „5 zasad pewności siebie”. Działało? Czasem tak. Ale często nie. Dlaczego? Bo życie nie przebiega według listy zadań. W Rozwoju 3.0 skupiamy się na dynamicznym procesie, w którym uczysz się prowadzić siebie w zmieniających się warunkach. Chodzi o elastyczność, uważność, zdolność do reagowania – nie o sztywne metody.

Po piąte – ciało jako fundament długoterminowego rozwoju

Nie ma prawdziwego rozwoju bez kontaktu z ciałem. A to oznacza nową jakość – nie tylko dbanie o zdrowie, ale świadome wsłuchiwanie się w to, co ciało mówi. To przejście od kontroli do współpracy. Od ignorowania do integracji.

Po szóste – regeneracja to nie luksus, ale warunek rozwoju

Zamiast jedynie promować mindset wzrostu, uczymy się czegoś równie ważnego – mindsetu regeneracji. Odpoczynek, sen, bycie offline, cisza – to nie odpady z kalendarza, ale fundament rozwoju.

Po siódme – od guru do własnej mądrości

W rozwoju 3.0 to Ty jesteś ekspertem od swojego życia. Mentorzy, autorzy, przewodnicy – są ważni, ale ich rola to wspieranie, nie prowadzenie za rękę. Nawet najbardziej szanowani nauczyciele – jak Joe Dispenza, David R. Hawkins, Simon Sinek, Brené Brown, Deepak Chopra czy Eckhart Tolle – mogą być inspiracją, ale nie powinni być absolutnym autorytetem. Nie ma jednej drogi. Każdy z nas ma inną historię, inne talenty, inną gotowość.

A więc czym naprawdę jest 3.0?

To rozwój, który nie narzuca gotowych rozwiązań, ale zaprasza do refleksji i eksperymentowania. Daje przestrzeń na zwątpienie, zatrzymanie, powrót do siebie.

Rozpoznaje, że jesteś kimś więcej niż sumą swoich celów i osiągnięć. To podejście, które widzi w Tobie człowieka – emocjonalnego, społecznego, duchowego – a nie projekt do ulepszenia.

To także zachęta, by spojrzeć na rozwój nie jak na ścieżkę, którą trzeba przebyć jak najszybciej, ale jak na podróż, w której każdy krok jest ważny.

Rozwój 3.0 to zaproszenie do zatrzymania się i zadania sobie najprostszych, a zarazem najtrudniejszych pytań:

Kim jestem, kiedy nie gonię za niczym?

Czego naprawdę potrzebuję?

Co jest dziś dla mnie ważne?

Dlaczego właśnie ja o tym piszę?

Pisząc Rozwój osobisty 3.0, porządkuję lata własnych szkoleń, nauki, eksperymentowania i doświadczania – po to, byś Ty mogła spojrzeć na rozwój w sposób wielowymiarowy. Zobaczyć moją drogę, zainspirować się, jeśli chcesz – i wziąć z niej tylko to, co naprawdę Ci służy.

Mam też bardzo osobistą intencję: chciałabym, by ta książka – moje przemyślenia, wątpliwości i odkrycia – była kiedyś jednym ze źródeł dla mojej córki. Świat, w którym dorasta, pełen jest szumów, pozorów, etykiet. Mam nadzieję, że znajdzie tu coś, co pomoże jej rozpoznać w przyszłości to, co naprawdę ważne. To, co prawdziwe. A potem pójdzie swoją drogą.

„Absorbuj to, co jest przydatne, odrzuć to, co nie jest,
dodaj to, co jest unikatowe”.

Bruce Lee

Nie tworzę tej książki jako teoretyczka, która tylko obserwuje i analizuje trendy. Piszę ją jako praktyczka – od ponad 20 lat działam w świecie biznesu. Zarządzałam zespołami w globalnych korporacjach, pracowałam w środowiskach pełnych presji, celów i wyścigu po więcej. Widziałam, jak z roku na rok rosną oczekiwania wobec ludzi. Jak rozwój osobisty staje się kolejnym punktem w kalendarzu, a ulepszanie siebie kolejnym obowiązkiem. Sama też przez wiele lat uczestniczyłam w tym biegu. Na własnym ciele czułam skutki chronicznego stresu, a w głowie nosiłam lęk przed porażką. Próbowałam nadążyć. Stawać się lepszą wersją siebie. Aż pewnego dnia… przestałam. Zatrzymałam się. Dziś po prostu jestem. A słowo „wystarczająca” stało się dla mnie nie tylko afirmacją, lecz także symbolem zmiany. Historią, którą opowiem Ci później.

Nieustannie rozwijam się i pogłębiam horyzonty z zakresu psychologii i psychoterapii, coachingu oraz holistycznego i świadomego stylu życia i zdrowia, dlatego że naprawdę mnie to wzbogaca. Towarzyszę ludziom w ich rozwoju – zawodowym i osobistym – jako akredytowana mentorka EMCC. Prowadzę swoje firmy i markę osobistą z zakresu inwestycji i rozwoju osobistego. Wykładałam na uczelni wyższej m.in. kompetencje przyszłości: odporność psychiczną, inteligencję emocjonalną, krytyczne myślenie, samoświadomość.

Więcej o mnie możesz znaleźć na profilu biznesowym LinkedIn lub na mojej stronie internetowej: jolantabujnowska.pl.

Często występuję na konferencjach jako mówczyni. I słyszę, jak wiele mówi się dziś o rozwoju osobistym w sposób uproszczony. W stylu: „5 kroków do sukcesu”, „3 strategie szczęścia”. Albo – przeciwnie – promuje się hedonizm pod hasłem: „jesteś najważniejsza, patrz tylko na siebie”. Tymczasem prawdziwe życie nie mieści się w żadnym schemacie. To nieustanna kreacja, w której scenariusze zmieniają się z minuty na minutę – i nie na wszystkie mamy wpływ.

Dlatego zachęcam do tworzenia własnej przestrzeni. Dzielę się wiedzą i doświadczeniem, ale przede wszystkim zachęcam do odkrywania własnej drogi. Pomagam w budowaniu samoświadomości, odwagi i umiejętności korzystania ze swoich zasobów. Wierzę, że rozwój to coś więcej niż dążenie do sukcesu – to umiejętność życia w zgodzie ze sobą, świadomego korzystania z własnych talentów i budowania relacji, które mają wartość. Kreowania i akceptacji tego, że jest się jednocześnie kreowanym.

Nie chodzi o to, by dopasować się do jakiegoś modelu, lecz o to, by znaleźć swój najlepszy sposób na życie.

I właśnie temu poświęciłam pierwszą książkę z serii, nad którą pracuję.

Jak czytać tę książkę?

Traktuj ją jak rozmowę z życzliwą Ci osobą – ze mną lub ze sobą. Nie musisz rozmawiać o wszystkim naraz. Warto rozmowę prowadzić bez pośpiechu z uważnością na to, co dostajesz.

Znajdziesz tu:

historie i refleksje – prawdziwe doświadczenia, które mogą pomóc Ci spojrzeć na rozwój z innej perspektywy;

dialog z Tobą – pytania, które warto sobie zadać;

eksperymenty – praktyczne ćwiczenia, które pozwolą Ci przetestować różne podejścia;

streszczenie w punktach – dla tych, którzy lubią konkrety.

Nie musisz czytać wszystkiego po kolei. Wybieraj rozdziały, które Cię przyciągają. Zatrzymuj się tam, gdzie czujesz, że warto, rób notatki, jeśli lubisz.

I co najważniejsze – nie wierz mi na słowo. Sprawdź to na sobie.

Gotowi? No to zaczynajmy.

Pewna historia…

Gdy życie daje ci cytrynę – zamień ją w lemoniadę

Marianna znała wszystkie zasady produktywności. Miała checklisty, harmonogramy, wyznaczone cele SMART i afirmacje wypisane markerem na lustrze w łazience. Miała też pracę, w której działała z zaangażowaniem i z chronicznym napięciem w karku.

Aż pewnego dnia otrzymała telefon, który zmienił wszystko. Redukcja etatów.

I wtedy wszystko się posypało.

Albo… na początku tak się jej wydawało.

Przez pierwsze dni próbowała działać jak zwykle: plan awaryjny, analiza rynku, nowe cele. Ale coś w niej się zbuntowało. Ciało zaczęło odmawiać współpracy. Myśli uciekały. Nic nie miało smaku – nawet czekoladowy mus, który do tej pory leczył wszystko.

I wtedy… trafiła na post znajomej mentorki.

„Jeśli to, co zwykle robisz w kryzysie, już nie działa – może to zaproszenie, żeby zrobić coś zupełnie inaczej?”

Zapisała się na sesję. Z wahaniem. Z oporem. Ale też z jakąś cichą nadzieją. Pierwsze spotkanie zaczęła klasycznie:

– Chciałabym znaleźć pomysł na biznes.

Mentorka uśmiechnęła się.

– Zacznijmy od czegoś innego. Co chciałabyś poczuć, wykonując nowe zadania?

To pytanie wryło się w nią głębiej. W kolejnych tygodniach nie szukała odpowiedzi na pytanie „co robić?”. Zaczęła bardziej pytać samą siebie:

Czego naprawdę potrzebuję?

Czy to, co robiłam, było moje – czy może tylko realizowałam cudzy scenariusz?

Czy działam z poziomu siły… czy z poziomu mocy?

Zaczęła pisać. Najpierw tylko dla siebie – refleksje, frustracje, mikrozwycięstwa. Potem dla innych – pod hasztagiem #cytrynydziennie. Pisała o tym, że bycie zajętą nie oznacza bycia w kontakcie ze sobą. O tym, że lemoniada to nie efekt działania, ale efekt przetrawienia. I o tym, że kryzys to czas, gdy życie nie mówi: „Zrób więcej”. Tylko: „Zatrzymaj się i zapytaj: po co?”. Na jednej z sesji powiedziała:

– Myślałam, że potrzebuję planu. Ale chyba bardziej potrzebowałam odwagi, żeby powiedzieć: już nie chcę tak żyć.

To był moment przełomu. Zamiast tworzyć kolejne strategie, stworzyła bloga „Lemoniada codzienności” – dla kobiet, które czują, że coś im kwaśnieje w życiu.

Dziś pisze o tym, jak radzić sobie z trudnymi emocjami. Ale też jak je przemienić w coś wartościowego. Bo – jak mówi – „Cytryny nie znikną. Ale możesz wybrać, co z nimi zrobisz”.

To historia z kilkoma zmianami, aby zachować poufność rozmowy, jest jedną z wielu historii, które będą towarzyszyć tej książce po to, aby łatwiej na przykładach pokazywać kryzysy, zmiany i przełomy, które są nieodłącznym procesem w naszej podróży.

I

Mitologia
rozwoju osobistego

Część I.
Mitologia rozwoju osobistego

Ile razy słyszałaś, że „wystarczy myśleć pozytywnie”, a wszystko się ułoży? Albo że „sukces to kwestia ciężkiej pracy, samodyscypliny i wstawania o 5 rano”?

Rozwój osobisty w ostatnich latach stał się niemal religią. Powtarzamy te same frazy, oglądamy motywacyjne filmy, zapisujemy się na kursy, które mają przeprogramować nasze życie. Nieustannie szukamy sekretnej formuły na szczęście i sukces.

I chociaż wiele z tych metod może zadziałać, coś tu jednak zgrzyta.

Dlaczego?

Bo często otrzymujemy gotowe przepisy, które w teorii mają pasować do wszystkich, ale w praktyce ignorują to, kim jesteśmy, w jakim momencie życia się znajdujemy i czego naprawdę potrzebujemy. Zdarza się też, że w zachwycie nad charyzmą duchowych przewodników czy mentorów oddajemy im zbyt dużo mocy decyzyjnej.

Zamiast słuchać siebie – zaczynamy słuchać „autorytetu”. Zamiast ufać własnej intuicji – podporządkowujemy się cudzym schematom. Zamiast czerpać z własnych doświadczeń – szukamy gotowych odpowiedzi.

Tymczasem prawdziwy rozwój nie zaczyna się od instrukcji. Zaczyna się od wewnętrznego pytania: co naprawdę jest moje? I od odwagi, by za tym pójść.

Czy na pewno masz pełną kontrolę?

Współczesny rozwój osobisty promuje przekonanie, że jesteśmy w pełni odpowiedzialni za wszystko, co nas spotyka. Jeśli odnosisz sukces – to zasługa Twojej pracy. Jeśli Ci się nie powodzi – to wina Twojego braku determinacji.

Ale życie jest znacznie bardziej złożone.

Psycholog Gabor Maté, zajmujący się wpływem stresu i traumy na ludzkie życie, podkreśla, że nie zawsze mamy pełną kontrolę nad naszymi reakcjami i emocjami. Nasze zachowania są kształtowane przez dzieciństwo, środowisko i doświadczenia, których często nie jesteśmy świadomi.

Podobne wnioski płyną z badań Richarda Wisemana, psychologa badającego wpływ szczęścia na sukces. Wykazał on, że okoliczności zewnętrzne – takie jak miejsce urodzenia, dostęp do edukacji, wsparcie społeczne – mają realny wpływ na nasze osiągnięcia, niezależnie od naszych intencji czy poziomu motywacji.

Czy to znaczy, że wysiłek i pozytywne nastawienie nie mają znaczenia? Oczywiście, że mają. Ale sprowadzanie sukcesu wyłącznie do siły woli i indywidualnej odpowiedzialności to niepełny obraz rzeczywistości.

I właśnie dlatego dziś – bardziej niż kiedykolwiek – potrzebujemy krytycznego myślenia.

W czasach, gdy dostęp do informacji jest niemal nieograniczony, umiejętność ich filtrowania, zadawania pytań, sprawdzania źródeł i kwestionowania gotowych schematów staje się kluczową kompetencją przyszłości.

Krytyczne myślenie to nie tylko analiza faktów. To także refleksyjność, umiejętność wątpienia i rozpoznawania manipulacji – również tych ubranych w inspirujące cytaty i złote myśli o sukcesie.

Rozwój osobisty 3.0 zakłada, że nie wszystko, co motywujące, musi być prawdziwe. I że świadomy rozwój zaczyna się wtedy, gdy zaczynasz zadawać pytania, zamiast szukać gotowych odpowiedzi.

Dlatego w tej części książki przyjrzymy się trzem mitom rozwoju osobistego, które – choć popularne – mogą nie działać tak, jak nam się wydaje.

Nie chodzi o to, by je całkowicie odrzucić. Chodzi o zobaczenie ich w szerszym kontekście, weryfikowanie ich z własnym doświadczeniem i znalezienie własnej, bardziej świadomej drogi.

STRESZCZENIE

Rozwój osobisty jako współczesna mitologia

Wiele popularnych przekazów rozwoju osobistego działa jak nowoczesne mity – oferują uproszczone recepty na sukces, szczęście i spełnienie. Ale życie nie zawsze poddaje się takim schematom.

Pułapka pozytywnego myślenia

Optymizm może być zasobem – ale nie wtedy, gdy służy unikaniu emocji. Gdy przykrywa ból i niewygodną prawdę, staje się kolejną formą presji.

Cytując Susan David: „Emocjonalna elastyczność nie polega na eliminowaniu emocji, ale na współistnieniu z nimi”.

Nie masz pełnej kontroli – i to jest okej

Psychologowie tacy jak Gabor Maté i Richard Wiseman pokazują, że nasz wpływ na życie nie jest absolutny. Liczą się również kontekst, środowisko, doświadczenia z przeszłości. Wina nie zawsze leży po naszej stronie – to nie zawsze kwestia niewystarczającego wysiłku.

Afirmacja ≠ transformacja

Jim Carrey pokazuje, że pozytywne nastawienie nie wystarczy. Prawdziwa przemiana zaczyna się nie od wizji sukcesu, lecz od zgody na to, co trudne i prawdziwe tu i teraz.

Cytaty i „złote myśli” nie wystarczą

Rozwój osobisty 3.0 to odejście od inspiracyjnych fraz jako gotowych odpowiedzi. To zaproszenie do zadawania pytań, do refleksji, do świadomego filtrowania wiedzy.

Krytyczne myślenie jako fundament współczesnej dojrzałości

W erze przesytu informacyjnego zdolność do kwestionowania – również motywacyjnych sloganów – staje się jedną z najważniejszych kompetencji osobistych.

Zamiast „lepszej wersji siebie” – autentyczność

W rozwoju 3.0 nie dążymy do idealnego obrazu siebie. Dążymy do prawdy. Do głębi. Do relacji z własnym wnętrzem. Do odwagi bycia sobą – nie tylko wtedy, gdy wszystko układa się idealnie.

Emocje jako kompas, nie przeszkoda

Rozwój nie polega na byciu zawsze spokojnym – lecz na odwadze, by siebie usłyszeć. To właśnie jest sprawność emocjonalna: zdolność do współistnienia z emocjami, bez ucieczki i bez utożsamiania się z nimi.

1. Iluzja „pozytywnego myślenia”

Znasz to uczucie, kiedy masz naprawdę kiepski dzień, a ktoś rzuca w Twoją stronę: „Ej, ale popatrz na to pozytywnie!” albo „Twoja energia podąża za Twoją uwagą”, albo „To, co w środku, to na zewnątrz”.

Niby z dobrego serca, ale masz ochotę przewrócić oczami.

Nie zrozum mnie źle – optymizm jest ważny, tak samo jak energia, która za nim podąża. Badania pokazują, że pozytywne podejście do życia może zwiększać odporność psychiczną, pomagać w radzeniu sobie ze stresem i poprawiać jakość relacji międzyludzkich.

Problem zaczyna się wtedy, gdy pozytywne myślenie staje się strategią unikania rzeczywistości. Gdy zaczyna pełnić funkcję tłumienia – a nie uzdrawiania – emocji.

W książce ABC twoich emocji Maxie C. Maultsby, Mariusz Wirga i Michael DeBernardi wyraźnie podkreślają, że każda emocja – nawet ta trudna, jak złość, lęk czy smutek – pełni ważną funkcję sygnalizującą. Emocje nie pojawiają się przypadkowo ani bez powodu; stanowią reakcję na nasze interpretacje zdarzeń oraz sposób, w jaki odbieramy rzeczywistość. Są komunikatem o niespełnionych potrzebach, przekroczonych granicach czy wewnętrznych konfliktach, których być może nie jesteśmy w pełni świadomi.

Metoda ABC emocji, zaczerpnięta z nurtu psychologii poznawczo-behawioralnej, pozwala zrozumieć, w jaki sposób nasze emocje są efektem nie samych wydarzeń, ale naszego sposobu myślenia o tych wydarzeniach. A oznacza aktywizującą sytuację (ang. Activating event), B – przekonania (Beliefs), które tworzymy na temat tej sytuacji, a C – konsekwencje emocjonalne i behawioralne (Consequences), jakie z nich wynikają.

Na przykład: jeśli ktoś nie odpowiada na naszą wiadomość (A), możemy pomyśleć, że nas ignoruje lub nie jesteśmy dla niego ważni (B), co może wywołać smutek, złość lub poczucie odrzucenia (C). Ten sam fakt – brak odpowiedzi – może jednak zostać zinterpretowany zupełnie inaczej przez inną osobę, która uzna, że rozmówca po prostu jest zajęty. To pokazuje, jak nasze przekonania wpływają na emocje i reakcje.

Tłumienie emocji – zamiast ich zrozumienia i przepracowania – nie prowadzi do ich zniknięcia. Przeciwnie, niewyrażone uczucia mają skłonność do kumulowania się i znajdowania ujścia w formie objawów psychosomatycznych, trudności w relacjach interpersonalnych, a nawet autoagresji emocjonalnej, jak samokrytyka czy chroniczne poczucie winy. Dlatego kluczowe w podejściu ABC jest identyfikowanie i kwestionowanie irracjonalnych przekonań oraz budowanie bardziej wspierających narracji, które sprzyjają lepszemu radzeniu sobie z emocjami i wzmacniają dobrostan psychiczny.

W podobnym tonie pisze dr Bradley Nelson, autor bestsellerowej książki Kod emocji, który podkreśla, że niewyrażone, stłumione emocje mogą utknąć w ciele, tworząc blokady energetyczne, które z czasem przekładają się na konkretne dolegliwości fizyczne. Jego podejście łączy wiedzę z zakresu psychologii emocji z medycyną energetyczną, ukazując, że ignorowanie emocji nie jest wyłącznie kwestią psychicznego dyskomfortu – to decyzja, która może realnie wpływać na stan naszego zdrowia fizycznego i psychicznego.

Według Nelsona emocje są formą energii – mają swoją wibrację, kierunek i ładunek. Gdy nie zostają w pełni przeżyte, wyrażone i uwolnione, pozostają w ciele niczym nieprzetrawiony impuls. Te zatrzymane emocje tworzą tzw. emocjonalny bagaż, który – choć niewidoczny gołym okiem – wpływa na nasze reakcje, podejmowane decyzje, a nawet kształtuje sposób, w jaki postrzegamy siebie i innych. Można powiedzieć, że staje się on niewidzialnym filtrem, przez który przetwarzamy rzeczywistość – często w sposób zautomatyzowany i nieuświadomiony.

Metoda opisana w Kodzie emocji polega na identyfikowaniu i uwalnianiu tych uwięzionych emocji za pomocą testów kinezjologicznych oraz pracy z polem energetycznym ciała. Celem jest przywrócenie równowagi emocjonalnej, która z kolei wspiera naturalne procesy zdrowienia. Kluczowe jest tu zrozumienie, że emocje nie są wrogami, lecz sygnałami – a ich blokowanie nie rozwiązuje problemu, tylko pogłębia go, przesuwając ciężar z psychiki na ciało.

Nelson podkreśla, że gdy emocja zostanie uświadomiona i zaakceptowana, jej energia zostaje przetworzona i uwolniona, co przynosi ulgę zarówno na poziomie emocjonalnym, jak i fizycznym. Uwolnione emocje tworzą przestrzeń – nie tylko w ciele, ale również w umyśle – na większą lekkość, równowagę i zdrowie.

Psycholog Barbara Ehrenreich, autorka książki Smile or Die: How Positive Thinking Fooled America and the World, wnikliwie analizuje kulturę pozytywnego myślenia, która zdominowała dyskurs społeczny i medialny w Stanach Zjednoczonych. Dochodzi do wniosku, że przesadny, niemal przymusowy optymizm może prowadzić do zaprzeczania rzeczywistości, bagatelizowania zagrożeń i wypierania trudnych emocji. Zamiast wspierać odporność psychiczną, narzucana potrzeba „myślenia pozytywnego” może osłabiać zdolność do realistycznej oceny sytuacji, a tym samym utrudniać podejmowanie skutecznych działań. Ehrenreich krytykuje zwłaszcza skłonność do obwiniania jednostek za własne cierpienie pod pretekstem, że „nie myślą wystarczająco pozytywnie”. Podkreśla, że afirmacje typu „wszystko będzie dobrze”, mogą być nie tylko nieskuteczne, ale wręcz szkodliwe, jeśli nie są poparte realnym działaniem i uwzględnieniem rzeczywistych trudności.

Podobne wnioski płyną z badań psycholożki Gabriele Oettingen z Uniwersytetu Nowojorskiego, która przez lata analizowała wpływ pozytywnego myślenia na motywację i efektywność działania. Oettingen zauważa, że samo pozytywne wyobrażenie sukcesu może działać jak pułapka. Jej badania dowodzą, że osoby, które jedynie wizualizują osiągnięcie celu, często w rzeczywistości mniej się angażują w działania prowadzące do jego realizacji. Dzieje się tak dlatego, że mózg – pod wpływem obrazów sukcesu – oszukuje się, jakby cel już został osiągnięty, przez co spada poziom mobilizacji i rzeczywistego wysiłku.

W odpowiedzi na te obserwacje Oettingen opracowała metodę WOOP – akronim od angielskich słów: Wish (życzenie), Outcome (rezultat), Obstacle (przeszkoda), Plan (plan). WOOP to narzędzie mentalne, które łączy marzenia z realistycznym planowaniem i identyfikacją wewnętrznych barier. W praktyce wygląda to następująco:

Wish (życzenie): wyznacz konkretny, realistyczny cel, który naprawdę chcesz osiągnąć;

Outcome (rezultat): wyobraź sobie najlepszy możliwy rezultat spełnienia tego życzenia – co poczujesz, co się zmieni?

Obstacle (przeszkoda): zidentyfikuj, co może Cię powstrzymać – wewnętrzną barierę, nawyk, emocję, przekonanie;

Plan (plan): stwórz plan działania w stylu „jeśli – to…” (if–then). Na przykład: „Jeśli poczuję się zniechęcona, to przypomnę sobie, dlaczego to dla mnie ważne”.

Metoda WOOP wyróżnia się tym, że uwzględnia zarówno nasze pragnienia, jak i realistyczne spojrzenie na to, co może pójść nie tak. Nie polega na tłumieniu trudnych emocji czy sztucznym optymizmie, lecz na wzmocnieniu zdolności do działania przez integrację pozytywnego myślenia z planowaniem i samopoznaniem. Dzięki temu WOOP jest narzędziem wspierającym nie tylko osiąganie celów, ale też budowanie wewnętrznej odporności psychicznej.

Przykład: Jim Carrey i ciemna strona afirmacji

Jim Carrey, znany ze swojej filozofii pozytywnego myślenia, opowiadał w jednym z wywiadów, że wypisał sobie czek na 10 milionów dolarów „za usługi aktorskie” i trzymał go w portfelu, wierząc, że wszechświat dostarczy mu tę kwotę. I rzeczywiście – kilka lat później otrzymał rolę w Głupim i głupszym i zarobił dokładnie tyle.

Ale to nie cała historia.

W pewnym momencie życia Carrey popadł w głęboką depresję. Mimo sukcesów, pieniędzy i popularności czuł pustkę. Sam przyznał, że pozytywne myślenie może być pomocne, ale nie zastąpi autentycznej pracy nad sobą i emocjami.

„Zrozumiałem, że nie chodzi o to, by cały czas być szczęśliwym. Chodzi o to, by umieć przyjąć to, co życie przynosi” – powiedział w jednym z wywiadów.

Badania Martina Seligmana, twórcy psychologii pozytywnej, pokazują, że najszczęśliwsi ludzie to nie ci, którzy są wiecznie pozytywni, ale ci, którzy potrafią znaleźć sens nawet w trudnych momentach.

Zamiast maski pozytywności – autentyczność

W rozwoju 3.0 nie chodzi o to, by zawsze być „na wysokiej wibracji”. Chodzi o to, by być w prawdzie ze sobą. By przyznać, że nie zawsze jest łatwo – i że to też jest w porządku.

Tylko wtedy możliwa jest emocjonalna elastyczność, o której pisze Susan David. Nie chodzi o to, by wyeliminować trudne emocje. Chodzi o to, by nauczyć się z nimi współistnieć i mimo nich, w zgodzie ze sobą, działać.

Emocje to drogowskazy, dzięki nim wiemy, co jest dla nas ważne, co nas uwiera, czego potrzebujemy. To one sygnalizują brak granic, przeciążenie, niespełnione potrzeby.

Głębia zamiast powierzchni

Pozytywne myślenie nie jest złem samym w sobie. Jest potężnym narzędziem, gdy wyrasta z prawdy, a nie z potrzeby ucieczki. Gdy nie służy do przykrywania trudnych emocji, ale do ich transformowania. Nie chodzi o to, by przestać marzyć czy wizualizować sukcesy. Chodzi o to, by nie mylić afirmacji z autentycznym rozwojem. Bo ten zaczyna się nie od mantry, lecz od wewnętrznego kontaktu ze sobą – czasem bolesnego, ale prawdziwego.

W rozwoju osobistym 3.0 wybieramy odwagę do czucia zamiast przymusu uśmiechu.

Wybieramy realizm, który widzi szarości zamiast czarno-białego myślenia. I wybieramy autentyczność ponad pozory – nawet jeśli czasem jest mniej instagramowa.

Jim Carrey nie odrzucił pozytywnego myślenia – on je przedefiniował. Zrozumiał, że szczęście to nie stan nieustannej euforii, ale umiejętność bycia z sobą, tu i teraz. To, czego uczymy się od niego – i od takich nauczycieli jak Susan David, Bradley Nelson czy autorów ABC twoich emocji, to dojrzałość emocjonalna, czyli zdolność do mówienia sobie: „Widzę, co czuję. I wybieram działać z poziomu świadomości – nie z lęku”.

Od wypierania do spotkania

Pozwól, że opowiem Ci historię Magdy – jednej z uczestniczek warsztatu, który prowadziłam. Magda przyszła na spotkanie, bo coś ją nosiło. Z pozoru miała wszystko: rodzinę, pracę, zdrowie. Ale w środku – ból. „Ciągle jestem poirytowana, nie mogę się skupić, wybucham bez powodu. Może to hormony?”.

Po kilku spotkaniach i w ćwiczeniu „spotkanie z emocją” poprosiłam, by zamknęła oczy, położyła rękę na brzuchu i zapytała siebie, co naprawdę czuje. Po dłuższej chwili – łzy i padało słowo: niezauważona. Po dłuższej ciszy i skupieniu się na sobie zrozumiała, że przez lata próbowała zasłużyć na uwagę, miłość, bycie zauważoną. Ale nie dawała jej samej sobie.

To jedno słowo zmieniło wszystko. Bo emocja została usłyszana i nazwana – a więc mogła przestać krzyczeć przez ciało. Od tamtej pory Magda nie tłumi emocji. Ona je zaprasza. Jak gości. Pyta: „Czego mnie dziś uczysz?”. I wie, że złość nie jest jej wrogiem – to posłaniec.

Magda nadaje emocjom formę. Rysuje je. Czasem nazywa metaforą albo pisze list do swojej złości, smutku czy żalu po to, aby je uznać i uwolnić.