© Copyright by Ryszard Narew, 2025

© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2025

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żaden fragment tekstu nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy i autora.

Skład i łamanie: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Projekt okładki: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Opieka redakcyjna: Klaudia Dróżdż

Redakcja: Agnieszka Mańko

Korekta: Karol Rutski, Iwona Stachowicz

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl

Książka wydana
w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN 978-83-8308-980-5

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel. 71-344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

ŻYDOWSKIE MITY.
CZY SĄ NAM JESZCZE POTRZEBNE?

Ktoś może powiedzieć, że próbuję wznieść się na fali zainteresowania narodem żydowskim w obliczu wybuchu konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Otóż nie. Pomysł tej pracy powstał co najmniej na rok przed tym wybuchem. Zrodził się z narastającego przeświadczenia, że z tymi żydowskimi mitami jest coś nie tak. A wiodła do tego lektura dzieł Bronisława Malinowskiego o kulturze Trobriandczyków, a więc i o ich mitologii¹, szczegółowo przedstawionej przez autora. Potem przyszła lektura Słownika religii Eliadego i Couliano². Szeroka panorama kosmogonii pozwoliła spojrzeć inaczej niż dotychczas na obowiązujące w naszej zachodniej kulturze mity. Spojrzeć inaczej to nie znaczy jeszcze, żeby kierowały mną jakieś antyżydowskie przeświadczenia związane ze wspomnianym konfliktem. Daleki jestem od radykalnego stanowiska nacjonalizmu, rodzącego się w XIX wieku w Niemczech (ale też w innych krajach). Jego przedstawiciel Paul de Lagarde, teolog, proponował bowiem odnowę religijną kraju poprzez oczyszczenie chrześcijaństwa z „naleciałości żydowskich”³. Pomysł, aby odrzucać wybrane mity naszej zachodniej kultury tylko dlatego, że są żydowskie, kłóci się z poczuciem prawdy i moją wiarą w zalety literackie określonych zwrotów. Przecież takie określenia jak „to istna Sodoma i Gomora”, „to będzie walka Dawida z Goliatem” (zwrot szczególnie popularny wśród sprawozdawców sportowych) czy też pojęcie „dekalogu” głęboko wrosły w nasz język, nawet potoczny. A gdy mowa o języku, to nie sposób nie wspomnieć o semantycznej teorii prawdy i jej autorze – Alfredzie Tarskim, dawniej Alfredzie Tajtelbaumie, teorii, która jest wyczynem na miarę Arystotelesa. Nie. Moje zainteresowanie mitami w naszej kulturze jest bardziej współczesne. Bierze pod uwagę przekonanie Leszka Kołakowskiego, że wiara w mity jest czymś niezbywalnym naszej ludzkiej umysłowości czy naszej ludzkiej kondycji⁴. Ale chodzi o wiarę żywą, a nie trwanie w sytuacji, gdy własne mity funkcjonują jak starocie odłożone gdzieś w kąt, że w zderzeniu z obrazem świata, jaki wynosimy ze szkoły, one wyraźnie nie współgrają, nie harmonizują się w całościową wizję ładu świata, w jakim przyszło nam żyć. Ale można powiedzieć jeszcze coś więcej. Można podejrzewać, że niektóre z nich stały się hamulcem dla wielu rozwiązań cywilizacyjnych, które kiełkują w naszym obecnym, szybko zmieniającym się świecie. Natomiast szeroka panorama mitów i wierzeń, która stała się dostępna dla każdego wykształconego człowieka, pozwala inaczej spojrzeć na nasz religijno-filozoficzny background. Coraz bardziej widoczne staje się to, że nasze światopoglądowe pielesze to tylko wycinek w bogatej mozaice mitów i wierzeń, że świat jest polireligijny⁵. Widzimy dokładniej, że ten nasz background stał się źródłem przetrwania i kultywowania tylko dla jednej religijnej opcji. Stąd tytułowe pytanie nabiera jak najbardziej sensu.

¹ B. Malinowski, Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji, cop. London 1929, Dzieła 2, PWN, Warszawa 1984.

² M. Eliade, I.P. Couliano, Słownik religii, Volumen, Warszawa 1994.

³ Hasło: Nacjonalizm. Przedstawiciele i oponenci, [online] http://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DUR4uIU75 [dostęp: 24.09.2024].

⁴ L. Kołakowski, Obecność mitu, In Plus, Warszawa 1986.

⁵ Peter L. Berger relacjonuje, że jest w Waszyngtonie miejsce (kilkanaście minut drogi od Białego Domu), gdzie materializuje się pluralizm religijny. Różne kościoły można spotkać na każdym rogu: kilka synagog, przybytki wyznawców Buddy, hinduizmu, ale i świątynie chrześcijańskich denominacji: protestanckich, katolickich czy prawosławnych. Zob. Peter L. Berger, Pytania o wiarę. Sceptyczna zachęta do chrześcijaństwa, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2007, s. 190.