© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2022

© Copyright by Anna Kurzyna, 2022

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żaden fragment tekstu nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy lub autora.

Skład i łamanie: Robert Klimek, Wojciech Ławski

Projekt okładki: Robert Klimek, Wojciech Ławski

Opieka redakcyjna: Klaudia Dróżdż

Redakcja: Krzysztof Bernaś

Korekta: Irena Piecha, Agnieszka Mańko

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl

Książka wydana
w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN: 978-83-8159-873-6

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel./fax (71) 344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

Nie mieliśmy tabletów, komputerów i smartfonów,

Nie było Internetu, bajek przez całą dobę i zabawek do koloru, do wyboru,

Nie było wypadów na trampoliny, do parków rozrywki,

Mieliśmy za to ulicę, piłkę, gumę, skakankę, kamienie i patyki,

Mieliśmy siebie.

Mieliśmy setki pomysłów w głowie,

Mieliśmy marzenia. Nie wszystkie się spełniły, ale nie szkodzi.

Nigdy się nie nudziliśmy.

Nigdy nie narzekaliśmy.

I nie zamienilibyśmy naszego dzieciństwa na inne.

Dla wszystkich dzieci urodzonych w latach 80. (I nie tylko ☺).

Dla wszystkich dzieci z ulicy Grottgera.

1
Mam na imię Ania

Mam na imię Ania, tak jak prawie jedna piąta dziewczyn urodzonych w Polsce w 1983 roku. Jak jedna czwarta dziewczyn w moim mieście i jak pięć z dziesięciu dziewczyn w mojej klasie. Jak dwie moje sąsiadki w podobnym wieku. Jak moja najlepsza przyjaciółka. Jak moja kuzynka. Jak moja ciocia. No i jak Ania z Zielonego Wzgórza, bohaterka mojej ulubionej książki. Każda nowo poznana koleżanka to też Ania, ewentualnie Kasia, a gdy się komuś przedstawiam, najczęściej słyszę: „O! Znowu Ania” lub „Same Anie!”.

Nawet lubię to moje imię. Niby takie pospolite i przeciętne, ale za to łatwe do zapamiętania, wymówienia i zapisania. Łatwe do zdrobnienia. Można na mnie wołać: Ania, Andzia, Andziula, Aneczka, Anula, Anulka, Anusia, Anuśka. No i Anka, ale ta forma mnie akurat denerwuje. Kiedy ktoś mówi do mnie „Anka”, to znaczy, że mnie nie lubi albo że jest na mnie bardzo zły. Tak woła mama, kiedy nie posprzątam pokoju lub nie pomogę jej w sprzątaniu domu. Moje imię jest też łatwe do przedrzeźnienia. Chłopcy krzyczą: „Anka skakanka!”, „Ania bania!” lub „Ania Frania!”. Tego też nie lubię i najchętniej dałabym takiemu figlarzowi w nos. Niestety, gdybym to robiła za każdym razem, gdy mam na to ochotę, byłabym na dywaniku u dyrektora szkoły do końca roku.

Jestem chuda, całkiem wysoka i mam jasne włosy, najbardziej kręcone ze wszystkich dziewczynek w okolicy. Nie cierpię ich: wyglądają jak baranie loki, rozchodzą się w cztery strony świata, a po jednym dniu od umycia puszą się jak u rozzłoszczonego, nastroszonego kota. O, jak marzę o prostych drutach, takich aż do pasa!

Mieszkam w osiemnastotysięcznym miasteczku o nazwie Łapy. Fajnie, prawda? Tylko cztery litery i – podobnie jak moje imię – łatwo tę nazwę zapamiętać. Łatwo dopasować do niej rym lub stworzyć o niej piosenkę. Mnie z Łapami zawsze kojarzy się piosenka o psie: „Łapy, łapy, cztery łapy, / A na łapach pies kudłaty”. I sławne powiedzenia, jak spadać na cztery łapy, albo nieprzyjemne odzywki: gdzie pchasz te łapy?, weź te brudne łapy!, zabieraj łapy! i precz z tymi łapami!

Łapy znajdują się na trasie Warszawa–Białystok, dokładnie dwadzieścia osiem kilometrów od Białegostoku. Miasto podzielone jest na pół, bo przez sam środek biegną tory kolejowe. Lewa strona jest większa, a ta za torami, czyli prawa, mniejsza. Nazywa się ją drugą stroną. To trochę tajemniczo brzmi. Jakby ci, którzy tam mieszkają, byli dziwakami lub ufoludkami. Nigdy tam jeszcze nie byłam, bo i po co. Metalowe schody nad torami pną się wysoko, jakby prowadziły do zupełnie innego świata. Niektóre dzieci z mojej klasy mieszkają po drugiej stronie. Zawsze, kiedy o tym mówią, wydaje mi się, że to jakieś niedostępne i niebezpieczne miejsce.

Po naszej stronie są szpital, kościół, dwie szkoły podstawowe, liceum, technikum, stacja kolejowa, stacja autobusowa, dom kultury, biblioteka oraz park miejski. W centrum mamy różne sklepy, kwiaciarnie, kioski, cukiernię, a także skwerek z budką z lodami, nazywany Marcelkiem.

To bardzo popularne miejsce spotkań. W dzień na skwerku przesiadują emeryci oraz matki z dziećmi, a wieczorami rządzą tam nastolatki. Sama nie wiem, skąd ta nazwa. Czy ten kawałek ziemi należał do jakiegoś Marcelego? A może stał tu pomnik kogoś o tym imieniu? Zamordowano go w tym miejscu? Sprzedawali tu kiedyś cukierki marcelki? Jeszcze nie rozwikłałam tej zagadki. W każdym razie Marcelek to miejsce, które wszyscy w Łapach znają jak własną kieszeń, a gdy ktoś pyta: „Idziesz na Marcelek?”, nie wypada odmówić. Jakby to był plac przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie, gdzie można spotkać największe znamienitości.

Po naszej stronie, ale już na samym końcu miasta, jest stadion, a obok niego rynek, aczkolwiek targ odbywa się tylko raz w tygodniu – w piątki. Wszyscy wstają wtedy wcześnie (najlepiej o siódmej) i biegną na zakupy. Można tam dostać co tylko dusza zapragnie: począwszy od ubrań, bielizny, pierzyn przez narzędzia, kasety magnetofonowe, firany, zabawki, artykuły chemiczne, a skończywszy na nabiale, pieczywie, mięsie, a także warzywach, jajkach, a nawet żywych kurczakach!

Blisko targowiska znajdują się ogródki działkowe, za którymi rozciąga się malowniczy Narwiański Park Narodowy, potocznie zwany Sosenką. Płynie tam rzeka Narew, która latem zaprasza mieszkańców miasta do kąpieli słonecznych i leniwego leżakowania. To jedno z naszych ulubionych miejsc w trakcie wakacyjnych wypraw.

Każde osiedle ma własną nazwę, ulice również. Niektóre wzięły nazwy od drzew, na przykład Jesionowa, Świerkowa czy Topolowa. Inne z kolei, tak jak Polna, Gliniana lub Piaskowa, nawiązują do tego, po czym się tam chodzi. Aczkolwiek tylko Gliniana jest naprawdę gliniana (zwłaszcza zimą!), bo na Polnej i Piaskowej dawno wylano asfalt. Ja mieszkam na osiedlu, na którym ulice poświęcono znanym malarzom: Kossakowi, Michałowskiemu i Gierymskiemu.

Nasz dom stoi na ulicy Artura Grottgera. Każdy budynek tutaj ma swojego bliźniaka, ale wszystkie są identyczne – dwupiętrowe kwadraty z płaskim dachem i niewielkim ogródkiem z tyłu. Różnią się od siebie jedynie kolorem, wykończeniem lub rodzajem drzwi, okien i balustrad.

My mamy pomarańczową elewację i bordowo-szarą kostkę z przodu. Płot jest z prostych prętów. Ogrodzenia sąsiadów mają bardziej finezyjne kształty, są w nich kwiaty, liście i literki c oraz s. Mój tata lubi prostotę i szybkość w pracach budowlanych, a także czynności, które nie pozwalają się zmęczyć, dlatego nasz płot jest najzwyklejszy i najprostszy na całej ulicy.

Za domem znajdują się grządki, na których mama wysiewa jarzyny, tunel foliowy na pomidory i paprykę oraz kilka drzew i krzewów: wiśnia, śliwka, maliny i czarna porzeczka. Jest też kawałek trawnika, wokół którego rośnie mnóstwo kwiatów, bo moja mama je uwielbia. Na granicy z sąsiadami stoi studnia.

Nie lubię tej studni. Czasami do niej zaglądam, ale zawsze boję się, że wpadnę. Kiedyś koleżanka ze wsi, w której mieszkają moi dziadkowie, opowiedziała mi straszną historię o tym, jak dziewięcioletnia dziewczynka utopiła się w studni. Za każdym razem, kiedy zaglądam w bezmierne czeluści naszej, wydaje mi się, że widzę jej twarz i że mnie woła. Wyciąga dłoń i próbuje złapać mnie za rękę. Grrr! Na samą myśl przechodzą mnie ciarki.

Poza tą nawiedzoną studnią nasze podwórko jest zupełnie normalne. Podobnie jak dom. Na parterze mieszczą się garaż, kotłownia, graciarnia oraz spiżarnia, na pierwszym piętrze kuchnia, pokój gościnny, pokój dzienny oraz łazienka, a na drugim mój pokój, pokój mojego brata, a także sypialnia rodziców. Mamy też trzy balkony: jeden z przodu, na drugim piętrze, oraz dwa z tyłu. Ten największy to tak naprawdę ogromny taras. Lubię tam przesiadywać latem, kiedy słońce wschodzi i pięknie oświetla rośliny w naszym ogrodzie.

Mój tata ma na imię Ryszard, jak król Ryszard Lwie Serce z Robin Hooda. Tylko trochę inaczej wygląda. Jest wysoki, chudy i lekko przygarbiony, ma głęboko osadzone niebieskie oczy oraz wąsy. Tata lubi bujać w obłokach i myśleć o niebieskich migdałach. Czasami, gdy ktoś do niego mówi, wydaje się, że odpłynął. Mama tego nie lubi i zawsze na niego krzyczy, gdy jej nie słucha. A gdy ja jej nie słucham, powtarza, że jestem taka jak ojciec i też śnię na jawie. Co jest zresztą prawdą, bo uwielbiam marzyć.

Tata jest mechanikiem i pracuje w domu. Nasz garaż to jego warsztat, dlatego nie trzyma się w nim auta. Ale tata wykorzystuje pomieszczenie nie tylko do naprawiania cudzych pojazdów. Przechowuje tam tony narzędzi, części samochodowe, farby oraz inne rupiecie. Jest zbieraczem i gromadzi tysiące rzeczy, które nie są mu do niczego potrzebne i których na pewno nigdy nie wykorzysta. W zeszłym roku na przykład dostał gdzieś cztery używane opony do fiata 125p. Fiatów nikt już nie kupuje, dwa lata wcześniej wstrzymano zresztą produkcję, a tym bardziej używanych opon do nich. Innym razem odkupił od kolegi starą pralkę, której nie da się naprawić, a jeszcze kiedy indziej zderzak do syreny. Twierdził, że jeszcze mu się przyda, ale jakoś się nie przydaje… Nasz garaż, podobnie jak niemal cała piwnica oraz cały strych, zawalony jest gratami taty. Cierpliwie czeka na moment, aż znajdzie się ktoś, kto zechce kupić te jego drogocenne unikaty. Prowadzi to oczywiście do wielu kłótni z mamą, która lubi ład, porządek i harmonię.

Mama ma na imię Dorota, jak Dorotka z Czarnoksiężnika z krainy Oz. Kiedyś znalazłam jej zdjęcie, jak miała szesnaście lat – wyglądała identycznie jak bohaterka słynnego filmu: te same szatynowe włosy splecione w dwa warkocze, ta sama młoda, uśmiechnięta twarz i to samo radosne i niewinne spojrzenie dziewczyny gotującej się na podbój świata. Ale teraz mama wygląda zupełnie inaczej. Ma włosy pofarbowane na blond, a jej oczy są dużo smutniejsze i bardziej zmęczone. Zapytałam ją kiedyś o tamtą Dorotę. Powiedziała, że kiedy mama zostaje mamą, to nie ma już czasu na plany i marzenia. Trochę to smutne, ale nie do końca jej wierzę. Myślę, że mama jest po prostu przepracowana i należy jej się długi urlop. Najlepiej taki nad morzem, aby mogła się opalać i kąpać w blasku słońca.

Sześć dni w tygodniu mama pracuje w sklepie wielobranżowym na ulicy Piaskowej. Mają tam jeszcze więcej rzeczy niż na targu, nie da się zliczyć tego, co można kupić. Chyba dosłownie wszystko poza jedzeniem. Śrubki, gwoździe, młotki, meble, sztuczne kwiaty, artykuły szkolne, lepy na muchy, piwo, papierosy, srebro i tak dalej, i tak dalej. Mamy tam z bratem co robić. Musimy obejrzeć, dotknąć i zbadać wszystkie nowości (oraz przeprowadzić wywiad z mamą: co to? do czego służy? ile kosztuje?), przewertować wszystkie półki w poszukiwaniu skarbów (mama zawsze złości się i mówi, że będzie mieć przez nas kłopoty, ale nigdy jeszcze ich nie miała, więc nie traktujemy jej słów poważnie), a na koniec pobawić się w berka lub chowanego, przebiec się kilka razy między wszystkimi stoiskami oraz półkami, a także zajrzeć do magazynu, biura i pomieszczenia służbowego, w którym zawsze ukrywają się jakieś ciastka lub cukierki.

Mój o rok młodszy brat to Michał. Imię wybrała mu babcia. Kiedy mama była w ciąży i jeszcze nie wiedziała, czy to będzie chłopiec, czy dziewczynka, babcia powtarzała: „Będzie Michałek! Będzie Michałek!”. No i urodził się Michałek. Wolałabym mieć siostrę, dlatego byłam trochę zła na babcię za tę przepowiednię, ale co zrobić. Musiałam polubić tego wątłego chuderlaka o zielonych oczach i ciemnej czuprynie.

Nie oznacza to jeszcze zgodnej bratersko-siostrzanej relacji. Kłócimy się dużo i często, zwykle wtedy, gdy mama jest w pracy. Mówiąc szczerze, nasze krzyki doprowadzają ją do szału. I wcale jej się nie dziwię, bo mój brat potrafi działać ludziom na nerwy! Po pierwsze, bierze moje rzeczy bez pytania. Nie raz znalazłam moje farby lub długopisy starannie ukryte w jego tornistrze lub zakopane pod łóżkiem czy na dnie szuflady. Po drugie, ciągle wyjada moje słodycze. Nawet nie widziałam czekoladek, które dostałam od cioci na urodziny! Bezczelnie rozpakował pudełko, opróżnił je, po czym jak gdyby nigdy nic odłożył na półkę. No i po trzecie, ciągle wykręca się od obowiązków domowych. To ja muszę ścierać kurze, trzepać dywaniki, odkurzać i zmywać podłogę. A on? Wielki królewicz nie posprząta nawet u siebie w pokoju! Wojna o to toczy się od pierwszej klasy. Ale chwała nieugiętym! Wygrałam pierwszą bitwę i teraz Michałek musi regularnie sprzątać przedsionek oraz zamiatać schody.

Nasze kłótnie często i gęsto kończą się rękoczynami. Bijemy się minimum raz dziennie, a zdarza się, że i kilkanaście razy. Wszystkie chwyty są dozwolone – kopanie, uderzanie, szarpanie za włosy, drapanie (zdarza się, że do krwi), ściskanie, gryzienie, wykręcanie rąk, przewracanie na plecy, wymachiwanie nogami i rękami oraz popychanie. Nasza bójka wygląda jak pojedynek gladiatorów, a nawet lepiej. Myślę, że oboje z Michałkiem osiągnęliśmy już mistrzostwo. Czasem zastanawiam się, jak to możliwe, że mój brat wciąż żyje. Boję się, że pewnego dnia wyląduje w szpitalu, a ja w wieku jedenastu lat trafię za kratki. To będzie kryminalny rekord. Niezbyt zachęcająca wizja przyszłości, nieprawdaż? W najgorszym wypadku zakończy się tygodniowym szlabanem lub, nie daj Boże, karą na telewizor! To zdecydowanie gorsze aniżeli zakład karny o zaostrzonym rygorze.

2
Szkoła

Chodzę do szkoły podstawowej numer cztery przy ulicy Matejki. Jest ogromna, jak wszystkie bliźniaki z naszej ulicy (a jest ich co najmniej dwadzieścia) razem wzięte. Ma trzy piętra, obszerną salę gimnastyczną oraz tyle klas, schodów i korytarzy, że można się pogubić.

Jestem w piątej klasie, dokładnie w piątej c. Klas piątych jest pięć, w każdej po trzydzieścioro dzieci. Naszą wychowawczynią jest pani od geografii. Mówią na nią Kaczka. Na początku nie rozumiałam dlaczego, ale gdy pewnego dnia siedziałam na korytarzu i czekałam na lekcję, zauważyłam, jak wychodzi z pokoju nauczycielskiego i drepcze identycznie jak kaczka, ciągnąc nogi niczym płetwy.

Każdy przedmiot mamy z innym nauczycielem i większość z nich ma przezwiska. Pani od matematyki to Wiewióra, bo ma długie, kręcone rude włosy. Pani od chemii to Mucha – nosi wielkie, okrągłe okulary i jest zakręcona jak spirala. Facet od fizyki to Bimbrownik, bo kiedyś opowiadał nam, jak robił zimą bimber, a od techniki jest Muminek – łysy i z dużym okrągłym brzuchem. Babka od informatyki to Spacja, chyba oczywiste dlaczego, a od biologii – Komarzyca, bo nazywa się Komar. Polonistka to Żarówa – przez włosy tlenione na rażący żółty blond, a plastyczka jest Indianką, bo zawsze jest opalona, nawet zimą. Nauczyciela od wychowania fizycznego nazywamy Czajnikiem – gotuje się ze złości, gdy nie wykonujemy jego poleceń – a faceta od muzyki Ogórem – prawie codziennie nosi jaskrawy zielony sweter (zastanawiamy się, czy go w ogóle pierze). Nauczycielka angielskiego to Żyleta – jest zimna i ostra, a gdy wlepia w ciebie swoje wielkie, świdrujące ślepia, marzysz, by zapaść się pod ziemię. Pani od historii nie ma przezwiska, gdyż jej nazwisko – Żygałko – jest bardzo odpowiednie.

Nauczyciele są bardzo surowi i mają potrzebę ciągłego sprawdzania naszej wiedzy. Lekcje zaczynamy od kartkówki, dyktanda lub krótkiego sprawdzianu. Standardem jest też przepytywanie przy całej klasie. Mistrzynią w tej dziedzinie jest oczywiście Żyleta. Celuje palcem wskazującym w listę uczniów w dzienniku, zamyka oczy, powoli jedzie w dół i wybiera ofiarę. Potem głośno wyczytuje imię nieszczęśnika, który – chcąc nie chcąc, umie czy nie – wlecze się na przód klasy i staje przy samej tablicy. Spuszcza głowę i robi minę niczym skazaniec czekający na rozstrzelanie. Żyleta uśmiecha się dumnie, zaciera ręce i przechodzi do ataku: wystrzeliwuje angielskie słówka tak szybko jak kule z armaty. Pozostali uczniowie czekają w napięciu i modlą się w duchu, aby nie padło na nich.

A potem zapada wyrok.

– Siadaj! Pała! – woła nauczycielka i z nieskrywaną wyższością stawia ocenę w dzienniku.

Jeżeli to ją satysfakcjonuje, przechodzimy do lekcji, ale czasem dalej kieruje nią żądza ścinania głów i zaprasza na tortury kolejnego cierpiętnika.

Szkołę zaczynamy zwykle o ósmej, a kończymy o czternastej lub piętnastej. Mamy po pięć, sześć lub siedem lekcji. Standardowa przerwa trwa dziesięć minut, a najdłuższa – dwadzieścia pięć. Najczęściej nie jest to czas wolny. Trzeba przecież szybko odpisać pracę domową od najlepszego ucznia w klasie (czytaj: kujona). Wygląda to tak: cenny zeszyt leży na środku korytarza, a wokół niego, ciasno, jeden obok drugiego, siedzą uczniowie i zawzięcie spisują, co trzeba. Jedna osoba stoi na czatach, sprawdza, czy żaden nauczyciel akurat nie idzie. Później podaje się zeszyt dalej, tak by wszyscy mieli równy i sprawiedliwy dostęp do treści chroniących przed naganą i uwagą.

Z większością przedmiotów nie ma problemu, ale wypracowania z języka polskiego to co innego. W zeszłym tygodniu ponad połowa klasy miała identyczną charakterystykę Nemeczka z Chłopców z Placu Broni. Żarówa zabłysła najjaśniej jak umiała i wszystkim wstawiła nagany. Ja na szczęście napisałam sama, a że jestem przeciętną czwórkową uczennicą, nikt mnie o możliwość odpisania nie poprosił.

Przerwa jest niezwykle cennym czasem, nie tylko na uzupełnianie zadań domowych. Najczęściej dostajemy wtedy cynk od innej grupy i już wiemy, że na przykład Bimbrownik robi tego dnia kartkówkę! Wpadamy w panikę, ale w błyskawicznym tempie opracowujemy plan działania. Przecież wszystkie pytania, które znalazły się na miniteście, już znamy. Siadamy pod ścianą, wyciągamy zeszyty i czas start. Mamy piętnaście lub dwadzieścia minut, by szybko napisać ściągi lub postarać się wszystko zapamiętać.

Bezdyskusyjnie jednak najważniejsza jest na przerwach rozrywka. Szkoła jest tak duża, że zabawa w berka to tylko jedna z możliwości. Drugą jest przemierzanie korytarzy w poszukiwaniu kolegów i koleżanek z podwórka i dyskutowanie o niekoniecznie szkolnych sprawach. Trzecia to skakanie w gumę – ja mogę skakać bez końca! Czwarta opcja to wymienianie się kolorowymi karteczkami, zwłaszcza gdy sklepy mają dostawę i wszyscy wybiorą się na zakupy. Zaczyna się wtedy karteczkowe szaleństwo. Ale można także wymieniać się samochodami z gum turbo, obrazkami z gum Kaczor Donald lub naklejkami z gum Scooby-Doo. Zabawy jo-jo, kolorową sprężynką czy piłeczką kauczukową też są popularne, podobnie jak gra w kapsle. Mamy tyle do zrobienia, że przerw nie starcza!

Lekcje zazwyczaj nie są tak ekscytujące jak czas wolny, ale też potrafią być ciekawe. Najfajniejsze są zajęcia u Muminka – chyba nie ma ucznia w naszej klasie, który nie lubiłby techniki. Nie trzeba się niczego uczyć na pamięć, nie ma testów i odpytywania, nie musimy przepisywać formułek z tablicy ani ślęczeć nad podręcznikiem. Wykonujemy za to mnóstwo fajnych zadań. Najlepsze są konstruowanie i majsterkowanie. Do tej pory zbudowaliśmy karmnik dla ptaków oraz zegar ścienny, stworzyliśmy koło wodne z tworzyw sztucznych (między innymi plastikowych butelek) oraz wycinaliśmy zębate koła z tektury. Na drugim miejscu jest gotowanie – przygotowywaliśmy już różne desery, surówki, hot dogi i zapiekanki. Często też wykonujemy rysunki techniczne. Poza tym uczymy się masy innych rzeczy, takich jak robienie na drutach, szydełkowanie, wykonywanie najróżniejszych ściegów lub szycie maskotek. W tym roku w planie jest również nauka znaków drogowych, abyśmy mogli zdać egzamin na kartę rowerową.

Poza techniką lubimy też wuef oraz plastykę. Na innych przedmiotach jest gorzej i trzeba się nieźle nagimnastykować, aby przetrwać. Musimy być „włączeni”, skupieni i przygotowani na atak nauczyciela – niespodziewane wywołanie do odpowiedzi lub tablicy, sprawdzanie notatek w zeszycie lub pytania kontrolujące, czy aby na pewno uczestniczymy w lekcji. Trzeba sobie jakoś umilić ten czas, żeby nie dostać bzika. Najlepsze są żarty i psikusy robione nauczycielom. Chłopcy w naszej klasie charakteryzują się ogromną fantazją, a niekwestionowanym liderem jest Paweł Kuś.

Nie ma tygodnia, aby Paweł nie wylądował u dyrektora, a jego mama odwiedza szkołę chyba najczęściej ze wszystkich rodziców. Paweł nie wygląda na łobuza – jego poczochrane jasne włosy, krucha sylwetka, duże okulary na nosie oraz niewinne, słodkie spojrzenie nie wskazują, że mogą być z nim problemy. Ale za tą cnotliwą fasadą kryje się gagatek nie z tej ziemi, zdolny do największych przekrętów, aby tylko wywołać śmiech w klasie i wziąć odwet na naszej cudownej kadrze pedagogicznej.

Paweł lubi odpłacać pięknym za nadobne, dlatego jego ulubienicą jest Żyleta. Podkładanie szpilek na jej krzesło lub moczenie go zimną wodą, zapychanie dziurki od klucza plasteliną oraz robienie śmiesznych min za jej plecami to już standard. Ale są też bardziej wyrafinowane kawały.

W zeszłym tygodniu na przykład Żyleta wpuściła nas do klasy, ale zapomniała dziennika i wróciła do pokoju nauczycielskiego. W tym czasie Paweł schował się do szafy, a gdy nauczycielka spuściła głowę i zaczęła sprawdzać obecność, zaczął pukać.

– Proszę! – krzyknęła Żyleta, nie wychylając głowy zza dziennika. – Kamiński?

– Obecny, proszę pani.

– Kłosowski?

– Obecny.

Pukanie rozległo się znowu – tym razem głośniej i donośniej niż za pierwszym razem.

– Proszę! – zawołała Żyleta, wyraźnie podenerwowana.

Do klasy nikt jednak nie wszedł.

– Michno Katarzyna?

– Obecna.

Zanim nauczycielka zdążyła wyczytać kolejne nazwisko, Paweł zapukał ponownie, tak głośno, jakby ktoś gotowy był wyważyć drzwi.

Żyleta nie wytrzymała. Wstała, ostentacyjnie podeszła do wejścia i otworzyła drzwi z rozmachem. Po drugiej stronie nikogo nie było. Nauczycielka westchnęła głęboko i wróciła do biurka, ale zanim to zrobiła, Paweł wyśliznął się z szafy i usiadł na swoim miejscu. Cała klasa chichotała jak szalona.

Innym razem Żyleta pisała nowe słówka na tablicy (oczywiście do przepisania!), a Paweł zakradł się do biurka i wrzucił do jej kubka z herbatą tabletkę na przeczyszczenie. Na jej nieszczęście było to na początku lekcji. Nie minęło dwadzieścia minut i puściła takiego bąka, że nie dało się tego ukryć. Smród był niesamowity. Żyleta odwróciła się do nas, stanęła jak wryta i wygięła swoje wąskie usta w przepraszającym uśmiechu, jakby nic wielkiego się nie stało.

Z całych sił staraliśmy się zachować powagę, ale gdy za chwilę spod jej spódnicy wydostał się kolejny bąk – jeszcze dłuższy, głośniejszy i bardziej śmierdzący niż poprzedni – nic nie mogło powstrzymać wybuchu śmiechu. Żyleta migiem opuściła klasę i pobiegła do łazienki. Nie było jej chyba z piętnaście minut. Wykorzystaliśmy te cenne chwile na zużycie skumulowanej energii – zaczęła się wojna na minikulki z papieru. Dopiero gdy usłyszeliśmy znajomy stukot szpilek za drzwiami, w tempie ekspresowym pozbieraliśmy dowody zbrodni i wróciliśmy na miejsca.

Żyleta miała posępną minę, a jej twarz była czerwona, jakby przechodziła straszliwe katusze. Usiadła na krześle i kazała nam przeczytać krótki tekst o ulubionych zajęciach Johna. Nie zdążyliśmy jeszcze otworzyć książek, gdy pojawił się kolejny bąk, a właściwie fala bąków połączona z grzmotami w brzuchu. Żyleta znów uciekła z klasy i nie wróciła już do dzwonka. Zostało nam dziesięć minut, które przeznaczyliśmy na żywiołowe dyskusje. Od klasy, która miała angielski po nas, dowiedzieliśmy się, że pani poszła wcześniej do domu.

Ale Żyleta nie jest jedynym nauczycielem, którego uczniowie darzą bezgraniczną sympatią. Obiektem szczerych uczuć Pawła i jego kolegów jest także Pani Żygałko.

Gdy pewnego dnia przechodziła korytarzem, Paweł zaczął imitować odgłosy wymiotowania.

Wszyscy ryknęli gromkim śmiechem, a Żygałko odwróciła się i z pogardą zasyczała:

– Jeszcze nie zdążyłam ujrzeć twarzy, a już mi się szufladka z nazwiskiem Kuś otworzyła!

– To nie ja, proszę pani! – wypierał się Paweł, robiąc kocie oczy.

– Oczywiście, że nie! – warknęła drwiąco nauczycielka, odwróciła się na pięcie i odeszła.

Pani Żygałko jest drobną kobietą, która nad wyraz upodobała sobie czerń. Ma ciuchy tylko w tym kolorze: czarne spódnice, czarne spodnie oraz czarne sukienki. A czerń, jak wiadomo, pięknie kontrastuje z bielą. Kiedy więc założyła do szkoły nową dzianinową spódnicę, chłopcy po prostu musieli ją upiększyć. Wystarczyło, że wyszła na moment z klasy, a oni wzięli kredę i bardzo starannie wysmarowali nią krzesło. Po powrocie nauczycielka historii westchnęła ciężko i usiadła. Kazała nam otworzyć podręczniki, przeczytać fragment o Sparcie i odpowiedzieć na pytania do tekstu, a sama zaczęła sprawdzać kartkówkę, którą tak wspaniałomyślnie zafundowała nam na początku lekcji. Na koniec lekcji sprawdziliśmy odpowiedzi, po czym rozbrzmiał dzwonek. Gdy pani wstała, jej nowa spódnica była cała wymazana. Wychodziliśmy z klasy, chichocząc pod nosem niczym rozbawione małpiatki.

Srebrny medal w rozśmieszaniu klasy otrzymałby z pewnością Czarek Skawicki. Między innymi za to, co robi na lekcjach z naszą wychowawczynią.

Geografia nigdy nie była jego mocną stroną. Nie minął jeszcze wrzesień, a on już miał dwie jedynki i dwóję. Kiepsko napisał test (podobno Wisła płynie przez Francję, a stolicą Niemiec jest Rzym), nie odrobił pracy domowej (rzucanie petardami w szatni było o wiele bardziej pociągające niż odpisywanie zadania), nie odpowiedział prawidłowo na żadne pytanie, gdy Kaczka wezwała go do tablicy (nie wiedziałam, że mamy sześć oceanów ani że Polska leży w równikowej strefie klimatycznej). Musiał więc wziąć sprawy w swoje ręce.

Czarek siedział w pierwszej ławce, miał więc dogodny dostęp do dziennika. Gdy Kaczka zapisywała notatkę na tablicy, otworzył go błyskawicznie, znalazł swoje nazwisko i obok dwóch jedynek i dwói postawił dwie piątki. Ale Kaczka uwielbiała studiować oceny swoich uczniów (i to nie tylko z geografii; chyba znała nasze oceny ze wszystkich przedmiotów) i gdy przepisywaliśmy notatkę do zeszytów, od razu zwróciła uwagę na dwie nowe oceny Skawickiego. Wytrzeszczyła swoje małe oczy i przyglądała się cyfrom z zaciekawieniem, ale i niedowierzaniem.

– Skawicki? – zwróciła się wyniośle do Czarka.

– Tak, proszę pani? – wydukał przez zaciśnięte zęby.

Reszta klasy oczekiwała na rozwój zdarzeń w napięciu, próbując stłamsić gromadzący się w buzi śmiech. Nikt nie chciał wydać kolegi.

– Czy możesz mi przypomnieć, za co dostałeś te dwie piątki z geografii?

– Eeee, eee – bąknął niewyraźnie. – No, jedną za pracę domową, a drugą… drugą za test.

– A z czego była ta praca domowa? – dopytywała Kaczka.

– No z tego… z tego… eee, z krajobrazów Polski… – odpowiedział niepewnie.

– Z krajobrazów Polski? – powtórzyła nauczycielka, a jej kwadratowa szczęka opadła w dół. – Skawicki! – ryknęła niczym wściekły zwierz. – Przecież my jeszcze nie omawialiśmy krajobrazów Polski! To temat na zimę!

Czarek wbił się w krzesło i nie mógł wydobyć z siebie już żadnego dźwięku. Kaczka nasunęła okulary głęboko na nos, nachyliła się nad dziennikiem i uważnie zaczęła studiować charakter pisma. Po chwili wzięła długopis i manifestacyjnie wykreśliła podrobione stopnie.

– Myślisz, że jesteś sprytny, Skawicki, co? – zawołała niczym lew pastwiący się nad swoją ofiarą. – Podaj dzienniczek!

Gdy Czarek jej go wręczył, wzięła czerwony długopis i wielkimi drukowanymi literami napisała:

ŁAPY, 22.09.1994

CEZARY NARUSZYŁ KODEDKS UCZNIA! WZIĄŁ DZIENNIK SZKOLNY I DOSTAWIŁ SOBIE DWA BARDZO DOBRE STOPNIE. TAKIE ZACHOWANIE JEST NIEDOPUSZCZALNE! PROSZĘ O STAWIENIE SIĘ JUTRO PO LEKCJACH W CELU OMÓWIENIA DALSZEGO POSTĘPOWANIA.

Hanna Grabowska

Czarek schował dzienniczek do tornistra i zrobił naburmuszoną minę, ale w jego oczach zatańczyły złowieszcze chochliki. Wszyscy wiedzieliśmy, że na następnej lekcji geografii nastąpi ciąg dalszy tej potyczki.

Tak też się stało. Kaczka coś namiętnie pisała na tablicy, a Czarek wyjął butelkę ludwika, którą przyniósł z domu, zakradł się do wiaderka z gąbkami i rozpoczął misję pod hasłem wyciskanie: ścisnął butelkę i lał bez końca, a my obserwowaliśmy wszystko w napięciu. Zanim Kaczka odwróciła się do klasy, Czarek wrócił na miejsce. Przepisywaliśmy zadaną część materiału, gdy nasza wychowawczyni dokładnie namoczyła gąbkę. Przy wyciskaniu pieniła się jak diabli, ale w tamtym momencie kobieta nie zwróciła na to uwagi. Gdy jednak zaczęła zmywać tablicę, pociekły po niej ogromne, mydlane bańki. Spanikowana Kaczka powtórnie namoczyła gąbkę, doprowadzając do jeszcze większej burzy piany na brudnej tablicy.

Wtedy nerwowym ruchem wrzuciła gąbkę do wiadra, wytarła ręce chusteczką higieniczną, po czym stanęła na środku klasy i założyła dłonie na biodra, wypinając w dramatycznej pozie kuper.

– Kto to zrobił?! – zapytała, najspokojniej jak umiała, choć domyślaliśmy się, że w środku gotowała się ze złości.

Nikt nie miał odwagi się odezwać, milczeliśmy jak grób. Gdy wychowawczyni zorientowała się, że nie wydobędzie z nas odpowiedzi, westchnęła ciężko. Miała swoje podejrzenia, ale nie złapała nikogo na gorącym uczynku, więc nie mogła wymierzyć kary.

– Kuś! Wypłucz gąbkę i wymień wodę w wiadrze! – poleciła.

Nie tylko damska część grona pedagogicznego padała ofiarą uczniowskich tortur. Pewnego dnia Ogór zadziwił wszystkich i przyszedł do szkoły w nowiutkim czerwonym sweterku. Przez chwilę planowano nawet zmianę jego przezwiska (na przykład na Krwiak albo Krwiopijca), ale ostatecznie pozwoliliśmy mu pozostać Ogórem.

Na następny dzień założył już zresztą tradycyjny zielony sweter. Paweł napisał wtedy do kolegi z ławki, Adriana Łapińskiego – który też lubił dolewać oliwy do ognia i podziwiać płomienie – taki liścik na ostatniej stronie zeszytu do muzyki:

„Ciekawe, kiedy znowu założy swój nowy czerwony sweterek”.

Adrian pospiesznie przeczytał wiadomość i uśmiechnął się pod nosem.

„Nie wiem, ale wygląda w nim jak rozwścieczony byk podczas corridy” – odpisał.

„I ma wielkie rogi!” – dodał Paweł.

„Ciekawe, kogo dzisiaj ubodzie”.

„Mam nadzieję, że nie mnie”.

Obaj zaczęli rechotać jak kumaki w stawie, a potem zeszyt ruszył po klasie, aby każdy mógł przeczytać. Po chwili już wszyscy się śmialiśmy, czekając z utęsknieniem na przerwę, żeby móc o tym porozmawiać. Tego dnia jednak nauczyciel postanowił na końcu lekcji zebrać zeszyty.

Na następnej wyglądał, jakby użądlił go szerszeń – był poważny, posępny i zawzięty. Gdy usiedliśmy w ławkach, otworzył zeszyt Kusia na ostatniej stronie, podszedł do chłopaka i trzepnął go tym zeszytem w głowę. Potem stanął przed tablicą i kazał nam przepisać temat. Paweł nie dostał uwagi, a jego rodziców nie wezwano na rozmowę. Ogór bał się chyba, że cała szkoła dowie się o jego krwawym sweterku. Już nigdy więcej go nie założył.

Z Żarówą też bywały przeboje. Miłosz Rudecki (znany jako Rudy) zawsze pisze ściągi na rękach. Podczas jednej kartkówki tak szybko przepisywał odpowiedzi, że aż się spocił i odbił wszystko na teście. Nasi nauczyciele są zazwyczaj bardzo szybcy i niepojęcie wydajni – potrafią ocenić testy na tej samej lekcji, w czasie gdy my przepisujemy notatki z tablicy do zeszytu (znowu przepisywanie!).

Kiedy Żarówa sprawdziła kartkę Rudego, podeszła do niego i zażądała:

– Rudecki, podnieś ręce!

Miłosz zakręcił się na krześle, przewrócił oczami, a na jego twarzy pojawiło się zdziwienie.

– Ale o co pani chodzi?

– Podnieś je – poleciła stanowczo Żarówa.

Rudy zrobił to powoli, odwracając dłonie do zewnątrz.

– Pokaż je! – rozkazała nauczycielka, wbijając w chłopaka przenikliwe spojrzenie.

Rudecki powoli odwrócił dłonie i wszyscy zobaczyli rozmazany niebieski atrament.

– Z kartkówki dostajesz jedynkę, a jak na następną lekcję nie nauczysz się dokładnie podstawowych zasad pisowni z u otwartym i ó zamkniętym, to dostaniesz kolejną. Zrozumiano?! – zawarczała Żarówa.

– Tak, proszę pani – wyjąkał Rudy i opuścił ręce.

– Poproszę dzienniczek!

Rudecki niechętnie wyjął dzienniczek z plecaka, a nauczycielka wpisała w nim dłuuugą uwagę. Ani Rudy, ani nikt inny w naszej klasie nie pisał już więcej ściąg z polskiego na dłoni.

Najsłabszym uczniem z polskiego jest Wojtek Piórkowski. Jak piórko to on na pewno nie wygląda (dwie drożdżówki i pączek to minimum, co Wojtek zjada na drugie śniadanie), ale jego miłe i niewinne ciemnoniebieskie oczy zdradzają nieśmiałość i brak pewności siebie. Ładnie rysuje i pomysłowo wykonuje projekty techniczne (zwłaszcza te kulinarne), ale z przedmiotami humanistycznymi walczy niczym Don Kichot z wiatrakami. Czy to części mowy, czy deklinacja, czy środki stylistyczne – Wojtek leży. Wszystko mu się miesza: żaba pisze przez rz, pszczoła jest u niego przciąłą, a żółw zmienia się w rzufa. W pustyni i w puszczy napisała Konopnicka, a Pana Tadeusza – Chopin. Rzeczownik to rzecz, którą kupujemy w sklepie, a czasownik określa wyraz, który cofa się w czasie. Podczas ostatniej klasówki ze środków stylistycznych zamiast onomatopeja Wojtek napisał: pałąleją.

Kiedy Żarówa wręczała mu test, zaśmiała się i pokiwała głową.

– Oj, Piórkowski, Piórkowski… Ja nie wiem, kogo pałą leją, ale lać będą ciebie rodzice, jeśli nie poprawisz ocen.

Cała klasa wybuchnęła śmiechem i od tej pory Wojtek jest przezywany Pałą.

Wyjątkowy okaz w naszej klasie stanowi także Adam Perkowski. Zawsze ładnie ubrany, starannie uczesany, wyprostowany jak strzała i gotowy do pomagania nauczycielom. Lecz tylko na pozór. Tak naprawdę Adam jest złośliwy jak chochlik: zaczyna głupie zabawy, a potem robi dobrą minę do złej gry. Jest synem nauczycielki polskiego – Aleksandry Perkowskiej – i dlatego ma status nietykalnego.

Pewnego razu wyrzucił wszystkie kartkówki za okno, a potem wmówił Żarówie, że jeszcze ich nie sprawdziła. Innego dnia urządził zabawę z latającymi spodkami – chłopcy wzięli podstawki od doniczek i zaczęli się nimi rzucać. Pech chciał, że akurat weszła Żyleta i Adam, Paweł, Czarek i Miłosz wylądowali w gabinecie dyrektora. Nie minęło pięć minut i przybiegła tam też matka Adama.

– Adaś jest niewinny. To taki dobry chłopiec. To wszystko wina Kusia – zapewniała z wyższością i przekonaniem.

Tak przynajmniej opowiadał nam później Paweł. Adamowi uszło to bezkarnie, podczas gdy rodzice pozostałej trójki zostali wezwani na spotkanie z radą pedagogiczną.

W klasie nie może też zabraknąć lizusa. U nas jest nim Iza Lisowska, blondynka z dwoma warkoczami, niezliczonymi piegami i wysoko zadartym nosem, która nigdy nie przepuści okazji, aby przypodobać się nauczycielowi. Bez cienia wątpliwości jest ich ulubienicą. Ciągle tylko: proszę pani, to… proszę pana, tamto… Zawsze pierwsza biegnie do tablicy, pierwsza podnosi rękę, pierwsza oddaje wypracowania i zgłasza się do odpowiedzi. Jest też zawsze chętna, by podkablować kolegów: „Proszę pani, a to Czarek rzucił papierek”, „Proszę pana, to Paweł schował kredę”.

Chłopcy postanowili w końcu dać jej nauczkę. Iza przyszła akurat w nowej dżinsowej spódniczce i Kuś podbiegł do niej, ukucnął i psiknął wodą ze swojej wielkanocnej sikawki, robiąc ogromną plamę na samym środku spódnicy.

– Psik! – zaśmiał się złośliwie, po czym naśladując piszczący głosik Izy, powiedział: – Proszę pani, Paweł oblał mnie wodą!

Wszyscy się śmiali, a Iza stała jak wryta, nie wiedząc, co ze sobą zrobić: uciec czy zapaść się pod ziemię. W końcu pobiegła szybko do łazienki. Po tym zajściu przestała kablować.

Gwiazdą w naszej klasie jest Ula Budzisz. Ma zawsze najmodniejsze ubrania, najfajniejsze zabawki, najnowszy plecak, najpokaźniejszą kolekcję długopisów i flamastrów, najbardziej kolorowe gumki do włosów i najbardziej unikatowe gadżety. Rzeczy, o których reszta może tylko pomarzyć. Jej tata jest najbogatszym, najbardziej znanym biznesmenem w Łapach – prowadzi firmę budowlaną oraz komis samochodowy. Ula też ma status nietykalnej i jest kolejną pupilką nauczycieli. Zresztą nie tylko ich… Wszystkie dziewczyny marzą, by być jak ona i by się z nią kolegować lub siedzieć w ławce. Ja też kiedyś marzyłam, ale już mi przeszło.

Moja najlepsza przyjaciółka ma na imię tak jak ja. Mamy podobne charaktery i zainteresowania: jesteśmy spokojne, ciche i nie lubimy się wyróżniać. Kochamy takie same ubrania, te same piosenki i te same zabawy. Ania ma długie czarne włosy (proste jak drut!), zielone oczy i miły, przyjacielski uśmiech, przy którym pokazuje śnieżnobiałe zęby.

W szkole zawsze trzymamy się razem: razem siedzimy w ławce, razem chodzimy na stołówkę, razem odrabiamy lekcje i bawimy się na przerwie. Czasami spotykamy się też po szkole. Układamy teksty piosenek, a później je śpiewamy i nagrywamy, używając mojej wieży stereo, robimy sobie wymyślne fryzury lub piszemy notatki w pamiętniku. Jesteśmy jak siostry lub papużki nierozłączki i zawsze możemy na siebie liczyć.