Copyright to this edition © by Wydawnictwo Prohibita

ISBN: 978-83-65546-39-5

Projekt okładki:
Maciej Harabasz

Redakcja i korekta:
Anna Olechno

Wydawca:
Wydawnictwo PROHIBITA
Paweł Toboła-Pertkiewicz
www.prohibita.pl
wydawnictwo@prohibita.pl
Tel: 22 425 66 68
www.facebook.com/WydawnictwoProhibita
www.twitter.com/Multibookpl

Wydanie tej książki, podobnie jak innych projektów wydawnictwa Prohibita, NIE zostało sfinansowane z pieniędzy podatników.

Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Wprowadzenie

Cywilizacja zachodnia, która została ukształtowana przez myśl grecką, prawo rzymskie i etykę chrześcijańską, na początku XXI wieku znajduje się w stanie niemal całkowitego rozkładu. Trawi ją gigantyczna zapaść demograficzna, kryzys wartości, degradacja kulturowa. Narody Europy Zachodniej wymierają, ujemny przyrost naturalny mają również Stany Zjednoczone. Niekontrolowany napływ imigrantów stanowi wielkie zagrożenie dla jedności poszczególnych państw. Wprowadzana przez lewicowe elity Zachodu polityka multikulturalizmu rodzi wiele konfliktów na tle religijnym, rasowym i społecznym. Wymienionym zjawiskom towarzyszy upadek moralny, zupełne odwrócenie pojęć, szerzący się chaos światopoglądowy. Stare zasady, normy, wzorce postępowania nazywane są złem i postrzegane jako fałszywe, a w ich miejsce tworzy się nowe, oparte na tym, co dawniej uważane było za grzech, wynaturzenie i zło.

Człowiek Zachodu umiera, coraz bardziej przypomina duchowego kalekę, który stracił sens życia. Jest zagubiony, ma problemy z odróżnianiem dobra od zła, próbuje pustkę duchową wypełniać konsumpcjonizmem, uciechami cielesnymi, rozwiązłością, tanią rozrywką. Równocześnie staje się zupełnie bezbronny wobec napływającej fali imigrantów, w której znajdują się w dużej mierze ludzie wyznający wyraziste idee, agresywni i twardo dążący do celu.

Powstaje zasadnicze pytanie, co sprawiło, że cywilizacja zachodnia (określana również cywilizacją łacińską), będąca dotychczas najdoskonalszym wytworem ludzkości – która jeszcze w latach 50. XX wieku przeżywała gwałtowny rozwój, owocujący szybką odbudową Europy Zachodniej po wyniszczającej II wojnie światowej – w ciągu zaledwie 50 lat znalazła się w stanie agonalnym? Odpowiedź jest stosunkowo prosta i brzmi następująco: cywilizacja zachodnia jest niszczona w sposób systematyczny, planowy i metodyczny przez marksistów kulturowych. Mamy do czynienia z rewolucją prowadzoną metodami pokojowymi – za pomocą stanowionego prawa, medialnej propagandy, oddziaływania instytucji opanowanych i przekształconych przez lewicowych rewolucjonistów.

Większość ludzi jest przekonana, że marksizm umarł wraz z upadkiem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. To zasadniczy błąd. W rzeczywistości marksizm zmutował i dzisiaj odnosi wielki triumf. Okazało się, że twórcy klasycznego marksizmu pomylili się w fundamentalnej kwestii. Zakładali bowiem, że rewolucja zostanie przeprowadzona przez rosnący w siłę proletariat złożony z robotników, a impulsem do niej będzie chęć dokonania zmiany stosunków ekonomicznych. Historia pokazała jednak, że gdy w czasie I wojny światowej wybiła godzina marksistów i zdołali pochwycić władzę, czy to w Rosji, czy na Węgrzech, czy w niektórych landach niemieckich, proletariat zawiódł. Okazało się, że terror i siłowe rozwiązania są zawodne. Robotnicy samoistnie nie chcieli poprzeć rewolucji, a w Rosji Sowieckiej tylko strach przed represjami ich do tego zmuszał. Fiasko zapowiadanej przez Włodzimierza Lenina rewolucji światowej sprawiło, że czołowi teoretycy marksizmu zaczęli analizować przyczyny tego jakże bolesnego dla nich niepowodzenia.

Dwóch uczniów Lenina – Węgier György Lukács i Włoch Antonio Gramsci – doszło do wniosku, że rewolucja nie powiodła się, bo dusze Europejczyków były pod wpływem chrześcijaństwa i kultury wyrosłej na jego bazie. Jedyną zatem drogą do zwycięstwa marksizmu było wykorzenienie z ludzkiej duszy idei chrześcijańskich i zniszczenie cywilizacji łacińskiej. Gramsci, główny strateg marksizmu kulturowego, dowodził, że nie da się narzucić marksizmu siłą, ta droga jest błędna. Jedynie zmiana kultury może zapewnić sukces. Jeżeli to się uda, władza sama trafi w ręce marksistów. Gramsci wytyczył plan, jaki miał zapewnić zwycięstwo. Ten plan wymagał cierpliwości i czasu, bo polegał na tzw. długiej drodze przez instytucje – sztukę, kino, teatr, szkołę, uczelnię, media. Wszystkie te sfery należało przejąć i wtedy rozpocząć edukowanie społeczeństwa, co w końcowym efekcie ma doprowadzić do sytuacji, w której ludzie sami z radością przyjmą rewolucję¹.

György Lukács, podobnie jak Gramsci, w chrześcijaństwie widział główną przeszkodę, która pokrzyżowała marksistom plany. Uważał, że aby móc dokonać ogólnoświatowej rewolucji, należało doprowadzić do całkowitej destrukcji istniejącego społeczeństwa. Stare wartości, zasady, normy postępowania muszą zostać unicestwione, a w ich miejsce trzeba stworzyć nowe.

W marcu 1919 roku, w krótkim okresie istnienia Węgierskiej Republiki Rad Beli Kuna, Lukács został komisarzem ludowym do spraw oświaty i mógł swoje idee wcielić w życie. Postawił sobie za główny cel zniszczenie rodziny, dlatego m.in. wprowadził do szkół edukację seksualną małych dzieci².

W 1923 roku bogaty niemiecki przemysłowiec Felix Weil założył we Frankfurcie nad Menem Instytut Badań Społecznych, który potocznie nazwany został szkołą frankfurcką. Instytut skupił czołowych niemieckich marksistów z Györgyem Lukácsem na czele, którzy rozwinęli teorię pokojowej rewolucji kulturowej. Ogromny wkład w prace szkoły wniosły takie osoby jak: Max Horkhaimer, Herbert Marcuse, Theodor Adorno, Erich Fromm, Leo Lowenthal i Jürgen Habermas.

Po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech w 1933 roku marksiści ze szkoły frankfurckiej, którzy w większości przypadków byli pochodzenia żydowskiego, wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Tam instytut bardzo szybko wznowił swoją działalność przy Uniwersytecie Columbia. Dopiero w 1949 roku jego siedziba ponownie znalazła się we Frankfurcie nad Menem, gdzie kontynuowano prace zmierzające do udoskonalenia idei pokojowej rewolucji, co zaowocowało kolejnymi triumfami marksizmu kulturowego.

Najbardziej destrukcyjnym dla kultury Zachodu owocem prac szkoły frankfurckiej jest teoria krytyczna stworzona przez Maxa Horkheimera i jego najbliższych współpracowników. Teoria krytyczna to ideologia będąca rewizją klasycznego marksizmu, która dąży do tego samego celu, tj. zdobycia władzy i budowy systemu komunistycznego, ale nowymi metodami.

Równocześnie neomarksizm rozwijał się w Stanach Zjednoczonych, a jego guru stał się wychowanek szkoły frankfurckiej Herbert Marcuse. Wyeksponował on niezwykle ważny w marksizmie kulturowym element seksualny. Marcuse w doskonały sposób wykorzystał bunt studentów w latach 60. by wcielić w życie teorie szkoły frankfurckiej. Stworzył również pojęcie tolerancji represywnej, która oznacza nic innego jak nietolerancję dla wszystkiego, co pochodzi z prawicy. Od tego momenty wszyscy przeciwnicy ideologiczni, obrońcy cywilizacji łacińskiej są stygmatyzowani, nazywani faszystami, wrogami postępu, homofobami lub nietolerancyjnymi fundamentalistami.

Marksiści kulturowi znaleźli również nowy proletariat. Robotnicy nie spełnili dziejowej misji, jaką wyznaczył im Karol Marks, dlatego należało zastąpić ich takimi grupami społecznymi, które są w nierozwiązywalnym konflikcie z tradycyjnym społeczeństwem. Tym nowym proletariatem okazały się wszelkiego rodzaju mniejszości – z mniejszościami seksualnymi na czele.

Od początku lat 70. XX wieku marksiści zaczęli skrupulatnie realizować strategię Antonia Gramsciego, nazwaną przez Rudiego Dutschke „długim marszem przez instytucje”, która okazała się zabójczo skuteczna. Jej wynik możemy dzisiaj zaobserwować na każdym kroku. Wszystkie współczesne zjawiska zmierzające do anihilacji³ cywilizacji łacińskiej, takie jak niszczenie rodziny, dyktat politycznej poprawności, walka z religią katolicką, promowanie dewiacji seksualnych, ideologia gender, wszechobecny relatywizm moralny, są właśnie efektem działania marksizmu kulturowego.

W dalszej części książki zostaną przedstawione szczegółowe informacje na temat historii, założeń i sukcesów tej destrukcyjnej ideologii.

Na wstępie należy jeszcze wyjaśnić sam termin marksizm kulturowy, który nie jest jednoznaczny. Bardzo często poddaje się go krytyce jako pewnego rodzaju zbitkę słowną. Część badaczy twierdzi, że znacznie trafniejsze jest określenie marksizm antykulturowy. W niniejszej książce używany będzie termin marksizm kulturowy, przede wszystkich dlatego, żeby zwrócić uwagę, że polem walki nowych marksistów jest kultura, której opanowanie i całkowita przebudowa stanowi cel i warunek powodzenia rewolucji.

Książka opiera się na szerokim materiale źródłowym, jednak należy podkreślić, że inspiracją do jej napisania były internetowe publikacje i wykłady Krzysztofa Karonia, który ostatnimi laty stara się popularyzować wiedzę o marksizmie. Natomiast wśród polskich naukowców poruszających tę tematykę w pierwszej kolejności należy wymienić Leszka Kołakowskiego. Napisany przez niego III tom Głównych nurtów marksizmu stanowi bardzo cenne źródło wiedzy. Niezwykle interesującą pozycją jest także książka Moniki Kacprzak Pułapki poprawności politycznej. Literatura polskojęzyczna dotycząca marksizmu kulturowego jest jednak stosunkowo uboga, dlatego ogromną wartość mają publikacje obcojęzyczne. Można w tym miejscu wymienić przede wszystkim takich autorów jak William Lind i Patrick Buchanan, którzy w syntetyczny sposób przedstawiają problem nowej mutacji marksizmu. Najistotniejszym źródłem wiedzy są jednak dzieła głównych teoretyków marksizmu kulturowego – Antonia Gramsciego, Herberta Marcusego oraz pracowników Instytutu Badań Społecznych we Frankfurcie nad Menem.

1 P. Buchanan, Śmierć Zachodu, Wrocław 2005, s. 92.

2 Ibid., s. 90.

3 Anihilacja – unicestwienie, proces zmierzający do całkowitego zniszczenia.

Rozdział I.
Marksizm kulturowy – narodziny ideologii

Niepowodzenie rewolucji światowej

Marksizm tradycyjny jest ideologią zrodzoną z myśli Karola Marksa oraz Fryderyka Engelsa. Najważniejszy jej cel stanowi przejęcie władzy przez komunistów i ustanowienie nowego porządku świata.

Marks zaczerpnął z filozofii Hegla przekonanie, że historia jest nieustannym ścieraniem się przeciwstawnych sobie sił. Doszedł do wniosku, że rewolucja może zostać przeprowadzona tylko wtedy, gdy wygenerowany zostanie nierozwiązywalny konflikt. Marks, zainspirowany pracami Engelsa o klasie robotniczej, stworzył koncepcję walki klasowej oraz uznał, że rewolucji dokona klasa robotnicza. W jego ocenie właśnie ta siła społeczna nadawała się do tego idealnie, ponieważ doskonale pasowała do roli uciemiężonej przez kapitalistów ofiary. To właśnie kapitalizm został uznany za największe zło i poddany totalnej krytyce jako system niesprawiedliwy społecznie, który należało obalić.

Podstawą klasycznego marksizmu był zatem problem wyzysku robotników oraz konflikt klasowy, w którym kapitaliści pełnili rolę ciemiężycieli, a proletariat – rolę ofiary. Istotę konfliktu zdaniem Marksa stanowił jednak nie sam wyzysk, tylko prywatna własność środków produkcji, którą wobec tego należało zlikwidować.

W wydanym w 1848 roku Manifeście Komunistycznym Marks i Engels pisali, że rewolucja ma się dokonać przemocą. Wiązało się to ściśle z likwidacją własności prywatnej. Oczywiste było, że kapitaliści wystąpią w jej obronie, dlatego należało ich zabijać, a obowiązujący system zniszczyć siłą. W późniejszych latach Marks i Engels zaczęli jednak dopuszczać możliwość przeprowadzenia zmian na drodze pokojowej, jednak tylko w krajach o wysoko rozwiniętej demokracji.

Rewolucja miała doprowadzić do głębokich zmian ekonomicznych, politycznych i społecznych. W jej wyniku należało zupełnie zmienić stosunki własnościowe oraz zlikwidować podział na klasy. Nowe społeczeństwo miało być bezklasowe. Zakładano zniesienie własności prywatnej, a środki produkcji planowano uczynić wspólnym majątkiem wszystkich robotników. Władza polityczna miała należeć do proletariatu, jednak Karol Marks w Manifeście komunistycznym wyraźnie stwierdził, że po zwycięstwie rewolucji polityczną władzę sprawować będą komuniści, ponieważ stanowili oni najbardziej świadomą grupę wewnątrz proletariatu. Mamy zatem do czynienia z wizją powstania uprzywilejowanej warstwy, mimo wzniosłych haseł mówiących o równości wszystkich ludzi.

Teoria Marksa głosiła, że rewolucja miała się dokonać na całym świecie niemal równocześnie. Z racji że główną siłą sprawczą, za pomocą której należało obalić stary porządek, były masy robotników, ruch rewolucyjny objąłby kraje dobrze rozwinięte gospodarczo, czyli przede wszystkim państwa zachodnie¹. Karol Marks od początku otwarcie głosił, że najlepszą metodą na skuteczne przeprowadzenie rewolucji było zastosowanie terroru. W 1848 roku napisał: „Jest tylko jedna droga, która może skrócić, uprościć i zintensyfikować przedśmiertne drgawki starego społeczeństwa i skurcze porodowe nowego – tą drogą jest rewolucyjny terror”².

Po śmierci Karola Marksa doszło do rozłamów wewnątrz ruchu socjalistycznego. Marksiści będący zwolennikami socjalizmu rewolucyjnego jeszcze mocniej się zradykalizowali i popierali gwałtowne, siłowe przejęcie władzy. Na przywódcę tego odłamu wyrósł Włodzimierz Lenin. Drugą frakcją byli reformiści. Na ich czele stali Eduard Bernstein oraz Karl Kautsky, którzy twierdzili, że socjalizm należało osiągnąć drogą pokojową przez przekształcenie kapitalizmu³.

W 1889 roku powstała II Międzynarodówka. Za główny cel stawiała sobie nieustanne dążenie do zmiany stosunków produkcji i stosunków społecznych zgodnie z duchem marksizmu oraz walkę o prawa robotnicze. Polem dyskusji był tylko sposób, w jaki rewolucja miała zostać przeprowadzona.

Marksiści wytrwale czekali na odpowiedni moment, w którym hasło rzucone przez Karola Marksa w Manifeście Komunistycznym – „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się” – będzie można wcielić w życie. Za idealny czas na przeprowadzenie rewolucji uznali wybuch I wojny światowej. Większość socjaldemokratów z państw europejskich ochoczo godziło się na wojnę. Wierzyli, że właśnie otwierała się przed nimi szansa na przebudowę społeczeństw. Natomiast marksiści byli przekonani, że lud robotniczy zamiast walczyć ze sobą pod sztandarami swoich narodów, zbuntuje się przeciwko swym władcom i w taki oto sposób rewolucja światowa stanie się faktem⁴.

Tymczasem robotnicy wcale nie mieli zamiaru zwracać się przeciwko kapitalistom i rządzącym. Idee socjalistyczne powstałe na bazie marksizmu zostały odrzucone, gdy kapitaliści zaczęli coraz lepiej płacić wykwalifikowanym robotnikom. Podniesienie standardu życia sprawiło, że proletariat zamiast myśleć o rewolucji, zaczął dbać o swój dobrobyt i kształcić dzieci. Ponadto coraz mocniej identyfikował się z państwem, w którym żył. Okazało się, że robotnicy byli bardziej przywiązani do swoich ojczyzn, niż marksistom mogło się wydawać. Z chwilą wybuchu Wielkiej Wojny, gdy robotnik był powoływany do wojska, nie identyfikował się ze swoją klasą, ale z państwem narodowym. Głoszone przez Marksa hasła mówiące, że proletariusze nie mają ojczyzny, zostały odrzucone. Cały swój gniew, niechęć i wojenny zapał robotnicy wykorzystali nie do obalania kapitalizmu, ale do walki z wrogami swojego kraju. Klasa robotnicza poszła na I wojnę światową z takim samym entuzjazmem, jak wszystkie inne⁵.

Nawet przedłużający się konflikt wojenny oraz ogromne straty ponoszone przez walczące strony nie doprowadziły do większych wystąpień. Hekatomba pod Verdun nie spowodowała buntu klasy robotniczej, której przedstawiciele masowo tam ginęli, zresztą podobnie jak przedstawiciele innych grup społecznych. Dopiero pod koniec wojny marksiści zintensyfikowali swoje działania i doprowadzili do zamachów stanu w kilku państwach europejskich⁶.

Jedynym trwałym przewrotem dokonanym przez komunistów była rewolucja w zacofanej Rosji w 1917 roku. Dokonali jej radykalni marksiści Lenina określani mianem bolszewików, którzy byli wspierani przez Niemców. Rewolucja bolszewicka opierała się na terrorze i brutalnym niszczeniu dawnego porządku politycznego, ekonomicznego i społecznego.

W 1918 roku w Niemczech wybuchł bunt marynarzy, który przekształcił się w rewolucję nazwaną listopadową. Wyniosła ona do władzy socjaldemokratów. Tworzone były rady robotnicze i żołnierskie mające sprawować rządy za pomocą demokracji bezpośredniej, jednak ostatecznie kongres zwołany przez te rady poparł ustrój demokratyczny, a odrzucił koncepcję utworzenia republiki sowieckiej.

Z kolei zwolennicy internacjonalistycznych koncepcji Róży Luksemburg założyli partię komunistyczną i wywołali w Niemczech tzw. powstanie Spartakusa, które zostało stłumione przez socjaldemokratyczny rząd⁷. Przywódcy rewolty Karol Liebknecht i Róża Luksemburg ponieśli śmierć.

Krwawo spacyfikowana przez niemieckie władze została także powstała w kwietniu 1919 roku Bawarska Republika Rad⁸.

Na Węgrzech z kolei w marcu 1919 roku utworzono Węgierską Republikę Rad, na czele której stanął Bela Kun. Węgierscy marksiści natychmiast rozpoczęli reformowanie państwa. Dokonali nacjonalizacji przemysłu, wprowadzili radykalną zmianę systemu edukacji. Ze szkół usunęli religię, a w jej miejsce pojawiła się edukacja seksualna obowiązująca od wczesnych lat życia⁹. Nauczane przedmioty pełne były indoktrynacji politycznej. Wprowadzane zmiany w stosunkach własności i edukacji spowodowały spadek produkcji przemysłowej¹⁰ i wywołały sprzeciw społeczeństwa. Nieudolnie przeprowadzona reforma rolna doprowadziła do antyrządowych wystąpień niezadowolonych chłopów, które zostały brutalnie stłumione. Po kilku miesiącach istnienia reżim Beli Kuna obaliła interwencja wojsk rumuńskich¹¹.

Wobec zupełnej klęski rewolucji w państwach Europy Zachodniej ośrodkiem rewolucyjnym światowego marksizmu stała się bolszewicka Rosja. Liczne podziały wśród komunistów sprawiły, że Lenin zdecydował się utworzyć Międzynarodówkę Komunistyczną, czyli Komintern, któremu podporządkowane zostały zachodnie partie marksistowskie popierające doktrynę leninowską oraz uznające zwierzchnictwo partii rosyjskich komunistów¹².

W 1920 roku Lenin podjął decyzję o eksporcie rewolucji. Armie bolszewickie rozpoczęły ofensywę na Zachód. Na drodze Armii Czerwonej stanęło jednak odrodzone po 123 latach niewoli państwo polskie. Polacy zaciekle bronili swojej ojczyzny. Niezwykle ważną rolę w walce z bolszewikami odegrał Kościół katolicki i polskie duchowieństwo. Biskupi skutecznie mobilizowali naród, bardzo trafnie diagnozując nadciągające niebezpieczeństwo. W liście z 7 lipca 1920 roku tak pisali o komunizmie:

(…) Bolszewizm jest ostatnim wykwitem wszelkich zasad negacji, chowanych przez całe stulecie, które godziły w rodzinę, w wychowanie, w ustrój socjalny, w religię. Oprócz doktryny i czynu nosi jeszcze bolszewizm w swej piersi nienawiścią zionące serce. Bolszewizm prawdziwie jest żywym wcieleniem i ujawnieniem się na ziemi ducha antychrysta. Wróg to tym groźniejszy, bo łączy okrucieństwo i żądzę niszczenia z nienawiścią wszelkiej kultury, szczególnie zaś chrześcijaństwa i Kościoła. Niesie wraz z sobą mordy i rzezie, ślady jego znaczą palące się wsie, wioski i miasta, lecz nade wszystko ściga on w swej ślepej zapamiętałej zawiści wszelkie zdrowe związki społeczne, każdy zaczyn prawdziwej oświaty, każdy ustrój zdrowy, rodzinę, religię wszelką i Kościół¹³.

Polscy robotnicy ramię w ramię z inteligencją i chłopami stanęli w obronie odradzającej się ojczyzny. Warty podkreślenia jest ogromny wzrost religijności wśród Polaków walczących z najeźdźcą. Marksizm postrzegany był jako dzieło antychrysta, co stanowiło jeszcze większą motywację do walki. Polski proletariat stanowczo odrzucił ideę rewolucji światowej.

Bolszewicy mogli liczyć jedynie na zwycięstwo zbrojne i narzucenie komunizmu siłą. Zostali jednak pokonani przez Wojsko Polskie w Bitwie Warszawskiej w sierpniu 1920 roku. Marsz Armii Czerwonej na zachód oraz plan wywołania rewolucji w Niemczech, a następnie w innych krajach europejskich zakończył się niepowodzeniem.

Wszystkie założenia i przewidywania marksistów nie spełniły się. Proletariat, który według koncepcji Karola Marksa miał dokonać rewolucji, całkowicie zawiódł. Marksiści podjęli próby wytłumaczenia, dlaczego tak się stało. Węgier György Lukács i Włoch Antonio Gramsci niezależnie od siebie doszli do wniosku, że głównym powodem, który sprawił, że robotnicy nie przyłączyli się do rewolucji, było przywiązanie do wartości chrześcijańskich¹⁴. Ponadto proletariat przestał być zubażany przez kapitalizm, a jego standard życia zaczynał się podnosić i co ważniejsze – wykształcił się w nim swoisty etos¹⁵ pracy. Robotnicy chcieli pracować, bogacić się i kształcić w ramach ustroju kapitalistycznego, nie interesowało ich przeprowadzanie rewolucji.

Zwolennicy klasycznego marksizmu powtarzali za Karolem Marksem, że społeczeństwo trzeba zniszczyć przez obalenie systemu ekonomicznego. Wówczas wprowadzone zmiany ekonomiczne (nazywane przez Marksa bazą) miały pociągnąć za sobą przemiany w kulturze (w tzw. nadbudowie). Antonio Gramsci dokonał rewizji tego poglądu. Doszedł do wniosku, że najważniejszy jest przewrót kulturowy, doprowadzenie do głębokich zmian w ludzkiej świadomości i moralności. Gdyby udało się tego dokonać, rewolucja zostałaby przeprowadzona samoistnie.

Nowa strategia

Podjęte przez marksistów próby przeanalizowania przyczyn klęski rewolucji światowej doprowadziły do powstania nowej strategii. Za jej głównego autora uznaje się Włocha Antonia Gramsciego. Stworzył on niemal gotową receptę na skuteczne przeprowadzenie rewolucji. Wskazywał na kluczową rolę nie bazy, ale nadbudowy. Zupełna przebudowa kultury w duchu marksistowskim miała sprawić, że rewolucja dokona się w zasadzie automatycznie.

Do bardzo podobnych wniosków co Gramsci doszedł także Węgier György Lukács. Obaj uznali chrześcijaństwo za główną przeszkodę stojącą na drodze rewolucji marksistowskiej. Cała zachodnia kultura powstała bowiem na bazie wartości chrześcijańskich i dopóki te wartości nie zostaną zniszczone oraz zastąpione nowymi, wszelkie akcje rewolucyjne będą kończyły się niepowodzeniem¹⁶.

György Lukács zaczął przywiązywać dużo większą wagę do roli świadomości w kształtowaniu rzeczywistości¹⁷. Twierdził, że tylko zupełne odrzucenie kultury zachodniej, opartej na etyce chrześcijańskiej i będącej wytworem kapitalizmu, mogło doprowadzić do głębokich zmian w świadomości. Dzięki temu proletariat w końcu rozpoznałby swój interes klasowy. Wówczas nie byłoby już żadnych przeszkód do przeprowadzenia rewolucji zakończonej pełnym sukcesem.

Lukács dowodził, że to tradycyjne wartości kultury, w których wyrasta społeczeństwo, a nie racjonalne wybory, definiują świadomość jednostek. W związku z tym marksistowskie idee mogły zostać przyjęte w zachodniej cywilizacji tylko wtedy, gdy podważyłoby się wartości będące jej fundamentem, a w ich miejsce stworzyło się nowe, w oparciu o które wykształciłaby się całkiem nowa, rewolucyjna „świadomość klasowa”. To wszystko można było osiągnąć za pomocą odpowiednio przeprowadzonych reform w edukacji, jak również – przez oddziaływanie za pomocą kultury i sztuki¹⁸.

Lukács wypowiadał się otwarcie o konieczności zniszczenia kultury Zachodu: „Jedyne rozwiązanie widziałem w rewolucyjnej destrukcji społeczeństwa. Ogólnoświatowa zmiana wartości nie może mieć miejsca bez unicestwienia przez rewolucjonistów starych wartości i stworzenia nowych”¹⁹.

W marcu 1919 roku władzę na Węgrzech objął komunistyczny reżim Beli Kuna i utworzona została Węgierska Republika Rad. György Lukács objął stanowisko komisarza do spraw kultury i natychmiast zaczął realizować swoją koncepcję zmierzającą do zupełnej zmiany świadomości węgierskiego proletariatu. Sam wprowadzane przez siebie reformy nazywał „demonicznymi ideami”²⁰.

W pierwszej kolejności Lukács przystąpił do dechrystianizacji Węgier. Wyszedł z założenia, że podważenie wśród dzieci chrześcijańskiej etyki seksualnej doprowadzi do sytuacji, w której zwrócą się one zarówno przeciwko patriarchalnemu²¹ modelowi rodziny, jak i przeciwko Kościołowi. W związku z tym wprowadził do szkół radykalny program edukacji seksualnej. Dzieci i młodzież nauczano stosunków płciowych, masturbacji, zachowań homoseksualnych. Kolportowane były pisma i grafiki propagujące rozwiązłość seksualną. W programach szkolnych tradycyjną rodzinę ukazywano jako archaiczny wytwór minionych czasów, wyśmiewano monogamię, zwalczano chrześcijańską etykę moralną, religię nazywano szkodliwym zabobonem ograniczającym naturalną ludzką potrzebę przyjemności. Metodycznie niszczono autorytet rodziny i Kościoła, a przeciwko duchowieństwu i rodzicom rozpętano rządowy terror kulturalny. Niezwykle intensywnej propagandzie poddawane były przede wszystkim kobiety, które władze wzywały do wyzwolenia się z tradycyjnej obyczajowości seksualnej i zachęcały do uprawiania niczym nieskrępowanej aktywności płciowej z jak największą liczbą partnerów seksualnych²². Głównym celem, który przyświecał promowaniu rozwiązłości wśród kobiet i dzieci, było zniszczenie rodziny jako podstawowej komórki społecznej będącej najważniejszą instytucją chrześcijaństwa i kultury zachodniej²³.

György Lukács na własne oczy mógł się przekonać, z jak wielkim oporem społeczeństwa spotykały się reformy wprowadzane przez niego i reżim Beli Kuna. Świadomość węgierskiego proletariatu okazała się odporna na marksistowską propagandę. Podobnie rzecz się miała z chłopstwem. Społeczeństwo nasączone wartościami chrześcijańskimi z przerażeniem odebrało terroryzm kulturalny Lukácsa. Rewolucja musiała upaść²⁴.

Interwencja wojsk rumuńskich, połączona z powszechnym niezadowoleniem Węgrów, położyła kres istnieniu Węgierskiej Republiki Rad. György Lukács ratował się ucieczką i miał dużo czasu na wyciągnięcie wniosków z minionych wydarzeń. Nie zrezygnował z zasadniczej wizji rewolucji, jednak wprowadził rozróżnienie między empiryczną²⁵ świadomością klasy proletariackiej oraz potencjalną świadomością klasy proletariackiej, czyli taką, którą można było osiągnąć na bazie przemian kulturowych. Doszedł do słusznego wniosku, że dopiero po dokonaniu zmian w świadomości można było przeprowadzić rewolucję do końca. Niepowodzenia na Węgrzech nie zniechęciły Lukácsa, ale wręcz utwierdziły w przekonaniu o misji dziejowej proletariatu. Kluczowe było jednak zrozumienie przez niego procesu przekształceń świadomości społecznej²⁶.

Ścisły związek pomiędzy przemianami kulturowymi a powodzeniem rewolucji marksistowskiej, podobnie jak Lukaćs, widział także Antonio Gramsci – włoski komunista uważany za głównego stratega marksizmu kulturowego. Wielu badaczy postrzega Gramsciego jako genialnego marksistowskiego filozofa, który zachowując język ortodoksji²⁷, dokonał rewizji w spojrzeniu na relacje między bazą a nadbudową i wprowadził pojęcie hegemonii²⁸ kulturowej. Zdobycie tej ostatniej przez marksistów miało zapewnić powodzenie rewolucji²⁹.

Antonio Gramsci urodził się w 1891 roku na Sardynii. Studiował filozofię i historię na uniwersytecie w Turynie. Studiów jednak nie ukończył – wybrał karierę zawodowego polityka. Był jednym z założycieli Włoskiej Partii Komunistycznej. Po dojściu do władzy we Włoszech Benita Mussoliniego Gramsci uciekł do Rosji w obawie przed represjami. Na własnej skórze mógł przekonać się, jak wyglądał ład porewolucyjny ustanawiany przez Lenina i komisarzy ludowych. Gramsci spostrzegł, że bolszewizm posłuszeństwo mas wymuszał tylko za pomocą terroru. Rosyjscy robotnicy i chłopi odrzucili komunizm, co więcej – znienawidzili go. Dla nich wciąż najbardziej liczyła się ziemia, wiara, rodzina oraz ojczyzna, w której żyli, a hasła międzynarodowej robotniczej solidarności miały znikome znaczenie. Jeżeli byli posłuszni, to tylko dlatego, że obawiali się bolszewickiego terroru³⁰.

Obserwacje poczynione przez Gramsciego w leninowskiej Rosji tylko potwierdziły jego wcześniejsze twierdzenia, że samo pochwycenie władzy przez komunistów nie gwarantuje sukcesu rewolucji. Powodem takiego stanu rzeczy była bowiem wielka siła nadbudowy, która uniemożliwiała społeczeństwom dobrowolne przyjęcie marksistowskiej wizji świata.

Po śmierci Lenina w 1924 roku Gramsci wrócił do Włoch. Strach przed Stalinem okazał się większy niż strach przed włoskimi faszystami. Po powrocie do ojczyzny Antonio Gramsci stanął na czele Włoskiej Partii Komunistycznej. Został jednak aresztowany w 1926 roku. Na wolność wyszedł dopiero w roku 1937 i wkrótce zmarł. Pozostawił po sobie notatniki więzienne, w których odnaleźć można projekty przeprowadzenia skutecznej rewolucji marksistowskiej na Zachodzie³¹.

Antonio Gramsci, po doświadczeniach marksistów w czasie Wielkiej Wojny i w latach po niej następujących, był przekonany, że największą siłą antyrewolucyjną było chrześcijaństwo. Jego zdaniem Kościół stanowił bowiem instytucję wiążącą chłopów, robotników, kapitalistów, arystokrację oraz duchowieństwo w jednorodną kulturę³².

Na ten temat wypowiedział się jasno: „Cywilizowany świat został dokładnie nasączony chrześcijaństwem przez 2000 lat i reżim ugruntowany w wierze i wartościach judeochrześcijańskich nie może zostać odrzucony, zanim korzenie te nie zostaną odcięte”³³. Gramsi traktował chrześcijaństwo jako swoisty system immunologiczny społeczeństwa kapitalistycznego, dlatego jego zdaniem marksiści nie byli w stanie zdobyć Zachodu bez wcześniejszego zdechrystianizowania go.

Gramsci nie miał wątpliwości, że chrześcijaństwa nie dało się pogodzić z marksizmem. W 1916 roku wszedł nawet w spór z grupami młodych socjalistów, którzy próbowali łączyć socjalizm z wiarą chrześcijańską, twierdząc, że ideologia ta nawiązywała do nauki Chrystusa o miłosierdziu i braterstwie. Gramsci w sposób nie pozostawiający złudzeń stwierdził: „Idea socjalizmu chrześcijańskiego to kwadratura koła. Socjalizm jest teoretyczną negacją i praktyczną likwidacją religii. Socjalizm jest właśnie religią, która musi zabić chrześcijaństwo”³⁴. Gramsci podał szereg argumentów, które miały potwierdzać, dlaczego socjalizm powinien być traktowany niczym religia. Pisał w ten sposób:

Socjalizm wyparł ze świadomości ludzi transcendentnego Boga katolików, zastępując go wiarą w człowieka i jego najlepsze siły twórcze jako jedyną rzeczywistość duchową. Naszą ewangelią jest ta filozofia nowoczesna, (…) która obywa się bez hipotezy Boga w wizji świata, która tylko w historii upatruje swą podstawę, w historii, której jesteśmy wytworami, jeśli chodzi o przeszłość, i twórcami, jeśli chodzi o przyszłość³⁵.

Antonio Gramsci w sposób jednoznaczny wskazał na chrześcijaństwo jako na tarczę chroniącą kapitalistyczny porządek, którą należy skruszyć. Natomiast za szczególnie antyrewolucyjny uznał Kościół katolicki.

Usunięcie religii musiało być poprzedzone całkowitą przebudową świata wartości, a taki proces wymagał czasu. Rozwiązania siłowe nie były skuteczne, czego dowiodły nieudane rewolucje komunistyczne w Niemczech i na Węgrzech, a także ta w Rosji, bo władza bolszewików opierała się tam wyłącznie na terrorze. Gramsci uważał, że marksiści muszą uzbroić się w cierpliwość. Sukces rewolucji wiódł bowiem przez opanowanie kultury poszczególnych narodów i przekształcenie jej w duchu marksistowskim. Cały proces był powolny, ale w ostatecznym rozrachunku miał doprowadzić do takich zmian w świadomości społeczeństw, że dobrowolnie, w sposób demokratyczny miały one odrzucić ukształtowane na bazie chrześcijaństwa normy moralne i obyczajowe, kategorie estetyczne, wzorce postępowania oraz tradycyjne wartości, a utożsamić się i przyjąć za swoje te nowe – stworzone przez marksistów³⁶.

Antonio Gramsci wprowadził pojęcie hegemonii kulturowej. Analizując stosunki klasowe, stwierdził, że sprawująca rządy i dominująca ekonomicznie klasa wyznacza świadomość i ideologię uznawane przez resztę społeczeństwa. Władza polityczna ściśle wiąże się z osiągnięciem hegemonii kulturowej. Gramsci w ten sposób określił panowanie środkami czysto kulturalnymi nad życiem duchowym całego społeczeństwa. Zdobycie pozycji kierowniczej nie tylko w instytucjach władzy, ale także w prawdziwie wyznawanych opiniach, wartościach i normach – było warunkiem panowania politycznego³⁷. Skuteczne przeprowadzenie rewolucji byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby marksiści obalili hegemonię kulturową kapitalistów i ustanowili swoją własną³⁸. Zdaniem Gramsciego taka mentalna transformacja społeczeństwa stanowiła proces długotrwały, ponieważ państwa demokratyczne posiadały dość skomplikowaną strukturę obronną, która przypominała „system okopów i fortyfikacji” w „wojnie pozycyjnej”³⁹. Zobrazował to na przykładzie historycznych odniesień do I wojny światowej:

Co się tyczy porównań między koncepcjami wojny manewrowej i wojny pozycyjnej w sztuce wojennej a analogicznymi koncepcjami w polityce, warto wspomnieć broszurę Róży Luksemburg „Strajk masowy, partia i związki zawodowe” przełożoną na włoski (z francuskiego) w roku 1919. W broszurze tej autorka wysuwa nieco pospieszne i powierzchowne wnioski teoretyczne z doświadczeń historycznych roku 1905. W istocie Róża zlekceważyła tu elementy „woluntarystyczne” i organizacyjne, które w tych wydarzeniach były o wiele powszechniejsze i skuteczniejsze, niż Róża, przy swojej skłonności do przeceniania czynników ekonomicznych i spontanicznych, była w stanie dostrzec.

Mimo to broszura ta (zarówno jak inne szkice tej autorki) jest jednym z najbardziej charakterystycznych dokumentów teoretycznego opracowania wojny manewrowej w zastosowaniu do sztuki politycznej. Czynnik ekonomiczny bezpośredni (kryzys itp.) traktowany tu jest jako artyleria polowa, która w działaniach wojennych robi wyłom w linii obronnej nieprzyjaciela, wyłom wystarczający do tego, aby oddziały własne mogły się wedrzeć i odnieść zwycięstwo ostateczne (strategiczne) lub przynajmniej poważny sukces strategiczny.

Oczywiście wiedza historyczna uznaje skuteczność bezpośredniego czynnika ekonomicznego za coś znacznie bardziej złożonego aniżeli skuteczność ciężkiej artylerii w wojnie manewrowej. Bezpośredni czynnik ekonomiczny miał bowiem na względzie skutek trojaki: 1) dokonanie wyłomu w liniach obronnych nieprzyjaciela po uprzednim zmieszaniu jego szyków i doprowadzeniu go do utraty ufności we własne siły i własną przyszłość; 2) błyskawiczne zorganizowanie własnych wojsk, stworzenie kadry lub przynajmniej błyskawiczne wysunięcie na odpowiednie pozycje kadry istniejącej (wytworzonej uprzednio w drodze ogólnego procesu historycznego) celem ujęcia w ramy organizacyjne rozproszonych wojsk; 3) dokonanie błyskawicznej koncentracji ideologicznej wokół celów, jakie się chce osiągnąć. Był to pewien rodzaj żelaznego determinizmu ekonomicznego, z tym rozróżnieniem jednakże, iż skutki miałyby nastąpić niesłychanie szybko w czasie i przestrzeni. Był to w istocie prawdziwy mistycyzm historyczny Oczekiwanie na coś w rodzaju cudownego rażenia piorunem.

Twierdzenie generała Krasnowa, że Ententa (która nie chciała zwycięstwa Rosji carskiej, gdyż to pociągnęłoby za sobą definitywne rozwiązanie kwestii wschodniej na korzyść caratu) narzuciła rosyjskiemu sztabowi generalnemu wojnę w okopach (absurdalną wobec olbrzymiej rozpiętości frontu od Bałtyku aż do Morza Czarnego, przebiegającego przez wielkie obszary bagien i lasów), podczas gdy sens miałaby tam jedynie wojna manewrowa – otóż twierdzenie to jest wierutnym głupstwem. W rzeczywistości armia rosyjska próbowała prowadzić wojnę manewrową, w szczególności na odcinku austriackim (a także w Prusach Wschodnich), i odnosiła wspaniałe, choć krótkotrwałe sukcesy Prawda, że formy wojny nie można sobie dowolnie obrać, chyba że od pierwszej chwili ma się nad przeciwnikiem druzgocącą przewagę. Wiadomo też, jakie straty pociągnął upór sztabów generalnych nie chcących uznać, że wojnę pozycyjną „narzucił” im ogólny układ ścierających się sił. Wojna pozycyjna nie polega na samych tylko okopach. Składa się na nią cały system organizacyjny i przemysłowy terytorium stanowiącego zaplecze armii, narzuca ją szybkostrzelność broni, koncentracja wojsk w określonym punkcie, wreszcie – łatwość zaopatrzenia i możność szybkiego zastępowania materiału utraconego po przerwaniu frontu czy cofnięcia się. Innym czynnikiem jest nierówna wartość bojowa wielkich mas ludzkich biorących udział w wojnie i mogących działać tylko jako masa. Widać to było na froncie wschodnim, gdzie zupełnie inaczej wyglądała kwestia przerwania frontu na odcinku niemieckim, a inaczej na odcinku austriackim; na odcinku austriackim, wzmocnionym wyborowymi formacjami niemieckimi i podległym dowództwu niemieckiemu taktyka przełamywania frontu zakończyła się klęską. […] Ci sami technicy wojskowi, którzy teraz upierają się przy wojnie pozycyjnej, jak przedtem upierali się przy manewrowej, nie twierdzą z pewnością, że poprzedni sposób prowadzenia wojny powinien być wykreślony z dziedziny wiedzy wojskowej, ale że w wojnach pomiędzy państwami zaawansowanymi pod względem przemysłu i cywilizacji musi on być zredukowany do roli raczej taktycznej niż strategicznej, powinien być traktowany mniej więcej tak, jak dawniej wojna oblężnicza w zestawieniu z manewrową.

To samo odnosi się do wiedzy i sztuki politycznej – przynajmniej jeśli chodzi o państwa uprzemysłowione, w których społeczeństwo obywatelskie stało się strukturą bardzo złożoną i odporną na katastroficzne przerwanie linii frontu przez bezpośredni czynnik ekonomiczny (kryzysy, depresje itp.). Nadbudowy w społeczeństwie obywatelskim są jak system okopów w nowoczesnej wojnie. W ostatniej wojnie zdawało się niekiedy, że zaciekła nawała artyleryjska zniszczyła doszczętnie nieprzyjacielski system obronny, podczas gdy w rzeczywistości zniszczyła tylko jego powierzchnię zewnętrzną i w momencie uderzenia atakujący natykali się niespodziewanie na wciąż jeszcze skutecznie działającą linię obrony Podobnie bywa też i w polityce w czasie wielkich kryzysów ekonomicznych. Na skutek kryzysu armia napastnicza nie organizuje się błyskawicznie w czasie i przestrzeni, ani tym bardziej nie nabiera ducha agresywności, i nawzajem, strona napadnięta nie demoralizuje się i nie rezygnuje z obrony, nawet wśród ruin, nie traci też wiary we własne siły i w przyszłość. Ten stan rzeczy na pewno ulegnie dalszym zmianom, ale niewątpliwie okazuje się, że brakło czynnika szybkości, przyspieszonego tempa w działaniu, brakło tego stopniowego decydującego parcia naprzód, jakiego mogliby się spodziewać strategowie politycznego „kadornizmu”⁴⁰.

Ostatnim faktem tego rodzaju w historii polityki były wypadki z roku 1917. Stanowią one decydujący zwrot w dziejach sztuki i wiedzy politycznej. Należy zatem do głębi zbadać, jakie czynniki w społeczeństwie obywatelskim odpowiadają systemom obronnym wojny pozycyjnej. Mówię do głębi z całą świadomością, gdyż sprawy te były już badane, ale w sposób powierzchowny, tak jak niektórzy kostiumolodzy studiują dziwactwa mody kobiecej, lub też z punktu widzenia „racjonalistycznego”, czyli w przeświadczeniu, że pewne zjawiska zostają unicestwione natychmiast, gdy tylko się je realistycznie wyjaśni, jakby to byty przesądy ludowe (do których zniknięcia także zresztą samo wytłumaczenie ich nie wystarcza).

Warto się zastanowić, czy słynna teoria Bronsteina na temat „permanentności” ruchu nie jest refleksem politycznym doktryny wojny manewrowej (przypomnijmy sobie twierdzenie generała Krasnowa) – a przy głębszym zbadaniu refleksem ogólnych warunków ekonomicznych, kulturalnych i społecznych kraju, w którym elementy życia narodowego znajdują się w stanie embrionalnym i nie mogą stać się „okopem ani fortecą”. W tym wypadku można by powiedzieć, że Bronstein, który zdawał się być „człowiekiem Zachodu”, był w rzeczywistości kosmopolitą, czyli był tylko powierzchownie przedstawicielem narodowym i powierzchownie człowiekiem Zachodu oraz Europejczykiem. Natomiast Iljicz był do głębi narodowy i do głębi europejski.

Bronstein w swoich pamiętnikach wspomina, jak to mówiono mu, że jego teoria okazała się słuszna po… piętnastu latach, i odpowiada na ten epigram innym epigramem. W rzeczywistości jego teoria nie była słuszna ani piętnaście lat wcześniej, ani piętnaście lat później. Jak to się zdarza ludziom upartym, o których mówi Guicciardini, odgadł on przyszłość „hurtowo”, to znaczy jego przewidywania okazały się słuszne tylko w najogólniejszym zarysie. To tak, jakby ktoś przepowiadał, że czteroletnia dziewczynka będzie matką, a kiedy nią zostaje w wieku lat dwudziestu, powiada: „Przepowiedziałem to”. Wydaje mi się, że Iljicz dobrze rozumiał, iż należało zastąpić wojnę manewrową, stosowaną z powodzeniem na Wschodzie w 1917 roku, wojną pozycyjną, jedynie możliwą na Zachodzie, gdzie jak zauważył Krasnow, w krótkim czasie wojska mogły zgromadzić nieograniczoną ilość amunicji i gdzie ramy stosunków społecznych mogły jeszcze przekształcić się w potężnie uzbrojony okop. To właśnie, wydaje mi się, oznacza formuła „jednego frontu”, odpowiadająca koncepcji jednego frontu Ententy pod naczelnym dowództwem Focha.

Tylko że Iljicz nie miał czasu pogłębić swojej formuły, a przy tym trzeba zdawać sobie sprawę, że mógł ją pogłębić jedynie teoretycznie, podczas gdy formuła taka winna była mieć charakter ściśle narodowy, to jest – wymagała dokładnej znajomości terenu i rozpoznania systemu okopów i fortyfikacji, reprezentowanych przez elementy społeczeństwa obywatelskiego itd. Na Wschodzie państwo było wszystkim, społeczeństwo obywatelskie zaś było pierwotne, nieskrystalizowane; na Zachodzie pomiędzy państwem a społeczeństwem obywatelskim istniały właściwe proporcje i w razie zachwiania się państwa od razu dochodziła do głosu mocna struktura społeczeństwa obywatelskiego. Państwo było jedynie wysuniętym okopem, za którym rozciągał się łańcuch silnych twierdz i umocnień, łańcuch mocniejszy lub słabszy w zależności, ma się rozumieć, od tego, o jakie konkretnie państwo chodziło, ale to właśnie wymagało dokładnego rozpoznania charakteru narodowego”⁴¹.

Antonio Gramsci ten swoisty system okopów i fortyfikacji scharakteryzował w Zeszytach więziennych w następujący sposób:

Szkolnictwo wszystkich stopni i Kościół to w każdym kraju dwie najpotężniejsze organizacje kulturalne. Po nich idą dzienniki, czasopisma, wydawnictwa, prywatne instytucje wychowawcze, zarówno te, które są uzupełnieniem szkoły państwowej, jak i instytucje kulturalne typu uniwersytetów ludowych. Inne zawody (…) stanowią pewien nieobojętny fragment życia kulturalnego. Na^ą tu na przykład lekarze, oficerowie armii, pracownicy sądownictwa. (…) Najbardziej typową z tych kategorii intelektualistów jest kler, monopolizujący przez długi czas (…) rozległą i ważną dziedzinę: ideologię religijną, czyli filozofię i naukę epoki wraz ze szkołą, nauczaniem, moralnością, wymiarem sprawiedliwości, dobroczynnością, opieką społeczną itd.”⁴².

Ten włoski teoretyk komunistyczny postawił pytanie: „Cóż może przeciwstawić klasa nowatorska temu gigantycznemu kompleksowi szańców i fortyfikacji klasy panującej?” Jego zdaniem marksiści powinni byli przeciwstawić temu skomplikowanemu systemowi obronnemu „ducha rozłamu”⁴³, rozumianego – jak objaśnia Tadeusz Rynkiewicz – jako „fabrykowanie demokratycznej zgody, przyzwolenia, consensusu w społeczeństwie na dominację idei socjalistycznych”. A dalej objaśniał:

Owo „fabrykowanie zgody” odbywa się poprzez „naturalizację” ideologii socjalizmu. Gdy ideologia zostaje „znaturalizowana” postrzegana jest przez społeczeństwo jako zespół „zdroworozsądkowych” i „przeźroczystych” poglądów. Jednak emancypacja⁴⁴ nie może się dokonać wysiłkiem samego „ludu”. „Masy”same – podkreślał Gramsci – bez udziału inteligencji nie mogą samodzielnie wypracować świadomości rewolucyjnej. To zadanie powierzył „intelektualistom organicznym”, czyli grupie ludzi nadających swoim działaniem charakter i kierunek rozwoju społeczeństwa. To ludzie zajmujący „kierownicze” stanowiska w newralgicznych, ze względu na prawidłowe funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego, instytucjach. A więc dyrektorzy różnego typu szkół, rektorzy, nauczyciele, przedstawiciele instytucji religijnych, prezesi fundacji, przedstawiciele mediów, kierownicy domów kultury, właściciele dyskotek, prezesi wspólnot mieszkaniowych, a nawet tak – wydawałoby się – marginalnych „odcinków frontu ideologicznego” jak związków wędkarskich, punktów skupu buraków czy miejskich bibliotek. Po to, aby kontrolować dobór i ekspozycję książek w tejże bibliotece lub określać sposób ustalania cen płodów rolnych dostarczanych do skupu przez rolników, co pozwala zrozumieć, że nie były to bynajmniej „odcinki”, których obsadzenie należało powierzyć przypadkowi. Wywołany przez owych „intelektualistów organicznych” „ruch zbiorowy”stanowić ma „proces Molekularny”, który doprowadzi do „intelektualnej i moralnej reformy całego społeczeństwa” i to jeszcze zanim „klasa robotnicza” przejmie władzę polityczną w państwie⁴⁵.

Antonio Gramsci stworzył w gruncie rzeczy prostą receptę na zwycięstwo rewolucji. Zachodni marksiści musieli najpierw zmienić kulturę, a wtedy władza sama, bez rozlewu krwi, miała wpaść w ich ręce. Zdobycie hegemonii kulturowej było jednak długim procesem, gdyż należało z mozołem zdobywać i przekształcać wszystkie przyczółki nadbudowy. Sztuka, teatr, kino, szkoły, wyższe uczelnie, seminaria, prasa oraz nowe medium, jakim wówczas było radio, musiały jedno po drugim zostać przejęte, przebudowane i upolitycznione w duchu marksizmu. Gdyby to się stało, można by było skutecznie edukować ludzi, by zrozumieli i z radością przyjęli rewolucję⁴⁶.

Gramsci był zdania, że marksiści chcąc uzyskać intelektualne i moralne przywództwo, powinni zawierać sojusze oraz wykazać gotowość do kompromisów z innymi siłami społecznymi⁴⁷. Zachęcał do tworzenia „frontów ludowych” z zachodnimi intelektualistami, którzy podobnie jak marksiści pogardzali chrześcijaństwem i burżuazyjną kulturą, a także pracowali z młodzieżą⁴⁸.

Do ugrupowań, z którymi – zdaniem Gramsciego – powinno się zawierać sojusze, należały także: „ruchy feministyczne, ekstremistyczne organizacje ochrony środowiska, tzw. ruchy obrony praw obywatelskich, propagatorzy internacjonalizmu, zwolennicy Kościoła tzw. otwartego”. I – jak napisał dalej – „te grupy, wraz z organizacjami jawnie komunistycznymi, tworzą razem jednolity, szeroki front walki ideologicznej w celu przeprowadzenia transformacji starej kultury chrześcijańskiej poprzez kryptorewolucyjny proces emancypacji społeczeństwa”⁴⁹.

Antonio Gramsci zmarł w 1937 roku, a jego błyskotliwy plan pokojowej rewolucji został odkryty i wprowadzony w życie po II wojnie światowej. Badania nad zmianami kulturowymi rozpoczęły się jednak wcześniej. György Lukács, który doszedł do wielu podobnych wniosków co Gramsci, kontynuował swoje prace. Na początku lat 20. XX wieku wraz z czołowymi zachodnioeuropejskimi marksistami zaangażował się w działalność Instytutu Badań Społecznych we Frankfurcie nad Menem. Tam narodziły się koncepcje przebudowy kultury Zachodu, które, jak pokazała historia, odniosły wielki sukces.

1 R. A. Tokarczyk, Współczesne doktryny polityczne, Warszawa 2010, s. 207.

2 K. Marks, The Victory of the Counter–Revolution in Vienna, Cologne 1848.

3 K. Kautsky, Rewolucja proletariacka i jej program, Stuttgart–Berlin 1922.

4 P. Buchanan, op. cit., s. 89.

5 B. Tuchman, The Proud Tower: A Portrait of the World Before the War: 1890–1914, New York 1993, s. 462.

6 P Buchanan, op. cit., s. 89.

7 V. K. Karoń, Historia marksizmu. Marksizm klasyczny, na: https://www.youtube.com/watch?v=HZ47KkF0XAo [Data dostępu: 26.07.2018].

8 W. Czapliński, A. Galos, W. Korta, Historia Niemiec, Wrocław 2010, s. 620–621.

9 I. Volgyes, ed. Hungary in revolution, 1918–1919. Nine essays, University of Nebraska Press, s. 219.

10 S. Szilassy, Revolutionary Hungary 1918–1921, „Danubian Press” 1971, s. 141.

11 E. Balogh, Romanian and Allied Involvement in the Hungarian Coup d’Etat of 1919, „East European Quarterly” 1975, 9 (3), s. 297–314.

12 K. Karoń, op. cit.

13 List episkopatu Polski „Do biskupów świata“, 7 VII 1920.

14 P. Buchanan, op. cit., s. 89.

15 Etos – zbiór norm moralnych i obyczajowych; kodeks zachowań danej zbiorowości.

16 P. Buchanan, op. cit., s. 90.

17 G. Lukács, Historia i świadomość klasowa, Warszawa 2013.

18 P. Buchanan, op. cit., s. 90.

19 M. Lowy, G. Lukács, From Romanticism to Bolshevism, London 1979, s. 112.

20 P. Buchanan, op. cit., s. 90.

21 Patriarchalny – oparty na dominującej roli mężczyzny.

22 M. Lowy, G. Lukács, op. cit., 151.

23 P. Buchanan, op. cit., s. 91.

24 K. Ślęczka, Dialektyka procesu rewolucji: W sporze o Geschichte Und Klassenbewusstsein, Wrocław 1978, s. 16.

25 Empiryzm – pogląd głoszący, że zasadniczą rolę w poznaniu odgrywa doświadczenie.

26 Ibid., s 17.

27 Ortodoksja – bezwzględne wyznawanie określonej doktryny i rygorystyczne przestrzeganie jej zasad, norm.

28 Hegemonia – panowanie, przywództwo, przeważający wpływ.

29 A. Gramsci, Nowoczesny Książę, Warszawa 2006, s. 26.

30 P. Buchanan, op. cit., s. 91

31 Ibid., s. 92.

32 D. Rohnka, Fatalna Fikcja. Nowe oblicze bolszewizmu – stary wzór, Poznań 2001.

33 P. Buchanan, op. cit., s. 92.

34 A. Gramsci, Audacia e fede (1916), Sotto la mole 1916–1920, s. 148, cit. per: M. Nowaczyk, Marksizm a religia w młodzieńczych pismach Gramsciego, „Euhemer – przegląd religioznawczy”, 1973, nr 3 (89), s. 64.

35 Ibid., s. 149.

36 T. Rynkiewicz, Od„proletariatu” do„człowieka masowego”, „Człowiek w kulturze” 2008, nr 20, s. 279.

37 L. Kołakowski, Główne nurty marksizmu – tom III: rozkład, Warszawa 2009, s. 245.

38 A. Gramsci, Zeszyty filozoficzne, Warszawa 1991, s. 145.

39 T. Rynkiewicz, op. cit., s. 279.

40 Kadornizm – termin od nazwiska gen. Luigiego Cadorna, w tym ujęciu oznacza on biurokrację oraz samowolę przywódców.

41 A. Gramsci, Nowoczesny książę, op. cit., s. 45–47.

42 A. Gramsci, Pisma Wybrane, t. 1, Warszawa 1961, s. 585–586.

43 A. Gramsci, Pisma Wybrane, t. 2, Warszawa 1961, s. 429.

44 Emancypacja – uwolnienie od ucisku, równouprawnienie, zdobycie lepszej pozycji społecznej.

45 T. Rynkiewicz, op. cit., s. 280.

46 P. Buchanan, op. cit., s. 92.

47 T. Rynkiewicz, op. cit., s. 283.

48 P. Buchanan, op. cit., s. 93.

49 T. Rynkiewicz, op. cit., s. 284.

Rozdział II.
Szkoła frankfurcka

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział III.
Rewolucja kontrkulturowa

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział IV.
Pokłosie rewolucji kontrkulturowej

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział V.
Marksizm kulturowy a polityka

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział VI.
Współczesne oblicza
marksizmu kulturowego

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Zakończenie

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Bibliografia

Adorno Theodor, Gesammelte Schriften, Frankfurt am Mein 1975.

American Humanist Association, Humanist Manifesto H, 1973, dostępny w internecie: http://humanist.net/documents/manifesto2.html.

Arango Tim, A New Wave of Migrants Flees Iraq, Yearning for Europe, „The New York Times” 08.09.2015.

Balogh Eva, Romanian and Allied Involvement in the Hungarian Coup d’Etat of 1919, „East European Quarterly” 1975, nr 9 (3).

Bennhold Katrin, Erlanger Steven, Yeginsu Ceylan, Britain Raises Terrorism Threat Level, Meaning New Attack May Be Imminent, „The New York Times” 23.05.2017.

Best Steven, The „Cultural Turn” in Marxist Theory, na: http://www.drstevebest.org/TheCulturalTurnInMarxist.htm [Data dostępu: 24.05.2014].

Biały Filip, Plan dla lewicy,na: http://www.politeja.pl/2008/10/plan–dla–lewicy/ [Data dostępu: 26.05.2014].

Black Jim Nelson, When Nations Die, Illinois 1994.

Boadella David, Wilhelm Reich. Leben und Werk des Mannes, der in der Sexualität das Problem der modernen Gesellschaft erkannte und der Psychologie neue Wege wies, Bern–München 1981.

Breczko Jacek, Tolerancjonizm. Ryszarda Legutki krytyka tolerancji, „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2014, XXVI.

Buchanan Patrick, Śmierć Zachodu, Wrocław 2005.

Burdzy Paweł, Polityczna poprawność zabija, „Niezależna” 28.04.2013, dostępny w internecie: http://niezalezna.pl/40822–polityczna–poprawnosc–zabija [Data dostępu: 05.01.2018].

Burszta Wojciech, Kuligowski Waldemar, Sequel. Dalsze przygody kultury w globalnym świecie. Warszawa 2005.

Carleton Gregory, Sexual Revolution in Bolshevik Russia, Pittsburgh 2005.

Carlson Marvin, Performans, Warszawa 2007.

Cicero Marcus Tullius, Pisma filozoficzne, t. 2: O państwie. O prawach. O powinnościach. O cnotach, Warszawa 1960.

Cisło Waldemar, Imigranci u bram. Kryzys uchodźczy i męczeństwo chrześcijan w XXI wieku, Kraków 2017.

Conrad Peter, Schneider Joseph W., Deviance and medicalization: from badness to sickness, Filadelfia 1992.

Czapliński Władysław, Galos Adam, Korta Wacław, Historia Niemiec, Wrocław 2010.

Czekaj Rafał, Krytyczna teoria sztuki Theodora W. Adorno, Kraków 2006.

Ćwikła Paweł, Relatywizm i Dusza Zachodu, „Roczniki Nauk Społecznych” 2015, t. 7 (43), nr 4.

De Gttry Andrea, Pagani Fabrizio, Le Nazioni Unite. Sviluppo e reforma del sistema di sicurezza collettivo, Bologna 2005.

DeMarco Donald, Wiker Benjamin D., Architekci kultury śmierci, Warszawa 2014.

De Mattei Roberto, Dyktatura relatywizmu, Warszawa 2009.

De Mattei Roberto, Groźna Karta Praw Podstawowych, „Rzeczpospolita” nr 226, 27.09.2007.

De Tocqueville Alexis, O demokracji w Ameryce, Warszawa 1976.

Drozda Jacek, O powrót kulturoznawstwa zaangażowanego. Wspomnienie o Stuarcie Hallu, na: http://publica.pl/teksty/wspomnienie-stuart-hall-42013.html [Data dostępu: 16.08.2017].

Drymer Grzegorz, Afery seksualne w Wielkiej Brytanii. Gwałty muzułmańskich gangów, „Rzeczpospolita” 30.09.2017, na: http://www.rp.pl/Spoleczenstwo/309289949-Afery-seksualne-w-Wielkiej-Brytanii-Gwalty-muzulmanskich-gangow.html [Data dostępu: 05.01.2018].

Dziedzina Jacek, Homo–lobby nr 1, „Gość Niedzielny” 2008, nr 19.

European Comission, White paper on the future of Europe. Reflections and scenarios for the EU27 by 2025, Brussels 1 march 2017.

Fitzgibbons Richard P., Sutton Philip M., O’Leary Dale, The psychopathology of sex reassignment surgery: Assessing its medical, psychological and ethical appropriateness. „The National Catholic Bioethics Quarterly” 2009, nr 9 (1), s. 97–125.

Fonte John, Why There Is a Culture War, „Policy Review”, XII 2000 – I 2001.

Gender cywilizacja śmierci. Historia ideologii gender, jej twórcy podstawowe założenia ideologii gender oraz próby jej wdrażania w Polsce, Warszawa–Legnica 2013.

Gerl–Falkovitz Hanna–Barbara, Zapomnieć o cielesności aż do ekskarnacji. Droga od feminizmu do gender, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Gierszewski Zbigniew, Kultura, moralność, względność. Doktryna relatywizmu kulturowego M. J. Herskovitsa, Poznań 2000.

Girkinger Michael, Mensch Und Gesellschaft in der frühen Tiefenpsychologie. Politik bei Sigmund Freud, Alfred Adler und Wilhelm Reich, Marburg 2007.

Górny Grzegorz, Holenderski prometeizm, na: https://opoka.org.pl/biblioteka/P/PR/holenderski_prometeizm.html [Data dostępu: 11.12.2017].

Gramsci Antonio, Audacia e fede (1916), Sotto la mole 1916–1920, s. 148, cit. per: M. Nowaczyk, Marksizm a religia w młodzieńczych pismach Gramsciego, „Euhemer – przegląd religioznawczy”, 1973, nr 3 (89), s. 64.

Gramsci Antonio, Nowoczesny Książę, Warszawa 2006.

Gramsci Antonio, Pisma Wybrane, t.1, 1961.

Gramsci Antonio, Pisma Wybrane, t.2, 1961.

Gramsci Antonio, Zeszyty filozoficzne, Warszawa 1991.

Gulik Michał, Nowak Samuel, Co nam zostało po studiach kulturowych? Teoria zaangażowania wobec materializmu i posthumanizmu, „Kultura Popularna” 2014, nr 1 (39).

Guz Tadeusz, Destrukcja w sztuce na przykładzie teorii estetycznej Theodora W. Adorno, na: https://www.youtube.com/watch?v=0JpSHVBV6tE [Data dostępu: 20.04.2018].

Hall Stuart, Notes on Deconstructing the Popular, w: R. Samuel, People’s History and Socialist Theory, Routledge, London–New York 1981, s. 227–240.

Hartung Frank, Cultural Relativity and Moral Judgements, „Philosophy of Science” 1954, vol. 21.

Herskovits Melville, Man and His Works: The Science of Cultural Anthropology, New York 1948.

Hird Myra J., Zwierzęcy transseksualizm, [w:] Teorie wywrotowe: antologia przekładów, red. A. Gajewska, Poznań 2012, s. 276–283.

Horkheimer Max, Adorno Theodor, Dialektyka oświecenia, New York 1994.

Hughes Benedict, Farsa Vaticanum U. Rzetelna ocena soboru po pięćdziesięciu latach, na: http://www.ultramontes.pl/hughes_farsa_v2.htm [Data dostępu: 01.12.2017].

Hylewski Marcin, Burdzik Tomasz, Teoria krytyczna Szkoły Frankfurckiej jako krytyka kultury masowej, „Kultura–Historia–Globalizacja” 2014, nr 15.

Ideologia gender. Zagrożenia, Poznań 2016.

Jankowski Kazimierz, Hipisi w poszukiwaniu ziemi obiecanej, Warszawa 2003.

Jan Paweł II, encyklika Centesimus Annus, 01.05.1991, nr 44.

Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci, Warszawa 2007.

Jan Paweł II, Przesłanie z okazji 1200 rocznicy koronacji Karola Wielkiego, „L’Osservatore Romano” 22.12.2000.

Jaeger Werner, Paideia. Formowanie człowieka greckiego, Warszawa 2001.

Jendrzejczak Marcin, Lewica i islam – nieświęte przymierze, „Polonia Christiana” 18.03.2016.

Jones Katie, Islam cartoon roweditor was devastated, na: www.WalesOnline.co.uk [Data dostępu: 08.02.2006].

Kacprzak Monika, Pułapki poprawności politycznej, Radzymin 2012.

Karoń Krzysztof, Altiero Spinelli i nowa Europa, na: https://www.youtube.com/watch?v=kPLi3Y_ySCw [Data dostępu:27.08.2017].

Karoń Krzysztof, Eurokomunizm 1975–1978, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–11–00–ANTYKULTURA–EUROKOMUNIZM.html [Data dostępu: 20.08.2017].

Karoń Krzysztof, Fiasko kontrkultury, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–09–00–ANTYKULTURA–KLESKA.html [Data dostępu: 24.06.2017]

Karoń Krzysztof, Freudomarksizm, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–04–00 ANTYKULTURA PODSTAWY–FREUDOMARK– SIZM.html [Data dostępu: 11.01.2017].

Karoń Krzysztof, Gender. Podstawy ideologiczne, filozoficzne i naukowe, na: http://www.historiasztuki.com.pl/025–00–04–GENDER.php [Data dostępu: 04.02.2018].

Karoń Krzysztof, Historia marksizmu. Eurokomunizm i gender, na: https://www.youtube.com/watch?v= JqCTd9L32ms [Data dostępu: 20.08.2017]

Karoń Krzysztof, Historia marksizmu. Marksizm klasyczny, na: https:/ /www.youtube.com/watch?v=HZ47KkF0XAo [Data dostępu: 30.06.2018].

Karoń Krzysztof, Historia marksizmu. Marksizm psychoanalityczny, na: https://www.youtube.com/watch?v=8j4zoRjhQHM [Data dostępu: 02.01.2017].

Karoń Krzysztof, Historia marksizmu. Marksizm psychoanalityczny 2, na: https://www.youtube.com/watch?v=dk3QgeqPCFk. [Data dostępu: 07.02.2017

Karoń Krzysztof, Historia marksizmu. Marksizm semantyczny, na: https://www.youtube.com/watch?v=GmMZOKrKQg [Data dostępu: 04.07.2017]

Karoń Krzysztof, Historia sztuki. Sztuka współczesna 1945–2000, na: http://historiasztuki.com.pl/strony/001–09–00–WSPCZ–POSTMODERNIZM.html [Data dostępu: 08.02.2017].

Karoń Krzysztof, Kontrkuitura 1948–1970, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–08–00–ANTYKULTURA–KONTRKULTURA.html [Data dostępu: 24.02.2017].

Karoń Krzysztof, Marsz przez instytucje, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–10–00–ANTYKULTURA–MARSZ.html [Data dostępu: 04.07.2017]

Karoń Krzysztof, Nowa wędrówka Ludów, na: http://www.historiasztuki.com.pl/025–00–06–WEDROWKA–LUDOW.php [Data dostępu: 29.12.2017]

Karoń Krzysztof, Restyling antykuitury 1947–1950, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–07–00–ANTYKULTURA–RESTYLING.html [Data dostępu: 08.02.2017].

Karoń Krzysztof, Stygmatyzacja kultury 1941–1950, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–06–00–ANTYKULTURA–PODSTAWY–STYGMATYZACJA.html [Data dostępu: 15.01.2017].

Karoń Krzysztof, Teoria krytyczna, na: http://historiasztuki.com.pl/025–00–05–TEORIA–KRYTYCZNA.php [Data dostępu: 26.12.2016].

Karoń Krzysztof, Teoria krytyczna 1937–1944, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021-05-00-ANTYKULTURA–PODSTAWY–TEORIA–KRYTYCZNA.html –  [Data dostępu: 14.01.2017].

Karoń Krzysztof, Tolerancja represywna Herberta Marcuse, na: http://www.youtube.com/watch?v=6zoXwWQo8bk [Data dostępu: 03.03.2017].

Karoń Krzysztof, Unia Europejska, na: http://www.historiasztuki.com.pl/strony/021–12–00–ANTYKULTURA–SYSTEM.html [Data dostępu: 03.09.2017]

Kasper Walter, Gesu Cristo, Queriniana.

Kautsky Karl, Rewolucja proletariacka i jej program, Stuttgart–Berlin 1922.

Kelsen Hans, Teoria generale del diritto dello Stato, Milano 1966. Kołakowski Leszek, Main Currents Of Marxism: Volume III, The Breakdown, „Oxford University Press” 1976.

Koran, t. 1, Sury I–XVII, Warszawa 2009.

Kornbichler Thomas, Wilhelm Reich. Enfant terrible der Psychoanalyse. Jenseits von Sigmund Freud?, Berlin 1989.

Końcowa relacja z Synodu, 2015.

Kościelniak Cezary, Teologia wyzwolenia – nieudany eksperyment, na: https://opoka.org.p1/biblioteka/T/TT/teologiawyzwolenia_nieudany.html [Data dostępu: 04.12.2017].

Krajski Stanisław, Masoneria, islam, uchodźcy – czy czeka nas wielka apokalipsa?, Warszawa 2016.

Kuby Gabriele, Globalna rewolucja seksualna, Kraków 2013.

Kuby Gabriele, Rewolucja genderowa. Nowa ideologia seksualności, Kraków 2009.

Kuby Gabriele, Rewolucja seksualna w szkole i przedszkolu, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Kucharczyk Grzegorz, Dwie rewolucje – 1789 i 1968, „Nasz Dziennik” 7–8.11.2009.

Kultura i hegemonia. Antologia tekstów Szkoły z Birmingham, red. M. Wróblewski, Toruń 2012.

Ladd John, The Issue of Relativism, „The Monist” 1963, s. 585–609.

Lenin Włodzimierz, O stosunku partii robotniczej do religii, „Praletarij” 13.05.1909.

Lenin Włodzimierz, Socjalizm a religia, „Nowaja Zyzn” 1905, nr 28.

Libya Important Model for Regime Behavior Change, Rice Says, Global-Security.org, 15 maja 2016 – http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/libya/2006/libya–060515–usia01.htm.

Lipowicz Markus, Rewolucja seksualna jako droga do ponowoczesności – analiza twórczości Wilhelma Reicha w świetle współczesnej dekonstrukcji kultury patriarchalnej, „Kultura i Edukacja” 2013, nr 1 (94).

Lind William, Jak powstała polityczna poprawność, American University 2000, na: http://marksizm–kulturowy.blogspot.com/2011/06/williams–lind–jak–powstaa–polityczna.html [Data dostępu: 04.01.2018].

Lind William, The Origins of Political Correctness, 2000.

List episkopatu Polski „Do biskupów świata”, 7 VII 1920.

Löwy Michael, Lukács György, From Romanticism to Bolshevism, London 1979.

Löwy Michael, Teologia wyzwolenia a marksizm, „Praktyka Teoretyczna” 2013, nr 2 (8).

Lukács György, Historia i świadomość klasowa, Warszawa 2013.

Łysiak Waldemar, Salon 2. Alfabet Szulerów. Część pierwsza A–L, Warszawa 2006.

MacDonald Kevin, Kultura krytyki, Warszawa 2012.

Manifest komunistyczny.

Marcuse Herbert, Człowiek jednowymiarowy, 1964.

Marcuse Herbert, Repressive tolerance, 1965.

Margasiński Andrzej, Płeć i orientacja seksualna w ujęciu nurtu genderowego i homofilnego – między nauką i ideologią, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Marks Karol, Kapitał, 1867.

Marks Karol, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa, 1844.

Marks Karol, The Victory of the Counter–Revolution in Vienna, Cologne 1848.

Marksizm Kulturowy a kryzys Świata Zachodniego. Rodowód intelektualny doktryny politycznej poprawności i jej wpływ na erozję wewnętrzną oraz malejącą globalną rolę Zachodu. Część 1: Czym jest Marksizm Kulturowy?, na: https://grandeurope.wordpress.com/2014/04/23/czym–jest–marksizm–kulturowy–istota–politycznej–poprawnosci–i–jej–geneza–czesc–1–czym–jest–marksizm–kulturowy/ [Data dostępu: 14.08.2017].

Marksizm Kulturowy a kryzys Świata Zachodniego. Rodowód intelektualny doktryny politycznej poprawności i jej wpływ na erozję wewnętrzną oraz malejącą globalną rolę Zachodu. Część 2: Od Marksa po rewolucję seksualną lat 60–tych XX wieku, na: https://grandeurope.wordpress.com/2014/04/23/czym–jest–marksizm–kulturowy–istota–politycznej–poprawnosci–i–jej–geneza–czesc–2–od–marksa–po–rewolucje–seksualna–lat–60tych–xx–wieku/ [Data dostępu: 20.02.2017].

Marksizm Kulturowy a kryzys Świata Zachodniego. Rodowód intelektualny doktryny politycznej poprawności i jej wpływ na erozję wewnętrzną oraz malejącą globalną rolę Zachodu. Część 3: od Birmingham po dzisiejszą lewicę, na: https://grandeurope.wordpress.com/2014/06/07/czym–jest–marksizm–kulturowy–istota–politycznej–poprawnosci–i–jej–geneza–czesc–3/ [Data dostępu: 16.08.2017].

Matthews Timothy, The Frankfurt School: Conspiracy to Corrupt, 2009.

McCombs Maxwell, Ustanawianie agendy. Media masowe i opinia publiczna, Kraków 2008.

Mead Margaret, Coming of age in Samoa, Nowy Jork 1973.

Miller Alice, Zniewolone dzieciństwo. Ukryte źródła tyranii. Poznań 1999.

Nyzio Arkadiusz, Brytyjskie studia kulturowe a polski strach przed polityką, „Kultura popularna” 2014, nr 1 (39).

Oko Dariusz, Gender jako dzieło rozumu ateistycznego. Dekonstrukcja dekonstrukcjonistów, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Orwell George, Rok 1984, Warszawa 1989.

Parker Noel, Sim Stuart, The A–Z Guide to Modern Social and Political Theorists, Prentice Hall/Harvester Wheatsheaf, 1997.

Peeters Marguerite, Globalna rewolucja gender – pogodzenie obywatela i osoby, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Peters Freia, Islamisten bedrohen Christen in Flüchtlingsheimen, „die Welt” 27.09.2015, dostępny w internecie: https://www.welt.de/politik/deutschland/article146919471/Islamisten–bedrohen–Christen–in–Fluechtlingsheimen.html [Data dostępu: 27.12.2017].

Pius XII, Encyklika Summi Pontificatus, 20.10.1939.

Poradowski Michał, Kościół od wewnątrz zagrożony, Wrocław 2001.

Poradowski Michał, Teologia wyzwolenia Karola Marksa cz. I i II, Wrocław 2006.

Possenti Vittorio, Essere e liberta, Soverina Mannelli 2004.

Puzynina Jadwiga, Szermierka na słowa, „Spotkania” 1991, nr 25.

Raehn Raymond, The Historical Roots of Political Correctness, The Free Congress Research and Education Foundation.

Raknes Ola, Wilhelm Reich und die Orgonomie. Eine Einführung in die Wissenschaft von der Lebensenergie, Frankfurt am Mein 1983.

Ratzinger Joseph, Werte in Zeiten des Umbruchs, 2005.

Rawlinson Kevin, Fatal shootings and explosion reported in Paris, „The Guardian” 13.11.2015.

Reich Wilhelm, Der Einbruch der sexuellen Zwangsmoral. Zur Geschichte der sexuellen Ökonomie, Köln 1972.

Reich Wilhelm, Die Sexualle Revolution, Frankfurt am Mein 2004.

Reich Wilhelm, Funkcja orgazmu, Warszawa 1996.

Reich Wilhelm, Rede an den kleinen Mann, Frankfurt am Mein 2007.

Rekomendacja nr R 97(20) Komitetu Ministrów Rady Europy dotycząca „mowy nienawiści”, na: http://www.mowanienawisci.info/post/rekomendacja–r–97–20–komitetu–ministrow–rady–europy–nt–mowy–nienawisci/ [Data dostępu: 22.11.2017].

Retyi Andreas von, George Soros. Najniebezpieczniejszy człowiek świata, Kraków 2016.

Rohnka Dariusz, Fatalna Fikcja. Nowe oblicze bolszewizmu – stary wzór, Poznań 2001.

Rosiak Marek, „Gender Trouble” Judith Butler w świetle logiki i metodologii – analiza głównych założeń i ich konsekwencji z dodaniem uwag o źródłach doktryny gender, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Rynkiewicz Tadeusz, Od „proletariatu” do „człowieka masowego”, „Człowiek w kulturze” 2008, nr 20, s. 279.

Samuels Jonathan, Sky Find Handbook For EU–Bound Migrants, „Sky News” 13.09.2015.

Scalfari Eugenio, Rewolucja Franciszka: zniósł grzech, „La Repubblica” 29.12.2013.

Schmidli Falk, Fluchtlingskatastroph?e – selbstgemacht?, na: https:// www.vimentis.ch/d/dialog/readarticle/fluechtlingskatastrophe-selbstgemacht/ [Data dostępu: 23.12.2017].

Seweryniak Henryk, Teologia fundamentalna, t. 1, Warszawa 2010.

Socci Antonio, Czy to naprawdę Franciszek? Kościół w czasach zamętu. Kraków 2014.

Soczyński Sławomir, Tabu politycznej poprawności – tarcza czy kaganiec, „Studia Socialia Cracoviensia” 8 (2016), nr 2 (15).

Soros George, Rebuilding the asylum system, Project Syndicate, 26.09.2015.

Spiro Melford, Gender and culture: kibbutz women revisited, New York 1988.

Stępkowski Aleksander, Płeć jako przyczyna ludzkiej alienacji: aspekty polityczne i prawne, [w]: Gender. Spojrzenie krytyczne, red. ks. J. Jagiełło, ks. D. Oko, Kielce 2016.

Summa theologiae, I–II ae, q. 93. a. 3.

Sykes Charles, A Nation of Victims, St. Martin’s Press, New York 1992, s. 54.

Synowiec Aleksandra, W stronę analizy tekstu – wprowadzenie do teorii dyskursu, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej” 2013, nr 1897.

Szilassy Sandor, Revolutionary Hungary 1918–1921. „Danubian Press” 1971.

Szwed Antoni, Przypadek Rocco Buttiglionego, „Niedziela” 5/2005.

Ślęczka Kazimierz, Dialektyka procesu rewolucji: W sporze o Geschichte Und Klassenbewusstsein, Wrocław 1978.

Święcicki Jacek, Francja – postchrześcijańskie społeczeństwo ateistyczne: Jak do tego doszło?, na: http://www.katolik.pl/francja–postchrzescijanskie–spoleczenstwo–ateistyczne—jak–do–tego–doszlo–,1384,416,cz.html [Data dostępu: 08.12.2017].

Teodorczyk Justyna, Hipisowska kontestacja lat 60. i 70. XX w. na fali i w pułapce kryzysu. O globalistycznych aspektach subkultury dzieci–kwiatów, „Kultura – Historia – Globalizacja” 9/2001.

The Population Vacuum: Though Humanity Is Imploding, Demographers Refuse to Urge Women to Have More Babies, „Report Newsmagazine”, 05.06.2000.

Tokarczyk Roman Andrzej, Współczesne doktryny polityczne, Warszawa 2010.

Tuchman Barbara, The Proud Tower: A Portrait of the World Before the War: 1890–1914. Ballantine Books, New York 1993.

Volgyes Ivan, Hungary in revolution, 1918–1919. Nine essays, University of Nebraska Press.

Walentowicz Halina, Ewolucja teorii krytycznej Maxa Horkheimera, „Przegląd Filozoficzno–Literacki” 2004, nr 3 (9).

Walentowicz Halina, Program teorii krytycznej Maxa Horkheimera, „Nowa krytyka” 24 X 2014.

Wawrzyński Paweł, Postdobrobyt: Przyczyny i skutki kryzysu Europy, 2015.

Wiggershaus Rolf, The Frankfurt School: Its History, Theories and Political Significance, Cambridge 1995.

Wojciechowski Michał, Słownik naszej nowomowy, „Fronda” 2003, nr 30.

Wolak Jerzy, Istota teologii wyzwolenia, „Polonia Christiana” nr 35, listopad–grudzień 2013, dostępny w internecie: http://www.pch24.pl/istota–teologii–wyzwolenia,31129,pch.html [Data dostępu: 01.12.2017].

Wolter, Traktat o tolerancji napisany z powodu śmierci Jana Calasa, Warszawa 1956.

Wołoszynow Walentin N., Marxism and the Philosophy of Language, Harvard University Press, Cambridge 1986.

Wywiad Eugenia Scalfariego z papieżem Franciszkiem, „La Repubblica” 01.10.2013.

Wywiad Eugenia Scalfariego z papieżem Franciszkiem, „La Repubblica” 11.11.2016.

Young Robert M., THE NAKED MARX: Review of Herbert Marcuse, Eros and Civilization: A Philosophical Inquiry into Freud, New Statesman, vol. 78, 7 November 1969.