Copyright © by Sławomir Suchodolski
Copyright to this edition © by Wydawnictwo Prohibita

ISBN: 978-83-65546-29-6

Redakcja i korekta:
Mateusz Błaszczyk

Projekt okładki:
Maciej Harabasz

Wydawca:
Wydawnictwo PROHIBITA
Paweł Toboła-Pertkiewicz
www.prohibita.pl
wydawnictwo@prohibita.pl
www.facebook.com/WydawnictwoProhibita
Tel: 22 424 37 36
www.twitter.com/Multibookpl

Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Nic tak nie gorszy jak prawda.
Stefan Kisielewski

Wstęp,
czyli... finis coronat opus!

„W

stęp, czyli... finis coronat opus?!?! Ależ to kompletny absurd! Przecież słowo »wstęp«, jeśli już z czymś się kojarzy, to na pewno nie z końcem, tylko z początkiem” – tak zapewne pomyśli sobie niejeden Czytelnik, otworzywszy niniejszą książkę właśnie na tej stronie. Owszem: „wstęp” jak najbardziej kojarzy się z początkiem, lecz to wcale nie znaczy, że zamierzam przekreślić Owidiuszową sentencję; wręcz przeciwnie. Wstęp zacząłem pisać po postawieniu ostatniej kropki w ostatnim rozdziale i według mnie jest to prawidłowe i sensowne zwieńczenie żmudnego procesu twórczego, ponieważ tych kilka pierwszych stron powinno zawierać pewną sumę przemyśleń i wskazówek autorskich – czym ta książka jest, a czym nie jest – skierowanych do potencjalnego Czytelnika (byleby tylko Szanowny Czytelnik raczył poświęcić w księgarni lub w bibliotece pięć minut na zapoznanie się z tymi uwagami). I to tyle tytułem wstępu do... wstępu (ach! uwielbiam te gierki słowne; ale gdzie mi tam iść w paragon z takimi tuzami przedwojennej publicystyki, jak np. Adolf Nowaczyński czy dr Zygmunt Nowakowski).

* * *

W trakcie pisania Jak sanacja budowała socjalizm (wyd. w 2015 r.) stwierdziłem, że warto byłoby w „Najwyższym Czasie!” zainaugurować nowy cykl artykułów; publikacje poruszałyby szeroko rozumiany problem łamania prawa i popełniania niegodziwych czynów przez sanacyjny reżim. Zamiar szybko przekułem w czyn i od sierpnia 2015 do października 2016 roku na gościnnych łamach „Najwyższego Czasu!” oraz na stronie www.kaszebsko.com (2016–2017) opublikowałem w sumie 37 artykułów. Uczciwie przyznaję, że o wiele większą frajdę sprawiało mi opisywania afer (a także poszukiwanie źródeł do nich) kompletnie już zapomnianych – np. zdemolowanie siedziby „Słowa Pomorskiego” w Toruniu w styczniu 1934 roku albo też gorszące wydarzenia w Wielkim Garcu i Rajkowach (w tym rozproszenie procesji kościelnej) w czerwcu 1934 roku – niż pochylanie się nad sprawami dość dobrze znanymi (np. afera ministra Gabriela Czechowicza).

Po zakończeniu cyklu postanowiłem wydać książkę Czarna księga sanacji, przy czym absolutnie nie mogło to być „odgrzewaniem starych kotletów”, tzn. wydrukowaniem jak leci wszystkich 37 artykułów bez poprawek, uzupełnień itd. W tym celu:

Po pierwsze: przejrzałem wszystkie artykuły i wykreśliłem wszystkie niepotrzebne w książce (a jakżeż potrzebne w publikacjach prasowych) powtórzenia i odwołania. Po drugie: odrzuciłem dwa artykuły bardzo luźno związane z cyklem, a właściwie niewiele mające z nim wspólnego. Po trzecie: do publikacji książkowej wziąłem pierwsze wersje artykułów; wiadomo, że publikacje prasowe rządzą się swoimi prawami: tu redaktor prowadzący wytnie jakieś słówko, tam zdanie, cytat lub – o zgrozo! – cały akapit. Po czwarte: niektóre artykuły drukowane w dwóch czy trzech częściach łączyłem w jeden rozdział. Po piąte: połowę z 26 rozdziałów rozszerzyłem (niekiedy bardzo znacznie) o nowe przemyślenia, fakty, opinie i cytaty. Po szóste: część rozdziałów otrzymała nowe tytuły. Po siódme: rozdziały ułożyłem w innej kolejności (w sposób bardziej przemyślany), aniżeli publikowane artykuły. Po ósme: do 26 rozdziałów dopisałem i dołączyłem trzy nowe.

Tak jak uprzedzałem Czytelników we wstępie do swojej poprzedniej książki, tak czynię to i teraz: pisałem subiektywnie, z pasją publicysty, nie szczędząc ocen, i to często bardzo ostrych; słowem: nie siliłem się na obiektywizm. Mój deklarowany subiektywizm jest o wiele bardziej uczciwym stanowiskiem od podkreślanego przez panów profesorów, docentów i doktorów naukowego obiektywizmu, który przyjmuje dziwaczną postać – setek publikacji, wbrew faktom, wychwalających pod niebiosa Józefa Piłsudskiego i sanację. Nie jestem naukowcem i nie czuję się nim, toteż nie szpikowałem stron rozbudowanymi przypisami (choć w tekście z reguły podawałem źródło cytatu, a właściwie jego uproszczony zapis). Z myślą o Czytelnikach pragnących poszerzyć swoją wiedzę na temat przestępczej działalności sanacji – zamieściłem na końcu książki dość obszerną, rzetelną bibliografię.

Choć nie można mnie nazwać naukowcem i nie stworzyłem dzieła naukowego, aliści mam prawo (ze względu na prowadzone od kilku ładnych lat studia nad rządami sanacji) do zwrócenia uwagi luminarzom polskiej historiografii na brak obszernej, dogłębnej monografii traktującej o kondycji polskiego wymiaru sprawiedliwości w czasach sanacyjnej dyktatury. Kondycja ta od zamachu majowego systematycznie pogarszała się z roku na rok (szczególnie w korpusie sędziów i prokuratorów) do tego stopnia, że możemy wręcz mówić o złamanym kręgosłupie wymiaru sprawiedliwości. Tym większe słowa uznania dla sędziów i prokuratorów, którzy – nie bacząc na polityczne naciski – sumiennie wypełniali swoje obowiązki i stali na straży praworządności. Ponadto dogłębnych studiów wymagają zjawiska machlojek, przekrętów, korupcji i nepotyzmu wśród elity sanacyjnej. Zapewniam, że poniższy cytat nie jest wyjątkiem; w czasie prowadzonej przeze mnie kwerendy różnych materiałów źródłowych, kilkakrotnie natknąłem się na podobne opinie, jak właśnie ta, zawarta we wspomnieniach dyplomaty i ziemianina Mieczysława Jałowieckiego: „Typowy dla parweniuszy brak umiaru pociągnął innych. Córka Jodko–Narkiewicza szastająca tysiącami dolarów w Paryżu, pan Przedpełski, szef półpaństwowego koncernu «Wspólnota Interesów«, przywożący z Moskwy łupy w postaci biżuterii i innych kosztowności, to tylko czubek góry lodowej, w jakiej niegdyś skromni socjaliści i legionowe wywiałki mościły się na posadach o wielotysięcznych pensjach. Zaczął się nieprzebierający w środkach nepotyzm, obsadzanie miejsc przez krewnych Mościckiego. Uszy były wiecznie prześwidrowane wiadomościami o bohaterskich wyczynach inżyniera Bobkowskiego, zięcia Mościckiego, a skandal z Michałem Mościckim, synem prezydenta, którego zrobiono ambasadorem w Brukseli, mógł oburzyć każdego uczciwego człowieka. Jak większość dzieci parweniuszy dopuszczonych do władzy, synek Mościckiego wsławił się tam rozwiązłym trybem życia i przegraniem w karty znacznych sum opłaconych z funduszy dyspozycyjnych MSZ czy fundacji kórnickiej. Hołota na ogół degeneruje się już w pierwszym pokoleniu. Nie czułem jednak w sobie «Schadenfreude”, widząc tego obraz, bo wszystko to nie przynosiło zaszczytu Polsce, a zagrażało jej bezpieczeństwu”.

Głównym zadaniem adeptów muzy Klio powinno być dochodzenie do prawdy i jej zgłębianie, a nie tworzenie narodowej mitologii. Po stokroć należy się zgodzić ze zdaniem wybitnego historyka i konserwatywnego polityka Józefa Szujskiego, że „fałszywa historia jest mistrzynią fałszywej polityki”. Biada narodom karmionym mitami i niepotrafiącym odrobić lekcji historii. Jakiś czas temu oglądałem film dokumentalny o Ignacym Janie Paderewskim. Moją szczególną uwagę zwróciły słowa z testamentu Paderewskiego z roku 1930: „Wszystkich, którym niechcący niesłusznie sprawiłem przykrość lub też ich obraziłem mimowolnie, pokornie przepraszam. Przyjaciołom – serdecznie wdzięczny. Do wrogów nie mam żalu. Krzywdy doznane, a doznałem ich wiele, po chrześcijańsku przebaczam. Nie mogę tylko przebaczyć tym pysznym i nikczemnym, co myśląc jedynie o korzyściach osobistych i o wywyższeniu własnym, prowadzili i prowadzą Ojczyznę do zguby, a Naród do upodlenia. Sam Bóg im tego nie wybaczy”. Jakiż w tych zdaniach dysonans – chrześcijańska pokora i nieprzejednana wrogość. Jednym mistrz Paderewski potrafił wybaczyć, a innym nie. Wielki kompozytor i mąż stanu, kiedy pisał o „pysznych i nikczemnych, co myśląc jedynie o korzyściach osobistych i o wywyższeniu własnym, prowadzili i prowadzą Ojczyznę do zguby, a Naród do upodlenia”, miał na myśli sanatorów. Tknięty nagłym impulsem sprawdziłem, w jaki sposób stolica III RP uczciła wybitnego tego artystę i patriotę, który dla sprawy polskiej na arenie międzynarodowej w latach 1914–1919 uczynił najwięcej spośród wszystkich polityków: czy ma on swoją ulicę w reprezentacyjnym miejscu, w centrum, w śródmieściu? Owszem, ma ulicę, ale w Rembertowie, peryferyjnej dzielnicy Warszawy, i to jeszcze najsłabiej zaludnionej. Za to taki minister płk Beck, jeden a architektów katastrofy II RP, został uczczony, upamiętniony aleją na Mokotowie, sąsiadującym wszak ze śródmieściem. Jest to przykład potwierdzający tezę, że u nas, w Polsce, bardzo często przedkłada się mitologię nad prawdę historyczną. Mitotwórcy i czciciele irracjonalnego kultu Piłsudskiego oraz sanacji nie mają cienia wątpliwości, że to właśnie Beck był wybitniejszym politykiem od Paderewskiego, no bo skoro ten pierwszy należał do ścisłego grona współpracowników geniusza, „Wskrzesiciela Niepodległej”, a ten drugi krytykował pana marszałka, to wnioski nasuwają się same...

Na koniec niech mi będzie wolno spełnić miły obowiązek złożenia podziękowań. Nie, wcale nie zamierzam wzorem amerykańskich autorów i ich naśladowców znad Wisły przedstawiać listy trzydziestu nazwisk i przy każdym z nich umieszczać idiotycznych adnotacji w rodzaju: „Pani X z kawiarni XYZ za codzienny, inspirujący dla mojego procesu twórczego ceremoniał parzenia aromatycznej kawy oraz za promienne uśmiechy” itd. Moja lista zawiera tylko jedno nazwisko, a adresatem podziękowań jest człowiek nad wyraz skromny, uczynny i życzliwy: to Pan Brunon Różycki. Nie skłamię jeśli powiem, że dzięki pana pomocy, Panie Brunonie – no i oczywiście dzięki pracy wspaniałego Wydawnictwa – moja książka ma szansę „zbłądzić pod strzechy”. Panie Brunonie, kłaniam się Panu czapką do ziemi, po staropolsku! Bóg zapłać!

Wszystkim Czytelnikom życzę przyjemnej i pożytecznej lektury.

Autor

Rozdział I.
Skopać nieprzytomnego endeka,
czyli przepis na zrobienie
kariery w sanacyjnej Polsce

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział II.
Tadeusz Dołęga–Mostowicz
contra
„wulgarny cham z cepem w pięści”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział III.
Jak „ideowcy”
uczyli Adolfa Nowaczyńskiego
miłości do sanacji i Piłsudskiego

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział IV.
Amoroso i con amore
czy może jednak
feroce i furioso?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział V.
Afera
„kabotyńsko–obwarzankowa”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział VI.
Kłopoty redaktorów Świrskiego i Kordysa

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział VII.
Dlaczego z(a)ginął generał Zagórski?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział VIII.
Zemsta sanacji na generale
Tadeuszu Jordan Rozwadowskim

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział IX.
Jak sanacja
Korfantego prześladowała

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział X.
Jak sanacja
redaktora Obsta nękała

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XI.
Afera premiera Piłsudskiego
czy ministra Czechowicza?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XII.
Pulso ergo sum,
czyli meandry kariery posła Idzikowskiego

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XIII.
Polski kapitan z Köpenick,
kuzyn premiera, prezes „Zeterbe”
i kicz za grube pieniądze

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XIV.
Sprawa ppłk. Karola Dziekanowskiego, czyli za mundurem... aferzyści sznurem

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XV.
Parylewiczowa & Fleischerowa:
dzieje pewnej przestępczej spółki.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XVI.
Sanacyjne
hokus–pokus nad urnami

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XVII.
Dziesięć dni
z kampanii wyborczej w 1930 roku

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XVIII.
Konsekwencje zabójstwa
„Bronito Pieratiniego”,
czyli obóz w Berezie Kartuskiej

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XIX.
Sanacja się obraża

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XX.
Jak sanacja
prof. Kota butów pozbawiła

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXI.
27 razy
w sanacyjnym więzieniu

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXII.
Wojewoda Józewski
i „układ wołyński”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXIII.
Efekty „pracy państwowotwórczej”
czterech starostów

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXIV.
Bezprawie w powiecie lidzkim

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXV.
Grzechy i grzeszki starosty i wicekomisarza Adama Bederskiego

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXVI.
Starosta Muchniewski
– „gorliwy agitator dla partii sanacyjnej”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXVII.
Demolka
w rytmie Pierwszej Brygady

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXVIII.
„Jakiegoś Niemca uderzyłem nożem w plecy”, czyli bestialskie morderstwa w Grudziądzu

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Rozdział XXIX.
Jak mjr Stefan Kirtiklis
województwem pomorskim włodarzył

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji.
Sprzedaż książki w Internecie:
Logo księgarni multibook

Bibliografia:

Prasa przedwojenna

„A.B.C.” 1927–1928, 1934

„Echo” 1936–1937

„Gazeta Bydgoska” 1931

„Gazeta Gdańska” 1927, 1938

„Gazeta Polska” 1934

„Gazeta Warszawska” 1930–1931

„Gazeta Wągrowiecka” 1932, 1938

„Głos Lubelski” 1934–1935

„Głos Mazowiecki” 1937

„Głos Narodu” 1933

„Głos Polski” 1927

„Głos Prawdy” 1929

„Goniec Częstochowski” 1937

„Goniec Krakowski” 1924

„Ilustrowany Kurier Codzienny” 1931, 1935–1936

„Kurier Warszawski” 1930, 1934

„Kurier Wileński” 1936

„Marburger Zeitung” 1941

„Myśl Niepodległa” 1930

„Nowiny Codzienne” 1934

„Nowy Dziennik” 1937, 1939

„Nowy Głos. Żydowski Dziennik Poranny” 1938

„Orędownik” 1935–1936, 1938

„Polonia” 1936–1937

„Republika” 1934

„Robotnik” 1934

„Siedem Groszy” 1934, 1937–1938

„Słowo Pomorskie” 1922, 1930–1938

„Tajny Detektyw” 1932

„Warszawski Dziennik Narodowy” 1939

„Zrzesz Kaszëbskô” 1933

Wydawnictwa źródłowe, publicystyka, wspomnienia, opracowania sprzed 1945 roku

– Absurdy Polski międzywojennej, opracował i wstępem opatrzył M.S. Fog, Vesper, Poznań 2008.

– Barański J., Lata młodości i walki, Veritas Foundation Publication Centre, Londyn brw.

– Berbecki L., Pamiętniki generała broni, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1959.

– Dołęga–Mostowicz T., Zły system. Teksty niewydane, oprac. A. Parzymies, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2017.

– Glaser S., Urywki wspomnień, Odnowa, Londyn 1974.

– Jałowiecki M., Na skraju imperium i inne wspomnienia, oprac. A. Gordziejewski, M. Jałowiecki i M. Zwoliński, Czytelnik, Warszawa 2015.

– Jędrzejewicz J., W służbie idei. Fragmenty pamiętnika i pism, Oficyna poetów i malarzy, Londyn 1972.

– Krzywoszewski S., Długie życie, Biblioteka Polska Sp. z o.o., t. 1–2, Warszawa 1947.

– Lednicki W., 20 lat w wolnej Polsce, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1973.

– Mackiewicz J., Bulbin z jednosielca, Kontra, Londyn 2007.

– Mackiewicz J., Nudis Verbis, Kontra, Londyn 2003.

– Mackiewicz J., Okna zatkane szmatami, Kontra, Londyn 2012.

– Mackiewicz (Cat) S., Kto mnie wołał, czego chciał..., Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1972.

– Makuszyński, K., Kartki z kalendarza, [w:] Utwory zebrane, pod redakcją i ze wstępem K. Kuliczkowskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985.

– Marschak L., Byłem przy tym...Wspomnienia 1914–1939, Czytelnik, Warszawa 1976.

– Morawski K., Tamten brzeg. Wspomnienia i szkice, oprac. J. M. Nowakowski, Editions Spotkania, Paryż–Warszawa 1996.

– Nowakowski Z., Lajkonik. Wybór felietonów z lat 1931–1939, oprac. H. Markiewicz, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975.

– Pawlikowski M., Wojna i sezon. Powieść, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2011.

– Pragier A., Czas przeszły dokonany, Wydawnictwo Bolesława Świderskiego, Londyn 1966.

– Przewrót majowy 1926 w relacjach i dokumentach, oprac. E. Kozłowski, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1987.

– Rataj M., Pamiętniki 1918–1927, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2011.

– Rozwadowski Jordan A., Generał Rozwadowski, wyd. przez M. Reya, W. Tyszkiewicza, R. Żabę i innych, Kraków 1929.

– Saliński S.M., Long–play warszawski, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1996.

– Siekanowicz P., Tajemnica twierdzy Brześć. Dokumenty, Instytut im. R. Dmowskiego, Chicago 1989.

– Składkowski F., Nie ostatnie słowo oskarżonego. Wspomnienia i artykuły, Wydawnictwo LTW, Warszawa 2003.

– Składkowski F., Strzępy meldunków, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1988.

– Sołowij A., Rozmowy z gen. Tadeuszem Rozwadowskim, bmw, brw [na prawach manuskryptu, Ossolineum].

– Telegram Aleksandra Labudy z 22 listopada 1935 r. do Prezydium Rady Ministrów, w: Z dziejów stosunków kaszubsko–czeskich. Korespondencja Aleksandra Majkowskiego z Antoninem Frintą, oprac. D. Szymikowski, Wydawnictwo REGION, Gdynia 2006.

– Witos W., Moja tułaczka 1933–1939, oprac. J.R. Szaflik, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1967.

– Witos W., Moje wspomnienia, oprac. E. Karczewski i J.R. Szaflik, cz. II, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1990.

– Z bojów Adolfa Nowaczyńskiego. Wybór źródeł, oprac. A. Meller i S. Kosiorowski, Wydawnictwo von borowiecky, t. 2: W Regio Sanatorum (1926–1933), Warszawa 2016.

– Zamorski K.J., Dzienniki (1930–1938), oprac. R. Litwiński i M. Sioma, Instytut Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Wydawnictwo LTW, Warszawa 2011.

– Zbyszewski W.A., Gawędy o ludziach i czasach przedwojennych, oprac. A. Garlicki, Czytelnik, Warszawa 2000.

Opracowania

– Cieślikowski Z., Tajemnice śledztwa KO 1042/27. Sprawa generała Włodzimierza Ostoi–Zagórskiego, Cinderella Books, Warszawa 1997.

– Dyniewski T., Zbrodnia–zdrada–kara. Pitaval śląski, Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1986.

– Garlicki A., Józef Piłsudski 1867–1935, Czytelnik, Warszawa 1989.

– Garlicki A., Piękne lata trzydzieste, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.

– Giza S., Jan Dąbski. Całe życie dla ludu, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1979.

– Gmitruk, Od zamachu majowego do procesu brzeskiego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2016.

– Jakubowski K., Kraków pod ciemną gwiazdą, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2016.

– Janicki K., Upadłe damy II Rzeczpospolitej. Prawdziwe historie, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2013.

– Jędrzejewicz W., Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935, Wydawnictwo Sanacja, t. 2, Warszawa 1989.

– Koper S., Afery i skandale Drugiej Rzeczypospolitej, Bellona, Warszawa 2011.

– Lewandowski J.F., Wojciech Korfanty, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2013.

– Mackiewicz (Cat) S., Historia Polski od 11 listopada 1918 do 17 września 1939, TAiWPN Universitas, Kraków 2012.

– Meller A., Kosiorowski S., Nowaczyński redivivus! Adolf Nowaczyński w rzeczywistości Polski sanacyjnej. Wstęp do drugiego tomu, [w:] Z bojów Adolfa Nowaczyńskiego. Wybór źródeł, oprac. A. Meller i S. Kosiorowski, Wydawnictwo von borowiecky, t. 2: W Regio Sanatorum (1926–1933), Warszawa 2016, ss. 11–49.

– Mierzwa J., „Wołyński układ korupcyjny” na tle przestępczości urzędniczej w Drugiej Rzeczypospolitej, [w:] Metamorfozy społeczne, t. 6: Margines społeczny Drugiej Rzeczypospolite, pod red. naukową M. Rodaka, Instytut Historii PAN, Warszawa 2013, ss. 85–101.

– Nałęcz D. i T., Józef Piłsudski – legendy i fakty, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1987.

– Narkowicz L., Jan Konrad Obst – publicysta, wydawca, historyk (1876–1954), Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, Bydgoszcz 2004.

– Olstowski P., Procesy „starościńskie” w województwie pomorskim w latach 1936–1937, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2014.

– Piątkowska M., Życie przestępcze w przedwojennej Polsce. Grandesy, kasiarze, brylanty, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.

– Pietrzak M., Reglamentacja wolności prasy w Polsce (1918–1939), Książka i Wiedza, Warszawa 1963.

– Rawicz J., Doktor Łokietek i Tata Tasiemka. Dzieje gangu, WAB, Warszawa 2014.

– Rawicz J., Generał Zagórski zaginął... Z tajemnic lat międzywojennych, Książka i Wiedza, Warszawa 1963.

– Rurawski J., Tadeusz Dołęga–Mostowicz, Wiedza Powszechna, Warszawa 1987.

– Rutkowski T.P., Stanisław Kot 1885–1975. Między nauką a polityką, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2012.

– Stomma L., Skandale polskie, Demart, Warszawa 2008.

– Urbanek M., Polska jest jak obwarzanek, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1988.

– Wiśniewska M., Strzelcy w II Rzeczypospolitej. Tajniki jednej z największych organizacji paramilitarnych II RP, Bellona, Warszawa 2015.

– Wyszczelski L., Skrywane oblicza II Rzeczypospolitej, Bellona, Warszawa 2015.

Materiały opublikowane w Internecie

– Afera ministra Czechowicza [wykaz bardzo licznych dokumentów dotyczących afery ministra Czechowicza, z których korzystałem podczas pisania rozdziału Afera premiera Piłsudskiego czy ministra Czechowicza? znajduje się na następującej stronie:]

http://polska1929.blogspot.com/2011/12/sprawa–ministra–czechowicza.html

– Athenor [autorstwo, opracowanie i redakcja artykułu], Bereza Kartuska – Polski sanacyjny obóz koncentracyjny.

http://www.macierz.org.pl/artykuly/nauka/bereza_kartuska_–_polski_sanacyjny_ob%C3%B3z_koncentracyjny.html

– Jaskulski F., Wyrok na Cywińskiego. Afera obwarzankowa II RP. http://historia.org.pl/2015/04/03/haniebna–operacja–wojskowa–w–wilnie/

– Kalicki W., 9 kwietnia 1938. Honor obwarzanka. http://wyborcza.pl/duzyformat/1,127291,3268102.html

– Kalicki W., 9 września 1937 r. Ośmiornica z Tarnowa.

http://wyborcza.pl/1,86176,7020496,9_wrzesnia_1937_r__Osmiornica_z_Tarnowa.html

– Kawecki T., Polskie Państwo Podziemne – Proces Czternastu.

http://www.dowgwillo.nl/Lekcja%20historii/Proces%20czternastu.html

– Kodeks Karny – Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 roku, Dz.U. 1932, nr 60 poz. 571.

http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19320600571

– Kodeks Karny Rzeszy Niemieckiej z dnia 15 maja 1871 r. z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami po rok 1918 wraz z Ustawą Wprowadczą do Kodeksu Karnego dla Związku Północnoniemieckiego z dnia 31 maja 1870 r., Spółka Pedagogiczna, Poznań 1920.

http://www.wbc.poznan.pl/Content/71376/index.djvu

– Kodeks Karny z r. 1903 z uwzględnieniem zmian i uzupełnień obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 maja 1921 r., Wydanie Ministerstwa Sprawiedliwości, Warszawa 1922.

http://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=50650&from=publication

– Mierzwa J., Militaryzacja administracji. Przyczyny i mechanizmy przechodzenia oficerów do administracji ogólnej w Polsce pomajowej.

http://jpilsudski.org/artykuly–ii–rzeczpospolita–dwudziestolecie–miedzywojnie/polityka–wewnetrzna–i–gospodarcza/item/2276–militaryzacja–administracji–przyczyny–i–mechanizmy–przechodzenia–oficerow–do–administracji–ogolnej–w–polsce–pomajowej

– Muszyński W.J., Blokada Uniwersytetu Warszawskiego.

http://www.onr.czyz.org/artykul–1–t–blokada–uniwersytetu–warszawskiego.html

– Nicieja S.S., Moje Kresy. Sława i dramat Mostowicza.

http://www.nto.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110108/REPORTAZ/287037813

– Ordynacja wyborcza do Sejmu z 8 lipca 1935 r.

http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19350470319

– Piętka B., Bereza Kartuska – czarna karta historii II RP.

http://www.mysl–polska.pl/node/226

– Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 31 lipca 1926 r.

http://dziennikustaw.gov.pl/du/1926/s/87/483

– Sidorowicz J., To panu tak wolno? Prawo i naciski polityczne.

http://krakow.wyborcza.pl/krakow/1,42699,2451627.html?disableRedirects=true

– Suchański K., Trup pod Belwederem.

http://historia.newsweek.pl/tajemnice–ii–rzeczpospolitej–newsweek–pl,artykuly,353022,1,3.html

– Śleszyński W., Aspekty prawne utworzenia obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej i reakcje środowisk politycznych. Wybór materiałów i dokumentów.

http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/20/15.htm

– Zapomniany generał Tadeusz Rozwadowski. Twórca Wojska Polskiego i zwycięstwa w 1920 [wywiad Wojciecha Ducha z doktorem Mariuszem Patelskim].

http://historia.org.pl/2013/03/09/zapomniany–general–tadeusz–rozwadowski–tworca–wojska–polskiego–i–zwyciestwa–w–1920–r–wywiad/

– Zdziechowski M., Sprawa sumienia polskiego.

http://www.fronda.pl/blogi/czytanki–dawne–i–nie–tylko/sprawa–sumienia–polskiego,19035.html

Przypisy