Anna Subiel-Fałat

Psychologiczny kompas

część 2

© Anna Subiel-Fałat, 2025

Psychologiczny kompas część 2.

Czasem nie trzeba już nic niczego tłumaczyć. Wystarczy, że ktoś powie: „Rozumiem. Przeszłam to. Żyję.”

ISBN 978-83-8414-978-2

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Psychologiczny kompas

ROZDZIAŁ 1

WPROWADZENIE NAUKOWE: EMOCJA JAKO SYGNAŁ, NIE BŁĄD

NEUROBIOLOGIA EMOCJI

EMOCJE DYSFUNKCYJNE: KIEDY UKŁAD NERWOWY JEST PRZESTROJONY

NAJNOWSZE METODY DIAGNOZY I OBRAZOWANIA

Terapie psychologiczne z najwyższą skutecznością (wg APA, NICE i Cochrane Reviews)

NOWE TECHNOLOGIE W REGULACJI EMOCJ

Neuromodulacja i interwencje biologiczne

Farmakoterapia ukierunkowana

ĆWICZENIE TERAPEUTYCZNE: DZIENNIK NIELOGICZNYCH EMOCJI

ROZDZIAŁ 2

OBNIŻANIE KORTYZOLU — METODY NEUROBIOLOGICZNE I ŻYWIENIOWE

Skuteczne metody redukcji kortyzolu

Neurofeedback + HRV biofeedback

INTERWENCJE PRZY CUKRZYCY TYPU II — PSYCHOLOGIA I MEDYCYNA INTEGRACYJNA

PSYCHONEUROIMMUNOLOGIA W ONKOLOGII — RAK A EMOCJE

BORELIOZA I KOMÓRKA CHOLESTEROLOWA KLESZCZA — NAUKOWE SPOJRZENIE

INTEGRACJA: CIAŁO — UMYSŁ — KOMÓRKA

Rozdział 3

Psychiatria XXI wieku odchodzi od szufladkowania pacjentów

DZIECI

MŁODZIEŻ

DOROŚLI

SENIORZY

ROZDZIAŁ 4

Czy muszle morskie mogą ocalić od osteoporozy?

.ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, 2nd Edition)

.CBCL — Child Behavior Checklist

NEWSY (National Early Warning Score — Young)

SAP — Skala Oceny Przywiązania (np. Attachment Q-Sort, Strange Situation Procedure, SSP)

BARIERY TECHNICZNE I BIOLOGICZNE

CHOROBA ALZHEIMERA — STAN NA 2025

Diagnostyka ultra-wczesna

ONKOLOGIA — PRZEŁOMY I TERAPIE ZINTEGROWANE KLUCZOWE KIERUNKI 2024–2025

.Immunoterapia nowej generacji

Personalizowana onkologia genomowa

Psychoneuroimmunologia

Terapie metaboliczne nowotworów

Nanotechnologia + bioinżynieria

PSYCHOTERAPIA I CIERPIENIE EGZYSTENCJALNE W ONKOLOGII

POŁĄCZENIE: ALZHEIMER — RAK — MÓZG — TRAUMA

ONKOLOGIA — PRZEŁOMY I TERAPIE ZINTEGROWANE

PSYCHOTERAPIA I CIERPIENIE EGZYSTENCJALNE W ONKOLOGII

POŁĄCZENIE: ALZHEIMER — RAK — MÓZG — TRAUMA

DLACZEGO MÓZG SENIORA POTRZEBUJE RUCHU?

NAJLEPSZE RODZAJE AKTYWNOŚCI DLA SENIORÓW Z RYZYKIEM ALZHEIMERA

Ćwiczenia oddechowe i tlenoterapia

Trening równowagi i koordynacji

BADANIA 2020–2025 — CO MÓWI NAUKA? JAK DZIAŁA TLENOTERAPIA W KONTEKŚCIE MÓZGU?

Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT)

Ruch i umiarkowana aktywność fizyczna są biologicznie najtańszym i najskuteczniejszym „lekiem” na spowolnienie i profilaktykę Alzheimera

Tlenoterapia — szczególnie hiperbaryczna i normobaryczna — wspiera odżywienie i regenerację mózgu

Największy efekt uzyskuje się, gdy aktywność fizyczna jest regularna, bezpieczna, rytmiczna i angażuje całe ciało oraz umysł (np. taniec, rytm, nordic walking z rozmową)

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO ONKOLOGII (2025)

Nowotwór to nie tylko masa komórek

Genomika raka

STRES, EMOCJE I NOWOTWÓR

Psychoneuroimmunologia — rak a trauma

CZY MOŻNA “WYLECZYĆ” RAKA?

ROZDZIAŁ 5

Mechanizmy obronne — mózg, pamięć i neuroplastyka w służbie przetrwania

NAUKA O MECHANIZMACH OBRONNYCH

Mechanizmy pierwotne (wczesnodziecięce, nieświadome, automatyczne)

Mechanizmy wtórne (dojrzałe, świadome lub półświadome)

TECHNIKI DIAGNOZY WSPÓŁCZESNEJ

ĆWICZENIE TERAPEUTYCZNE: ROZPOZNAJ SWÓJ WZORZEC

METAFORA KLINICZNA

ROZDZIAŁ 6

Poczucie winy — potrzebne czy niszczące?

NEUROBIOLOGIA WINY

RODZAJE WINY — PSYCHOLOGICZNA TYPOLOGIA

Podejście psychoterapeutyczne

ĆWICZENIE: LIST DO SIEBIE SPRZED BŁĘDU

ROZDZIAŁ 7

Lęki dorosłych dzieci

INTEGRACJA NEUROBIOLOGII I TERAPII

ĆWICZENIE TERAPEUTYCZNE: SPOTKANIE Z „WEWNĘTRZNYM DZIECKIEM”

ROZDZIAŁ 8

Ciało, które pamięta

.PAMIĘĆ TRAUMY W CIELE — CO MÓWI NEUROBIOLOGIA?

TRAUMA A REAKCJE CIELESNE

ĆWICZENIE: SKAN CIAŁA I MAPA PAMIĘCI

CZY CIAŁO MOŻE ZAPOMNIEĆ? (neuroplastyczność w somatyce)

ROZDZIAŁ 9

NEUROBIOLOGIA WSTYDU

ŹRÓDŁA WSTYDU — PSYCHOGENEZA

MASKI WSTYDU — JAK SIĘ UKRYWAMY?

.ĆWICZENIE: „Zobacz mnie takim, jaki jestem”

METAFORA KLINICZNA

ROZDZIAŁ 10

Relacje — od reakcji do kontakt

MÓZG W RELACJI — NEUROBIOLOGIA BLISKOŚCI

RELACJA JAKO REGULACJA — CZYLI JAK BLISKOŚĆ LECZY

METAFORA KLINICZNA

ROZDZIAŁ 11

NEUROBIOLOGIA GRANIC

OBJAWY BRAKU GRANIC

„NIE” W RELACJI — PSYCHOLOGIA ZGODY

METAFORA KLINICZNA

ROZDZIAŁ 12

ZAKOŃCZENIE

ROZDZIAŁ 1

Kiedy emocje nie słuchają logiki — neurobiologia, dysregulacja i terapia trudnych emocji

WPROWADZENIE NAUKOWE: EMOCJA JAKO SYGNAŁ, NIE BŁĄD

Wbrew potocznym przekonaniom, emocja nie jest kaprysem czy „błędem interpretacyjnym”, lecz biologicznie uwarunkowanym sygnałem informacyjnym o znaczeniu sytuacji dla przetrwania jednostki. W stanach pozornie nielogicznego lęku, złości czy smutku nie chodzi o racjonalność, ale o aktywność ciała migdałowatego, hipokampa i osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza).

Kluczowy mechanizm:

Układ limbiczny aktywuje się szybciej niż kora przedczołowa — stąd emocje „wyprzedzają” logikę.

NEUROBIOLOGIA EMOCJI

🔸 1. Układ limbiczny

• Ciało migdałowate (amygdala) to detektor zagrożeń — działa 250 ms przed świadomym rozpoznaniem.

• Hipokamp integruje emocje z pamięcią — stąd emocje mogą być wywoływane przez wspomnienia nawet bez kontekstu.

• Przednia część zakrętu obręczy (ACC) reguluje konflikty emocjonalne

— uszkodzenia tej struktury występują m.in. w depresji i PTSD.

🔸 2. Oś HPA i neurohormony

• Kortyzol — wzrost w sytuacjach stresowych, długotrwale hamuje zdolność regulacji emocjonalnej.

• Adrenalina i noradrenalina — aktywują tryb „uciekaj lub walcz”.

• Oksytocyna — reguluje lęk społeczny i buduje więź; może być obniżona w zaburzeniach więzi.

EMOCJE DYSFUNKCYJNE: KIEDY UKŁAD NERWOWY JEST PRZESTROJONY

Nieprawidłowa regulacja emocji to objaw, a nie „wada charakteru”. Może wynikać z:

• Przewlekłego stresu → hiperkortyzolemia → zmniejszenie hipokampa i zakłócenie pamięci emocjonalnej.

• Zaburzeń osi HPA → obserwowane w PTSD, depresji, borderline.

• Wczesnych traum rozwojowych → zmieniony wzorzec reagowania emocjonalnego (m.in. hiperczułość ciała migdałowatego).

• Neurozapalnych procesów → cytokiny zapalne wpływają na funkcje mózgu i mogą wywołać stan depresyjno-lękowy.

NAJNOWSZE METODY DIAGNOZY I OBRAZOWANIA

🔹 Neuroobrazowanie (fMRI, PET, DTI)

• pozwala wykryć zwiększoną aktywność ciała migdałowatego u osób z PTSD, borderline, GAD

• wykazuje hipoaktywność kory przedczołowej w depresji i ADHD

• mapuje dysfunkcyjne sieci połączeń między emocją a poznaniem

🔹 Biologiczne markery emocji

• pomiar kortyzolu ze śliny — wskaźnik poziomu stresu

• HRV (zmienność rytmu serca) — miernik zdolności autonomicznej do regulacji emocji

• testy neuropsychologiczne — ocena pamięci emocjonalnej, impulsów, reaktywności

Terapie psychologiczne z najwyższą skutecznością (wg APA, NICE i Cochrane Reviews)

NOWE TECHNOLOGIE W REGULACJI EMOCJ

Neuromodulacja i interwencje biologiczne

• rTMS (przezczaszkowa stymulacja magnetyczna) — w depresji, OCD, PTSD

• tDCS (przezczaszkowa stymulacja prądem stałym) — wzmacnianie regulacji emocjonalnej

• VR Therapy (wirtualna rzeczywistość) — ekspozycja na emocje w kontrolowanych warunkach

• Biofeedback i neurofeedback — uczenie samoregulacji poprzez wizualizację własnych reakcji mózgowych lub fizjologicznych

Farmakoterapia ukierunkowana

• Ketamina (w dawkach subanestetycznych) — szybka pomoc w depresji opornej

• Psylocybina (badania kliniczne fazy III) — głęboka rekonfiguracja sieci emocjonalnych przy wsparciu terapeutycznym

• Spray z oksytocyną — badania nad wpływem na lęki społeczne i więź

ĆWICZENIE TERAPEUTYCZNE: DZIENNIK NIELOGICZNYCH EMOCJI

Cel: nauczyć się rozpoznawać nieświadome wzorce reakcji emocjonalnych.

1. Data i godzina

2. Co się wydarzyło? (fakt)

3. Jaka była moja reakcja emocjonalna? (uczucie)

4. Czy ta reakcja była proporcjonalna?

5. Co przypominało mi to wydarzenie? (pamięć ciała, głos wewnętrzny)

6. Co zrobiłem/zrobiłam z tą emocją?

Warto pisać codziennie przez 10 dni i analizować wzorce. To pierwszy krok do neuroplastycznego przeprogramowania reakcji.

Emocje nie są irracjonalne — są neurologicznie i biologicznie uzasadnione. Ich zrozumienie i regulacja to dziś nie tylko kwestia rozmowy, ale także nauki, technologii i precyzyjnych metod terapeutycznych. Nowoczesna psychologia nie walczy z emocjami — ona uczy współżyć z nimi w sposób regulujący, integrujący i uzdrawiający.

ROZDZIAŁ 2

OBNIŻANIE KORTYZOLU — METODY NEUROBIOLOGICZNE I ŻYWIENIOWE

Skuteczne metody redukcji kortyzolu

Neurofeedback + HRV biofeedback

• Trening rytmu serca i synchronizacji oddechu

• Zmniejsza poziom kortyzolu o 15–30% po 6 tygodniach

2. Terapie światłem (światło niebieskie i czerwone, fotobiomodulacja)

• Reguluje rytm dobowy i oś HPA

• Badania NASA: 20–25% poprawa nastroju i redukcja kortyzolu

3. Ashwagandha (Withania somnifera) — adaptogen

• Potwierdzone działanie kliniczne w obniżaniu kortyzolu (do 28% redukcji po 8 tyg.)

• Zwiększa odporność na stres i poprawia sen

4. Dieta niskoglikemiczna i bogata w magnez

• Magnez (szczególnie cytrynian magnezu) hamuje działanie nadnerczy

• Witamina B6, kwasy omega-3 (EPA/DHA) — regulacja osi stresu

5. Uważność (mindfulness MBSR, MBCT)

• Redukuje poziom kortyzolu u osób z depresją i PTSD

• Efekty neuroplastyczne widoczne w MRI po 8 tygodniach praktyki

INTERWENCJE PRZY CUKRZYCY TYPU II — PSYCHOLOGIA I MEDYCYNA INTEGRACYJNA

• Cukrzyca jako konsekwencja przewlekłego stresu: Przewlekle podwyższony kortyzol → insulinooporność → hiperglikemia.

• Psychoterapia CBT + zmiana stylu życia: skuteczność w poprawie glikemii i redukcji leków (badania Kaiser Permanente).

• Dieta niskowęglowodanowa (low-carb) i post przerywany (intermittent fasting):

• Odwrócenie insulinooporności i zmniejszenie stanu zapalnego.

• Suplementacja:

• Berberyna — naturalny „roślinny metformina”, wspomaga glukozę i lipidogram.

• Inozytol, chrom, magnez — regulacja glikemii i łaknienia.

PSYCHONEUROIMMUNOLOGIA W ONKOLOGII — RAK A EMOCJE

1. Kortyzol i rak: Przewlekły stres → immunosupresja → osłabienie aktywności NK cells → zwiększone ryzyko przerzutów.

2. Terapie wspierające:

• Terapia traumy (np. EMDR, somatic experiencing) w celu obniżenia stanu zapalnego

• Oddechowe protokoły antyzapalne (Wim Hof, Oxygen Advantage)

• Fitoterapia: kurkumina, reishi, grzyby lecznicze (cordyceps, lion’s mane)

3. Technologia:

• Immunoterapia nowej generacji (CAR-T, TCR-T)

• Hyperthermia onkologiczna — wzmacnia działanie chemioterapii przez podniesienie temperatury guza

• Personalizowana terapia oparta na analizie genomu nowotworu (NCI-MATCH, Foundation One)

BORELIOZA I KOMÓRKA CHOLESTEROLOWA KLESZCZA — NAUKOWE SPOJRZENIE

1. Borelioza (choroba z Lyme) to infekcja spowodowana przez Borrelia burgdorferi — krętka przenoszonego przez kleszcze.

2. Komórka tłuszczowa kleszcza (lipid-rich cell):

• Pełni funkcję osłony i magazynu — dlatego Borrelia może przetrwać w komórkach gospodarza przez lata.

• Biofilm + cholesterol + białka → ochrona przed antybiotykami

3. Światowe kierunki leczenia (stan na 2025):

INTEGRACJA: CIAŁO — UMYSŁ — KOMÓRKA

Nie da się oddzielić zdrowia psychicznego od metabolicznego i immunologicznego.

To, co myślisz i czujesz, reguluje aktywność hormonów, neuroprzekaźników, a nawet układ odpornościowy i ekspresję genów.

„Psychika to nie coś, co siedzi w głowie. To mapa twojego ciała, twoich wspomnień, układu hormonalnego i komórek.”

— Prof. Candace Pert (autorka teorii peptydów emocji)

Kliniczne podejście psychiatryczne — diagnoza i leczenie w zależności od etapu życia

Rozdział 3

Psychiatria XXI wieku odchodzi od szufladkowania pacjentów

Zamiast tego koncentruje się na rozwoju, neurobiologii, kontekście społecznym, epigenetyce i podejściu zintegrowanym. Oto najważniejsze zasady diagnostyczne i terapeutyczne:

DZIECI

🔍 Diagnoza:

• Rozwój mózgu dziecka jest bardzo plastyczny, dlatego diagnoza powinna być procesem, a nie jednorazową oceną.

• Narzędzia:

• ADOS-2, ADI-R (dla spektrum autyzmu)

• CBCL (Child Behavior Checklist)

• NEPSY-II (funkcje wykonawcze i poznawcze)

• Skale oceny przywiązania i relacji (np. SSP)

🧠 Główne zaburzenia:

• ADHD, ASD, zaburzenia lękowe, opozycyjno-buntownicze, mutyzm wybiórczy, zaburzenia przywiązania

💡 Terapie:

• Terapia zabawą (play therapy)

• Terapie oparte na relacji i więzi (np. Theraplay, DDP — Daniel Hughes)

• Neurofeedback dziecięcy

• Leczenie farmakologiczne: metylfenidat, atomoksetyna, melatonina — z zachowaniem zasady minimalnej dawki

MŁODZIEŻ

🔍 Diagnoza:

• Wiek 12–18 to szczyt plastyczności kory przedczołowej i tożsamości.

• Często mylone objawy: depresja maskowana → drażliwość; lęki → opór lub autoagresja.

• Narzędzia:

• SCID-5 (wersja nastoletnia), CDI-2 (depresja), GAD-7, SCARED

🧠 Główne zaburzenia:

• Depresja młodzieńcza, zaburzenia jedzenia, zaburzenia tożsamości, samookaleczanie, uzależnienia od dopaminy (technologie)

💡 Terapie:

• Terapie łączone: DBT-A, ACT, EMDR, terapia rodzinna

• Interwencje środowiskowe (szkoła, relacje rówieśnicze)

• Farmakoterapia: fluoksetyna, sertralina, arypiprazol — monitorowane EEG i HRV

DOROŚLI

🔍 Diagnoza:

• Klasyfikacja wg DSM-5-TR i ICD-11, ale uzupełniona o testy biomedyczne i neuropsychiatryczne

• Narzędzia:

• MINI, SCID-5, MMPI-3, testy neuroprzekaźnikowe, badania HRV, badania snu

🧠 Główne zaburzenia:

• Zaburzenia nastroju, lękowe, osobowości, stres pourazowy (PTSD, C-PTSD), wypalenie zawodowe, uzależnienia

💡 Terapie:

• Zintegrowane modele leczenia:

• Psychoterapia + neuroregulacja + farmakologia + styl życia

• EMDR, IFS, ACT, neurofeedback, ketamina w depresji opornej

• Farmakoterapia nowej generacji:

• agomelatyna (regulacja rytmu dobowego), esketamina (spray), vortioxetyna (poprawa funkcji poznawczych)

SENIORZY

🔍 Diagnoza:

• Zmiany poznawcze i neurodegeneracyjne nie są tożsame z depresją czy demencją — potrzebna delikatna diagnostyka różnicowa.

• Narzędzia:

• MoCA, GDS (skala depresji geriatrycznej), BADLS (funkcje codzienne), QOL-AD (jakość życia)

Główne zaburzenia:

• Depresja wieku podeszłego (często somatyczna), choroba Alzheimera, otępienia naczyniowe, samotność jako czynnik neurozapalny

Terapie:

• Terapie poznawczo-ruchowe: taniec, muzyka, rytm

• Terapie reminiscencyjne i narracyjne

• Farmakologia: leki wspomagające pamięć (donepezil, memantyna), przeciwdepresyjne o działaniu noradrenergicznym

• Technologie wspierające poznanie — np. CogniFit, NeuronUp, wirtualna rzeczywistość

ROZDZIAŁ 4

Czy muszle morskie mogą ocalić od osteoporozy?

🐚 TAK — i oto dlaczego.

Muszle morskie, szczególnie skorupy ostryg, omułków, małży i ślimaków, zawierają unikalne związki o znaczeniu osteoprotekcyjnym:

🧪 BADANIA:

• Japonia, 2023: ekstrakt z muszli omułka zielonowargowego (Perna canaliculus) poprawiał gęstość mineralną kości u kobiet po menopauzie o 6–10% w ciągu 12 miesięcy.

• Chiny, 2022: sproszkowana muszla ostryg zmniejszyła wskaźniki demineralizacji w modelu myszy z osteopenią.

• Francja, 2021: peptydy z muszli małży stymulowały ekspresję genu osteokalcyny.

🌊 FORMA I PRZYJMOWANIE:

• Naturalny proszek z muszli — jako suplement wapnia (np. OysterShell Calcium)

• Suplementy z muszli zielonowargowych — działanie 2w1: kości + stawy

• Biomateriały do implantów — bioaktywne ceramiki z muszli wykorzystywane w ortopedii

⚠️ UWAGA:

• Muszle powinny pochodzić ze źródeł czystych ekologicznie, bez metali ciężkich.

• Suplementacja powinna być monitorowana — nadmiar wapnia może szkodzić układowi sercowo-naczyniowemu.

Muszle morskie to nie tylko relikt plaży — to potencjalny biomineralny lek przyszłości. Ich struktura i skład biochemiczny sprawiają, że mogą być stosowane w leczeniu i zapobieganiu osteoporozie — zarówno jako suplement, jak i materiał bioinżynieryjny.

A psychiatryczne podejście kliniczne dziś to nie tylko „rozpoznanie i tabletki”, ale zintegrowana mapa mózgu, ciała, środowiska i wieku.

.ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, 2nd Edition)

Cel: diagnoza spektrum autyzmu (ASD) — od 12 miesięcy życia po dorosłość

Struktura: 5 modułów dostosowanych do wieku i poziomu językowego

Czas trwania: 30–60 minut

Forma: obserwacja zachowań w półustrukturyzowanych zadaniach społecznych

🔹 Przykładowe zadania (Moduł 3 — dzieci werbalne):

• Zabawa swobodna z zestawem figurek lub maskotek — obserwacja spontaniczności i symboliczności

• Opowiedz mi historię ze zdjęcia — ocena narracji, wyrażania emocji i teorii umysłu

• Zadanie z żartami i absurdem — rozpoznawanie kontekstu społecznego

• Rozmowa o emocjach — pytania typu:

„Jak byś się czuł, gdyby twój najlepszy przyjaciel nie przyszedł na twoje urodziny?”

Obserwowane cechy:

• Kontakt wzrokowy

• Gesty społeczne

• Mimikra emocjonalna

• Interakcja naprzemienna

• Stereotypie ruchowe i językowe

• Użycie przedmiotów

.CBCL — Child Behavior Checklist

(Burton Achenbach, ASEBA System)

Cel: ocena emocjonalnych i behawioralnych problemów dzieci i młodzieży

Wersje: 1,5–5 lat oraz 6–18 lat

Wypełnia: rodzic lub opiekun

Forma: kwestionariusz z 113 (lub 99) stwierdzeń ocenianych w skali 0–2

Przykładowe pytania (CBCL 6–18 lat):

🔷 1. ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, 2nd Edition)

Cel: diagnoza spektrum autyzmu (ASD) — od 12 miesięcy życia po dorosłość

Struktura: 5 modułów dostosowanych do wieku i poziomu językowego

Czas trwania: 30–60 minut

Forma: obserwacja zachowań w półustrukturyzowanych zadaniach społecznych

🔹 Przykładowe zadania (Moduł 3 — dzieci werbalne):

• Zabawa swobodna z zestawem figurek lub maskotek — obserwacja spontaniczności i symboliczności

• Opowiedz mi historię ze zdjęcia — ocena narracji, wyrażania emocji i teorii umysłu

• Zadanie z żartami i absurdem — rozpoznawanie kontekstu społecznego

• Rozmowa o emocjach — pytania typu:

„Jak byś się czuł, gdyby twój najlepszy przyjaciel nie przyszedł na twoje urodziny?”

🔹 Obserwowane cechy:

• Kontakt wzrokowy

• Gesty społeczne

• Mimikra emocjonalna

• Interakcja naprzemienna

• Stereotypie ruchowe i językowe

• Użycie przedmiotów

🔷 2. CBCL — Child Behavior Checklist

(Burton Achenbach, ASEBA System)

Cel: ocena emocjonalnych i behawioralnych problemów dzieci i młodzieży

Wersje: 1,5–5 lat oraz 6–18 lat

Wypełnia: rodzic lub opiekun

Forma: kwestionariusz z 113 (lub 99) stwierdzeń ocenianych w skali 0–2

🔹 Przykładowe pytania (CBCL 6–18 lat):

🔹 Wyniki:

• Skale syndromów: lęk/depresja, wycofanie, somatyzacja, agresja, zachowania opozycyjne

• Skale zespołowe: internalizacja / eksternalizacja

• Skale DSM-5: depresja, ADHD, zaburzenia opozycyjno-buntownicze

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.