Andrzej Lebiedowicz

Przyczyny katastrof lotniczych

książka napisana z pomocą ai

© Andrzej Lebiedowicz, 2025

Katastrofa lotnicza to nie tylko techniczna awaria, lecz złożony splot błędów, zaniechań i działań przestępczych. Ta książka odsłania kulisy tragedii z perspektywy kryminologii i kryminalistyki — analizuje sprawstwo, motywacje, ślady oraz systemowe deficyty bezpieczeństwa. Rzetelna, bezkompromisowa, potrzebna.

ISBN 978-83-8431-436-4

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp

Katastrofa lotnicza, choć statystycznie rzadka, pozostaje jednym z najbardziej dramatycznych i społecznie rezonujących zdarzeń współczesnego świata. Jej wystąpienie nie tylko pociąga za sobą tragiczne skutki w wymiarze ludzkim, lecz także uruchamia skomplikowany aparat dochodzeniowy, w którym splatają się wątki techniczne, organizacyjne, psychologiczne, a nierzadko również kryminalne. W niniejszym studium podejmuję próbę analizy przyczyn katastrof lotniczych z perspektywy kryminalistyki i kryminologii — dwóch dyscyplin, które choć tradycyjnie koncentrują się na przestępstwach i ich sprawcach, okazują się niezwykle użyteczne w dekonstrukcji mechanizmów prowadzących do zdarzeń o charakterze katastroficznym.

W ujęciu kryminalistycznym katastrofa lotnicza jawi się jako zdarzenie graniczne, wymagające rekonstrukcji przebiegu, identyfikacji czynników sprawczych oraz oceny odpowiedzialności. Kryminologia natomiast dostarcza narzędzi do analizy motywacji, kontekstu społecznego, strukturalnych deficytów bezpieczeństwa oraz mechanizmów zaniechania. Obie perspektywy — choć różne w metodologii — łączą się w refleksji nad tym, czy katastrofa była wynikiem błędu, zaniedbania, czy też świadomego działania o charakterze przestępczym.

Współczesne lotnictwo cywilne funkcjonuje w ramach niezwykle złożonego systemu regulacyjnego, technicznego i organizacyjnego. Każdy lot jest efektem współdziałania setek osób, procedur, urządzeń i instytucji. W tym kontekście katastrofa nie jest wyłącznie efektem awarii technicznej czy błędu pilota — może być również symptomem głębszych patologii systemowych, przejawem niedostatków w zarządzaniu ryzykiem, a nawet rezultatem działań o charakterze kryminalnym. Z tego względu analiza przyczyn katastrof lotniczych wymaga podejścia interdyscyplinarnego, w którym kryminalistyka i kryminologia odgrywają rolę nie tylko pomocniczą, lecz fundamentalną.

Z perspektywy kryminalistyki, każda katastrofa lotnicza stanowi wyzwanie dowodowe. Rekonstrukcja zdarzenia wymaga nie tylko analizy danych z rejestratorów lotu, lecz także oceny stanu technicznego wraku, przesłuchań świadków, analizy dokumentacji operacyjnej i serwisowej, a nierzadko również ekspertyz z zakresu balistyki, chemii sądowej czy informatyki śledczej. Dochodzenie w sprawie katastrofy lotniczej przypomina śledztwo w sprawie zabójstwa — z tą różnicą, że skala zniszczeń, liczba ofiar i złożoność materiału dowodowego są nieporównywalnie większe. W tym kontekście rola eksperta kryminalistycznego staje się kluczowa — to on, niczym detektyw, rekonstruuje przebieg zdarzenia, identyfikuje punkty krytyczne i wskazuje potencjalne źródła sprawstwa.

Kryminologia natomiast pozwala spojrzeć na katastrofę lotniczą jako zjawisko społeczne. Analizuje motywacje sprawców sabotażu, mechanizmy zaniechania w instytucjach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, a także wpływ presji ekonomicznej, politycznej i organizacyjnej na decyzje podejmowane przez personel lotniczy. Kryminologia bada również zjawisko fałszowania dokumentacji technicznej, manipulacji danymi operacyjnymi, a także instrumentalizacji katastrof w przestrzeni medialnej i politycznej. W tym sensie katastrofa lotnicza nie jest wyłącznie zdarzeniem technicznym — jest również efektem interakcji społecznych, decyzji podejmowanych w warunkach stresu, konfliktu interesów i niedostatku informacji.

W niniejszym opracowaniu przyjmuję założenie, że katastrofa lotnicza może być efektem działania przestępczego, zaniedbania lub systemowego deficytu bezpieczeństwa. Nie zakładam z góry winy — lecz analizuję potencjalne mechanizmy sprawstwa, koncentrując się na tych aspektach, które pozostają w zakresie zainteresowania kryminalistyki i kryminologii. W tym kontekście szczególną uwagę poświęcam błędowi ludzkiemu, sabotażowi, fałszerstwom dokumentacyjnym, zaniechaniom instytucjonalnym oraz psychologii sprawcy. Każdy z tych czynników może — w określonych warunkach — doprowadzić do katastrofy, której skutki są nieodwracalne.

Ważnym elementem analizy jest również refleksja nad metodologią dochodzenia w sprawach katastrof lotniczych. W przeciwieństwie do typowych przestępstw, katastrofa lotnicza wymaga zastosowania specjalistycznych technik śledczych, współpracy międzynarodowej, a także uwzględnienia aspektów politycznych i medialnych. Dochodzenie nie odbywa się w próżni — jest obciążone oczekiwaniami społecznymi, presją opinii publicznej, a nierzadko również próbami wpływania na jego przebieg przez zainteresowane strony. W tym kontekście niezależność ekspertów, rzetelność analizy dowodowej i odporność na manipulację stają się warunkiem sine qua non skutecznego postępowania.

Katastrofa lotnicza, jako zdarzenie o charakterze granicznym, uruchamia również mechanizmy psychologiczne i społeczne, które wpływają na sposób jej postrzegania. W przestrzeni publicznej katastrofa często staje się przedmiotem narracji medialnej, teorii spiskowych, a nawet mitologizacji. W tym kontekście kryminologia może odegrać rolę demistyfikującą — wskazując na rzeczywiste mechanizmy sprawstwa, obalając fałszywe narracje i przywracając analizie charakter naukowy. Tylko w ten sposób możliwe jest wyciągnięcie wniosków, które mogą zapobiec kolejnym tragediom.

Wreszcie, katastrofa lotnicza stawia pytania o granice odpowiedzialności. Kto ponosi winę za zdarzenie, które jest efektem splotu wielu czynników? Czy odpowiedzialność można przypisać jednostce, instytucji, czy może całemu systemowi? Jakie są granice poznania w analizie zdarzenia, które dokonało się w warunkach ekstremalnych? Czy możliwe jest pełne odtworzenie przebiegu katastrofy, czy też zawsze pozostanie ona w pewnym stopniu niepoznawalna? Te pytania — choć trudne — są niezbędne w refleksji nad przyczynami katastrof lotniczych. Odpowiedź na nie wymaga nie tylko wiedzy technicznej, lecz także głębokiego namysłu nad strukturą współczesnego świata, w którym technologia, organizacja i człowiek tworzą systemy o ogromnej złożoności i podatności na błąd.

Niniejsza książka nie rości sobie prawa do wyczerpania tematu. Jest raczej próbą zarysowania perspektywy, w której katastrofa lotnicza staje się przedmiotem analizy kryminalistycznej i kryminologicznej. Perspektywy, która pozwala dostrzec w niej nie tylko zdarzenie techniczne, lecz także zjawisko społeczne, psychologiczne i prawne. Perspektywy, która nie ucieka od trudnych pytań, lecz stawia je w sposób rzetelny, analityczny i pozbawiony emocjonalnej egzaltacji. Tylko w ten sposób możliwe jest zrozumienie katastrofy lotniczej w jej pełnym wymiarze — jako zdarzenia, które choć tragiczne, może stać się impulsem do refleksji, zmiany i poprawy bezpieczeństwa.

Rozdział I: Katastrofa jako zdarzenie graniczne — definicje i klasyfikacje

Katastrofa lotnicza, choć w potocznym rozumieniu utożsamiana z tragicznym wypadkiem o dużej liczbie ofiar, w ujęciu naukowym wymaga precyzyjnego zdefiniowania. Nie jest bowiem jedynie zdarzeniem technicznym, lecz zjawiskiem o charakterze wielowymiarowym, którego analiza wymaga uwzględnienia aspektów prawnych, organizacyjnych, psychologicznych, a także kryminalistycznych i kryminologicznych. W tym rozdziale podejmuję próbę dekonstrukcji pojęcia katastrofy lotniczej, wskazując na jego granice semantyczne, operacyjne oraz normatywne. Celem jest nie tylko uporządkowanie terminologii, lecz także zarysowanie ram analitycznych, w których możliwe będzie dalsze badanie przyczyn katastrof z perspektywy nauk penalnych.

W literaturze przedmiotu spotykamy się z różnorodnymi definicjami katastrofy lotniczej, zależnymi od kontekstu, w jakim są formułowane. W ujęciu technicznym katastrofa to zdarzenie, w wyniku którego dochodzi do poważnego uszkodzenia statku powietrznego, utraty jego funkcji operacyjnych lub zniszczenia, często z jednoczesną śmiercią pasażerów i załogi. Organizacje takie jak Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego (ICAO) czy krajowe agencje ds. bezpieczeństwa lotniczego posługują się definicjami operacyjnymi, które uwzględniają kryteria ilościowe (liczba ofiar, stopień zniszczenia) oraz jakościowe (charakter zdarzenia, jego skutki dla bezpieczeństwa publicznego).

Jednakże z perspektywy kryminalistyki i kryminologii, definicja katastrofy musi uwzględniać także aspekt sprawstwa. Katastrofa lotnicza może być bowiem efektem działania przestępczego — sabotażu, zamachu terrorystycznego, fałszerstwa dokumentacji technicznej — lub rezultatem zaniechania, błędu, niedbalstwa, które w określonych warunkach przybierają formę sprawstwa nieumyślnego. W tym kontekście katastrofa nie jest wyłącznie zdarzeniem losowym, lecz potencjalnym przedmiotem postępowania karnego, wymagającym rekonstrukcji przebiegu, identyfikacji czynników sprawczych oraz oceny odpowiedzialności.

Warto w tym miejscu odróżnić katastrofę od wypadku i incydentu lotniczego. Wypadek, zgodnie z definicją ICAO, to zdarzenie związane z eksploatacją statku powietrznego, w którym dochodzi do śmierci lub poważnych obrażeń ciała osób znajdujących się na pokładzie, uszkodzenia statku powietrznego lub jego zniszczenia. Incydent natomiast to zdarzenie, które nie spełnia kryteriów wypadku, lecz wskazuje na potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa lotu. Katastrofa, w tym ujęciu, jest wypadkiem o szczególnie poważnych skutkach — zarówno w wymiarze ludzkim, jak i materialnym — który uruchamia procedury dochodzeniowe o charakterze kompleksowym.

Z perspektywy kryminalistyki, katastrofa lotnicza stanowi zdarzenie graniczne nie tylko ze względu na skalę zniszczeń, lecz także z uwagi na trudności dowodowe. Rekonstrukcja przebiegu katastrofy wymaga zastosowania zaawansowanych technik śledczych, analizy danych z rejestratorów lotu, ekspertyz technicznych, przesłuchań świadków, a także oceny dokumentacji operacyjnej i serwisowej. Dochodzenie w sprawie katastrofy przypomina śledztwo w sprawie zabójstwa — z tą różnicą, że liczba zmiennych, stopień skomplikowania materiału dowodowego oraz presja społeczna są nieporównywalnie większe. W tym kontekście katastrofa staje się nie tylko przedmiotem analizy technicznej, lecz także wyzwaniem epistemologicznym — pytaniem o granice poznania w sytuacji ekstremalnej.

Kryminologia natomiast pozwala spojrzeć na katastrofę jako zjawisko społeczne. Analizuje kontekst organizacyjny, w którym doszło do zdarzenia, motywacje osób odpowiedzialnych za decyzje, mechanizmy zaniechania, presję ekonomiczną, polityczną i kulturową, która wpływa na funkcjonowanie systemów bezpieczeństwa. Katastrofa lotnicza może być efektem nie tylko błędu jednostki, lecz także patologii systemowej — niedostatków w szkoleniu, nadzorze, procedurach audytowych, komunikacji między instytucjami. W tym sensie katastrofa staje się symptomem głębszych problemów strukturalnych, które wymagają analizy nie tylko technicznej, lecz także socjologicznej i kryminologicznej.

W literaturze kryminologicznej coraz częściej pojawia się pojęcie „przestępstwa systemowego” — działania lub zaniechania, które nie są bezpośrednio przestępstwem w sensie kodeksowym, lecz prowadzą do skutków o charakterze kryminalnym. W kontekście katastrof lotniczych, przestępstwo systemowe może przybrać formę fałszowania dokumentacji technicznej, ignorowania sygnałów ostrzegawczych, niedostatecznego szkolenia personelu, presji na skracanie procedur serwisowych, czy też tolerowania nieprawidłowości w funkcjonowaniu instytucji nadzorczych. Kryminologia pozwala zidentyfikować te mechanizmy, wskazując na ich genezę, dynamikę oraz skutki.

Warto również zwrócić uwagę na aspekt semantyczny pojęcia katastrofy. W języku potocznym katastrofa kojarzy się z nagłym, dramatycznym zdarzeniem, które wywołuje silne emocje i rezonuje społecznie. W języku prawnym i technicznym pojęcie to jest bardziej precyzyjne, lecz nie pozbawione ambiwalencji. W zależności od kontekstu, katastrofa może być traktowana jako zdarzenie losowe, efekt działania sił natury, awarii technicznej, błędu ludzkiego, lub też jako rezultat działania przestępczego. Ta wieloznaczność pojęcia sprawia, że jego analiza musi uwzględniać nie tylko definicje normatywne, lecz także kontekst społeczny, kulturowy i medialny.

Katastrofa lotnicza, jako zdarzenie graniczne, uruchamia również mechanizmy psychologiczne — zarówno u osób bezpośrednio zaangażowanych, jak i w społeczeństwie. Strach przed lataniem, nieufność wobec instytucji lotniczych, potrzeba znalezienia winnego, skłonność do teorii spiskowych — to wszystko są reakcje, które wpływają na sposób postrzegania katastrofy i jej analizę. Kryminologia, jako nauka o przestępczości i reakcjach społecznych, pozwala zrozumieć te mechanizmy, wskazując na ich źródła i konsekwencje.

W tym kontekście warto również zwrócić uwagę na rolę mediów w kształtowaniu narracji o katastrofach lotniczych. Media, poszukując sensacji, często upraszczają przebieg zdarzenia, wskazują winnych przed zakończeniem dochodzenia, eksponują emocje, a nie fakty. Taka narracja wpływa na opinię publiczną, wywiera presję na instytucje dochodzeniowe, a nierzadko prowadzi do błędnych wniosków. Kryminologia medialna, jako subdyscyplina, analizuje te procesy, wskazując na ich wpływ na przebieg postępowania oraz na sposób postrzegania katastrofy przez społeczeństwo.

Podsumowując, katastrofa lotnicza nie jest wyłącznie zdarzeniem technicznym. Jest zjawiskiem granicznym, które wymaga analizy interdyscyplinarnej, uwzględniającej nie tylko aspekty inżynieryjne, lecz także prawne, organizacyjne, psychologiczne i społeczne. W tym kontekście kryminalistyka i kryminologia oferują narzędzia poznawcze, które pozwalają nie tylko na rekonstrukcję przebiegu zdarzenia, lecz także na identyfikację mechanizmów sprawczych, ocenę odpowiedzialności oraz wskazanie potencjalnych obszarów prewencji.

Z perspektywy kryminalistyki, katastrofa lotnicza stanowi wyzwanie dowodowe o najwyższym stopniu złożoności. Wymaga nie tylko analizy fizycznych śladów, lecz także interpretacji danych cyfrowych, dokumentacji technicznej, zapisów komunikacyjnych, a nierzadko również ekspertyz z zakresu psychologii, medycyny sądowej czy informatyki śledczej. Dochodzenie w sprawie katastrofy lotniczej jest procesem wieloetapowym, w którym każdy błąd poznawczy może prowadzić do błędnych wniosków, a tym samym — do niesprawiedliwego przypisania winy lub pominięcia rzeczywistego sprawcy.

Z kolei kryminologia pozwala dostrzec w katastrofie lotniczej nie tylko jednostkowe błędy, lecz także systemowe deficyty bezpieczeństwa. Analizując strukturę organizacyjną instytucji lotniczych, mechanizmy decyzyjne, presję ekonomiczną i kulturową, kryminologia wskazuje na głębsze przyczyny katastrof, które nie zawsze są widoczne w analizie technicznej. W tym sensie katastrofa lotnicza staje się nie tylko przedmiotem dochodzenia, lecz także impulsem do refleksji nad funkcjonowaniem współczesnych systemów zarządzania ryzykiem.

W kolejnych rozdziałach niniejszej książki poddam szczegółowej analizie konkretne typy przyczyn katastrof lotniczych — od błędu ludzkiego, przez sabotaż, fałszerstwa dokumentacyjne, zaniechania instytucjonalne, aż po psychologię sprawcy i manipulacje medialne. Każdy z tych aspektów zostanie omówiony z perspektywy kryminalistycznej i kryminologicznej, z uwzględnieniem rzeczywistych przypadków, mechanizmów sprawczych oraz trudności dowodowych.

Rozdział ten miał na celu zarysowanie ram pojęciowych i analitycznych, w których poruszać się będzie dalsza część opracowania. Katastrofa lotnicza, jako zdarzenie graniczne, wymaga bowiem nie tylko precyzyjnej definicji, lecz także głębokiego namysłu nad jej charakterem, przyczynami i konsekwencjami. Tylko w ten sposób możliwe jest zrozumienie jej istoty — nie jako incydentu technicznego, lecz jako zjawiska społecznego, prawnego i poznawczego, które domaga się rzetelnej, interdyscyplinarnej analizy.

Rozdział II: Błąd ludzki — między niedbalstwem a winą umyślną

W historii lotnictwa cywilnego i wojskowego nie sposób przecenić roli czynnika ludzkiego jako elementu sprawczego katastrof. Choć technologia lotnicza osiągnęła poziom zaawansowania, który pozwala na minimalizację ryzyka awarii mechanicznych, to właśnie człowiek — jako pilot, kontroler, mechanik, decydent — pozostaje ogniwem najbardziej podatnym na błąd. W tym rozdziale podejmuję próbę analizy błędu ludzkiego jako przyczyny katastrofy lotniczej, z uwzględnieniem jego form, mechanizmów powstawania, konsekwencji prawnych oraz miejsca w strukturze odpowiedzialności karnej i organizacyjnej.

Błąd ludzki, choć często traktowany jako zjawisko naturalne, nieuchronne i wpisane w funkcjonowanie każdego systemu, w kontekście katastrofy lotniczej nabiera szczególnego znaczenia. Nie jest bowiem wyłącznie efektem nieuwagi czy zmęczenia — może być również rezultatem niedostatecznego przeszkolenia, błędnych procedur, presji organizacyjnej, a nawet świadomego naruszenia zasad bezpieczeństwa. W tym sensie błąd ludzki nie jest kategorią jednorodną — obejmuje zarówno zachowania nieumyślne, jak i działania o znamionach winy umyślnej, które w określonych warunkach mogą zostać zakwalifikowane jako przestępstwo.

W literaturze kryminalistycznej wyróżnia się kilka typów błędów ludzkich, które mogą prowadzić do katastrofy lotniczej. Pierwszym z nich jest błąd percepcyjny — wynikający z błędnej oceny sytuacji, nieprawidłowego odczytania danych, pomyłki w identyfikacji parametrów lotu. Drugim typem jest błąd decyzyjny — polegający na podjęciu niewłaściwej decyzji w sytuacji krytycznej, często pod presją czasu, stresu lub niepełnych informacji. Trzecim typem jest błąd proceduralny — związany z nieprzestrzeganiem obowiązujących procedur, ich błędną interpretacją lub celowym ich ignorowaniem. Czwartym typem jest błąd komunikacyjny — wynikający z nieprawidłowej wymiany informacji między członkami załogi, kontrolą lotów, personelem naziemnym.

Każdy z tych błędów może — w określonych warunkach — doprowadzić do katastrofy. Co więcej, błędy te często nie występują w izolacji, lecz nakładają się na siebie, tworząc tzw. „łańcuch błędów”, który prowadzi do zdarzenia o charakterze katastroficznym. W tym kontekście analiza błędu ludzkiego wymaga nie tylko identyfikacji konkretnego zachowania, lecz także rekonstrukcji jego genezy, kontekstu organizacyjnego, psychologicznego i proceduralnego.

Z perspektywy kryminologii, błąd ludzki nie jest wyłącznie efektem indywidualnej nieuwagi — może być również rezultatem systemowych deficytów bezpieczeństwa. Niedostateczne szkolenie, brak procedur awaryjnych, presja na skracanie czasu obsługi technicznej, kultura organizacyjna tolerująca ryzyko — to wszystko są czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo popełnienia błędu. W tym sensie odpowiedzialność za katastrofę nie spoczywa wyłącznie na jednostce, lecz również na instytucji, która stworzyła warunki sprzyjające powstaniu błędu.

Warto w tym miejscu przywołać pojęcie „organizacyjnego sprawstwa”, które w literaturze kryminologicznej odnosi się do sytuacji, w której instytucja — poprzez swoje decyzje, zaniechania, kulturę organizacyjną — przyczynia się do powstania zdarzenia o charakterze kryminalnym. W kontekście katastrof lotniczych, organizacyjne sprawstwo może przejawiać się w tolerowaniu nieprawidłowości, ignorowaniu sygnałów ostrzegawczych, braku reakcji na wcześniejsze incydenty. W tym sensie błąd ludzki staje się nie tylko efektem działania jednostki, lecz także symptomem patologii systemowej.

Z perspektywy prawnej, błąd ludzki może zostać zakwalifikowany jako przestępstwo — w zależności od jego charakteru, skutków oraz stopnia winy. W polskim systemie prawnym, jak i w wielu innych jurysdykcjach, istnieje możliwość przypisania odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie katastrofy, jeśli sprawca naruszył zasady ostrożności, działał w sposób niedbały lub lekkomyślny. W przypadku działania umyślnego — np. świadomego naruszenia procedur, fałszowania dokumentacji, ignorowania sygnałów ostrzegawczych — odpowiedzialność karna może przybrać formę kwalifikowaną, z wyższym wymiarem kary.

W praktyce dochodzeniowej ustalenie, czy błąd był wynikiem niedbalstwa, lekkomyślności czy też działania umyślnego, stanowi jedno z najtrudniejszych zadań. Wymaga nie tylko analizy zachowania sprawcy, lecz także oceny jego motywacji, świadomości ryzyka, dostępnych informacji, presji organizacyjnej. W tym kontekście rola biegłych — z zakresu psychologii, kryminalistyki, techniki lotniczej — staje się kluczowa. To oni, na podstawie danych, rekonstrukcji zdarzenia, analiz komunikacyjnych, mogą wskazać, czy zachowanie sprawcy mieściło się w granicach błędu nieumyślnego, czy też przekroczyło próg winy umyślnej.

Nie bez znaczenia pozostaje również aspekt psychologiczny błędu. Człowiek, jako istota poznawcza, jest podatny na zniekształcenia percepcji, błędy poznawcze, wpływ emocji, stresu, zmęczenia. W sytuacjach krytycznych — takich jak awaria, nagła zmiana warunków lotu, konflikt w załodze — zdolność do podejmowania racjonalnych decyzji może zostać ograniczona. W tym sensie błąd ludzki jest również zjawiskiem psychologicznym, wymagającym analizy mechanizmów poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych.

W literaturze psychologii lotniczej wyróżnia się pojęcie „czynników ludzkich” (human factors), które obejmuje wszystkie aspekty funkcjonowania człowieka w środowisku lotniczym — od percepcji, przez komunikację, po podejmowanie decyzji. Analiza tych czynników pozwala zrozumieć, dlaczego dochodzi do błędów, jakie są ich mechanizmy, jak można im zapobiegać. W tym kontekście szkolenie personelu lotniczego, projektowanie kokpitów, procedury komunikacyjne — wszystko to ma na celu minimalizację ryzyka błędu.

Jednakże, mimo wszystkich zabezpieczeń, błędy nadal się zdarzają. I choć nie każdy błąd prowadzi do katastrofy, to w określonych warunkach może stać się jej bezpośrednią przyczyną. W tym sensie analiza błędu ludzkiego jest nie tylko zadaniem dochodzeniowym, lecz także elementem prewencji. Tylko poprzez zrozumienie mechanizmów błędu, jego genezy, kontekstu, możliwe jest projektowanie systemów, które będą odporne na jego skutki.

Podsumowując, błąd ludzki jako przyczyna katastrofy lotniczej jest zjawiskiem złożonym, wielowymiarowym i wymagającym interdyscyplinarnej analizy. Nie jest wyłącznie efektem nieuwagi — może być rezultatem systemowych deficytów, presji organizacyjnej, błędnych procedur, a nawet świadomego naruszenia zasad bezpieczeństwa. W tym kontekście kryminalistyka i kryminologia oferują narzędzia poznawcze, które pozwalają nie tylko na identyfikację zachowań sprawczych, lecz także na rekonstrukcję ich genezy, ocenę motywacji oraz wskazanie mechanizmów prewencyjnych.

W analizie błędu ludzkiego niezbędne jest porzucenie uproszczonego modelu winy jednostkowej na rzecz bardziej zniuansowanego podejścia, uwzględniającego kontekst organizacyjny, psychologiczny i strukturalny. Tylko w ten sposób możliwe jest nie tylko zrozumienie przyczyn katastrofy, lecz także zaprojektowanie systemów odpornościowych, które minimalizują ryzyko jej powtórzenia. Błąd ludzki nie musi prowadzić do tragedii — jeśli zostanie odpowiednio rozpoznany, zrozumiany i uwzględniony w konstrukcji procedur bezpieczeństwa.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.