Karolina Pietrusińska

Pojęcie ekstradycji i jej podstawy prawne

© Karolina Pietrusińska, 2024

Ekstradycja to procedura prawna umożliwiająca przekazanie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub skazanej za takie przestępstwo, z jednego państwa do innego, na żądanie tego drugiego państwa, w celu postawienia jej przed sądem lub odbycia kary. Podstawy prawne ekstradycji określone są w międzynarodowych traktatach ekstradycyjnych, dwustronnych umowach między państwami, a także w przepisach prawa krajowego poszczególnych państw. O tym i podstawach prawnych jest właśnie owy e-book.

ISBN 978-83-8369-427-6

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp

Ekstradycja to procedura prawna, która umożliwia przekazanie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub skazanej za przestępstwo, z jednego państwa (państwa żądającego) do innego państwa (państwa wydającego), w celu postawienia jej przed sądem lub wykonania wyroku. Ekstradycja opiera się na międzynarodowej współpracy w zakresie ścigania przestępczości i jest regulowana zarówno przez przepisy wewnętrzne, jak i umowy międzynarodowe.

Ekstradycja stanowi kluczowy mechanizm międzynarodowej współpracy prawnej, umożliwiający efektywne ściganie przestępczości ponad granicami państw. W dobie globalizacji, kiedy przestępczość coraz częściej przybiera charakter transnarodowy, zdolność do przekazywania osób podejrzanych o popełnienie przestępstw lub skazanych za ich popełnienie staje się niezbędna dla utrzymania porządku prawnego i sprawiedliwości. Procedura ekstradycji opiera się na zasadach współpracy międzynarodowej, respektowaniu suwerenności państw oraz ochronie praw człowieka.

Ekstradycja regulowana jest na wielu poziomach prawnych, począwszy od przepisów wewnętrznych poszczególnych państw, poprzez umowy dwu- i wielostronne, aż po regulacje międzynarodowe i zasady prawa zwyczajowego. W polskim systemie prawnym ekstradycja opiera się przede wszystkim na Kodeksie postępowania karnego oraz na umowach międzynarodowych, w których Rzeczpospolita Polska jest stroną.

W polskim Kodeksie postępowania karnego szczegółowo określone są zasady dotyczące ekstradycji, zarówno w aspekcie pasywnym (wydanie osoby przez Polskę) jak i aktywnym (żądanie wydania osoby innemu państwu). Procedura ta jest ściśle regulowana, aby zapewnić sprawiedliwość procesową i ochronę praw podstawowych osób objętych postępowaniem ekstradycyjnym.

Polska, jako uczestnik stosunków międzynarodowych, jest stroną wielu umów dwu- i wielostronnych dotyczących ekstradycji. Europejska Konwencja o Ekstradycji z 1957 roku jest przykładem takiej umowy, która ustanawia wspólne ramy prawne dla państw członkowskich Rady Europy w zakresie przekazywania osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub skazanych. Ponadto, Polska jest zobowiązana przepisami Unii Europejskiej, w tym systemem europejskiego nakazu aresztowania, który stanowi formę uproszczonej ekstradycji w obrębie państw członkowskich UE.

Ekstradycja opiera się na kilku kluczowych zasadach takich jak zasada podwójnej karalności, zasada niestosowania w sprawach politycznych a także ochrona praw człowieka.

ROZDZIAŁ 1 ZASADA PODWÓJNEJ KARALNOŚCI

Zasada podwójnej karalności jest jednym z kluczowych elementów międzynarodowego prawa ekstradycyjnego. Stanowi ona, że ekstradycja osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub skazanej za takie przestępstwo jest możliwa tylko wówczas, gdy czyn, za który ma być przekazana osoba, jest uznawany za przestępstwo zarówno przez państwo żądające ekstradycji (państwo żądające), jak i przez państwo, do którego kierowane jest żądanie (państwo wydające). W niniejszym referacie przybliżymy zasady, na których opiera się ta doktryna, jej znaczenie dla współpracy międzynarodowej w zwalczaniu przestępczości oraz omówimy wyzwania, jakie niesie.

Zasada podwójnej karalności, znana również jako reguła dwukrotności karalności, opiera się na założeniu, że państwo nie powinno współpracować w ekstradycji, jeśli działanie, za które osoba jest ścigana, nie jest uznane za przestępstwo według własnych prawnych standardów danego państwa. Zasada ta ma na celu ochronę podstawowych praw człowieka oraz zapewnienie, że osoby nie będą przekazywane państwom, w których mogą być ścigane za działania nieuznawane za przestępstwa w państwie wydającym.

Zasada podwójnej karalności, będąca jednym z kluczowych filarów międzynarodowego prawa ekstradycyjnego, opiera się na fundamentalnej zasadzie, że ekstradycja osoby poszukiwanej pod zarzutem popełnienia przestępstwa, bądź też osoby już skazanej za takie przestępstwo, może być przeprowadzona tylko wówczas, gdy czyn, za który osoba ta ma być ekstradowana, jest uznawany za przestępstwo zarówno przez państwo żądające ekstradycji, jak i przez państwo, które ma dokonać ekstradycji. W niniejszym wypracowaniu szczegółowo omówimy definicję i podstawy prawne tej zasady, analizując jej znaczenie i zastosowanie w kontekście międzynarodowej współpracy prawniczej.

Zasada podwójnej karalności wyznacza, że akt prawny lub zachowanie musi być uznane za przestępcze przez oba zaangażowane państwa, aby mogło dojść do ekstradycji. Innymi słowy, nie wystarczy, że dana czynność jest zabroniona i podlega sankcjom w jurysdykcji państwa żądającego; musi ona także stanowić przestępstwo w państwie wydającym. Ta zasada zapobiega sytuacjom, w których osoba mogłaby być przekazywana innemu państwu za działanie, które w miejscu jej pobytu nie jest uznawane za niezgodne z prawem.

Podstawy prawne zasady podwójnej karalności są zróżnicowane i obejmują zarówno przepisy międzynarodowe, jak i krajowe. Na poziomie międzynarodowym, zasada ta jest zakorzeniona w wielu konwencjach i traktatach, które regulują ekstradycję. Przykładem może być Europejska Konwencja o Ekstradycji z 1957 roku, która w artykule 2 stanowi, że ekstradycja może być przeprowadzona tylko wtedy, gdy czyn jest przestępstwem według prawa obu państw uczestniczących. Podobne zapisy można znaleźć w licznych dwustronnych umowach ekstradycyjnych między krajami, które precyzują wymagania dotyczące podwójnej karalności.

Na poziomie krajowym, większość jurysdykcji włącza zasadę podwójnej karalności do swojego ustawodawstwa krajowego, co stanowi podstawę prawą do rozpatrywania wniosków o ekstradycję. Ustawodawstwo to określa nie tylko, że czyn musi być karalny w obu państwach, ale także często zawiera dodatkowe wymogi, takie jak minimalny wymiar kary za dany czyn, co dodatkowo chroni przed ekstradycją za przestępstwa uznawane za bagatelne lub nieistotne.

Zasada podwójnej karalności odgrywa kluczową rolę w międzynarodowej współpracy prawniczej, szczególnie w kontekście zwalczania przestępczości transgranicznej. Umożliwia ona państwom prowadzenie efektywnych działań przeciwko przestępczości, jednocześnie chroniąc podstawowe prawa i wolności obywateli. Dzięki niej, osoby nie są narażone na ryzyko ekstradycji i sądu za czyny, które w ich ojczyźnie nie są uznawane za przestępstwa, co stanowi ważny element ochrony prawnej jednostki.

Zasada podwójnej karalności jest fundamentem, na którym opiera się międzynarodowe prawo ekstradycyjne, pełniąc kluczową rolę w ochronie praw jednostek oraz umożliwiając efektywną współpracę między państwami w zwalczaniu przestępczości transgranicznej. Poprzez wymóg, aby czyn, za który osoba ma być ekstradowana, był przestępstwem zarówno w państwie żądającym, jak i w państwie wydającym, zasada ta zapewnia, że ekstradycja odbywa się w ramach sprawiedliwego procesu prawnego, zgodnie z zasadami prawa i sprawiedliwości.

Wprowadzenie tej zasady do międzynarodowych konwencji oraz krajowych ustawodawstw świadczy o jej globalnym uznaniu i akceptacji jako podstawowego mechanizmu ochrony praw człowieka. Dzięki zasadzie podwójnej karalności, procedury ekstradycyjne nie mogą być wykorzystywane do celów politycznych, do prześladowania etnicznego czy religijnego, ani do karania za czyny, które nie są uznawane za przestępstwa w szeroko pojętym porządku prawnym.

Jednocześnie, zasada podwójnej karalności stawia przed państwami wyzwania związane z interpretacją i zastosowaniem przepisów prawnych. Różnice w definicjach przestępstw, wymogach dotyczących minimalnego wymiaru kary, a także w podejściu do niektórych kategorii przestępstw, takich jak przestępstwa finansowe czy cyberprzestępczość, wymagają od państw dogłębnej analizy prawnej oraz gotowości do współpracy i dialogu.

Ponadto, w obliczu globalizacji i rosnącej liczby przestępstw o charakterze międzynarodowym, zasada podwójnej karalności staje się jeszcze bardziej istotna. Wymaga ona od państw nie tylko przestrzegania zasad prawa międzynarodowego, ale także adaptacji swoich systemów prawnych do zmieniających się realiów, tak aby możliwa była skuteczna i sprawiedliwa współpraca międzynarodowa w zakresie ekstradycji.

Podsumowując, zasada podwójnej karalności jest nieodłącznym elementem prawa ekstradycyjnego, który służy ochronie praw jednostek oraz zapewnia ramy dla międzynarodowej współpracy prawnej. Jej przestrzeganie i stosowanie są niezbędne dla utrzymania równowagi między skutecznym ściganiem przestępstw a ochroną podstawowych wolności i praw człowieka.

Międzynarodowe i Krajowe Ramy Prawne

Zasada podwójnej karalności jest zakotwiczona w wielu międzynarodowych umowach i traktatach dotyczących ekstradycji, w tym w Europejskiej Konwencji o Ekstradycji z 1957 roku oraz w umowach dwustronnych między państwami. Jest również częścią wewnętrznych przepisów prawnych wielu krajów, co pozwala na jej stosowanie w procedurach ekstradycyjnych.

Jednym z najważniejszych dokumentów, w których zakotwiczona jest zasada podwójnej karalności, jest Europejska Konwencja o Ekstradycji z 1957 roku. Konwencja ta, przyjęta pod egidą Rady Europy, stanowi fundament prawnokarnych relacji między państwami członkowskimi w kontekście ekstradycji. Artykuł 2 Konwencji jasno określa, że ekstradycja jest możliwa tylko w przypadku, gdy czyny, za które ma być dokonana, są przestępstwami według prawa zarówno państwa żądającego, jak i państwa wydającego. Co więcej, Konwencja określa również minimalny próg ciężkości przestępstwa, co dodatkowo chroni przed ekstradycją za czyny o mniejszym znaczeniu prawnym.

Zasada podwójnej karalności jest również często zawarta w dwustronnych umowach ekstradycyjnych między państwami. Te umowy pozwalają na dostosowanie procedur ekstradycyjnych do specyficznych relacji między państwami, jednocześnie utrzymując zasadę podwójnej karalności jako kluczowy warunek. Przez to, że umowy takie uwzględniają specyficzne potrzeby i wymogi prawne obu państw, stanowią one efektywne narzędzie w międzynarodowej współpracy prawnej.

Ponadto, zasada podwójnej karalności jest częścią wewnętrznych przepisów prawnych wielu krajów. Przez włączenie tej zasady do krajowego ustawodawstwa, państwa zapewniają, że ich działania w ramach procesów ekstradycyjnych są zgodne z międzynarodowymi standardami i zobowiązaniami. Dzięki temu, procedury ekstradycyjne są przeprowadzane w sposób transparentny i przewidywalny, co wzmacnia ochronę praw jednostek.

Zasada podwójnej karalności pełni zatem podwójną rolę. Z jednej strony, stanowi ona zabezpieczenie przed nadużyciami, zapewniając, że osoby nie będą przekazywane między państwami za działania, które w miejscu ich pobytu nie są uznawane za przestępstwa. Z drugiej strony, jest fundamentem współpracy międzynarodowej w dziedzinie prawa karnego, umożliwiając efektywne ściganie przestępczości transgranicznej. Stąd jej obecność w międzynarodowych konwencjach, dwustronnych umowach ekstradycyjnych, jak i wewnętrznych systemach prawnych stanowi kluczowy element zapewniający równowagę między koniecznością ochrony społeczeństwa a ochroną podstawowych praw i wolności jednostki.

Zasada podwójnej karalności jest fundamentem międzynarodowej współpracy w dziedzinie prawa karnego. Umożliwia ona państwom współpracę w ściganiu przestępców, jednocześnie zapewniając, że nie będą one wspierać prawnie działań, które w ich własnych systemach prawnych nie są uznane za nielegalne. Tym samym zasada ta stanowi ważny mechanizm ochrony praw jednostek przed arbitralnymi decyzjami i nadużyciami.

Jednym z głównych wyzwań związanych z zasadą podwójnej karalności jest różnorodność definicji przestępstw w różnych jurysdykcjach. To, co w jednym państwie jest uznawane za przestępstwo, w innym może nie być zakazane lub być traktowane z mniejszą surowością. Dlatego ocena, czy dany czyn spełnia warunki podwójnej karalności, może być skomplikowana i wymagać dokładnej analizy prawnej.

Ponadto, w niektórych przypadkach państwa mogą być niechętne do ekstradycji ze względów politycznych lub humanitarnych, nawet jeśli spełnione są warunki podwójnej karalności. Na przykład, państwo może odmówić ekstradycji, jeśli istnieje ryzyko, że osoba będzie poddana torturom lub innemu złemu traktowaniu.

Zasada podwójnej karalności jest kluczowym elementem prawa ekstradycyjnego, pełniącym ważną rolę w ochronie praw jednostek i wspieraniu międzynarodowej współpracy w zakresie ścigania przestępstw. Pomimo swojej wartości, zasada ta stanowi również źródło wyzwań i kontrowersji, zwłaszcza w kontekście różnic między systemami prawnymi oraz względów politycznych i humanitarnych. Aby skutecznie wdrażać tę zasadę, państwa muszą nie tylko dokładnie analizować przypadki z perspektywy prawniczej, ale także brać pod uwagę szerszy kontekst międzynarodowych relacji i praw człowieka.

ROZDZIAŁ 2 ZASADA NIESTOSOWANIA W SPRAWACH POLITYCZNYCH

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.