Carvillian Whitemage

Wojna o Ziemie X

Piekło Zamarzło

© Carvillian Whitemage, 2026

Bóg wyszedł na herbatę. Niebo złożyło wniosek o przedłużenie rozgrywki. Piekło wniosek odrzuciło. Europol dostał urlop zdrowotny. Warszawa dogryza loda. Szachownica czeka na kogoś, kto w końcu przeczyta zasady.

ISBN 978-83-8440-782-0

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wojna o Ziemię X

Piekło Zamarzło

Prolog

Bóg poszedł na herbatę

Bóg jest nieskończony, wszechwiedzący i wszechmocny.

To akurat wiedzą wszyscy — Niebo, Piekło, kilka agencji wywiadowczych, które i tak nie mogą tego opublikować, oraz jeden emeryt z Żoliborza, który napisał o tym cztery listy do redakcji i żaden nie przeszedł moderacji. Nieskończoność jest pojęciem trudnym w obsłudze codziennej, ale da się z nią żyć, jeśli się nie myśli za długo i nie siedzi zbyt blisko Kronosa na imprezie.¹

¹ Kronos, zwany też arcymistrzem entropii czasu, na imprezach nie pije. Stoi przy buczącej lodówce i poprawia wszystkich, którzy źle cytują Heraklita. Przez pięć tysięcy lat nikt nie powiedział mu, żeby przestał, bo nikt nie chce wiedzieć co się dzieje, gdy mu się to powie. Ale plany są tylko niejasne.

Problem zaczął się pewnego dnia, gdy Bóg — będąc nieskończonym, wszechwiedzącym i wszechmocnym — wyszedł na herbatę.

Nikt nie pamięta, kiedy.

Niebo przez chwilę czekało z uprzejmości. Piekło przez chwilę czekało ze strategicznych powodów. Potem oboje przestały czekać, bo wieczność jest zbyt długa na grzeczność, a strategia bez przeciwnika to szczegółowy plan zepsucia czegoś, co i tak nie działa.

Niebo twierdzi, że wie, ale nie powie, bo to jest wola Pana, a wola Pana nie podlega weryfikacji przez komisje. Piekło twierdzi, że to nieistotne, bo liczy się wynik, nie czas trwania rozgrywki. Kilka niezależnych podmiotów w Azji Mniejszej w ogóle nie odbiera telefonów, co jest osobną sprawą na osobną wieczność.

Szachownica jednak pozostała. Pionki pozostały. Zasady — przynajmniej te zapisane — też zostały, co byłoby pocieszające, gdyby nie fakt, że zasady bez arbitra to w gruncie rzeczy lista sugestii dla chętnych. Niebo i Piekło grają dalej z przyzwyczajenia i inercji. Nie dlatego, że muszą. Dlatego, że nikt nie wdrożył protokołu zakończenia rozgrywki i szczerze mówiąc, nikt nie jest pewien, czy taki protokół w ogóle istnieje.

Są oczywiście głosy, że zasady są niekompletne. Lucyfer — który upiera się, żeby mówić na siebie Dyrektor Operacyjny ds. Opozycji, co jest rodzajem tytułu zawodowego, z którego jest proporcjonalnie dumny — złożył w roku 1347 oficjalne zastrzeżenie do paragrafu siódmego Traktatu Niebiesko-Ziemskiego, dotyczącego procedury pozyskiwania dusz przez podstęp. Zastrzeżenie ma osiemnaście stron i jest napisane bardzo dobrą łaciną. Niebo przyjęło je do wiadomości, umieściło w odpowiedniej teczce i teczkę umieściło w odpowiedniej szafie. Szafa stoi w korytarzu między Działem Cudów Drobnych a Archiwum Modlitw Nieodebranych i nikt jej nie otwierał od pięciuset lat, co, jak twierdzi Lucyfer, potwierdza jego tezę.²

² Niebo twierdzi, że szafę otwierano regularnie, ale protokoły otwarcia są poufne. To jest właśnie ten typ argumentu, który wygrywa się przez samo jego użycie.

Gra nie jest do końca fair.

Nikt nie powiedział, że będzie.

Istnieje kolor, który widzą tylko ci, którym bardzo na tym nie zależy. Nie ma dla niego dobrej nazwy w żadnym żywym języku — po łacinie próbowano, po arabsku też, jeden scholastyk z Bolonii w roku 1243 użył terminu lux tertia absentia, co można przetłumaczyć jako trzecie światło nieobecne, po czym spalił notatki i zmienił specjalizację na botanikę. Kolor ten pojawia się w miejscach, gdzie zasady świata — te duże, wbudowane na poziomie rzeczywistości, nie te zapisane w traktatach — są wystarczająco cienko rozciągnięte, żeby przez nie przebijało. Miga. Znika. Jest dokładnie tam, gdzie nie patrzysz, i znika dokładnie wtedy, kiedy patrzysz — jak dobry dowód na istnienie Boga, który działa na tej samej zasadzie.³

³ Jeden z filozofów użył tego jako argumentu za istnieniem Boga. Inny użył tego jako argumentu przeciw. Oboje dostali katedrę, co jest dowodem, że system akademicki też ma swój własny protokół, niezależny od reszty.

Warszawa, lato 2025. Miasto żyje tak, jak żyje zawsze: głośno, nieregularnie i z głębokim lekceważeniem dla rozkładu jazdy. Na Saskiej Kępie ktoś grilluje kiełbasę w środku tygodnia i nikt nie pyta dlaczego, bo pogoda i tak niedługo się skończy. Tramwaj linii dwadzieścia sześć spóźnia się jedenaście minut na Wiatracznej. Na Starym Mieście turysta fotografuje Kolumnę Zygmunta dokładnie tak samo jak tysiąc turystów przed nim i jest z siebie bardzo zadowolony. Na Nowym Świecie ktoś płacze przez telefon przy witrynie z butami i nie wchodzi do środka, bo zakupy robiło się z inną osobą i to jest precyzyjnie ten typ bólu, który Warszawa rozumie doskonale i nie komentuje.

Nad Warszawą tego lata kolor miga częściej niż powinien.

Nikt tego nie widzi, bo wszyscy patrzą.

Pod powierzchnią Warszawy — a powierzchnia Warszawy jest pojęciem względnym, historycznie rzecz biorąc — coś się porusza.

Poniżej znajdują się cztery i pół historii. Możliwe, że je słyszałeś. Możliwe, że czytałeś o nich w kronice miejskiej między wiadomościami o remoncie Mostu Łazienkowskiego a promocją na kabanosy w Biedronce. Może wzruszyłeś ramionami, bo Warszawa ma swoje dziwne tygodnie i nie ma sensu się nad każdym pochylać.

Masz rację.

Ale to nie znaczy, że one nie miały sensu.

I. Weronika i zielone latarnie

Pub przy Puławskiej działał od dwunastu lat. Właściciel nazywał się Marek, miał sześćdziesiąt dwa lata, alergię na koty i filozofię życiową streszczoną w jednym zdaniu: dobry lokal to taki, w którym nic się nie dzieje, a kasa się zgadza. Przez dwanaście lat mu to wychodziło.⁴

⁴ To jest zdanie, które późniejsi analitycy Europolu podkreślali na żółto w dokumentacji i opatrywali adnotacją „patrz: ironiczna zapowiedź”. Europol ma cały dział do żółtego podkreślania rzeczy po fakcie. Jest to jeden z bardziej produktywnych działów, ponieważ po fakcie wszystko wygląda jak zapowiedź.

Dwunastego lipca, godzina 23:47. Wszystko przestało wychodzić.

Weronika Dążyborska siedziała przy barze od dwóch godzin, zamawiała wino i rozmawiała z barmanem tak, jak rozmawia się z barmanem: tyle, żeby nie siedzieć w ciszy, za mało, żeby się do czegokolwiek zobowiązać. Barman nazywał się Piotrek i miał dobry instynkt do ludzi — instynkt, który tego wieczoru mówił mu z narastającą intensywnością, żeby nie patrzeć kobiecie za długo w oczy.⁵

⁵ Instynkt przetrwania jest ewolucyjnym osiągnięciem gatunku ludzkiego i działa z zadziwiającą precyzją w sytuacjach, w których człowiek go zupełnie ignoruje. Gdyby instynkt przetrwania miał zdanie, prawdopodobnie złożyłby oficjalne zastrzeżenie do działu HR ewolucji i domagał się lepszej współpracy z działem podejmowania decyzji. Do tej pory tego nie zrobił, bo instynkt nie pisze maili. Szkoda.

Nie posłuchał.

— Zimno ci? — zapytał, bo musiał coś powiedzieć.

— Mnie? — Weronika uniosła kieliszek. — Nie. A tobie?

Piotrek zorientował się, że przez ostatnie pół minuty widzi własny oddech. W środku lipcowego wieczoru. W pubie z działającym ogrzewaniem, którego w lipcu nikt nie włączał, bo po co.

Zerknął na termometr nad barem.

Cztery stopnie.⁶

⁶ Cztery stopnie Celsjusza to temperatura, w której woda osiąga maksymalną gęstość, wino traci większość aromatu i barman zaczyna poważnie rozważać przeprowadzkę do Krakowa. Piotrek wtedy o Krakowie jeszcze nie myślał. Doszedł do tego wniosku dziesięć minut później, przy drzwiach wyjściowych, kiedy wszystko co się wydarzyło po „Cztery stopnie” już się wydarzyło.

Odwrócił się z powrotem — Weronika dopijała wino z miną kogoś, kto właśnie zamknął jakąś sprawę. Wstała. Zostawiła napiwek o dokładnie tyle za duży, żeby go zapamiętać. Wyszła.

Mężczyzna przy oknie nie wstał więcej.

Przyczyna zgonu w protokole brzmiała: nagłe zatrzymanie krążenia. Drugi patolog potwierdził. Temperaturę ciała denata zaprotokołowano jako anomalię techniczną termometru, co jest rodzajem wyjaśnienia, z którym trudno się kłócić, jeśli bardzo chce się wrócić do domu na kolację.⁷

⁷ Anomalia techniczna termometru jest oficjalnie trzecim najczęściej używanym wyjaśnieniem instytucjonalnym po „niezidentyfikowanym czynniku zewnętrznym” i „błędzie w protokole poprzedniej zmiany”. Wszystkie trzy oznaczają dokładnie to samo: coś się zdarzyło i wolimy nie wiedzieć co. Jest to podejście, które ma swoje zalety, szczególnie dla osób, które chcą spać przez całą noc.

Lokal spłonął tydzień później. Instalacja elektryczna — tak brzmi protokół straży pożarnej. Biegły nie wyjaśnił, dlaczego kontrola przeprowadzona trzy godziny wcześniej wykazała instalację sprawną. Biegły dostał nowe zlecenie zanim zdążył zadać właściwe pytania, co jest rodzajem szczęścia, o którym nie wiedział, że je ma.

Przez dwie doby po pożarze latarnie przy wejściu do pubu świeciły zielonym. Dostawca energii wysłał ekipę. Ekipa wróciła bez odpowiedzi i z minami sugerującymi chęć zmiany zawodu.⁸

⁸ Zielony jest kolorem, który w systemie sygnalizacji nadprzyrodzonej oznacza: transakcja zamknięta, strona przyjęta, potwierdzenie odbioru. Jest to kolor, którego oficjalnie nie ma w żadnym protokole żadnej ze stron, ponieważ obie strony twierdzą, że tego systemu nie używają. Kolor miga nad Warszawą przez lato tego roku częściej niż powinien. Nikt nie prowadzi statystyk — lub raczej: ktoś prowadzi, ale segregator z wynikami leży w tej samej szafie co zastrzeżenie Lucyfera z roku 1347.

Trzeciego dnia o świcie latarnie zgasły samoistnie.

Piotrek przeniósł się do Krakowa. Mówi, że chciał zmiany. Kraków przyjął go bez pytań, bo Kraków ma własne dziwne wieczory i dawno nauczył się nie pytać barmanów, skąd przyjeżdżają.

II. Róża przy Kolumnie

Tego lata w Warszawie — między czerwcem a lipcem — siedem osób zasnęło i nie obudziło się więcej.

Oficjalnie: przedawkowanie. Przy żadnej nie znaleziono substancji. Nieoficjalnie: Komenda Stołeczna miała w tej sprawie piętnaście stron notatek wewnętrznych i zero konkluzji, co jest pewnym rodzajem osiągnięcia administracyjnego.⁹

⁹ Piętnaście stron bez konkluzji to wynik, który w środowisku akademickim nazywa się doktoratem, w środowisku korporacyjnym raportem kwartalnym, a w środowisku policyjnym sprawą, przy której nikt nie chce siedzieć na odprawach. Komenda Stołeczna podjęła jedyną racjonalną decyzję: sprawozdanie złożono w terminie, segregator opatrzono właściwą sygnaturą i umieszczono na półce, gdzie dołączył do innych segregatorów, przy których nikt nie chce siedzieć na odprawach. Półka jest pełna. Nikt nie zamówił drugiej.

Wszystkie ofiary znaleziono spokojne. Relaksowane do stopnia, który jeden z biegłych określił w SMS-ie do kolegi, pisanym na służbowym numerze, czego nie powinien był robić, jako jakby im coś obiecano i dotrzymano obietnicy.¹⁰

¹⁰ SMS ten stał się najdłużej cytowanym dokumentem w wewnętrznej korespondencji wydziału, co biegły uznał za niesprawiedliwe, biorąc pod uwagę, że napisał go lewą ręką, w tramwaju, po ósmej godzinie dyżuru, i nie sprawdził przecinków. Gdyby wiedział, że to zdanie przeżyje go w aktach sprawy, prawdopodobnie napisałby coś mniej poetyckiego i bardziej proceduralnego. Albo po prostu zadzwoniłby.

Jeden trzymał różę.

Czerwoną, świeżą. Bez liścia, bez kolca. Nikt ze znajomych nie pamiętał, żeby ją dostał. Nikt nie pamiętał, żeby ją kupił. Kamery przy kwiaciarniach w promieniu czterech ulic nie zarejestrowały go przy żadnym stoisku.

Analityk prowadzący sprawę — Tomasz Kret, trzydzieści siedem lat, piętnaście lat w służbie, człowiek który widział wystarczająco dużo, żeby przestać się dziwić i wystarczająco mało, żeby jeszcze nie pisać pamiętników — poświęcił różom osobne czternaście stron. Zbadał każdą kwiaciarnię w promieniu sześciu ulic, każdy market, każde stoisko przy metrze, każdy jeden wózek z tulipanami przy Dworcu Centralnym, prowadzony przez pana Edwarda, który działał tam od dziewiętnastu lat i pamiętał każdego klienta i każdą różę sprzedaną od 2014 roku z dokładnością, która sugerowała albo fotograficzną pamięć, albo całkowity brak życia towarzyskiego.¹¹

¹¹ Pan Edward miał fotograficzną pamięć i bogate życie towarzyskie, co jest możliwe, choć rzadkie. Nie sprzedał żadnej z tych róż. Potwierdził to czterokrotnie z rosnącym niepokojem, bo kiedy policja pyta cię o to samo pytanie czwarty raz z rzędu, zaczynasz się zastanawiać, czy problem leży w odpowiedzi, czy w pytającym. Tomasz Kret zadał je piąty raz. Pan Edward kupił sobie na wieczór herbatę i nie odbierał telefonów.

Róże nie miały żadnego wyjaśnienia.

Były piękne.

To był, zdaniem Tomasza Kreta, jedyny pewny fakt w całej sprawie — i fakt, który w raporcie końcowym nie pojawił się ani razu, bo piękne nie jest terminem proceduralnym i nie przejdzie recenzji przełożonego. Napisał zamiast tego nieustalona proweniencja florystyczna, co brzmi tak samo absurdalnie, ale przynajmniej zawiera łacinę.

Śledztwo zamknięto.

Tomasz Kret złożył wniosek urlopowy następnego dnia. Wniosek zaakceptowano z prędkością sugerującą, że przełożony już go przygotował.¹²

¹² Istnieje nieoficjalny protokół w Komendzie Stołecznej — niepisany, niepotwierdzony, nieistniejący według rzecznika prasowego — który mówi: jeżeli analityk zaczyna pisać raporty z epitetami, należy mu dać wolne. Tomasz Kret był trzecim w ciągu pięciu lat. Poprzedni dwaj wrócili po miesiącu i nie mówili o sprawach, przy których wzięli urlop. To jest jedyny protokół, który działa w stu procentach.

Metal-Bar przy Chmielnej nadal działa. Koncerty w każdy piątek i sobotę. Wstęp dziesięć złotych, za co w Warszawie nie można już kupić prawie niczego poza wstępem na koncert w Metal-Barze i herbatą w pewnej sieciówce, jeśli się poprosi bez mleka i syropu i nie patrzy na paragon.

Bar pachnie dymem, piwem i czymś jeszcze — czymś, czego nikt nie potrafi nazwać, a próbowało kilka osób po kilku piwach, zazwyczaj w okolicach jedenastej, przy drugim zespole, kiedy dźwięk staje się fizyczny i przestaje być tylko muzyką, a zaczyna być czymś, co czujesz raczej w mostku niż w uszach.¹³

¹³ Furfur — który ma swoje własne zdanie na temat liturgii i wyraża je za pośrednictwem wzmacniaczy Marshall i sekcji rytmicznej — traktuje Metal-Bar jako miejsce kultu w sensie dosłownym, nie przenośnym. Nikt z bywalców o tym nie wie. Nikt z bywalców nie pyta, bo Metal-Bar ma dobrą akustykę, piwo w rozsądnej cenie i nie włącza świateł między pierwszym a drugim setem, co jest, zdaniem stałych bywalców, jedyną oznaką prawdziwej kultury w całej tej dzielnicy.

Kilka z osób, które to próbowały opisać, mówiło o cieple.

Nie tym piwnym, nie tym tłumowym. Innym.

Głębszym.

III. Gwendolin i baseny

Trzy baseny. Trzy pożary. Jeden na miesiąc — maj, czerwiec, lipiec — jakby ktoś miał w kalendarzu zaznaczone i trzymał się agendy z uporem godnym lepszej sprawy.¹⁴

¹⁴ Agenda ta, gdyby istniała, byłaby dokumentem wyjątkowo precyzyjnym: data, godzina, adres, typ obiektu wodnego (basen kryty, basen zewnętrzny, basen rehabilitacyjny — ten ostatni z podgrzewaną wodą, co strażacy przyjęli z mieszanymi uczuciami). Ktokolwiek ją prowadził, prowadził ją rzetelnie. Biurokracja nadprzyrodzona — tak samo jak ta ziemska — nie znosi niedotrzymanych terminów.

Każdy pożar zaczął się w wodzie.

Woda nie płonie. To jest właściwość materii powszechnie znana i rzadko kwestionowana, z wyjątkiem trzech protokołów straży pożarnej z tamtego lata, w których słowa pożar i basen pojawiają się w tym samym zdaniu częściej niż powinny i nikt nie wydaje się z tego szczególnie zadowolony.¹⁵

¹⁵ Naczelnik jednostki przy Pradze — człowiek o trzydziestu latach doświadczenia, który osobiście gasił pożar chlewni, pożar muzeum instrumentów muzycznych i jeden pożar akwarium, przy którym wolał nie myśleć za długo — przeczytał trzeci protokół, odłożył go na biurko i powiedział do zastępcy: „Mamy problem z definicjami”. Zastępca powiedział: „Słucham?” Naczelnik powiedział: „Albo z fizyką”. Zastępca zamówił kawę dla obojga i więcej o tym nie rozmawiał, bo trzydzieści lat w służbie uczy jednego: niektóre pytania są lepsze bez odpowiedzi, szczególnie przed południem.

Przy każdym pożarze był strażak z jednostki na Pradze. Wysoki, spokojny, z bransoletami pod rękawem roboczym i fryzurą, którą się chowa pod hełmem i o której zapomina się od razu po zdjęciu hełmu, bo twarz nie zostawia w pamięci żadnego punktu zaczepienia. Wchodził pierwszy. Wychodził ostatni. Zawsze umazany sadzą, nigdy nieprzytomny, nigdy poparzony.

Jeden z ratowników — Bartek, sześć lat w służbie, człowiek który rejestruje szczegóły z nawyku i żałuje tego potem — zapytał go przy trzecim basenie, zanim wjechały wozy:

— Jak to możliwe, że woda się pali?

Strażak spojrzał na płomień nad niecką. Płomień był pomarańczowy przy powierzchni i prawie biały przy podstawie, co jest parametrem pożaru niemożliwym do uzyskania na wodzie.

— Woda nie pali się — odparł strażak spokojnie. — To co pod wodą.

Bartek chciał zapytać, co dokładnie jest pod wodą w basenie rehabilitacyjnym przy Grochowskiej i dlaczego płonie. Strażak wszedł do budynku zanim zdążył sformułować pytanie. Wrócił siedem minut później z nieprzytomną panią sprzątaczką na ramieniu i miną kogoś, kto zakończył zadanie i jest gotowy na następne.

Bartek napisał to do raportu. Bartek dostał uwagę za nieistotne szczegóły w raporcie. Bartek przestał pisać szczegóły do raportów.¹⁶

¹⁶ Jest to proces, który w środowisku zawodowym nosi nazwę „profesjonalizacji” i polega na stopniowym eliminowaniu z dokumentów służbowych wszystkiego, co jest prawdziwe, a trudne do wytłumaczenia. Większość instytucji osiąga pełną profesjonalizację po trzech do pięciu lat. Bartek wyrobił normę w sześć tygodni, co jest wynikiem ponadprzeciętnym.

Gwendolin — wysoka, rude włosy, sposób poruszania się kogoś, kto wie, że jest obserwowany i nie ma nic przeciwko temu — była widziana w pobliżu każdego z basenów przed zdarzeniem. Świadkowie opisywali ją zgodnie, co jest rzadkością w zeznaniach czegokolwiek.¹⁷

¹⁷ Zgodność zeznań jest statystycznie podejrzana — świadkowie zazwyczaj widzą różne wersje tej samej rzeczy, co jest właściwością ludzkiej percepcji, a nie dowodem kłamstwa, choć różnica ta rzadko jest doceniana przez sędziów. Kiedy wszyscy świadkowie mówią dokładnie to samo, oznacza to albo zmowę, albo że zobaczyli coś tak wyrazistego, że percepcja nie miała miejsca na własną interpretację. Gwendolin była tym drugim przypadkiem. Jest to rzadkie. Jest to niepokojące. Jest to, zdaniem pewnych frakcji, które nie udzielają wywiadów, absolutnie zamierzone.

Jeden ze świadków dodał, że patrzyła w ogień z wyrazem twarzy, który chciał opisać jako smutny, ale to słowo nie pasowało, więc ostatecznie napisał: skupiona, jakby szukała w płomieniach adresu.

Żadna ofiara nie wymagała hospitalizacji. Budynki nadają się do remontu.

Gwendolin nie figuruje w żadnej dostępnej bazie danych.¹⁸

¹⁸ Sprawdzono bazy danych Interpolu, Europolu, PESEL, NIP, REGON, bazy danych hoteli w promieniu dwudziestu kilometrów, portal społecznościowy LinkedIn — gdzie teoretycznie figurują wszyscy — oraz jeden nieoficjalny rejestr prowadzony przez pewną organizację, która oficjalnie nie istnieje i która miała w tej sprawie dokładnie tyle co pozostałe: nic. Analityk tej ostatniej organizacji dopisał do raportu: „Podmiot operuje poza standardową infrastrukturą identyfikacyjną. Zalecana ostrożność”. Potem doprecyzował: „Zalecana duża ostrożność”. Potem zakreślił oba zdania i napisał jedno: „Nie ścigać”. Jest to rzadkie zalecenie. Jest to zalecenie, które rozumieją tylko ludzie z bardzo długim stażem.

Jej imię pojawia się raz — w prywatnym liście pewnego botanika z Wiednia, napisanym w roku 1847:

Poznałem w Paryżu kobietę o imieniu Gwendolin, która patrzy na ogień tak, jakby płomień był jej coś winien. Nie wiem czego. Ona też chyba nie wie.

Botanik miał dobre pióro.

Botanik miał też, jak wynika z późniejszej korespondencji, bardzo złą pamięć do twarzy — zanotował Gwendolin jako brunetkę, chociaż napisał o rudych włosach trzy zdania wcześniej w tym samym liście, co sugeruje albo literacką nieuwagę, albo że Gwendolin nie wygląda tak samo dwa razy z rzędu. Jest to cecha, która tłumaczyłaby kilka rzeczy. Botanik nie wyciągnął tego wniosku, bo botaniści specjalizują się w rzeczach, które stoją w miejscu i dają się zmierzyć, a Gwendolin nie robiła ani jednego, ani drugiego.¹⁹

¹⁹ List trafił do archiwum Towarzystwa Naukowego w Wiedniu, gdzie przeleżał sto siedemdziesiąt osiem lat w teczce opatrzonej sygnaturą „korespondencja prywatna — bez wartości naukowej”. W roku 2025, w lipcu, ktoś zamówił fotograficzną kopię tej teczki przez system biblioteczny. Zamówienie przyszło z adresu IP zarejestrowanego w Warszawie. Adres IP nie istnieje w żadnej bazie dostawców usług internetowych. Bibliotekarz wykonał zlecenie, bo system przyjął zamówienie i wymagał realizacji, a bibliotekarz nie jest od sprawdzania ontologicznego statusu adresów IP. Jest od skanowania. Zeskanował. Teczka wróciła na miejsce. Nikt więcej jej nie zamawiał.

IV. A-666

Trzecia siedemnaście w nocy. Autostrada A-666, odcinek między Konotopą a granicą. ²⁰

²⁰ Numer autostrady A-666 pojawia się w rejestrach incydentów nadprzyrodzonych trzykrotnie częściej niż jakikolwiek inny odcinek drogowy w Europie Środkowej, co jest statystyką, której Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie prowadzi, ponieważ nie ma rubryki na „incydent nadprzyrodzony” w standardowym formularzu GDDKiA-17b. Jest natomiast rubryka „inne przyczyny”, która w dokumentacji tego odcinka jest wypełniona gęściej niż wszystkie pozostałe rubryki razem wzięte. Projektant numeracji nie żyje od 1987 roku. Nie jest to powiązane. Prawdopodobnie.

Monitoring potwierdził: przez cztery kilometry w żadnym kierunku — żadnego pojazdu, żadnego pieszego, żadnego roweru. Nic.

To jest zdanie, które brzmi niewinnie, dopóki się nie zastanowi, że autostrada między Konotopą a granicą o trzeciej siedemnaście w nocy powinna mieć przynajmniej dwa tiry, jednego kierowcę jadącego zbyt szybko i jednego jadącego zbyt wolno, oraz jeden samochód z tablicami z innego województwa, co jest statystyczną normą tego odcinka o każdej porze nocy i dnia. Cztery puste kilometry to nie jest cisza. To jest coś, co wypchnęło wszystko inne z drogi.²¹

²¹ Nie jest to pierwsza taka cisza na tym odcinku. W rejestrach lokalnych jednostek — tych nieoficjalnych, prowadzonych przez dyżurnych, którzy piszą więcej niż powinni i mniej niż wiedzą — pojawiają się trzy podobne przypadki: 2003, 2011 i 2019. Za każdym razem: cztery kilometry, około trzeciej w nocy, zero ruchu, jeden obiekt na poboczu. W 2003 roku był to porzucony wózek dziecięcy z numerem telefonu przyklejonym od spodu. Numer był nieczynny. W 2011 roku był to rower z przywiązaną do kierownicy kopertą. Koperta była pusta. W 2019 roku dyżurny nic nie napisał, bo wziął urlop dwa dni po zmianie i już nie wrócił do tej jednostki. To jest wzorzec, który wygląda jak wzorzec. Nikt nie powiedział tego głośno, bo głośne powiedzenie rzeczy, które wyglądają jak wzorzec, jest dokładnie tym, po czym dostaje się urlop.

BMW R 1250 GS, skradzione z Woli dziesięć dni wcześniej, stało na poboczu z widokiem na pole rzepaku. Kierowcy przy nim nie było. Żadnych śladów hamowania, żadnych uszkodzeń sugerujących kolizję, żadnego wyjaśnienia sugerującego kogokolwiek.

Był jeden ślad.

Jeden precyzyjny, głęboki, prosty — na zbiorniku paliwa, jakby ktoś uderzył w motocykl czymś, co porusza się z pewnością i nie waha się. Technik kryminalistyczny — Wojtek, jedenaście lat w zawodzie, człowiek który fotografował ślady narzędzi tak długo, że potrafił z grubsza powiedzieć co je zostawiło zanim jeszcze wyjął miarkę — przykucnął przy motocyklu, zmierzył ślad, wstał i przez długą chwilę patrzył w pole rzepaku.

— Co jest? — zapytał kolega.

— Kąt natarcia — odparł Wojtek.

— I co z nim?

— Jest pionowy.

Kolega patrzył na niego przez chwilę.

— Czyli ktoś uderzył z góry.

— Tak.

— Z jakiej wysokości?

Wojtek spojrzał na niebo. Niebo o trzeciej siedemnaście nad A-666 było czarne, bezchmurne i całkowicie pozbawione czegokolwiek, co mogłoby uderzyć z pionowym kątem natarcia w zbiornik paliwa zaparkowanego motocykla.

— Nie wiem — powiedział Wojtek.

Zapisał w notatniku: kąt pionowy, brak sugestii narzędzia, brak sugestii sprawcy, brak sugestii fizyki. To ostatnie zdanie wykreślił. Potem je przywrócił. Potem znowu wykreślił i napisał zamiast niego: wymaga weryfikacji.

Wszystko wymaga weryfikacji, gdy nie chce się napisać prawdy.²²

²² Prawda brzmiała tak: ślad wyglądał jak odcisk palca. Bardzo dużego palca. Takiego, do którego reszta dłoni musiałaby być proporcjonalna, co dawało wymiary, przy których Wojtek czuł się niekomfortowo zarówno w kontekście antropologicznym, jak i zawodowym. Wojtek nie napisał tego w raporcie. Wojtek napisał „nieregularne wgłębienie o nieustalonej genezie mechanicznej”, co jest zdaniem technicznie prawdziwym w tym sensie, że żadna znana mechanika go nie wyjaśnia.

Europol wydał komunikat. Komunikat był dobrze napisany. Zawierał dwie strony sformułowań sugerujących, że sprawa jest wyjaśniona. Nie zawierał wyjaśnienia, ale to jest rzadko zauważana różnica w komunikatach Europolu.²³

²³ Europol ma specjalną jednostkę redakcyjną — nieformalnie nazywaną „Działem Zdań Które Brzmią Jak Odpowiedź” — której zadaniem jest przekształcanie raportów bez wniosków w komunikaty z wnioskami. Dział ten jest bardzo wydajny. Nigdy nie mylą się gramatycznie. Wydajność merytoryczną trudno ocenić, bo nikt zewnętrzny nie porównuje komunikatów z raportami źródłowymi, co jest prawdopodobnie zamierzone przez obie strony.

Analityk, który widział zdjęcia z miejsca zdarzenia, napisał w raporcie wewnętrznym:

Ten ślad nie pochodzi od żadnego pojazdu. Ten ślad nie pochodzi od żadnego narzędzia. Ten ślad pochodzi z kierunku, w którym o 3:17 w nocy nie ma nic.

Potem dopisał pod spodem, jakby do siebie:

Ale coś tam było.

Potem zażądał reklasyfikacji materiałów. Potem dostał urlop zdrowotny.²⁴

²⁴ Jest to już czwarty analityk w tym roku, który dostał urlop zdrowotny po kontakcie z dokumentacją z odcinka A-666 lub okolic. Administracja Europolu jest z tego powodu lekko zaniepokojona — nie zawartością dokumentacji, ale kosztami zastępstw. Rozważane jest szkolenie BHP dla analityków pracujących z materiałami kategorii „nieustalona geneza”. W programie ma się znaleźć moduł o tym, żeby nie pisać do akt zdań zaczynających się od „ale”. To jest dobra zasada ogólna.

Motocykl odesłano właścicielowi. Właściciel zapłacił mandat za niezgłoszenie kradzieży w terminie i więcej nie pytał.

Właściciel był mądrym człowiekiem.

Ślad na zbiorniku pozostał. Lakiernik z Woli, do którego motocykl trafił trzy tygodnie później, próbował go wyrównać przez czterdzieści minut, po czym odłożył narzędzia, wyszedł na papierosa i wrócił z decyzją, że zostawi go jak jest.

— Nie da się usunąć? — zapytał właściciel.

— Da się — odparł lakiernik. — Ale po co.

To nie było zdanie z sensem, ale właściciel zrozumiał je doskonale.

Ślad został.²⁵

²⁵ Autostrada A-666 ma swoją własną historię, starszą od numeracji i starszą od asfaltu — historię odcinka ziemi, przez który coś przeszło dawno i co jakiś czas wraca sprawdzić, czy droga jest utrzymana we właściwym stanie. Lokalni nie mówią o tym głośno. Lokalni mówią: „nie jedź tamtędy po drugiej”. To jest wystarczające ostrzeżenie dla tych, którzy słuchają. Reszta dostaje komunikat Europolu.

V. Nota na marginesie

W marcu 2025 roku, przy Moście Karola w Pradze, zdarzył się incydent. Kategoria: zamach. Sprawcy: nieustaleni. Motyw: nieustalony. Narzędzie: nieustalone. ²⁶

²⁶ „Narzędzie: nieustalone” jest w dokumentacji Europolu formułą techniczną oznaczającą jedno z trzech: (a) narzędzie nie istnieje w żadnym katalogu narzędzi, (b) narzędzie istnieje, ale nikt przy zdrowych zmysłach nie chce go katalogować, albo (c) narzędzie jest oczywiste, ale jego oczywistość jest gorsza od braku wyjaśnienia. W przypadku Mostu Karola była to opcja (c). Jeden ze świadków powiedział: „To było jak ręka”. Drugi świadek powiedział: „To było jak światło”. Psychiatrzy potwierdzili, że oboje mówią prawdę. To jest właśnie ta sytuacja, w której opcja (c) okazuje się gorsza od pozostałych.

Jeden ranny. Dwóch świadków z trwałymi zaburzeniami percepcji — oboje opisywali to samo zdarzenie zupełnie innymi słowami, co normalnie świadczyłoby o kłamstwie, ale psychiatrzy orzekli, że oboje mówią prawdę, co jest rzadką sytuacją i nikt z niej nie był zadowolony.

Rannym był mężczyzna, którego dokumenty identyfikacyjne okazały się autentyczne pod każdym względem, z wyjątkiem jednego: mężczyzna o tym nazwisku i numerze paszportu urodził się w 1987 roku w Brnie, co zgadzało się z dokumentami, ale zdjęcie w paszporcie przedstawiało kogoś innego niż leżał na chodniku, co nie zgadzało się z niczym. Czeski wydział śledczy spędził na tym fakcie osiem godzin roboczych, po czym zdecydował, że mężczyzna jest ranny i to jest wystarczający priorytet na jeden dzień.²⁷

²⁷ Jest to podejście proceduralnie poprawne i egzystencjalnie zdrowe. Tożsamość leżącego człowieka to problem na jutro. Dziś człowiek potrzebuje karetki, nie filozofii. Filozofia zaczyna się potem, kiedy człowiek wstanie i będzie musiał wytłumaczyć, kim właściwie jest. Mężczyzna ze zdjęcia nie wstał. Mężczyzna z chodnika wstał, ale nie powiedział nic. To jest rozróżnienie, które w normalnych okolicznościach jest kłopotliwe. W okolicznościach Mostu Karola w marcu 2025 roku było to najmniejszy z kłopotów.

Problem był inny i prostszy, i dlatego właśnie nikt go nie powiedział głośno.

Problem był taki: przy Moście Karola o 14:23 w środę znajdowały się trzy osoby, których tam nie powinno być. Nie w sensie prawnym — Most Karola jest przestrzenią publiczną, każdy ma prawo na nim stać. W sensie głębszym, trudniejszym do zaprotokołowania, który można opisać jedynie jako: niektóre miejsca i niektóre chwile są zarezerwowane, i wejście na nie bez zaproszenia ma konsekwencje, które nie wymagają złych intencji, żeby być złymi.²⁸

²⁸ Wyobraź sobie szachownicę. Teraz wyobraź sobie, że jeden pionek postanawia stanąć na polu innego pionka — nie dlatego że chce grać, ale dlatego że to jest wygodne miejsce i miał tu przejść przy okazji. Szachownica nie reaguje na wygodę. Szachownica reaguje na ruch. I ktoś — coś — po drugiej stronie wykonuje odpowiedź. To nie jest metafora. To jest dosłowny opis tego, co zdarzyło się przy Moście Karola. Trzeba było być w złym miejscu o złej porze. Wszystkie trzy osoby zrealizowały oba warunki jednocześnie, co jest wynikiem statystycznie nieprawdopodobnym i logicznie nieuniknionym.

Emisariusz, który używał miecza, działał z ramienia frakcji, która preferuje jasne narzędzia i jednoznaczne wyniki. Michael — Archanioł, linia twarda, człowiek zasad w sensie dosłownym i metafizycznym jednocześnie — ma do mieczy stosunek, który można nazwać filozoficznym, gdyby filozofia dopuszczała tak mało kompromisów. Miecz jest prosty. Miecz jest uczciwy. Miecz mówi dokładnie to, co ma powiedzieć, i nie wymaga przypisów.²⁹

²⁹ To jest oficjalne stanowisko frakcji. Nieoficjalnie: miecze zostawiają ślady, a ślady rodzą pytania, a pytania rodzą analityków, a analitycy rodzą raporty, a raporty — jak wykazała praktyka ostatnich czterech przypadków — rodzą urlopy zdrowotne i koszty zastępstw. Niebo jest świadome tej sekwencji. Niebo twierdzi, że jest ona akceptowalna jako koszt operacyjny. Europol ma inne zdanie, ale Europol nie wie, że ma inne zdanie, bo Europol nie wie, że jest stroną w tej rozmowie.

Miecz — bo to był miecz, i śledczy który jako pierwszy to powiedział, powiedział to głosem człowieka który dobrze wie, że powie to tylko raz — był prosty, precyzyjny i jednoznaczny. Tak jak miecze są. Miecze nie są metaforami. Miecze nie są strukturalnymi elementami sytuacji ani wieszakami na ubrania ani nieustalonymi obiektami ostrokrawędziowymi o długości osiemdziesięciu centymetrów.

Śledczy napisał to w raporcie: miecz.

Przełożony odesłał raport z adnotacją: proszę o weryfikację narzędzia.

Śledczy zweryfikował: miecz.

Przełożony odesłał ponownie: proszę o alternatywne określenie.

Śledczy napisał: obiekt ostrokrawędziowy o długości około osiemdziesięciu centymetrów, jednosieczny, z rękojeścią.

Przełożony przyjął raport.³⁰

³⁰ Raport trafił do kategorii „broń biała — nieustalony typ”, gdzie spoczywa obok czternastu innych przypadków z ostatnich dwudziestu lat, w których oficjalne dokumenty zawierają sformułowanie „obiekt ostrokrawędziowy” w miejscu, gdzie świadkowie mówili „miecz”. Gdyby ktoś zebrał te czternaście przypadków na jednej mapie, mapa wyglądałaby jak szlak. Nikt tego nie zrobił, bo zbieranie takich map należy do kategorii zajęć, po których dostaje się urlop zdrowotny — a Europol ma już problem z kosztami zastępstw.

Cel był precyzyjny. Cios był precyzyjny. To, w co cios trafił, rozpadło się w pył — szybko, czysto, bez reszty — co jest jednym z tych wyników, które w raporcie operacyjnym wyglądają bardzo dobrze i w rzeczywistości wyglądają tak samo, z tym że rzeczywistość zostawia po sobie drobne szczegóły, których raport operacyjny woli nie uwzględniać.

Szczegół pierwszy: miecz, po tym jak cel przestał istnieć, musiał gdzieś trafić. Trafił w mur kościoła przy wschodnim wyjściu z mostu — kamienny, osiemnastowieczny, o gęstości odpowiedniej do zatrzymania czegoś, co porusza się z pewnością i nie waha się. Wbił się na pół długości ostrza i pozostał. Pionowo. Precyzyjnie. Z rękojeścią na wysokości stu dziewięćdziesięciu centymetrów od ziemi.

Szczegół drugi: podmiot, który przestał istnieć, zostawił po sobie płaszcz.

To jest właściwość pewnych bytów — tych, które przez długi czas nosiły coś na sobie i w sobie — że kiedy znikają, to co nosiły, zostaje. Płaszcz był ciężki, ciemny, z podszewką głębszą niż sugerowała zewnętrzna tkanina, i opadł na rękojeść miecza z precyzją, której nie można było zaplanować, ale która wyglądała jak zamierzona. Zawisł tam.³¹

³¹ Niebo odnotowało ten fakt w raporcie operacyjnym jako „element neutralny, niewymagający interwencji”. To jest kategoria, która w dokumentacji Nieba oznacza: widzimy, nie rozumiemy, nie dotykamy. Jest to rzadsza kategoria niż można by się spodziewać po organizacji bardziej wszechwiedzącej od pozostałych, i częstsza niż Niebo oficjalnie przyznaje.

Szczegół trzeci był problemem.

O godzinie 14:51 — dwadzieścia osiem minut po zdarzeniu, kiedy teren był już oficjalnie pusty i nieoficjalnie obserwowany z bezpiecznej odległości przez dwa podmioty z różnych frakcji, które nie wiedziały o sobie nawzajem, co jest rodzajem sytuacji, którą szachownica lubi — motocyklista wjechał w płaszcz.

Motocyklista nie powinien tam być. Most Karola jest zamknięty dla ruchu kołowego od 1978 roku, co jest faktem powszechnie dostępnym, szeroko nagłośnionym i całkowicie irrelewantnym dla osoby, która pędzi czymś na dwóch kołach przez teren, na którym trzydzieści minut wcześniej rozegrała się scena, przy której dwóch świadków nabyło trwałych zaburzeń percepcji. Nie jest jasne, skąd przyjechał. Nie jest jasne, dokąd jechał. Jest jasne, że płaszcz zawisł mu na kasku z szybkością sugerującą, że był na to gotowy — płaszcz, nie motocyklista.³²

³² Płaszcze zawieszone na mieczach wbitych w mury mają długą historię w folklorze europejskim jako symbol ostrzeżenia, zaproszenia lub oznakowania terytorium, zależnie od tradycji i szerokości geograficznej. Żadna z tych interpretacji nie tłumaczy, dlaczego ten konkretny płaszcz zachował się jak sieć. Folklorystka z Uniwersytetu Karola, która badała ten motyw przez siedemnaście lat, powiedziałaby, że to jest anomalia. Folklorystka z Uniwersytetu Karola nie była pytana, bo nikt nie wiedział, że jest właściwą osobą do zapytania. To jest, nawiasem mówiąc, standardowy problem z wiedzą specjalistyczną.

Kask znaleziono.

Leżał dwanaście metrów od miejsca zdarzenia, przy lewej balustradzie, z wizjerem zamkniętym i zapięciem nienaruszonym. Technik który go podniósł, podniósł go ostrożnie, bo kask z zamkniętym wizjerem ma określony ciężar, który informuje przez dłoń o tym, czy jest pusty, czy nie.

Ten był pusty.

Technik odłożył kask z miną człowieka, który zdecydował, że nie zapyta. To jest decyzja, którą podejmuje się szybko albo wcale — i technik był człowiekiem szybkim.³³

³³ Motocykla nie znaleziono. Motocyklisty nie znaleziono. Płaszcz wisiał na mieczu jeszcze przez czternaście godzin, po czym zniknął między jednym a drugim obchodem służb, co funkcjonariusz dyżurny zapisał jako „usunięto przez osobę nieustaloną”, bo to jest jedyne zdanie, które mieści się w formularzu. W płaszczu nikt nie szukał, bo płaszcz jest płaszczem i nie ma powodu, żeby szukać w płaszczu. Gdyby ktoś szukał — a nie szukał, co jest właściwą decyzją — mógłby znaleźć motor. I kilka innych rzeczy, które nie są motorem, ale są w tym samym miejscu co motor i które rodziłyby pytania gorszego rodzaju niż „skąd tu motor”. Płaszcz wiedział o tym. Dlatego zniknął zanim ktokolwiek wpadł na pomysł.

Analityk Europolu — inny niż ten od A-666, choć późniejsze zestawienia wykazały, że oboje chodzili na te same sesje terapeutyczne, co jest pewnie zbiegiem okoliczności — napisał w raporcie:

To nie wygląda jak żaden znany podmiot.

Zastanowił się przez chwilę.

Dopisał pod spodem:

To nie wygląda jak żaden możliwy podmiot.

Dostał urlop zdrowotny.³⁴

³⁴ Terapeuta, do którego chodzili obaj analitycy — i który w związku z tym miał w ciągu jednego roku dwóch pacjentów z dokumentami kategorii „niemożliwy podmiot” — napisał w swojej prywatnej notatce, której nikomu nie pokazał, bo jest terapeutą i wie, że są granice: „Coś się zaczyna”. Terapeuta miał rację. Terapeuci rzadko się mylą w kwestii tego, kiedy coś się zaczyna. Mylą się natomiast regularnie w kwestii tego, jak bardzo się zaczyna, bo skala nie jest widoczna z poziomu jednostkowej historii. Żeby zobaczyć skalę, trzeba być bardzo wysoko lub bardzo nisko. Terapeuta był dokładnie pośrodku. To jest, statystycznie rzecz biorąc, najgorsze miejsce na obserwację.

Podmiot, o którym mowa, dotarł do Warszawy sześć tygodni po incydencie. Zameldował się w apartamencie na Mokotowie. Zamówił kawę. Płaciła gotówką. Napiwku nie zostawiła, bo napiwki zostawia się wtedy, gdy chce się być zapamiętanym.

Ona nie chciała.³⁵

³⁵ Recepcjonista zapamiętał ją mimo to. Przez dwa tygodnie nie mógł powiedzieć dlaczego, bo to jest właśnie ta właściwość pewnych rzeczy: zostawiają ślad dokładnie wtedy, gdy bardzo starają się go nie zostawiać. Zapamiętał, że była wysoka. Zapamiętał, że zapłaciła gotówką. Zapamiętał, że kawę wypiła w całości, bez pośpiechu, z miną kogoś, kto pije kawę po raz pierwszy i chce zapamiętać jak smakuje — albo po raz ostatni i z tego samego powodu. Nie zapamiętał twarzy. Próbował. Twarz zostawiała w pamięci kształt bez szczegółów — jak dziura po gwoździu w ścianie, po której usunięto gwóźdź i zamalowano ścianę, ale kształt nadal tam jest, jeśli się wie, gdzie patrzeć.

To tyle, jeśli chodzi o cztery i pół historii.

Warszawa nie czyta raportów. Warszawa właśnie dogryza loda przy Łazienkach, kłóci się o parking z sąsiadem, który doskonale wie, że to jest nieformalne miejsce Tomka, i zagrywa kartę osiedlowego patriotyzmu z twarzą człowieka, który ma rację — i właśnie dlatego podnosi głos. Warszawa jest miastem, które ma swoją warstwę pod warstwą pod warstwą, i na każdej z nich dzieje się coś, o czym jest całkowicie przekonana, że nie jest jej sprawą.³⁶

³⁶ Warszawa ma w tej kwestii długą praktykę. Miasto, które było zrównane z ziemią i odbudowane, zrównane i odbudowane, zajęte i wyzwolone i zajęte i wyzwolone, nauczyło się jednej rzeczy ponad wszystkie inne: przetrwanie wymaga selektywnej nieuwagi. Nie jest to tchórzostwo. Jest to miejska mądrość przekazywana przez pokolenia w formie wzruszenia ramionami, które mówi: widziałem gorsze i przeżyłem. Szachownica wie o tym. Dlatego wybrała Warszawę.

Szachownica czeka.

Pionki są na miejscach.

Gdzieś w Warszawie ktoś krzyczy.Gdzieś indziej ktoś śpiewa. Żadne z nich nie wie jeszcze, że to te same strony tej samej szachownicy.³⁷

³⁷ Szachownica wie. Szachownica zawsze wie. Szachownica jest jedynym uczestnikiem tej gry, który rozumie wszystkie ruchy jednocześnie — przeszłe, obecne i te, które dopiero zostaną wykonane przez kogoś, kto myśli, że podejmuje własną decyzję. To jest definicja gry: przestrzeń, w której każdy jest przekonany, że gra. Niektórzy mają rację. Część I zaczyna się tutaj.

Część I — Lipiec 2025: Barciany

ROZDZIAŁ 1 — Olek przed Bitwą

Olek Wierzbicki wiedział o mieczach więcej niż większość ludzi powinna wiedzieć o czymkolwiek.³⁸

³⁸ To jest zdanie, które można powiedzieć o niewielu ludziach bez ironii i o Olku Wierzbickim bez żadnej. Istnieje pewien próg wiedzy specjalistycznej, po przekroczeniu którego człowiek przestaje być ekscentrykiem, a zaczyna być zasobem. Olek przekroczył ten próg w roku 2022, kiedy po raz pierwszy poprawił eksperta na festiwalu i ekspert przyznał mu rację. To jest moment, który zmienia człowieka. Nie zawsze na lepsze. W przypadku Olka — na lepsze, ale z konsekwencjami dla otoczenia.

Wiedział, że miecz jednoręczny — typ XIV według Oakeshotta, jeśli chcemy być dokładni, a Olek zawsze chciał być dokładny — waży między osiemset gramów a kilogram dwieście i jest zaprojektowany do walki w szyku, gdzie liczy się szybkość i możliwość operowania w ciasnej przestrzeni. Wiedział, że miecz półtoraręczny — bastard sword, jak mówili Anglicy, co Olek uważał za nazwę krzywdzącą dla każdego szanującego się ostrza — daje zasięg i siłę cięcia kosztem zwrotności. Wiedział, że różnica między nimi nie leży w długości rękojeści, jak twierdzi co drugi turysta na festiwalu, ale w balansie, środku ciężkości i zamiarze projektanta.

Wiedział też, że tłumaczy to Pawłowi po raz czwarty w ciągu jednego ranka i że Paweł słucha z miną człowieka, który pytał tylko dlatego, żeby mieć co powiedzieć.³⁹

³⁹ Paweł Dziedzic, trzydzieści jeden lat, specjalista ds. logistyki z Pragi Południe, uczestniczył w turnieju po raz pierwszy i podchodził do niego z entuzjazmem człowieka, który obejrzał sześć odcinków dokumentu o Krzyżakach i czuje, że ma teraz solidne podstawy. Przez pierwsze trzy godziny zadał czterdzieści siedem pytań. Olek odpowiedział na czterdzieści pięć. Przy pozostałych dwóch uznał, że milczenie jest odpowiedzią na poziomie metafizycznym.

— Czyli w skrócie — powiedział Paweł — ten jest dłuższy.

Olek zamknął oczy na trzy sekundy.

— Tak — odparł. — W skrócie ten jest dłuższy.

Paweł skinął głową z satysfakcją odkrywcy i odszedł w kierunku namiotu organizatorów, gdzie prawdopodobnie miał zamiar wyjaśnić komuś innemu, że miecz półtoraręczny jest dłuższy, i być może zostanie z tego zapamiętany jako człowiek, który coś wie.⁴⁰

⁴⁰ Zostanie. Ludzka pamięć działa na zasadzie ostatniego zdania — to, co ktoś powiedział na wyjściu, zostaje w głowie słuchacza jako esencja całej rozmowy. Paweł instynktownie rozumiał tę zasadę, nie wiedząc, że ją rozumie, co jest rodzajem mądrości praktycznej niezależnej od znajomości teorii. Olek rozumiał ją świadomie i właśnie dlatego rzadko mówił jako ostatni.

Olek patrzył za nim przez chwilę, po czym spojrzał na niebo.

Niebo nad Barcianami było lipcowe, wysokie i niebieskie z tą konkretną intensywnością, która pojawia się tylko na Warmii i tylko w pierwsze dni po upałach, kiedy powietrze jest jeszcze lekkie, ale już nie parne. Stuletni dąb przy wschodniej krawędzi pola rzucał cień na trawę wygniecioną przez trzydziestu pięciu entuzjastów historii militarnej, którzy przyjechali tutaj z Warszawy, Gdańska, Olsztyna i jednej małej miejscowości pod Lublinem, żeby przez trzy dni udawać, że żyją w trzynastym wieku.

Udawać to było złe słowo. Olek nie lubił tego słowa.

On nie udawał.⁴¹

⁴¹ To jest rozróżnienie, które Olek próbował kiedyś wytłumaczyć Annie przy kawie na Brackiej i które skończyło się tym, że Anna powiedziała: „Czyli jesteś LARPerem który nie lubi słowa LARP”, a Olek powiedział, że to jest uproszczenie, a Anna powiedziała, że uproszczenie to nie to samo co błąd, i w zasadzie tu rozmowa utknęła. Olek do dziś uważa, że miał rację. Anna do dziś uważa, że miała rację. Oboje mają rację, co jest najrzadszym rezultatem każdej rozmowy o definicjach.

Turniej w Barcianach odbywał się co roku od jedenastu lat, organizowany przez Bractwo Krzyżowe Ziemi Warmińskiej, które — mimo nazwy sugerującej związki z zakonem — było w gruncie rzeczy grupą dorosłych mężczyzn i kilku kobiet, którzy w tygodniu chodzili do biur, na budowy i do szkół, a w weekendy wkładali na siebie łącznie od dwudziestu do trzydziestu kilogramów metalu i bili się drewnianymi replikami na polach pod zamkiem.⁴²

⁴² Bractwo posiadało statut, konto bankowe, numer KRS i regulamin wewnętrzny liczący dwadzieścia dwie strony, z których siedem dotyczyło wyłącznie procedury przyjmowania nowych członków, a trzy — procedury postępowania w przypadku gdy nowy członek zadaje za dużo pytań podczas pierwszego turnieju. Paweł Dziedzic nie wiedział o tej ostatniej procedurze. Komitet proceduralny zebrał się tego wieczoru na konsultacje.

Olek Wierzbicki, dwadzieścia sześć lat, informatyk z Imielina, uczestniczył od czterech lat. Przez pierwszy rok był tym, którym wszyscy kiedyś byli: entuzjastą z błyskiem w oku i kiepską techniką, który robił błąd po błędzie z uśmiechem, bo błędy robiło się przy okazji czegoś, o czym się marzyło od dziecka. Przez drugi rok zaczął wygrywać. Przez trzeci zaczął rozumieć, dlaczego wygrywa.

Czwarty był po prostu dobry.

Jego kolczuga — własnoręcznie spleciona przez dwie zimy, sześćset osiemdziesiąt dwa tysiące cztery ogniwa, Olek wiedział to na pamięć jak numer telefonu do matki, z tą różnicą, że kolczuga rzadziej dzwoniła o nieodpowiednich porach — wisiała w namiocie wraz z nagolennicami, napierśnikiem i hełmem garnczkowym, który kupił od kowalnika z Torunia i który przez pierwsze sześć miesięcy powodował, że widział świat przez siedem centymetrów szpary i musiał obracać całym tułowiem, żeby sprawdzić, czy idzie prosto.⁴³

⁴³ Kowalnik z Torunia, zapytany przy odbiorze o pole widzenia, powiedział: „Historycznie rzecz biorąc, rycerz który musi widzieć szeroko albo ma złą taktykę, albo nieodpowiedniego wroga”. Olek uznał to za filozofię godną zapamiętania. Przez pierwsze trzy tygodnie wchodził bokiem w każde drzwi. Filozofia ma swoje koszty praktyczne.

Teraz chodził prosto.

— Wierzbicki.

Odwrócił się. Marek — czterdzieści lat, szerokie ramiona, wąsy, z których był proporcjonalnie dumny jak Olek z kolczugi — szedł przez pole z kubkiem kawy i miną człowieka, który ma coś do powiedzenia.

— Losowanie wyszło. Jesteś w pierwszej grupie. Piętnaście minut.

— Kto?

— Tomasz z Olsztyna.

Olek rozważył tę informację przez chwilę.

— Tomasz z Olsztyna bije lewą.

— Wiem.

— Atakuje wysoko po prawej, żeby zmusić do parowania wewnętrznego, a potem schodzi pod lewe kolano.

— Wiem — powtórzył Marek z cierpliwością człowieka, który słucha Olka od czterech lat i dawno przestał traktować to jako rozmowę, a zaczął jako monolog z udziałem publiczności.⁴⁴

⁴⁴ Marek był organizatorem i rozumiał swoją rolę: zapewniać logistykę, arbitrować spory i być przy tym przez każdego lubianym, co jest zestawem wymagań sprzecznych wewnętrznie i możliwych do realizacji tylko przez kogoś z wąsami budzącymi instynktowne zaufanie. Marek miał takie wąsy. Hodował je od 2009 roku z premedytacją.

— Tylko po co mi to mówisz, skoro wiesz?

— Bo myślisz na głos od dwudziestu minut i nie ma przy tobie nikogo innego.

Olek spojrzał w lewo.

Miał rację.

Walka trwała cztery minuty i trzydzieści sekund, co Olek wiedział nie dlatego, że mierzył, ale dlatego, że przy czterdziestej sekundzie Tomasz z Olsztyna zaczął tracić tempo, przy minucie czterdziestej schował łokieć przy prawym boku — co znaczyło, że prawy bark go boli, co znaczyło, że miesiąc treningów pod lewą ma cenę — a przy trzech minutach i dziesięciu sekundach przestał schodzić pod kolano i zaczął bić wprost, co jest strategią ostateczności, nie wyboru.⁴⁵

⁴⁵ Strategia ostateczności jest strategią wtedy, gdy człowiek ją świadomie wybiera. Gdy jest jedyną dostępną opcją, jest już tylko ruchem. Olek rozróżniał te dwa stany z precyzją, która przyszła z czterech lat praktyki i jednej bardzo dobrej książki o teorii walki, którą przeczytał dwa razy i pożyczył Annie, która oddała ją po trzech tygodniach z zaznaczonymi rozdziałami o zmęczeniu jako zmiennej taktycznej. Olek nigdy nie zapytał dlaczego akurat te.

Olek wygrał. Tomasz z Olsztyna uścisnął mu rękę z twarzą człowieka, który jest przyzwyczajony do przegrywania i umie to robić z klasą, co Olek cenił bardziej niż samo zwycięstwo.

— Dobra walka — powiedział Tomasz.

— Dobra walka — odparł Olek. — Lewy bark?

— Prawy. Lewy jest od zeszłego roku.

— Aa.

Zdjęli hełmy. Powietrze pachniało trawą, potem i metalem. Trzydziestu czterech pozostałych uczestników rozmawiało, poprawiało rynsztunek, jadło kanapki z przyniesionych z domu pojemników, bo Bractwo Krzyżowe Ziemi Warmińskiej organizowało turnieje, ale cateringu nie zapewniało i wszyscy wiedzieli o tym od pierwszego roku.⁴⁶

⁴⁶ Było to jedyne postanowienie Bractwa, które nie wywołało żadnej dyskusji od jedenastu lat, co jest dowodem na to, że konsensus społeczny jest możliwy, gdy chodzi o rzeczy wystarczająco przyziemne. Filozofowie spierają się o dobro i zło od trzech tysięcy lat. Kanapki są kanapkami.

Olek usiadł przy dębie.

Był głodny, zadowolony i spocony w sposób, który byłby trudny do wytłumaczenia komuś, kto nie rozumiał, dlaczego dorosły człowiek spędza weekendy w kolczudze na polach Warmii.

Nie tłumaczył. Nie każda rzecz wymaga tłumaczenia.

Sięgnął do plecaka po kanapkę — jajko z rzodkiewką, bo Anna powiedziała, że to jest klasyk, i miała rację — i zjadł połowę, zanim zorientował się, że od pół godziny nie myśli o niczym konkretnym i że to jest, obiektywnie, jedna z lepszych rzeczy, jakie można czuć.

Telefon zawibrował.

Anna: jak tam? Żyjesz?

Uśmiechnął się.

Olek: Na razie tak. Zapytaj za trzy godziny.

Anna: hahahaha. pamiętaj, że Konrad pyta o Barciany jutro, bo chce podjechać w przyszłym roku

Olek: Powiedz Konradowi, że nie ma tu prądu i że sesja RPG odbywa się na żywo z prawdziwymi konsekwencjami.

Anna: on to polubi

Olek: Wiem. Dlatego mówię.

Schował telefon.⁴⁷

⁴⁷ Anna Kowalska i Olek Wierzbicki znali się od trzech lat, od imprezy u wspólnego znajomego, na której Olek przyszedł z książką o metalurgii wczesnośredniowiecznej i Anna przyszła z winem i oboje zostali przy regale z książkami przez dwie godziny, ignorując resztę imprezy. To jest jeden z tych początków, które są lepsze niż większość zakończeń. Anna nie lubiła metalurgii wczesnośredniowiecznej i powiedziała to wprost po dwudziestu minutach. Olek nie powiedział, że mu to nie przeszkadza, bo mężczyźni rzadko mówią takie rzeczy wprost. Ale następnego dnia napisał pierwszy.

Stuletni dąb rzucał cień. Trawa była ciepła. Gdzieś po lewej Marek kłócił się z kimś o zasady turniejowe ze spokojem człowieka, który kłóci się zawodowo. Powietrze nad Barcianami było lipcowe, wysokie i niebieskie.

Olek dopił kawę, zimną już, bo o temperaturze kawy myśli się tylko wtedy, gdy się nie ma nic lepszego do myślenia.

Jutro wróci do Warszawy. We wtorek będzie w pracy. W czwartek jest sesja u Konrada — Zew Cthulhu, coś nowego, bo Konrad zawsze wymyślał coś nowego — a w piątek może wpaść na kawę do Anny na Brackiej, jeśli dadzą mu wyjść z biura o ludzkich godzinach.

Dobry plan.⁴⁸

⁴⁸ Plany są dobre dopóki są planami. W momencie gdy zaczynają się realizować, przestają być planami i stają się wydarzeniami, nad którymi człowiek ma już znacznie mniejszą kontrolę, niż zakładał na etapie planowania. To jest właściwość rzeczywistości, którą filozofowie nazywają kontyngencją, a inżynierowie nazywają błędem w specyfikacji wymagań. Olek myślał jak informatyk, więc gdzieś pośrodku. Plan wydawał mu się solidny. Specyfikacja wymagań była niekompletna. Tego nie wiedział.

Wstał. Poprawił kolczugę. Ruszył z powrotem na pole, gdzie Marek właśnie kończył wyjaśniać zasady i patrzył na zegarek z miną człowieka, który chce zacząć drugą rundę zanim zrobi się za gorąco.

— Wierzbicki! Drugie losowanie za pięć minut.

— Jestem — odparł Olek.

Powietrze pachniało trawą i metalem.

Był głodny, zadowolony i nie wiedział, że to jest ostatnia normalna myśl, którą pomyśli.

Nikt tego nie wiedział.

Co jest, właściwie, sednem całej tej historii.⁴⁹

⁴⁹ Gdyby ktokolwiek wiedział — Olek, Marek, Tomasz z Olsztyna, Paweł Dziedzic który właśnie tłumaczył komuś przy namiocie organizatorów że miecz półtoraręczny jest dłuższy — turniej skończyłby się inaczej. Ale wiedza tego rodzaju nie jest dostępna dla tych, których dotyczy. Jest dostępna wyłącznie dla tych, którzy patrzą z odpowiedniej odległości. Szachownica jest właśnie taką odległością. Z pola nikt nie widzi całości planszy. Z planszy nie widać pól. To jest konstrukcja zamierzona i, jeśli pytacie kogoś z frakcji, która woli nie komentować, głęboko sprawiedliwa.

ROZDZIAŁ 2 — Bitwa wieczorna pod Barcianami

Inscenizacja bitwy pod Barcianami składała się z trzech faz.

Olek wiedział o tym, bo rozmawiał z Markiem przez telefon przez czterdzieści minut dwa tygodnie wcześniej, kiedy Marek tłumaczył mu scenariusz z entuzjazmem reżysera, który właśnie dostał budżet na epicką produkcję i nie chce, żeby ktokolwiek przegapił szczegółów. Faza pierwsza: łucznicy i zasłona dymna, oddział obrony zamku trzyma mury. Faza druga: szturm od wschodu, walka przy bramie, maksymalny chaos kontrolowany. Faza trzecia: podjazdy — mała, zwinna grupka obchodzi lewe skrzydło i uderza od tyłu, żeby rozbić szyk i zakończyć demonstrację z wizualnym efektem klęski jednej ze stron.

— Która strona przegrywa? — zapytał Olek przez telefon.

— Zakon — odpowiedział Marek.

— To kto jest Zakonem?

— Losowanie.

Olek wylosował Zakon.⁵⁰

⁵⁰ Prawdopodobieństwo wyniosło dokładnie pięćdziesiąt procent, co jest liczbą, która brzmi sprawiedliwie i którą losowanie zrealizowało z precyzją statystycznie niewinną. Olek nie wierzył w przeznaczenie. Olek wierzył w kombinatorykę, która jest tym samym co przeznaczenie, tylko z lepszą dokumentacją. Szachownica nie komentuje wyników losowań. Szachownica nie musi.

Stał teraz w hełmie garnczkowym, w kolczudze, z mieczem półtoraręcznym przy boku, w pierwszej linii siedemnastu rycerzy Zakonu Krzyżackiego Anno Domini 1410, z których część naprawdę miała krzyże na płaszczach, część miała tylko ogólnie średniowieczny wygląd, a jeden — Grzegorz z Gdańska — miał hełm z błędnego okresu historycznego i od roku słuchał o tym od Olka przy każdej możliwej okazji.

— Tym razem się nie odezwę — mruknął Olek do Tomasza z Olsztyna, który stał obok z tarczą i miną kogoś gotowego na wszystko.

— Serio?

— Serio.

— O hełmie Grzegorza?

— O hełmie Grzegorza.

Tomasz skinął głową z powątpiewaniem człowieka, który zna Olka od trzech turniejów.⁵¹

⁵¹ Hełm Grzegorza był typem bascinet z daszkiem, który pojawił się jako forma powszechna około 1360 roku, co stawia go w kontekście bitwy pod Barcianami Anno Domini 1410 w przedziale akceptowalnym dla entuzjasty i w przedziale nieakceptowalnym dla Olka Wierzbickiego, który rozróżniał te dwa przedziały z determinacją uznawaną przez część Bractwa za cechę charakteru, a przez część za rodzaj dolegliwości. Grzegorz sam o sobie mówił, że jest „historycznie przybliżony”. Olek uważał, że to jest eufemizm. Milczał o tym od roku. Przez kolejne czterdzieści sekund milczał dalej, co było wynikiem osobistej dyscypliny rzadko spotykanym u kogoś z tak precyzyjnie skalibrowanym zmysłem błędu.

Marek uniósł rękę.

Gdzieś po prawej ktoś zapalił pierwszą pochodnię.

Dym był szczery.

Nie był to dym dekoracyjny, subtelny, obliczony na efekt wizualny z bezpiecznej odległości. Był to dym z mokrego drewna i wilgotnej trawy, gęsty, szary i posiadający tę nieprzyjemną właściwość, że szedł zawsze dokładnie tam, gdzie ktoś stał i usiłował coś widzieć.⁵²

⁵² Fizycy tłumaczą to termodynamiką i ruchem mas powietrza. Uczestnicy turniejów historycznych tłumaczą to tym, że dym jest złośliwy. Obie teorie dają ten sam wynik praktyczny: człowiek w hełmie garnczkowym, z łzami w oczach, wdychający coś, co ma smak historycznej autentyczności i konsystencję doznania, z którego zrezygnowałby chętnie.

Olek miał przez pierwsze pięć minut łzy w oczach, widoczność na cztery metry i oddech człowieka, który niedostatecznie rozważył konsekwencje historycznej autentyczności.

Faza pierwsza.

Łucznicy z murów — czterech mężczyzn z łukami sportowymi przerobionymi na coś bardziej epokowego — ostrzeliwali pozycje Zakonu strzałami z miękkimi grotami, które zostawiały ślad i robiły efekt dźwiękowy, ale nie naruszały kolczugi przy trafieniu bezpośrednim. Olek dostał jedną w ramię w siódmej minucie. Podniósł wzrok przez szparę w hełmie. Łucznik na murze miał minę przeprosin. Olek wzruszył ramionami na tyle, na ile pozwalała kolczuga.⁵³

⁵³ Kolczuga pozwala na wzruszenie ramionami w zakresie około czterdziestu procent normalnej amplitudy, co jest wystarczające do komunikacji niewerbalnej w warunkach turniejowych, choć niewystarczające do pełnego wyrażenia stanu emocjonalnego. Kolczuga jest pod tym względem jak e-mail służbowy: można przekazać informację, ale nie niuans. Łucznik zrozumiał przekaz jako „w porządku”. Olek miał na myśli „w porządku, ale pamiętam”.

Faza druga.

Szturm był głośny, chaotyczny i piękny w tym specyficznym sensie, w jakim piękne są rzeczy zrobione przez wielu ludzi równocześnie, ze wspólnym zamiarem i przynajmniej częściową umiejętnością. Szyki zderzyły się przy bramie w huku drewna o drewno i metalu o metal, w krzyku, dymie i zapachu potu trzydziestu sześciu dorosłych ludzi, którzy byli dokładnie tam gdzie chcieli być, robiąc dokładnie to co chcieli robić.

Olek walczył prawą stroną szyku. Tarcza góra, miecz środek, stopa z tyłu jako kotwica — tego nauczył się w pierwszym roku i to działało zawsze. Odpierał, kontrował, ustępował o krok i wracał, bo walka w szyku to praca zespołowa, a Zakon — losowo zebrany i skazany na przegraną od samego początku — radził sobie zaskakująco dobrze przez pierwsze dwadzieścia minut.

Potem nastąpiła faza trzecia.

Podjazdy wyszły od tyłu, lewą flanką, przez dym, który właśnie zmienił kierunek.

Olek zobaczył ich zanim szyk zareagował — pięciu mężczyzn w szybkim klinie, poruszających się jak ktoś, kto trenuje to od miesięcy i tym razem chce żeby wyszło — i zrobił to, co zrobiłby każdy, kto myśli szybciej niż formacja: ruszył naprzód, żeby ich spowolnić, zanim dotrą do środka.

— Wierzbicki, formacja! — krzyknął ktoś za nim.

— Moment — odparł Olek.

Klin uderzył w niego jak klin, to znaczy: z całą siłą skupioną w jednym punkcie i bez specjalnego zainteresowania tym, co ten punkt o tym sądzi. Olek zatrzymał pierwszego — impakt w tarczę, odskok, kontra — drugiego — miecz wysoko, blok, dół — i przez chwilę, przez dosłownie jedną precyzyjną chwilę, miał sytuację pod kontrolą.

Potem dotarła reszta.

Pięciu rycerzy Zakonu przy lewej flance, Olek jeden, dym zasłaniający widok szykowi głównemu, stuletni dąb trzy metry za jego plecami. Walczył przez następne czterdzieści sekund tak, jak walczy się kiedy liczby się nie zgadzają, a jedyne wyjście to robić wszystko szybciej niż wróg potrafi reagować.

Był szybki.

Nie był wystarczająco szybki.⁵⁴

⁵⁴ To jest zdanie, które pojawia się w historiach pewnego rodzaju zawsze w tym samym miejscu i zawsze znaczy to samo: do tej pory był wystarczająco szybki, a potem nastąpiło coś, co ta szybkość nie mogła uwzględnić, bo nie mieściło się w żadnej kategorii rzeczy przed którymi szybkość chroni. W przypadku Olka Wierzbickiego — klin pięciu ludzi. W przypadku innych historii w tej książce — inne rzeczy, inne liczby, ta sama zasada. Szachownica gra na wielu planszach jednocześnie i rzadko używa tego samego otwarcia dwa razy z rzędu, bo byłoby to nudne, a szachownica ma wysokie standardy dramaturgiczne.

Pierwszy cios w hełm był prawidłowy — płaski, od prawej, z łokciem — taki, który w walce treningowej kończy rundę i wszyscy się uśmiechają. Drugi cios przyszedł trzy sekundy później, zanim Olek odzyskał równowagę, i był z lewej, i był mocny, i był mocniejszy niż powinien być w inscenizacji, ale w fazie trzeciej wszyscy byli już na adrenalinie i granica między demonstracją a walką robiła się, obiektywnie rzecz biorąc, cieńsza.

Zawsze muszą celować w hełm — zdążył pomyśleć Olek.

Trzeci cios nie dał mu czasu na czwarty.

Kolana ustąpiły najpierw. To zawsze kolana — Olek wiedział o tym, czytał o tym, widział to u innych — kolana ustępują zanim głowa w pełni rozumie sytuację, jakby ciało miało własny protokół awaryjny niezależny od reszty systemu. Trawa uderzyła go w nagolenniki. Hełm uderzył w ziemię z dźwiękiem, który zapamiętał jako zamknięty, jak gdyby coś się domknęło.

Potem była cisza.

Nie cisza zewnętrzna — na polu nadal krzyczano, nadal szczękał metal, nadal ktoś przez megafon ogłaszał coś, czego Olek nie słyszał — ale cisza w środku. Precyzyjna, czysta, kompletna.⁵⁵

⁵⁵ W teologii jest pojęcie kenosis — greckie słowo oznaczające opróżnienie, ogołocenie, odstąpienie. Używa się go w kontekście boskim i filozoficznym, rzadko w kontekście turniejowym. Czterdzieści siedem sekund pod stuletnim dębem w Barcianach to nie jest pojęcie teologiczne. To jest okno. Takie okna otwierają się rzadko, zamykają szybko i wymagają kogoś, kto jest dokładnie w odpowiednim miejscu w odpowiednim czasie i nie waha się. Niebo ma procedury dla takich okien. Piekło ma procedury dla takich okien. Oboje mają procedury i oboje przegapili to konkretne okno z powodów, które każda ze stron tłumaczy inaczej, a które sprowadzają się do tego samego: nikt nie spodziewał się Barcian.

Czterdzieści siedem sekund.

Sanitariusz — prawdziwy, nie rekonstruktor, Bractwo Krzyżowe miało wymagania BHP, których przestrzegało z rzetelnością odwrotnie proporcjonalną do entuzjazmu historycznego — był przy nim po ośmiu sekundach.⁵⁶

⁵⁶ Wymagania BHP Bractwa Krzyżowego Ziemi Warmińskiej zostały wprowadzone po incydencie z 2019 roku, którego natura nie jest przedmiotem tej opowieści, ale który spowodował, że regulamin wewnętrzny zyskał dwie nowe strony i Bractwo zatrudnia na każdym turnieju jedną osobę z certyfikatem pierwszej pomocy medycznej. Sanitariusz na turnieju w Barcianach 2025 miał na imię Radek, skończyłl trzydzieści dwa lata dwa tygodnie wcześniej, i był to najdziwniejszy przypadek, z jakim się zetknął w ciągu trzech lat pracy — nie dlatego że Olek stracił przytomność, co jest zrozumiałe przy trzech ciosach w hełm, ale dlatego że kiedy ją odzyskał, coś w tym jak odzyskał, w tym jak zamrugał i zapytał wzrokiem a nie głosem, kazało Radkowi przez chwilę pomyśleć, że patrzy na kogoś, kto uczy się tego jak się to robi. To jest myśl, której nie wpisał w żaden formularz.

— Hej. Hej, słyszysz mnie?

Nic.

— Olek. Hej.

Nic przez czterdzieści siedem sekund, które Radek policzył dokładnie, bo później podawał tę liczbę w każdej rozmowie z każdym kolejnym lekarzem, jakby sama precyzja mogła wyjaśnić coś, co wyjaśnienia nie miało.

Czterdzieści siedem sekund.

Potem Olek otworzył oczy.⁵⁷

⁵⁷ Otworzył je w sposób prawidłowy. To jest szczegół, na który Radek nie znalazł słów przez długi czas, a który próbował potem opisać jako: kiedy człowiek odzyskuje przytomność po urazie, przez chwilę nie wie gdzie jest i co się stało — i to widać. Jest moment dezorientacji, który jest biologicznie nieuchronny. Tego momentu nie było. Oczy otworzyły się i od razu wiedziały, co patrzeć. Radek zdecydował, że to był szok, i trzymał się tej decyzji z determinacją kogoś, kto wie, że alternatywne wyjaśnienia prowadzą w miejsca, gdzie certyfikat pierwszej pomocy przestaje pomagać.

Leżał na trawie pod stuletnim dębem. Niebo nad Barcianami było lipcowe, wysokie i niebieskie. Wokół niego stało osiem osób z wyrazem twarzy oscylującym między ulgą a zawstydzeniem, że do tego w ogóle doszło.

Sanitariusz przykucnął przy nim.

— Jak się czujesz?

To, co siedziało w ciele Olka Wierzbickiego, pomyślało przez chwilę.

Przez dokładnie tyle chwili, żeby nie było za długo.⁵⁸

⁵⁸ Za długo to jest sekunda i siedem dziesiątych. Za krótko to jest zero sekund, co wygląda jak automat, a automaty budzą niepokój. Optymalne to jest jedna sekunda i dwie dziesiąte, co mieści się w przedziale ludzkiej normy dla pytania „jak się czujesz” i nie wzbudza żadnych dodatkowych pytań u pytającego. Nog wiedział to. Nog wiedział wiele rzeczy o ludziach i o tym jak działają, bo wiedza o ludziach jest pierwszym i ostatnim narzędziem roboczym każdego, kto musi wśród nich funkcjonować bez bycia jednym z nich. Człowiek uczy się języka. Nog uczył się języka, gramatyki, interpunkcji i pauz.

— Wszystko gra — odparł Olek-który-nie-był-już-wyłącznie-Olkiem.

Głos był prawidłowy. Akcent prawidłowy. Marek wypuścił powietrze przez zęby z ulgą, która miała w sobie więcej nie będzie problemów prawnych niż dobrze, że żyjesz, co jest zrozumiałe, bo Marek był organizatorem i miał swoje priorytety.⁵⁹

⁵⁹ Marek Dziuba, organizator turnieju od siedmiu lat, ubezpieczony, z regulaminem liczącym dwadzieścia dwie strony i wypracowanym protokołem dla sytuacji medycznych, stał nad Olkiem z miną człowieka, który przelicza w głowie paragrafy. To jest reakcja technicznie zimna i ludzkiego ciepła, o którym można by powiedzieć, że go brakuje, z tym że Marek o Olku wiedział, że jest zdrowy, że sanitariusz jest przy nim i że trawa jest sucha i miękka. Paragrafy sprawdzał na wszelki wypadek. Był to człowiek procedury, co jest, w kontekście tego co właśnie się zdarzyło pod stuletnim dębem, pewną ironią losu, którą losy uważają za zabawną i którą ludzie dostrzegają zwykle z opóźnieniem.

— Wstrząśnienie mózgu — oznajmił Radek tonem człowieka, który ma gotową diagnozę dla każdej sytuacji i ta akurat pasuje wystarczająco blisko. — Odpoczynek, obserwacja, jutro do lekarza.

— Oczywiście — powiedział Olek.

Radek pomógł mu usiąść. Hełm leżał w trawie dwa metry dalej. Kolczuga ciążyła dokładnie tyle samo co zawsze. Niebo było lipcowe, wysokie i niebieskie.

To, co siedziało pod stuletnim dębem, katalogowało precyzyjnie i bez pośpiechu.⁶⁰

⁶⁰ Katalogowanie jest pierwszą czynnością przy przejęciu nośnika. Nie dlatego, że jest miłe. Dlatego, że jest konieczne. Nośnik to nie jest puste narzędzie — nośnik to jest system z historią, nawykami, zobowiązaniami i pamięcią mięśniową, i żeby go używać bez wzbudzania podejrzeń, trzeba wiedzieć co w nim jest, jak działa i gdzie ma zakodowane reakcje automatyczne. Nog robił to czwarty raz w ciągu ostatnich dwustu lat i za każdym razem te pierwsze minuty były tym samym: spokojne, skupione, absolutnie pozbawione pośpiechu. Pośpiech jest błędem. Pośpiech wyglądają na zewnątrz.

Pięć palców u lewej ręki. Pięć u prawej. Numer PESEL wyciągnięty z pamięci ciała jak z dobrze zorganizowanej szuflady. Adres — Imielin, ulica, numer, kod pocztowy. Praca — informatyk, firma, piętro, numer biurka. Kontakty w telefonie, przejrzane przez trzy sekundy skupienia: mama, tata, Konrad, Marek-Bractwo, kilkanaście służbowych, i jeden numer zapisany jako Anna, z ostatnią wiadomością:

jak tam? Żyjesz?

Priorytet A.⁶¹

⁶¹ Priorytet A nie jest kategorią emocjonalną. Jest kategorią operacyjną: kontakt, przez który nośnik żyje społecznie, przez który jest obserwowany z bliska, przez który nieścisłości będą zauważone najszybciej. Anna Kowalska, trzydzieści jeden lat, historyczka sztuki, Mokotów. Trzy lata znajomości. Ostatnia wiadomość sprzed czterech godzin. Częstotliwość kontaktu: wysoka. Wzorzec komunikacyjny: nieformalna troska z elementami humoru, oczekiwana wzajemność w tym samym stylu. Nog ocenił wzorzec w czasie krótszym niż sekunda i zapisał pod priorytetem A jedną notatkę operacyjną: nie być śmieszniejszym niż zwykle ani mniej. Dokładnie tak samo. To jest najtrudniejszy parametr do utrzymania.

Wokół mówiono coś o odpoczynku, o namiocie, o kawie. Ogłaszano wstrząśnienie mózgu.

To, co siedziało w kolczudze Olka Wierzbickiego, skinęło głową we właściwym momencie.

I uśmiechnęło się.⁶²

⁶² Uśmiech był prawidłowy. Szerokość, czas trwania, zaangażowanie mięśni wokół oczu — wszystko w normie dla człowieka, który właśnie odzyskał przytomność i czuje ulgę. Tomasz z Olsztyna, który znał Olka od trzech lat, patrzył przez chwilę z czymś w rodzaju niepokoju, który nie umiał znaleźć dla siebie uzasadnienia i dlatego go porzucił. Uzasadnienie istniało. Uzasadnienie było konkretne i możliwe do opisania: uśmiech był prawidłowy, ale Olek Wierzbicki, kiedy się uśmiechał, zawsze robił to odrobinę za wcześnie albo za późno, jak ktoś kto myśli jednocześnie o czymś innym. Ten uśmiech był punktualny. Tomasz nie wiedział, że to jest różnica. Nog wiedział. Nog nad tym pracował.

ROZDZIAŁ 3 — Nog bierze autobus

Bus linii Barciany-Warszawa odjeżdżał o 19:15 z parkingu przy zamku i jechał przez Szczytno, Ostrołękę i Wyszków do Dworca Wschodniego, łącznie cztery godziny i dwadzieścia minut według rozkładu, pięć godzin i pięć minut według rzeczywistości, bo rzeczywistość miała własny rozkład i traktowała ten oficjalny jako sugestię.¹

¹ Rozkład jazdy jest dokumentem aspiracyjnym. To znaczy: opisuje świat, jaki powinien być, nie świat, jaki jest. Polskie PKS rozumie tę różnicę lepiej niż większość instytucji i uwzględnia ją w sposób nieoficjalny — przez piętnastominutowy bufor wbudowany w oczekiwania pasażerów, których nikt nie zapisał, ale wszyscy znają. Jest to rodzaj zbiorowej umowy społecznej zawartej bez podpisu i respektowanej bez przymusu, co czyni ją rzadkim przykładem funkcjonującego systemu opartego na wzajemnym rozumieniu rzeczywistości. Filozofowie społeczni analizują takie systemy od lat. Żaden z nich nie jeździł regularnie busem z Barcian.

Nog wsiadł jako drugi. Wybrał miejsce przy oknie, rząd czwarty od tyłu — wystarczająco daleko od kierowcy, żeby nikt nie zagadywał, wystarczająco blisko środka ciężkości, żeby obserwować wszystkich pasażerów jednocześnie. To nie była decyzja. To był odruch kogoś, kto wchodzi do każdego pomieszczenia z nawykiem kartografowania przestrzeni i ludzi, zanim jeszcze zdejmie kurtkę.²

² Nawyk ten jest starszy od autobusu, starszy od busa jako koncepcji transportowej, starszy od parkingu przy zamku w Barcianach i znacznie starszy od samego zamku. Nog wypracował go przez kilkaset lat pracy w terenie i przestał go zauważać mniej więcej w tym samym czasie, w którym człowiek przestaje zauważać, że oddycha. To jest ta kategoria umiejętności, które nie wymagają już świadomości, bo stały się architekturą. Rząd czwarty od tyłu. Zawsze.

Ciało usiadło. Plecak wylądował na kolanach. Nog zaczął od początku.

Pięć palców u lewej ręki, pięć u prawej. Serce bijące w tempie siedemdziesiąt dwa na minutę, lekko podwyższonym po wysiłku fizycznym, który to wysiłek trwał, zdaniem pamięci mięśniowej ciała, przez większość dnia. Kolczuga była już w plecaku — zdjął ją przy namiocie z precyzją kogoś, kto robił to wiele razy, co było prawdą, tyle że nie jego prawdą, ale to w tej chwili nie miało znaczenia.³

³ Granica między jego prawdą a prawdą nośnika jest pytaniem, które Nog odkładał na później z regularnym skutkiem. Później nie nadchodziło nigdy w odpowiednim momencie, bo odpowiedni moment na pytania o tożsamość są zawsze gdzieś pomiędzy jedną operacją a następną, w tej szczelinie czasu, której Nog systematycznie nie miał. Jest to, nawiasem mówiąc, ten sam mechanizm, którym posługują się ludzie unikający terapii. Nog i ludzie mają pod tym względem więcej wspólnego, niż oboje by chcieli przyznać.

Ciało nazywało się Olek Wierzbicki. Dwadzieścia sześć lat, Imielin, Warszawa. Numer PESEL wywołany z pamięci jak hasło do systemu: 98112304517. Matka — Elżbieta, kontakt w telefonie pod nazwą Mama, ostatnia rozmowa czternaście dni temu, siedem minut, tematyka nieistotna. Ojciec — Krzysztof, kontakt pod nazwą Tata, ostatnia rozmowa trzydzieści jeden dni temu, dwie minuty.⁴

⁴ Dwie minuty to jest rozmowa z ojcem, który nie wie jak zacząć i który kończy dlatego, że cisza po zakończeniu jest lżejsza niż cisza w środku. Nog zanotował ten wzorzec bez oceny, bo ocena nie należy do katalogu. Zanotował też — osobno, mniejszym pismem, jakby dla siebie — że ciało napinało się przy odczytywaniu kontaktu Tata w sposób specyficzny dla rzeczy niedokończonych. Nog znał ten rodzaj napięcia. Widział go u ludzi od początku swojej pracy w terenie. Miał własną szufladę, do której wkładał takie obserwacje i której, z zawodowych powodów, nigdy nie otwierał.

Praca — firma IT w Śródmieściu, kontakt Szef Paweł, czternaście wiadomości w ostatnim tygodniu o treści malejącej pilności i rosnącej irytacji. Przyjaciele. Nog przewinął listę kontaktów z uwagą chirurga przeglądającego dokumentację pacjenta. Konrad — osiemdziesiąt trzy wiadomości w ciągu ostatnich trzydziestu dni. Sesje RPG, kawiarnia na Brackiej, coś o Cthulhu w czwartek, jedno zdjęcie regału z miniaturkami wysłane z podpisem nowa armia, na które Olek — poprzedni Olek, Olek który skończył się pod dębem — odpowiedział powiedz mi że przynajmniej jest pomalowana, na co Konrad odpisał w połowie, na co Olek odpisał nie zapraszaj mnie w czwartek. Zaproszenie przyszło w środę. Zaakceptowane.⁵

⁵ Konrad Mróz, dwadzieścia osiem lat, Mokotów, zbieracz miniaturek i mistrz gry w sesjach, które zaczynały się o osiemnastej i kończyły o drugiej w nocy ku umiarkowanemu entuzjazmowi wszystkich obecnych i pełnemu entuzjazmowi Konrada, który traktował każdą sesję jak premierę. Nog przeczytał osiemdziesiąt trzy wiadomości i wyekstrahował z nich portret człowieka entuzjastycznego, lojalnego, przewidywalnego w entuzjazmie i w związku z tym bezpiecznego. Bezpieczni przyjaciele są najważniejszą kategorią operacyjną. Bezpieczny przyjaciel nie pyta, bo nie przyszło mu do głowy, że jest o co pytać. Konrad był bezpieczny. Nog zaznaczył go jako aktywo i poszedł dalej.

Anna. Nog zatrzymał się na tym kontakcie dłużej niż na pozostałych. Nie dlatego, że musiał. Dlatego, że coś w ciężarze tego imienia w pamięci ciała miało inną gęstość niż reszta — jakby było wpisane nie w rejestr kontaktów, ale głębiej, w warstwę, która nie podlegała zwykłej katalogizacji.⁶

⁶ Nog pracował z nośnikami od dawna i widział wiele tego rodzaju warstw. Pamięć emocjonalna jest inaczej zakodowana niż pamięć operacyjna i dostęp do niej jest przez inne drzwi — nie przez PESEL i adres, ale przez zapach, brzmienie głosu, temperaturę konkretnego popołudnia. Nog nie miał dostępu do tych drzwi od razu. Miał dostęp do rejestru. Rejestr mówił: kontakt wysoki, wzorzec troski wzajemnej, trzy lata, Mokotów. Warstwa mówiła coś innego, szeptem, w języku, który nie był żadnym językiem, który Nog znał, i właśnie dlatego zapisał imię na osobnej stronie notatnika i otoczył je marginesem, żeby było widać że to jest coś, do czego wróci.

Ostatnia wiadomość — wysłana dwadzieścia minut temu z parkingu przy zamku, w chwili gdy ciało wsiadało do autobusu na autopilocie, zanim Nog w pełni przejął nawigację: Wracam. Wstrząśnienie podobno. Nic poważnego. Odpowiedź Anny przyszła po czterech minutach: Boże. Dzwonię. Ciało zadzwoniło. Nog słuchał własnego głosu jak ktoś, kto odsłuchuje nagranie z zewnątrz, mierząc każde zdanie przed wypuszczeniem: właściwy ton, właściwy rytm, właściwe pauzy w właściwych miejscach. Nic wielkiego, naprawdę, sanitariusz powiedział że to tylko wstrząśnienie, jutro do lekarza, nie, nie trzeba przyjeżdżać, Anna, serio, daj spokój. Anna powiedziała, że dobrze. Powiedziała, żeby napisał jak dojedzie. Powiedziała jeszcze coś na końcu, zanim się rozłączyła — zanuciwszy coś, może przez telefon, może przy mikrofonie, może przypadkowo, może wcale. Pięć nut, żadnego tekstu, melodia bez nazwy. Nog poczuł to jak sprzężenie zwrotne gdzieś w środku klatki piersiowej. Siedział przez dwie sekundy zupełnie nieruchomo. Potem otworzył notatnik i zapisał: *Anna. Priorytet A. Muzyczny wzorzec komunikacyjny — zweryfikować. Osobista hipoteza: nieprzypadkowy.*⁷

⁷ Niebo ma teorię na temat tego, czym jest muzyka. Piekło ma teorię na temat tego, czym jest muzyka. Obie teorie są długie, szczegółowe i wzajemnie sprzeczne w fundamentach, co jest standardowym stanem rzeczy w każdej debacie między tymi dwiema frakcjami. Nog miał własną teorię, krótszą: muzyka jest tym, co zostaje kiedy słowa są za ciężkie. Anna zanuciwszy pięć nut zamiast powiedzieć cokolwiek powiedziała więcej niż słowa. Nog nie wiedział jeszcze co. Ale wiedział, że to jest pytanie, które należy postawić przed każdym innym pytaniem.

Bus wyjechał z Barcian o 19:22, siedem minut po rozkładzie, co kierowca skwitował wzruszeniem ramion sugerującym, że jest to wynik, z którego jest całkowicie zadowolony. Za oknem Warmia rozwijała się w tempie, które tutaj wydawało się jedynym sensownym tempem: pola, lasy, wioski z kościołem na środku i stacją benzynową na obrzeżach, niebo ciemniejące od wschodu w gradiencie od lipcowego błękitu do głębokiej granatu. Nog patrzył przez okno. Przez pierwsze pół godziny katalogował dalej — nawyki ciała, wzorce zachowań, schematy myślenia ekstrapolowane z wiadomości, historii przeglądania i zawartości plecaka. Kolczuga, napierśnik, notatnik z odręcznymi szkicami uzbrojenia XIII-wiecznego — lewa strona rysunki, prawa strona opisy, pismo małe i równe z tendencją do skracania słów do inicjałów tam, gdzie kontekst był oczywisty. M.p. — miecz półtoraręczny. K.1. — kolczuga, wariant pierwszy. P. — po prostu P., trzy strony notatek, żaden skrót, pełne zdania. Nog przeczytał te strony dwa razy. Potem zamknął notatnik i długo patrzył przez okno.⁸

⁸ Trzy strony dotyczyły Pawła. Pawła Dziedzica, który w ciągu jednego ranka zadał czterdzieści siedem pytań, zapamiętał jedną odpowiedź i odszedł z satysfakcją. Olek — poprzedni Olek — opisał go bez złośliwości: człowiek który słucha żeby mówić, nie żeby wiedzieć, ale bez złych intencji, bo nie każdy przychodzi po wiedzę i to też jest rodzaj uczestnictwa. Nog przeczytał to trzy razy i stwierdził, że poprzedni Olek Wierzbicki miał lepsze pióro niż większość ludzi w jego wieku i że jest to strata, którą trudno będzie skompensować w korespondencji z Anną. Zapisał pod tym: poprawić styl. Samokrytyka operacyjna jest podstawą dobrego funkcjonowania w nośniku.

Mazury o zmroku miały tę właściwość, że wyglądały jak coś, co zrozumiano dawno i więcej nie trzeba tłumaczyć — woda między drzewami, drzewa między wodą, horyzont bez krawędzi miejskich. Nog, który nie miał nawyku zachwycania się krajobrazami i nie zamierzał go teraz wyrabiać, stwierdził, że rozumie, dlaczego ciało przyjeżdżało tutaj co roku. Nie powiedział tego nikomu. Nie było komu.⁹

⁹ To jest zdanie, które Nog mógłby powiedzieć o każdym etapie swojej pracy w terenie i o każdym nośniku przez ostatnie kilkaset lat: nie było komu. Praca Noga jest z natury samotna — nie dlatego, że Niebo tak postanowiło, ale dlatego że wyjaśnianie komukolwiek czym się zajmujesz wymaga albo zaufania albo czasu, a Nog zwykle miał jedno kosztem drugiego. Czasem jednak — i to jest obserwacja, którą Nog robił rzadko i której nie wpisywał do raportów operacyjnych — czasem jest się samotnym nie z powodów zawodowych. Mazury o zmroku były miejscem, w którym ta różnica była wyraźna. Nog zamknął to zdanie w nawiasie w głowie i zostawił na póżniej.

Szczytno o 20:47. Przystanek przy dworcu PKS — pięć minut, wysiadają dwie osoby, wsiada jedna, kierowca kupuje kawę z automatu przy wejściu i wraca bez słowa, bo nie ma tu słów do powiedzenia.¹⁰

¹⁰ Jest pewna kategoria chwil, które nie wymagają komentarza i które zepsuje każde słowo. Kierowca busa Barciany-Warszawa rozumiał to instynktownie. Dwadzieścia lat na tej trasie wyrobiło w nim zdolność rozróżniania chwil na komentowalne i niekomentowalne z dokładnością większą niż większość filozofów, którzy teorię milczenia studiowali przez lata. Filozofia jest teorią. Trasa Barciany-Warszawa jest praktyką.

Nog patrzył przez okno na parking. Mężczyzna stał przy samochodzie — srebrna Honda Civic, rejestracja mazurska — z telefonem przy uchu i spojrzeniem skierowanym w stronę autobusu. To by nie było niczym szczególnym, gdyby nie dwa szczegóły. Po pierwsze, telefon był przy uchu od momentu zatrzymania i mężczyzna nie powiedział do niego ani słowa. Po drugie, patrzył za autobus. Nie na autobus. Za autobus. Na konkretne okno, rząd czwarty od tyłu.¹¹

¹¹ Rząd czwarty od tyłu jest miejscem, które Nog wybiera od zawsze, w każdym pojeździe, na każdym kontynencie, w każdym stuleciu w którym takie pojazdy istniały. Jest to wybór taktyczny niezależny od nośnika, bo nawyki Noga są starsze niż jakiekolwiek ciało, które kiedykolwiek zajmował. To znaczy, że ktokolwiek obserwował rząd czwarty od tyłu, obserwował Noga — nie Olka Wierzbickiego, nie dwudziestosześciolatka z Imielina, nie uczestnika turnieju. Nog zanotował tę implikację spokojnie i bez pośpiechu, bo spokój i brak pośpiechu to jest właściwa reakcja na informację, że ktoś wie gdzie szukać. Pośpiech jest widoczny. Spokój jest niewidoczny. To jest podstawa.

Bus ruszył. Mężczyzna nie ruszył za nim. Stał przy Hondzie i patrzył za znikającymi tylnymi światłami z miną człowieka, który zanotował to co chciał zanotować i teraz musi tylko zdecydować komu to zgłosić. Nog otworzył notatnik na nowej stronie. Zapisał: Szczytno, 20:47. Mężczyzna, ~40 lat, Honda Civic, rejestracja MA****. Telefon jako rekwizyt. Obserwacja ukierunkowana. Był na turnieju — twarz w pamięci ciała, peryferyjnie, okolice namiotu medycznego. Zastanowił się przez chwilę. Dopisał: Widział powrót. Zainteresowany. Zamknął notatnik.¹²

¹² Notatnik jest narzędziem operacyjnym Noga od 1743 roku, kiedy to zauważył, że pamięć nośnika jest zawodna w sposób, który trudno przewidzieć — niektóre rzeczy zostają na zawsze, inne znikają z dnia na dzień, i nie ma dobrego sposobu na ustalenie które są które, dopóki nie są już potrzebne. Notatnik rozwiązuje ten problem. Notatnik pamięta niezależnie od nośnika. Notatnik jest jedyną rzeczą, którą Nog zawsze zabiera i zawsze zostawia w bezpiecznym miejscu, bo notatnik jest ciągłością, a ciągłość jest jedyną formą tożsamości, jaką Nog posiada z własnego wyboru. Obecny notatnik był osiemnasty z rzędu. Siedemnaście poprzednich spoczywało w miejscu, o którym wiedział tylko Nog. I jeden Archanioł, który wiedział i miał o tym swoje zdanie, ale nie wyrażał go głośno, bo wyżej priorytetowe sprawy zawsze były ważniejsze niż komentowanie metod terenowych.

Za oknem Mazury przechodziły w Kurpie, Kurpie w Mazowsze, Mazowsze w podwarszawskie obrzeża z ich charakterystyczną architekturą: magazyny, stacje benzynowe, markety budowlane, bloki w połowie drogi między miastem a wsią, jakby ktoś zaczął budować jedno i rozmyślił się w połowie na drugie.¹³

¹³ Architektura podwarszawskich obrzeży jest dokumentem socjologicznym bez podpisu: tu zaczęła się zamożność, tu skończyły się pieniądze, tu wrócono po pięciu latach z nowym pomysłem, tu pomysł znowu się skończył. Budynki stoją w różnych etapach zamiarów i żaden z nich nie jest w pełni skończony, co jest stanem, który Nog rozumiał lepiej niż chciał. Niedokończoność jest stanem, nie błędem. Niektóre rzeczy są w połowie drogi od zawsze i to jest rodzaj równowagi, nawet jeśli wygląda jak zawieszenie.

Nog odchylił się w fotelu. Telefon zawibrował. Anna: napisz jak dojedziesz. serio. Nog patrzył na wiadomość przez dłużej niż potrzebował.¹⁴

¹⁴ Cztery sekundy i trzy dziesiąte. Optymalny czas odpowiedzi na wiadomość od Anny — zgodny ze wzorcem ustalonym przez poprzedniego Olka, który odpowiadał szybko kiedy był w pobliżu telefonu i wolno kiedy nie był, co dawało średnią między sekunda a sześcioma minutami, zależnie od kontekstu. Cztery sekundy mieściły się w normie. Nog wiedział o tym. Nog mimo to patrzył przez cztery sekundy i trzy dziesiąte, co było jedną dziesiątą sekundy za długo, i zanotował to jako odchylenie do monitorowania. Odchylenia od normy zaczynają się właśnie tak: jedną dziesiątą sekundy.

Potem odpisał: Dojadę. Krótko. Prawdziwie. I wystarczająco podobnie do Olka, żeby nikt nie pytał za głęboko.¹⁵

¹⁵ Poprzedni Olek Wierzbicki odpowiadał Annie krótkimi zdaniami kiedy był zmęczony i długimi zdaniami kiedy był spokojny, co dawało Nogowi klucz: zmęczony jest bezpieczny, zmęczony jest wiarygodny, zmęczony nie wymaga rozbudowania. Wstrząśnienie mózgu i kilka godzin w autobusie to jest kontekst, który tłumaczy wszystko. Nog postanowił być zmęczony przez co najmniej dwa dni, co jest decyzją operacyjną, która ma też tę zaletę, że ciało faktycznie jest zmęczone i że naśladowanie własnego nośnika jest najprostszą formą kamuflażu jaka istnieje.

Warszawa zaczęła się za oknem jako łuna świateł nad horyzontem — miasto, które jest zawsze widoczne z daleka, zawsze głośniejsze niż się spodziewałeś i zawsze bardziej skomplikowane niż wyglądało na mapie. Nog odłożył telefon i patrzył na tę łunę z uwagą kogoś, kto wchodzi na nowy teren i chce wiedzieć wszystko zanim postawi pierwszy krok.¹⁶

¹⁶ Warszawa była nowym terenem w sensie operacyjnym — Nog znał to miasto z poprzednich wcieleń, ale miasto które zna się przez dwieście lat jest innym miastem niż miasto które zna się teraz, bo Warszawa zmieniała się w tempie, które wyprzedzało możliwości dokumentowania. Każda epoka miała swoją Warszawę i każda Warszawa była inna od poprzedniej nie tylko topograficznie, ale w charakterze: głośność, tempo, rodzaj nastroju zbiorowego, stosunek do obcych. Warszawa którą Nog znał z 1944 roku była miastem pod ziemią. Warszawa którą znał z 1989 roku była miastem na progu. Warszawa 2025 była miastem, które nauczyło się nie ufać spokojowi, bo spokój tu zawsze był tymczasowy. To jest charakter użyteczny operacyjnie i niekomfortowy egzystencjalnie. Nog zanotował jedno i zignorował drugie. Tak zwykle robił.

Miał cztery godziny trwania za sobą i, obiektywnie, całą resztę do przodu. Mężczyzna z Hondy był problemem na jutro. Na dziś wystarczyło, że go zapamiętał.¹⁷

¹⁷ To jest zasada, którą Nog sformułował w roku 1612 po nieudanej operacji w Pradze, kiedy zebrał zbyt wiele problemów naraz i rozwiązał ich dokładnie zero: jeden problem dziennie, zapamiętany dokładnie, rozwiązywany kiedy warunki są właściwe. Praga nauczyła go też drugiej zasady, której nie zapisał w notatniku, bo była zbyt osobista na dokument operacyjny: niektórzy mężczyźni stojący przy srebrnych Hondach z telefonem jako rekwizytem nie są problememem na jutro. Są sygnałem, że jutro będzie inne niż dziś. Nog zapamiętał go. Zapamiętał też, że Praga skończyła się inaczej niż zaczęła. Warszawa zaczynała się tą samą ciszą przed pierwszym ruchem. Szachownica wiedziała o tym. Nog wiedział o tym. Bus jechał przez Wyszków zgodnie z własnym rozkładem, siedem minut za oficjalnym i dokładnie na czas. ROZDZIAŁ 4 — Konrad przed

Konrad Mróz nigdy się nie spóźniał. Nie dlatego, że był szczególnie zdyscyplinowany — choć był. Nie dlatego, że cenił cudzy czas — choć cenił. Dlatego, że spóźnienie oznaczało dla niego konkretny, policzalny błąd w planowaniu, a błędy w planowaniu były rodzajem osobistej zniewagi, którą kierował pod własnym adresem z powagą, której inni ludzie używali do spraw obiektywnie poważniejszych.¹⁸

¹⁸ Jest pewna kategoria ludzi, dla których czas jest nie tyle zasobem co architekturą — czymś, w czym się mieszka, a nie czymś, co się zużywa. Konrad Mróz należał do tej kategorii od urodzenia i wyrażał to w sposób, który jego matka opisywała jako „trochę za bardzo”, jego znajomi jako „charakterystyczny”, a Rafał jako „nieludzki, ale użyteczny”. Żadne z tych określeń nie było precyzyjne. Precyzyjne byłoby powiedzenie, że Konrad Mróz traktował czas jak język — i mówił nim bez akcentu.

Dotarł na sesję w czwartek o 19:00. Dokładnie o 19:00. Nie o 18:59, bo to jest demonstracja, nie punktualność.¹⁹

¹⁹ Różnica między 18:59 a 19:00 jest dla większości ludzi różnicą jednej minuty. Dla Konrada była różnicą między komunikatem jestem gotowy od dawna i chcę żebyś to wiedział a komunikatem jestem gotowy kiedy powiedziałem że będę. Pierwsze jest egotyczne. Drugie jest precyzyjne. Konrad przez całe życie preferował precyzję, co jest pozycją etyczną, którą trudno zakwestionować i z którą niezwykle trudno mieszkać w promieniu pięciu metrów. Jego współlokator z akademika przez dwa lata wyrobił nawyk patrzenia na zegarek za każdym razem, gdy Konrad wchodził do pokoju. Nawyk pozostał mu przez następnych siedem lat.

Mistrz Gry — Rafał, dwadzieścia osiem lat, historyk sztuki z zamiłowania i administrator baz danych z konieczności, właściciel mieszkania na Imielinie i najlepszego regału na figurki w promieniu pięciu przecznic — otworzył mu drzwi ze wzrokiem człowieka w połowie myśli. — Jesteś — powiedział Rafał. — Byłem umówiony na 19:00 — odparł Konrad. — Jest 19:00. — Tak. Rafał przyglądał mu się przez chwilę. — Dlaczego to jest za każdym razem niepokojące? — Bo reszta się spóźnia. — Reszta jest ludzka. — Też jestem ludzki. Rafał wpuścił go bez dalszego komentarza, co było rodzajem akceptacji, z którą Konrad działał od lat.²⁰

²⁰ Rafał Nowak i Konrad Mróz znali się od pięciu lat, od wspólnego seminarium na historii, które oboje zaliczyli z oceną celującą w sposób wzajemnie sprzeczny: Rafał przez erudycję i narrację, Konrad przez strukturę i dokumentację. Prowadząca seminarium napisała w recenzji końcowej, że są to dwa różne sposoby rozumienia historii i że oba są równie wartościowe. Konrad przeczytał to jako komplement. Rafał przeczytał to jako dyplomację. Oboje mieli rację, co było standardowym wynikiem każdej ich rozmowy.

Przy stole siedzieli już Piotr — trzydzieści jeden lat, programista, do sesji podchodził z tą samą miną co do dużych wdrożeń: skupienie, plan, lista rzeczy do zrobienia — i Kaśka, która grała w RPG od liceum i miała w tym więcej doświadczenia niż ktokolwiek przy tym stole, co wyrażała głównie milczeniem, bo milczenie jest formą komunikacji dla ludzi, którzy wiedzą wystarczająco dużo, żeby nie musieć tego udowadniać.²¹

²¹ Kaśka Wiśniewska, dwadzieścia siedem lat, pracownik socjalny, grała w RPG od piętnastego roku życia z przerwą na dwa lata, kiedy grała tylko sporadycznie, i z powrotem do regularności po tym jak jeden bardzo trudny rok w pracy pokazał jej, że fikcja jest terapią, tylko z kośćmi i z pizzą. Rafał wiedział o tym. Reszta nie wiedziała i nie pytała. Kaśka milczała przy stole nie dlatego, że nie miała nic do powiedzenia. Milczała dlatego, że przy stole sesji RPG słuchanie jest formą grania, a ona grała od dawna i dobrze.

Marek przyszedł o 19:11 z pizzą i przeprosinami w kolejności odwrotnej do właściwej. Konrad siedział już przy stole z kartą postaci. Jego postać nazywała się Arthur Harlow, informatyk i pisarz amatorski, Nowy Jork 1993, wciągnięty w śledztwo dotyczące serii tajemniczych zaginięć w dzielnicy portowej. Konrad grał go od trzech miesięcy z tą samą konsekwencją, z jaką podchodził do wszystkiego: jeśli Arthur Harlow był informatykiem, to Arthur Harlow myślał jak informatyk — procedury, weryfikacja, hipoteza, test, wynik, kolejna hipoteza. Rafał jako Mistrz Gry twierdził, że jest to najbardziej irytujący i jednocześnie najskuteczniejszy sposób grania w Zew Cthulhu, bo system jest zaprojektowany tak, żeby gracze tracili zmysły, a Konrad tracił je metodycznie i z notatkami.²²

²² Zew Cthulhu jest grą fabularną opartą na twórczości H.P. Lovecrafta, której głównym mechaniką jest stopniowa utrata poczytalności w kontakcie z kosmicznym horrorem przekraczającym ludzkie rozumienie. System zakłada, że gracze będą systematycznie zbliżać się do szaleństwa i że jest to naturalna i pożądana część narracji. Arthur Harlow miał po trzech miesiącach sześćdziesiąt dwa punkty poczytalności na sto możliwych, co było wynikiem statystycznie niemożliwym dla postaci jego doświadczenia. Rafał sprawdził tę wartość po każdej sesji i za każdym razem ją potwierdzał z miną kogoś, kto wie, że nie ma powodów, żeby coś zmieniać, i że właśnie to go niepokoi.

— Zaczynamy — powiedział Rafał, kiedy pizza wylądowała na stole i wszyscy mieli przy sobie kości i coś do picia. Konrad oparł się o oparcie krzesła. Rafał otworzył notatnik.

Sesja trwała już dwie godziny, z przerwą na drugą kawę i jedną dłuższą dyskusją o tym, czy Arthur Harlow ma podstawy proceduralne do włamania się do dokumentacji portowej bez nakazu — Konrad twierdził, że nie ma, i że właśnie dlatego Arthur Harlow wynajmie kogoś, kto ma inne standardy etyczne, co Rafał przyjął z westchnieniem człowieka, który wie, że to zajmie kolejne pół godziny sesji i skończy się sukcesem, bo Konrad nie planuje inaczej.²³

²³ Skończyło się sukcesem po czterdziestu trzech minutach, co było o trzynaście minut krócej niż Rafał szacował, bo Konrad tym razem wybrał pośrednika z trzeciej gry wstecz, z którym Arthur Harlow miał już ustaloną relację zaufania, co skróciło fazę negocjacyjną i wyeliminowało konieczność testów umiejętności społecznych — dziedziny, w której Arthur Harlow był statystycznie słaby i w której Konrad, grając go, był statystycznie słaby z pełną świadomością, co jest, zdaniem Rafała, wyrafinowaną formą odgrywania postaci i, zdaniem Konrada, wynikiem analizy karty postaci, a nie wyrafinowania.

Dokumentacja portowa leżała teraz na stole jako plik zadrukowanych kartek, które Rafał przygotował z precyzją wyrażającą miłość do gry w jedynym języku, w jakim Rafał ją wyrażał.²⁴

²⁴ Rafał Nowak spędzał przed każdą sesją średnio sześć godzin na przygotowaniu materiałów: rekwizytów, map, notatek, druków. Nikt go o to nie prosił. Nikt mu za to nie płacił. Robił to dlatego, że dla Rafała gra fabularna była formą tworzenia, a tworzenie wymagało rzemiosła, a rzemiosło wymagało czasu i uwagi. Sześć godzin tygodniowo przez pięć lat daje tysiąc pięćset sześćdziesiąt godzin materiałów do sesji, które po rozegraniu trafiały do pudeł na najwyższej półce regału, gdzie Rafał trzymał je nie dlatego, że planował do nich wrócić, ale dlatego że wyrzucenie czegoś, w co włożyło się tysiąc pięćset sześćdziesiąt godzin, jest rodzajem wyznania, na które nie był gotowy.

Arthur Harlow siedział w fikcyjnym nowojorskim biurze, fikcyjny rok 1993, i czytał dokumenty dotyczące fikcyjnego zegara, który od czterech miesięcy chodził wspak w każdym porcie na wschodnim wybrzeżu i w związku z którym zaginęło dwudziestu trzech dokerów, siedemnaście kont bankowych i jeden poseł stanowy, który zdążył złożyć doniesienie i nie zdążył go odebrać. Rafał czytał opis: — Zegar stoi w centralnym punkcie hali głównej, naprzeciwko wejścia. Jest wysoki na trzy metry, mahoniowy, z tarczą z kości słoniowej. Wskazówki poruszają się. Poruszają się płynnie, bez szarpnięć, z precyzją szwajcarskiego mechanizmu. — Rafał uniósł wzrok na chwilę, sprawdzając, czy wszyscy słuchają. Słuchali. — Poruszają się wstecz. Cofają godziny z tą samą pewnością, z jaką inne zegary je posuwają do przodu. Arthur patrzy na tarczę i rozumie, że zegarmistrz, który to zbudował, nie popełnił błędu.²⁵

²⁵ Rafał wymyślił ten zegar trzy tygodnie wcześniej o drugiej w nocy, kiedy sesja tej samej nocy skończyła się dwie godziny wcześniej niż planował i kiedy siedział przy biurku z kubkiem herbaty i poczuciem, że brakuje mu czegoś konkretnego, centralnego, czegoś na co wszyscy patrzą i co ma więcej znaczenia niż wygląda. Zegar który chodzi wspak pojawił się w notatniku jako szkic i zdanie: wie, że czas nie jest linią prostą. Rafał nie wiedział wtedy, że to zdanie jest prawdą. Nie w sensie metaforycznym. W sensie, który za kilka minut miał sprawić, że odłoży notatnik i powie Konradowi żeby nie wstawał zbyt szybko.

Konrad kiwnął się na krześle. Kiwnął się do tyłu, bo zawsze się kiwał przy tym stole, bo krzesło miało tylne nogi o milimetr krótsze niż przednie i kiwało się dokładnie tak jak Konrad lubił — o ten jeden centymetr, który daje poczucie równowagi na granicy jej braku, co jest subiektywnie przyjemnym miejscem do przebywania podczas długich sesji.²⁶

²⁶ Ten milimetr był znany Konradowi od drugiej sesji. Konrad zmierzył go. Dosłownie, z linijką, bo milimetr w tył nogi krzesła zmienia środek ciężkości w sposób, który przy wielogodzinnym siedzeniu ma znaczenie praktyczne, i Konrad chciał wiedzieć ile dokładnie. Wynik: jeden milimetr i trzy dziesiąte. Niebo, które ogląda ludzkie życia przez Symfonię jako ciągły strumień nut i fałszywych tonów, usłyszało w tym milimetrze i trzech dziesiątych coś, czego nie umiało od razu zakatalogować. Piekło usłyszało to samo i zakatalogowało pod kategorią: użyteczna słabość. Oboje się myliły. Niektóre rzeczy nie są słabościami ani tonami. Niektóre rzeczy są po prostu milimetrami.

Rafał mówił dalej: — Zegarmistrz wiedział, że czas nie płynie w jednym kierunku. Wiedział, że cofanie wskazówek to nie pomyłka, że — Konrad oparł się o centymetr za daleko. Krzesło przekroczyło punkt, którego nie powinno było przekroczyć. Było to zdarzenie trwające ułamek sekundy — dosłowny, fizyczny ułamek, który Konrad, będący sobą, zdążył zarejestrować jako błąd w planowaniu, nieprzewidziany, korekta niemożliwa — po czym tył głowy uderzył w kant regału stojącego dokładnie tam, gdzie zawsze stał, gdzie Konrad wiedział, że stoi, gdzie stał przez wszystkie poprzednie sesje i wszystkie poprzednie — ²⁷

²⁷ Kronos pracował w terenie od czasu, gdy terenu jako konceptu jeszcze nie było, i w ciągu tej pracy rozwinął dwa przekonania na temat okien. Pierwsze: okna zawsze wyglądają jak wypadki. Drugie: wypadki w odpowiednim miejscu, we właściwym czasie, z właściwym nośnikiem — nie są wypadkami. Milimetr i trzy dziesiąte w nodze krzesła. Zegarmistrz który buduje zegar na wspak. Czwartek, 21:23, Imielin, Warszawa. Konrad Mróz, dwadzieścia osiem lat, historyk, człowiek dla którego czas jest architekturą, a nie zasobem. Kronos ocenił to okno w czasie krótszym niż ułamek sekundy, który Konrad spędził na granicy między równowagą a jej brakiem. Potem wszedł. Precyzyjnie. Bez pośpiechu. Tak jak robi się rzeczy, gdy ma się na nie nieskończoność czasu i tylko ten jeden moment.

Cisza. Pół sekundy za długo. Rafał miał usta otwarte w połowie zdania. Kaśka patrzyła. Piotr patrzył. Marek miał w ręku kawałek pizzy i zapomniał go odłożyć. Konrad leżał na podłodze. Nikt nic nie mówił przez pół sekundy, która była o pół sekundy za długo na to, żeby być tylko chwilą ciszy, a za krótka, żeby być czymkolwiek innym.²⁸

²⁸ Cisza ma różne gęstości. Cisza po tym, jak ktoś powiedział coś nieodwracalnego — gęsta, ciepła, z dużą ilością tlenu. Cisza po tym, jak zgasło światło — cienka, nagła, z odruchem ręki szukającej włącznika. Cisza jaka zapadła w mieszkaniu Rafała Nowaka o 21:23 w czwartek była trzeciego rodzaju — tego, który pojawia się kiedy coś, co jest, nagle przestało być tym czym było, i pokój na ułamek sekundy wie o tym zanim ludzie w nim się zorientują. Kaśka, która spędziła dwa lata na pracy z ludźmi w kryzysie, rozpoznała tę ciszę instynktownie i zanim ktokolwiek się odezwał, wstała już z krzesła.

Potem Rafał powiedział: — Konrad. Nic. — Konrad, hej. Cisza z odcieniem, którego żadne z nich nie umiało nazwać — dopiero potem, osobno, każde we własnym czasie, próbowali znaleźć właściwe słowo i żadne nie było precyzyjne — jak gdyby powietrze w pokoju przez moment miało inną gęstość niż zwykle i przez ten moment oddychało się inaczej, a potem gęstość wróciła do normy i można było mieć wątpliwości, czy w ogóle to poczuli.²⁹

²⁹ Wszyscy poczuli. Piotr powiedział potem Markowi przy piwie, tydzień później, że to było jakby ktoś zmienił kanał i na chwilę leciał szum, co jest opisem technicznym człowieka technicznego dla doświadczenia, które nie jest techniczne. Marek powiedział, że wie o co chodzi i że mu się to przydarzyło raz na biwaku i że lepiej nie myśleć za dużo. Kaśka nikomu nic nie powiedziała, bo pracownik socjalny wie, że niektóre doświadczenia lepiej zostawić w szufladzie niż próbować je rozgryźć przy piwie. Rafał napisał o tym w notatniku i zamknął go. Nikt nie wrócił do tego tematu, bo to jest właśnie ta kategoria rzeczy, o których wie się, że rozmowa nie da odpowiedzi i tylko da mniej snu.

Konrad otworzył oczy. Rafał przykucnął przy nim z miną człowieka, który nie wie, czy się bać, czy oddychać. — Wszystko okay? To, co patrzyło teraz przez oczy Konrada Mroza, leżąc na podłodze mieszkania na Imielinie, miało w sobie spokój proporcjonalny do czasu, jaki spędziło w pracy — spokój kogoś, dla kogo chwila obecna jest zawsze tylko jednym punktem na bardzo długiej linii i kto wie, co jest przed nim i co jest za nim, nawet jeśli inni widzą tylko tę chwilę.³⁰

³⁰ Kronos — Arcydemon Losu, Książę Piekła, Słowo: Przeznaczenie, starszeństwo: nie do ustalenia przez żadne narzędzie które ludzie posiadają lub kiedykolwiek posiadać będą — spojrzał na sufit mieszkania Rafała Nowaka i stwierdził, że jest to sufit z pęknięciem w lewym rogu, że pęknięcie ma kształt zbliżony do greckiej litery delta, że mieszkanie ma siedemdziesiąt dwa metry kwadratowe i jest wynajmowane od 2021 roku, że czynsz jest płacony regularnie, i że regał naprzeciwko wejścia zawiera tysiąc dwieście czternaście figurek w różnym stopniu pomalowania. Kronos przeprowadził ten inwentarz w czasie, w którym Rafał przykucnął i zadał pytanie. Nie dlatego, że potrzebował tych informacji. Dlatego, że katalogowanie jest pierwszą czynnością. Zawsze. To jest zasada starsza od mieszkania, od Rafała, od Imielina i od Warszawy w jej aktualnej formie.

Spojrzało na regał. Na kartę postaci leżącą przy nodze krzesła. Arthur Harlow. Informatyk. Pisarz. Detektyw. Na zegarek na ścianie — 21:24 — i z powrotem na Rafała, który czekał na odpowiedź z cierpliwością człowieka, który zadał proste pytanie i zaczyna mieć wątpliwości, czy jest proste.³¹

³¹ Zegarek na ścianie chodził dokładnie. Kronos sprawdził to odruchowo, bo Kronos sprawdza każdy zegar w każdym pomieszczeniu, bo zegary są albo prawidłowe albo fałszywe i obie opcje są informacją. Zegarek na ścianie mieszkania Rafała Nowaka był prawidłowy co do sekundy. Kronos odnotował to z czymś, co u kogoś innego mogłoby być uznane za satysfakcję. Nie było. Kronos nie doświadcza satysfakcji z precyzji w sposób, który ludzie uznaliby za emocję. Doświadcza czegoś starszego — rozpoznania. Zegar chodzi. Czas płynie. Wszystko jest na swoim miejscu. Kronos jest na swoim miejscu. To jest wystarczające.

— Gramy dalej — powiedział Konrad. Głos był prawidłowy. Ton prawidłowy. Pauza przed zdaniem o ułamek sekundy dłuższa niż powinna — ale nikt przy stole nie mierzył pauz, bo to nie jest rzecz, którą się mierzy przy zwykłym stole sesji RPG w zwykły czwartkowy wieczór.³²

³² Kaśka zmierzyła. Nie zegarkiem — Kaśka nie mierzyła pauzy zegarkiem, bo Kaśka nie jest Konradem — ale tym rodzajem wewnętrznego zegara, który pracownicy socjalny wyrabiają przez lata pracy z ludźmi w miejscach, gdzie pauza ma znaczenie. Pauza była o jedną dziesiątą sekundy za długa. Kaśka zapamiętała tę jedną dziesiątą i nie powiedziała o niej nikomu, bo tydzień wcześniej usłyszała od koleżanki w pracy historię o kliencie, który po wypadku mówił normalnie, chodził normalnie i zachowywał się normalnie, i nikt nic nie zauważył przez trzy tygodnie, bo nikt nie mierzył pauz. Kaśka zmierzyła. I usiadła z powrotem, i patrzyła na Konrada przez resztę sesji z uwagą, która nie była niepokojem — jeszcze — ale była czymś, co spokojnie mogło się nim stać.

Rafał patrzył na niego przez sekundę. Potem usiadł. Wszyscy usiedli. — Więc — powiedział Rafał, znajdując miejsce w notatniku — zegarmistrz wiedział, że czas nie płynie w jednym kierunku. I grali dalej. Do końca sesji.³³

³³ Sesja skończyła się o 23:47. Arthur Harlow rozwiązał sprawę z sześćdziesięcioma dwoma punktami poczytalności — tyle samo ile miał na początku, bo Kronos nie traci poczytalności w sposób, który system mógłby zmierzyć, i ponieważ Arthur Harlow jest postacią Konrada, a Konrad jest teraz nośnikiem Kronosa, ta liczba pozostanie na karcie postaci jako sześćdziesiąt dwa przez następne sesje, ku rosnącemu zakłopotaniu Rafała, który nie będzie wiedział jak to wytłumaczyć mechaniką systemu i w końcu przestanie próbować. Zegarmistrz z fikcyjnego Nowego Jorku 1993 pozostał bez imienia. Rafał miał dla niego imię w notatniku, ale nie zdążył go powiedzieć, bo sesja skręciła inaczej niż planował. Imię było: Kronos. Rafał był dumny z tego wyboru. Nie wiedział, że w tym momencie było to mniej wybór niż opis.

Arthur Harlow rozwiązał sprawę. Kronos przy stole sesji RPG, w mieszkaniu na Imielinie, o 23:47 w czwartek, złożył kartę postaci równo wzdłuż linii zgięcia i odłożył ją na środek stołu z precyzją, która była precyzją Konrada Mroza — prawidłową, charakterystyczną, dokładnie taką jak zawsze. Rafał powiedział dobranoc. Kaśka powiedziała dobranoc. Piotr i Marek wzięli resztę pizzy, bo pizza się nie marnuje. Kronos włożył kurtkę, zawiązał sznurowadło — lewe, bo prawe trzymało się samo od tygodnia, i Konrad wiedział o tym, i Kronos wiedział teraz to co wiedział Konrad — i wyszedł na klatką schodową. Zatrzymał się. Na ścianie przy windzie wisiał zegar. Szkolny, okrągły, z czarną tarczą i białymi cyframi. Chodził. Chodził dokładnie. Kronos patrzył na niego przez czas wystarczający na zmierzenie wszystkiego co było do zmierzenia.³⁴

³⁴ Sześćdziesiąt sekund. Jedna pełna minuta. Wskazówka sekundowa przeszła pełne koło z precyzją, która nie budziła żadnych zastrzeżeń. Kronos odwrócił się od zegara i wszedł do windy. Warszawa czekała na dole — pięć pięter niżej, sześć minut pieszo do tramwaju, tramwaj cztery przystanki do domu, gdzie było łóżko Konrada Mroza i budzik nastawiony na 7:00. Kronos nastawił go na 6:58. Dwie minuty różnicy, wystarczające na pełne przebudzenie przed alarmem, bo przebudzenie przed alarmem jest lepsze niż przebudzenie przez alarm — Kronos wiedział to tak jak wie się rzeczy, które są prawdą niezależnie od stulecia. Winda zjechała na dół. Drzwi otworzyły się. Warszawa była na zewnątrz, głośna i niezorientowana i absolutnie nieprzygotowana. Szachownica miała już dwa pionki na planszy. Żaden z nich nie wiedział o drugim. To był właściwy moment na to, żeby zacząć grę, pod warunkiem że ktoś wiedział, że gra się już zaczęła. Kronos wiedział. Kronos zawsze wiedział. To było jego Słowo i jego przekleństwo i, nawiasem mówiąc, jego jedyna satysfakcja: wiedzieć kiedy. ROZDZIAŁ 5 — Kronos siada przy stole

Arthur Harlow rozwiązał sprawę o 23:47. Rafał zamknął notatnik z satysfakcją człowieka, który zaplanował scenariusz na sześć godzin i zmieścił się w czterech, co jest wynikiem rzadkim i godnym odnotowania przez każdego Mistrza Gry który kiedykolwiek patrzył jak gracze przez półtorej godziny dyskutują czy wchodzić przez okno czy drzwi i ostatecznie wchodzą przez oba jednocześnie.³⁵

³⁵ Cztery godziny to jest wynik, który w środowisku RPG jest uznawany albo za sukces planistyczny, albo za dowód, że gracze pominęli co najmniej jeden wątek poboczny. Rafał Nowak sprawdził notatnik po sesji i stwierdził, że pominięto dwa wątki poboczne i jeden easter egg ukryty w dokumentacji portowej, który miał odkryć się w trzecim akcie i którego teraz nikt nigdy nie zobaczy, bo sprawa była zamknięta i Arthur Harlow nie miał powodów wracać do portu. Rafał zaakceptował to z pokorą kogoś, kto prowadzi sesje od czterech lat i wie, że gracze zawsze idą inną drogą niż planowałeś, i że właśnie dlatego to jest interesujące, i że mimo to za każdym razem trochę boli.

Piotr zaczął zbierać kości do woreczka z precyzją człowieka który sortuje je według ścianek, bo Piotr zawsze sortował kości według ścianek i nikt nie pytał dlaczego, bo odpowiedź byłaby długa i miałaby w sobie więcej statystyki niż rozmowa o kościach powinna mieć. Kaśka wypiła ostatnią kawę, zimną już od godziny, bo Kaśka piła kawę niezależnie od temperatury, bo temperatura kawy była dla niej kwestią estetyczną, nie zasadniczą. Marek spał na kanapie. Marek zasypiał na sesjach od trzech lat i wszyscy dawno przyjęli to jako element scenografii — jak regał z figurkami i jak pęknięcie w suficie w kształcie litery delta, i jak fakt, że kubek z napisem Najlepszy MG na biurku Rafała był prezentem od Marka, który wyglądał jak żart ale nie był, bo Marek nie robił żartów w kwestiach istotnych.³⁶

³⁶ Marek Wojciechowski, dwadzieścia dziewięć lat, technik budowlany, zasypiał na sesjach nie z powodu nudy — co Rafał przez pierwszy rok interpretował jako recenzję scenariusza i przez który to rok napisał najlepsze materiały w swojej karierze Mistrza Gry, co jest przykładem pozytywnych konsekwencji błędnej interpretacji — ale dlatego, że sesje RPG były jedynym miejscem, gdzie Marek czuł się wystarczająco bezpiecznie, żeby zasnąć przy ludziach. Rafał odkrył to w roku drugim, przypadkowo, przy rozmowie o czymś innym. Nigdy o tym nie mówił. Nigdy nie przestał zostawiać dla Marka kanapy.

— Dobra sesja — powiedział Rafał. — Dobra sesja — przyznał Piotr. Coś przy stole, w ciele które nazywało się Konrad Mróz, kiwnęło głową z tempem i amplitudą kiwnięcia dokładnie zmapowanymi z pamięci ciała — Konrad kiwał głową dwa razy szybko przy aprobacie, jeden raz wolno przy zastrzeżeniach, i tutaj było: dwa razy, szybko. — Dobra sesja — powiedziało. Rafał spojrzał na nie przez chwilę.³⁷

³⁷ Ta chwila trwała sekundę i cztery dziesiąte. Rafał Nowak nie mierzył jej zegarkiem — Rafał mierzył rzeczy wzrokiem, bo historyk sztuki uczy się patrzeć zanim nauczy się interpretować, i Rafał był w patrzeniu bardzo dobry. Widział, że Konrad siedzi prawidłowo. Widział, że Konrad mówi prawidłowo. Widział, że Konrad jest Konradem we wszystkich mierzalnych aspektach. Widział też coś, na co nie miał nazwy — coś w tym jak Konrad trzymał kartę postaci, jak odłożył ją na stół: nie w stronę siebie, jak zawsze, ale na środek, symetrycznie, dwie centymetry od krawędzi. Konrad zawsze kładł kartę bliżej siebie. Zawsze. Rafał zanotował tę zmianę i powiedział sobie, że to zmęczenie. Zmęczenie jest dobrym wyjaśnieniem dla małych anomalii. Rafał przez następne dwa tygodnie będzie mówił sobie, że to zmęczenie.

— Słuchaj, ten upadek — powiedział Rafał, z tonem lekarza pierwszego kontaktu który zadaje pytanie i już zna odpowiedź, ale musi usłyszeć ją na głos. — Jak głowa? — Dobrze. — Serio? — Serio. Rafał nie wyglądał na przekonanego. Ale Rafał był człowiekiem, który szanował cudze serio, więc nie drążył. Powiedział żeby napisał jak dojedzie. Powiedział żeby uważał na schodach. Powiedział do zobaczenia za dwa tygodnie — i w tym zdaniu było wszystko, co Rafał umiał powiedzieć kiedy nie wiedział co powiedzieć: przyszłość, regularność, plan.³⁸

³⁸ Do zobaczenia za dwa tygodnie jest zdaniem, które mówi się ludziom kiedy się boi, że coś się zmieni i chce się udowodnić przez kontrakt czasowy, że się nie zmieni. Rafał powiedział to Konradowi po każdej sesji przez ostatnie cztery lata i za każdym razem spełniło się z dokładnością, której Rafał nigdy nie analizował, bo regularne spełnianie się planów jest normą, nie cudem. Kronos wiedział, że za dwa tygodnie Konrad wróci. Kronos wiedział to nie dlatego, że planował — choć planował — ale dlatego, że to był jego Arkusz i jego Termin i żaden z nich nie przewidywał zmian w harmonogramie sesji RPG na Imielinie, bo harmonogram sesji RPG na Imielinie był, w kosmicznej perspektywie Kronosa, rodzajem nici którą trzymało się w palcach, żeby nie zgubić miejsca na tkaninie.

Coś założyło kurtkę. Wzięło plecak. Wyszło.

Miasto nocą miało inną gęstość. Nie inny wygląd — ulice były te same, latarnie te same, bloki przy Bluszczańskiej takie same jak we wszystkich wspomnieniach ciała — ale coś w proporcjach było inne. Jakby skala była zachowana, ale materiał zmieniony: ta sama siatka ulic, inne nici. Nocna Warszawa na Imielinie pachniała asfaltem i wilgocią i czymś nieokreślonym, co jest zapachem każdego dużego miasta po północy — zmęczeniem zbiorowym, odkładanym przez cały dzień i wypuszczanym dopiero wtedy, gdy większość ludzi już śpi i nikt nie jest w stanie pilnować swoich emocji.³⁹

³⁹ Kronos chodził przez nocne miasta od czasu gdy nocne miasta były ogniskami i przestrzenią między ogniskami i wiedział, że każde miasto po północy jest innym miastem niż w dzień — nie tylko spokojniejszym czy ciemniejszym, ale strukturalnie różnym: inni ludzie na ulicach, inne motywacje, inne kierunki ruchu, inna grawitacja społeczna. Warszawa po północy na Imielinie była miastem donikąd — nie w sensie pejoratywnym, ale w sensie dosłownym: nikt na tej ulicy nie szedł do pracy, do sklepu, na spotkanie. Wszyscy szli do domu, co jest jedynym kierunkiem który nie wymaga uzasadnienia i który jest jednocześnie najstarszym kierunkiem ze wszystkich.

Coś szło na stację metra prawidłowo — krok, równowaga, tempo — bo pamięć mięśniowa ciała zawierała dokładnie tę trasę, odwierconą do stanu odruchu przez lata codziennego użytkowania. Nie trzeba było myśleć. Wystarczyło pozwolić ciału iść tam gdzie wiedziało, że iść ma. Na stacji były cztery osoby. Kobieta z walizką stała przy rozkładzie jazdy z miną kogoś, kto zna rozkład na pamięć, ale sprawdza go jako rytuał a nie informację. Mężczyzna z rowerem negocjował ze swoim rowerem dostęp do bramki w sposób, który wskazywał, że ta negocjacja odbywa się regularnie i żadna ze stron nie wyciągnęła z niej wniosków. Dwóch studentów w słuchawkach rozmawiało na migi przez szkło wiaty, żeby oszczędzić głos po wieczorze spędzonym w hałasie. Żadna z tych osób nie była interesująca w sensie operacyjnym. Żadna nie zwróciła uwagi.⁴⁰

⁴⁰ To jest obserwacja, którą Kronos robił automatycznie w każdym miejscu i o której dawno przestał myśleć jako o obserwacji, bo obserwowanie stało się stanem, a nie czynnością. Przez pierwsze tysiąc lat pracy w terenie Kronos aktywnie skanował otoczenie pod kątem zagrożeń, agentów Nieba i innych Demonów Książąt z nakładającymi się agendami. Przez następne kilkaset lat robił to z przyzwyczajenia. Teraz robił to tak jak człowiek oddycha — bez uwagi, automatycznie, jako tło dla wszystkiego innego. Kobieta z walizką: bez agend. Mężczyzna z rowerem: bez agend. Studenci: bez agend. Stacja metra Imielin, 00:01: czysta. Kronos odnotował to i zajął się czymś ważniejszym.

Metro przyjechało o 00:03. Wagon prawie pusty — plastikowe siedzenia w kolorze, który ktoś w miejskiej pracowni projektowej zaproponował jako pomarańcz z charakterem, a który w praktyce wyglądał jak wynik kompromisu między entuzjazmem a budżetem, co jest dokładnie tym czym był. Miejsca przy oknie, rząd środkowy — nie rząd czwarty od tyłu, bo to nie był Nog, i to jest szczegół który ma znaczenie.⁴¹

⁴¹ Nog i Kronos nigdy nie spotkali się twarzą w twarz. Znali o sobie tyle, co każdy agent operacyjny wie o agentach z innych frakcji: imię, Słowo, ogólna reputacja, kilka historii z terenu krążących po obu stronach jako przestrogi albo jako rozrywka, zależnie od tego po której stronie się słuchało. Nog wybierał rząd czwarty od tyłu. Kronos wybierał rząd środkowy. Oboje mieli swoje powody i żadne z nich nie było przypadkowe. W tej chwili oboje byli w Warszawie, w nośnikach, z tygodniem lub dwoma przed sobą, i żadne z nich nie wiedziało o tym drugim. Szachownica miała dwa pionki na planszy i wstrzymała oddech, bo pierwsza interakcja jest zawsze najbardziej nieobliczalna. Szachownica — nawiasem mówiąc — nie oddychała, bo jest metaforą. Ale gdyby oddychała, to wstrzymałaby.

Coś usiadło i zaczęło od początku. Dysk twardy, pomyślało. Czyjś dysk twardy, pożyczony bez pytania, załadowany cudzym systemem operacyjnym. Konrad Mróz. Dwadzieścia trzy lata. Imielin, Warszawa. Syn Elżbiety i Krzysztofa, oboje żywi, oboje w tym samym mieszkaniu od trzydziestu jeden lat, bo tata Krzysztof mawiał, że przeprowadzka jest dla ludzi, którzy nie potrafią urządzić sobie miejsca, co było filozofią życiową z gatunku tych, które trzymają się głównie przez bezwładność i które są albo głęboką mądrością albo kapitulacją, zależnie od dnia.⁴²

⁴² Krzysztof Mróz, pięćdziesiąt osiem lat, elektryk, trzydzieści jeden lat w tym samym mieszkaniu, dwadzieścia siedem lat w tej samej pracy, od dziewiętnastu lat ten sam model mercedesa kupowany co siedem lat jak zegarek szwajcarski, który Krzysztof Mróz skwitowałby stwierdzeniem że to dobry samochód. To jest człowiek, który wybudował swoje życie raz, sprawdził że stoi i od tamtej pory zajmuje się go użytkowaniem, nie przebudową. Kronos — Arcydemon Czasu, który widział cywilizacje wznoszące się i upadające z perspektywy kogoś kto czeka aż skończy się turnus — miał dla takich ludzi szacunek, który nie był wyższy ani niższy od szacunku dla innych. Był inny. Krzysztof Mróz i Kronos mieli wspólne to, że oboje wiedzieli, że czas płynie i że nie zawsze jest sens mu przeszkadzać.

Szkoła podstawowa, liceum ogólnokształcące z profilem matematyczno-fizycznym, studia informatyczne na Politechnice Warszawskiej, rok trzeci z tendencją do zaliczania egzaminów w pierwszym terminie i chodzenia na wykłady kiedy prowadzący mówił coś, czego nie było w skrypcie. Zainteresowania. Coś przewinęło zawartość telefonu, zakładki w przeglądarce, pliki na dysku, wiadomości w aplikacjach — katalog człowieka skompresowany do formatu, który czytało się jak biografię pisaną przez przedmioty i wybory, bo to jest najszczerszy rodzaj biografii, ten który nie ma świadomości że jest czytany.⁴³

⁴³ Konrad Mróz miał trzydzieści siedem pomalowanych figurek, czternaście w połowie i dziewięć nietkniętych. Ta proporcja jest dokumentem psychologicznym: człowiek który kończy ponad połowę tego, co zaczyna, ale nie wszystko — nie z lenistwa, ale z selekcji, bo nie każda figurka zasługuje na pełne wykończenie według standardów, które wyrabiają się przez trzydzieści siedem skończonych. Czternaście w połowie to są figurki czekające na chwilę, kiedy będzie wiadomo jak. Dziewięć nietkniętych to są figurki kupione w przekonaniu, że się będzie wiedziało, i których nie tknie się być może nigdy. Kronos przeczytał tę proporcję jako portret i zanotował: nośnik ma standardy. To jest rzadkie i użyteczne.

Coś zatrzymało się na teorii strun. Zakładki w przeglądarce — czterdzieści trzy, rozłożone między fizykę teoretyczną, historię matematyki i dwa archiwa komiksowe, co jest rozkładem zainteresowań, który wyjaśniał Konrada lepiej niż jakikolwiek formularz. Dwa zaczęte artykuły w edytorze tekstu: jeden o topologii przestrzeni Calabiego-Yau, jeden o związku teorii superstrun z filozofią preegzystencji Leibniza. Sześć wypożyczonych książek z biblioteki, z czego cztery z zaznaczonymi fragmentami i jedna — Elegant Universe Briana Greene’a w polskim tłumaczeniu — z notatkami na marginesach tak gęstymi, że marginesy przestały istnieć jako pojęcie. Coś otworzyło tę książkę. Margines strony sto czternaście. Odręczne: Przestrzeń nie jest pojemnikiem. Przestrzeń jest właściwością. Zmień właściwość, zmień drogę. Droga nie jest tym, co wybierasz — jest tym, co jest możliwe przy danej geometrii. Poniżej, innym piórem, inny atrament, pewnie inny dzień: co jeśli czas jest taki sam? Kronos przeczytał to zdanie dwa razy.⁴⁴

⁴⁴ W ciągu swojej pracy w terenie Kronos przeczytał pytanie co jeśli czas jest taki sam? w różnych językach, różnych epokach i różnych formach — jako pytanie filozoficzne, jako hipotezę naukową, jako modlitwę, jako przekleństwo. Pytanie to pojawiało się w umysłach ludzkich z regularnością sugerującą, że jest pytaniem które Symfonia wpisuje w gatunek jako wyposażenie standardowe, bo ludzie muszą je zadać zanim mogą przestać. W przypadku Konrada Mroza, rok trzeci informatyki na Politechnice Warszawskiej, pytanie miało formę marginesu w książce popularnonaukowej i było zadane bez świadków innym atramentem w inny dzień. To jest forma najszczerszej filozofii: kiedy nikt nie patrzy i kiedy atrament jest inny, bo atrament z poprzedniego wieczoru się skończył i wstało się rano z pytaniem, które czekało.

Coś poczuło coś, co nie było emocją — bo emocje to ludzki wynalazek, przydatny jak większość ludzkich wynalazków i równie trudny do zdeprecjonowania po wieloletnim użytkowaniu — ale było czymś od emocji starszym i od emocji dokładniejszym. Rozpoznaniem. Przyciąganiem. Odgłosem w języku, który znało się przed słowami. Wie, pomyślało. Nie wszystko. Ale wie kierunek. Milczenie z zewnątrz — nie cisza, bo cisza jest brakiem dźwięku, a milczenie Kronosa było obecnością, konkretną, gęstą, pełną treści którą czytało się jak nuty, bo Kronos nigdy nie mówił wprost, bo Kronos był Arcydiabłem Czasu i bezpośrednia komunikacja była dla istot, które muszą mówić żeby myśleć, a Kronos myślał w wymiarach, gdzie słowa są uproszczeniem — milczenie powiedziało coś. Powiedziało: *Użyteczne.*⁴⁵

⁴⁵ Użyteczne jest słowem, którego Kronos używał do opisu nośników od początku swojej pracy w terenie, bo nośnik jest narzędziem i narzędzia ocenia się przez użyteczność, tak jak ocenia się klucz przez to czy pasuje do zamka, a nie przez to czy jest ładny. Tym razem jednak Kronos powiedział użyteczne z odcieniem, który nie był częścią standardowego słownika operacyjnego. Odcień ten brzmiał jak — gdyby trzeba było tłumaczyć na ludzki — interesujące. Kronos nie powiedział interesujące, bo interesujące jest kategorią estetyczną, a Kronos nie używał kategorii estetycznych w raportach. Ale odcień był. Wagon metra przejechał przez tunel stacji Pole Mokotowskie z charakterystycznym łoskotem i Kronos zanotował odcień w miejscu w notatniku zarezerwowanym dla rzeczy, które wróci zbadać gdy będzie ku temu okazja.

Wagon przejechał przez tunel. Coś wyjęło telefon, otworzyło notatnik — nie ten papierowy w plecaku, bo to jest nośnik Konrada, nie Kronosa, a Kronos zachowuje swoje notatki osobno — i napisało: Wrzesień 2025, czwartek, 00:07. Ciało: Konrad Mróz, 23 l., Imielin. Trafienie: regał, kark, ułamek sekundy. Czas nieświadomości: ok. 0,3 s — poniżej progu obserwacji zewnętrznej. Sesja dokończona bez incydentów identyfikacyjnych. Powrót do domu: w toku. Zatrzymało się. Notatki z pamięci ciała: informatyka, RPG, teoria strun. Ocena: Milczenie z zewnątrz — odcień gęstszy, z czymś co w ludzkim języku brzmiałoby jak niecierpliwość, ale nie było niecierpliwością, bo Kronos nie był niecierpliwy, Kronos był precyzyjny, a precyzja wymagała działania dokładnie wtedy, kiedy trzeba, nie wcześniej, nie z zamiarem wywołania efektu demonstracyjnego — milczenie powiedziało jedno słowo. Tydzień. Coś dopisało: Termin: tydzień. Cel: nieznany. Metodologia: do ustalenia. Kronos milczy. Zastanowiło się przez chwilę. Dopisało: *Standardy.*⁴⁶

⁴⁶ Standardy. Jedno słowo, które w ustach Arcydemona Czasu znaczyło tyle, co długi monolog w ustach kogokolwiek innego. Kronos działał według standardów własnych, nienegocjowalnych i niezgłoszonych żadnemu przełożonemu, bo Kronos nie miał przełożonych w sensie operacyjnym — miał Lucyfera, ale Lucyfer i Kronos nie rozmawiali od 1887 roku, kiedy to Kronos powiedział coś o Planie, a Lucyfer odpowiedział coś o Standardach, i oboje zdecydowali, że pauza jest właściwsza niż kontynuacja. Standardy Kronosa obejmowały między innymi: nie szkodzić nośnikowi ponad konieczność, nie ingerować w relacje nośnika bez wyraźnej potrzeby operacyjnej, nie pić kawy z ekspresu kapsułkowego bo to jest kawa z ekspresu kapsułkowego. Ten ostatni standard nie był operacyjny. Był osobisty. Kronos miał kilka takich.

Mieszkanie na Imielinie było na trzecim piętrze, klatka B, drzwi z mosiężną ósemką, która odkręcała się od lat i była przykręcana z powrotem w cyklu miesięcznym z dokładnością zegara szwajcarskiego.⁴⁷

⁴⁷ Kronos przez chwilę rozważył dokręcenie ósemki raz na zawsze. Miał do dyspozycji śrubokręt z zestawu narzędzi Krzysztofa Mroza przechowanego w szafie pod korytarzem, czas i umiejętności. Zdecydował że nie. Ósemka odkręcała się od lat i odkręcanie jej było częścią rytmu tego mieszkania — mama naklejała ogłoszenie na drzwiach wejściowych raz na jakiś czas z prośbą żeby ktoś nie odkręcał, tata Krzysztof dokręcał ją w pierwszą niedzielę miesiąca między kawą a obiadem, Konrad mijał ją codziennie nie zwracając uwagi. Jeśli ósemka przestałaby się odkręcać, ten rytm by zniknął, a rytm jest niewidocznym klejem który trzyma razem rzeczy pozornie niezwiązane. Kronos zostawił ósemkę. Kronos rozumiał kleje.

Mama powiedziała coś z sypialni: — To ty, Konradku? — Ja — odparło coś, wyciągając z pamięci ciała właściwy ton: zmęczony, ciepły, z tą konkretną barwą jaką ma głos dwudziestolatka wracającego do domu po nocy z ludźmi, których lubi. — Jak sesja? — Dobrze. Śpij. — Jedz coś, w lodówce jest zupa. — Dobranoc, mamo. Mama powiedziała dobranoc z tonem kogoś, kto sprawdził że dziecko wróciło i może teraz spać bez rezerwowej części mózgu na czuwaniu — bo matki śpią inaczej kiedy wszystkie dzieci są w domu i Elżbieta Mróz, która spała z rezerwową częścią mózgu na czuwaniu od 1994 roku, zasłużyła na pełen odpoczynek.⁴⁸

⁴⁸ Tata Krzysztof nie powiedział nic, bo tata Krzysztof spał twardo od 22:00 i mógłby przez to przespać koniec świata, co było zaletą w kontekście codziennego życia i umiarkowaną wadą w kontekście końca świata, który jak dotąd nie nastąpił, ale jest w planach obu frakcji jako cel długoterminowy, choć obie frakcje mają różne zdanie co do harmonogramu i szczegółów proceduralnych. Kronos miał własne zdanie na temat końca świata, ale nie wyrażał go w towarzystwie, bo opinia Arcydemona Czasu o końcu czasu jest rodzajem konfliktu interesów, który trudno wyjaśnić bez komentarza.

Coś weszło do pokoju. Pokój był taki, jak powinien być pokój kogoś, kto mieszka w nim od urodzenia i nigdy nie zdecydował kiedy skończyć go urządzać: plakat Atari nad łóżkiem — stary, z lat dziewięćdziesiątych, krawędzie pożółkłe, logotyp ze strzałkami, typ grafiki który był ikoną zanim ikony stały się ikonami — regał z książkami i figurkami, biurko z monitorem, fotel obrotowy z nadmiernie wyeksploatowanym oparciem. Na ścianie przy oknie kartka z równaniem. Coś podeszło do kartki i przeczytało ją uważnie.⁴⁹

⁴⁹ Równanie na kartce było próbą sformułowania przez Konrada Mroza matematycznej relacji między lokalną geometrią czasoprzestrzeni a percepcją subiektywną czasu przez obserwatora wewnętrznego. Było błędne w czterech miejscach, co Kronos stwierdził po dwóch sekundach. Było też jednocześnie interesujące w jednym miejscu — w marginesowym dopisku ołówkiem, mniejszym pismem, jakby dodanym w pośpiechu: co jeśli percepcja jest właściwością geometrii, nie jej błędem? Kronos stał przy kartce przez dłużej niż potrzebował. W jego własnym notatniku, w tym który prowadził od 1743 roku, było zdanie bardzo podobne, zapisane w języku, który nie był polskim ani żadnym ludzkim językiem, ale które miało ten sam kierunek. Konrad Mróz doszedł do tej samej myśli przez fizykę teoretyczną i popularnonaukową książkę z zaznaczonymi marginesami. Kronos zastanawiał się przez chwilę, czy to jest przypadek. Potem przypomniał sobie, że jest Arcydiabłem Czasu i że w jego zakresie obowiązków nie mieszczą się przypadki.

Coś położyło się na łóżku. Nie rozebrało się. Nie zasnęło. Leżało z oczami otwartymi na sufit i robiło to, czego nie można było nie robić: katalogowało spokojnie, bez pośpiechu, bo noc była długa i ciało jej nie potrzebowało, a myślenie nie wymagało zamkniętych oczu.⁵⁰

⁵⁰ Ludzie śpią z kilku powodów fizjologicznych i jednego filozoficznego. Powody fizjologiczne to: konsolidacja pamięci, regeneracja tkanek, regulacja hormonalna. Powód filozoficzny to: przerwa. Mózg ludzki potrzebuje przerwy od bycia sobą, bo bycie sobą przez dwadzieścia cztery godziny jest wyczerpujące w sposób, którego żadna fizjologia nie wyczerpuje w pełni. Kronos nie potrzebował przerwy od bycia sobą. Kronos był sobą od zawsze i planował być sobą nadal, bez przerw, bez konsolidacji, bez regeneracji w sensie sennym. Ciało potrzebowało jednak snu, bo inaczej następnego dnia będzie wyglądało na wypoczęte w sposób statystycznie rzadki dla człowieka który wrócił po północy, co jest anomalią którą Rafał — gdyby to zobaczył — zmierzyłby wzrokiem i zapamiętał. Kronos nastawił budzik na 6:58 i zamknął oczy. Ale nie spał. Myślał. Różnica jest subtelna z zewnątrz i absolutna w środku.

Elżbieta Mróz zaglądała przez uchylone drzwi o 7:30, jak zawsze. Konrad leżał na łóżku. Oczy otwarte. — Konradku? — Dzień dobry — powiedziało coś z barwą głosu zmapowaną na: właśnie się obudziłem, wszystko dobrze, nie ma powodów do niepokoju. — Spałeś? Chwila — dokładnie taka długość, jaka jest właściwa dla pytania o sen kiedy sen był niespokojny. — Myślałem. Mama miała minę, z którą Konrad — poprzedni Konrad, ten który skończył się przy regale — musiał spotykać się regularnie: zmęczenie z gatunku ten chłopak zawsze coś myśli i nigdy nie wiadomo co, które gromadzi się latami jak procent składany i które jest, zdaniem każdej matki tego rodzaju syna, równocześnie źródłem dumy i nieustającej, nieproduktywnej troski.⁵¹

⁵¹ Elżbieta Mróz od dwudziestu trzech lat wiedziała, że jej syn jest inny, i od dwudziestu trzech lat nie wiedziała dokładnie jak. Wiedziała, że jest precyzyjny. Wiedziała, że jest dobry. Wiedziała, że kiedy Konrad mówi, że myślał, to nie jest wymówka tylko opis. Nie wiedziała — i nie mogła wiedzieć, i nikt nie mógłby jej powiedzieć w sposób, który miałby sens — że tym razem kiedy mówił, że myślał, to były dwie istności na jednym oddechu: wspomnienie syna, który zawsze myślał, i coś znacznie starszego, które myślało w tym samym kierunku od znacznie dłużej. Mama powiedziała zupa w lodówce i zamknęła drzwi, bo to jest jedyna forma troski, która nie wymaga wyjaśnienia i której nikt nigdy nie odmawia.

— Zupa w lodówce — powiedziała. — Wiem. Dziękuję. Drzwi się zamknęły. Coś patrzyło na plakat Atari przez długą, spokojną chwilę — logotyp, strzałki, żółknące krawędzie, ikona epoki którą Kronos pamiętał jak się pamięta rzeczy bliskie: niedawno, wyraźnie, z poczuciem że to było wczoraj, choć nie było.⁵²

⁵² Atari zostało założone w 1972 roku, co w skali Kronosa jest niedawno w sensie dosłownym, nie metaforycznym. Kronos pamiętał rok 1972 z tej perspektywy co Konrad pamięta środę — wyraźnie, z konkretnymi szczegółami, z poczuciem, że to była całkiem dobra środa. Atari upadło, wróciło, zmieniło się i zostało ikoną bez produktów, co jest ścieżką kariery, którą Kronos rozpoznawał. Przetrwanie bez aktywnej obecności jest rodzajem istnienia, które Kronos rozumiał lepiej niż chciał przyznać. Plakat wisiał od co najmniej piętnastu lat. Wisiał dalej. Niektóre rzeczy trwają po prostu dlatego, że nikt nie znalazł powodu żeby je zdejmować, i to jest, w kosmicznej perspektywie, jeden z lepszych powodów trwania.

Coś otworzyło notatnik w telefonie i dopisało pod wcześniejszymi notatkami: Noc 25/26.09.2025. Przegląd zasobów zakończony. Wspomnienia: dostępne, struktura: nienaruszona. Nawyki: dostępne, kalibracja: w toku. Relacje: zmapowane — priorytety ustalone. Teoria strun: priorytet do weryfikacji — hipoteza własna w marginesie kartki przy oknie zgodna z kierunkiem notatnika 18, str. 247. Implikacje: do zbadania. Zatrzymało się. Cel operacyjny: tydzień — termin bez treści. Milczenie z zewnątrz było teraz inne — spokojniejsze, odleglejsze, z konkretnym odcieniem, który w ludzkim języku brzmiałby jak sam wymyśl, po to ci tu jestem, ale nie był tym zdaniem, bo Kronos nie mówił zdaniami kiedy milczenie wystarczyło. Kronos milczał. Ze standardami.⁵³

⁵³ Ze standardami to znaczy: nie oczekuj że ci powiem wszystko bo to jest twoja praca, nie moja. Kronos delegował od zawsze, bo zarządzanie losem na poziomie makro wymaga agentów terenowych, a agenci terenowi działają lepiej kiedy nie są mikromanagowani przez Arcydemona który wie koniec zanim zaczął się środek. To jest zasada zarządzania tak stara jak zarządzanie i tak rzadko stosowana jak większość starych zasad zarządzania. Nog, gdyby wiedział, że Kronos jest w Warszawie, wyraziłby na temat tej zasady konkretną opinię, bo Nog miał konkretne opinie na temat wszystkiego co dotyczyło pracy w terenie. Kronos nie poinformował Noga o swojej obecności, bo Kronos i Nog nie komunikowali się bezpośrednio od incydentu w Pradze 1612, o którym oboje mieli różne wersje i żadne nie zamierzało ich uzgadniać.

Coś dopisało ostatnią linię: Arkusz otwarty. Wymaga dalszej analizy. Priorytet: teoria strun — weryfikacja hipotezy marginesowej. Priorytet: Rafał — obserwacja pod kątem percepcji anomalii. Priorytet: kontakty nośnika — mapowanie do ukończenia. Kronos milczy. Zamknęło notatnik. Za oknem Imielin budził się do wtorku. Autobus linii 139 — rozkład: 7:32, rzeczywistość: 7:34, różnica dwie minuty, wynik akceptowalny dla nikogo kto czeka na mrozie i całkowicie akceptowalny dla wszystkich pozostałych, co jest dystrybucją akceptacji charakterystyczną dla komunikacji miejskiej i dla życia w ogóle. Piekarnia przy Karczunkowskiej otwierała o siódmej trzydzieści z zapachem, który szedł przez okno i przez który Konrad — poprzedni Konrad — zawsze wiedział jaka jest godzina bez patrzenia na zegarek. Sąsiad z czwartego piętra wyszedł o 7:45 i zamknął drzwi z siłą proporcjonalną do niezadowolenia z poniedziałku, które przenosiło się na wtorek przez prosty mechanizm nawyku, bo poniedziałek i wtorek są połączone snem i sen jest złym izolatorem dla niezadowolenia.⁵⁴

⁵⁴ Kronos zanotował sąsiada z czwartego piętra jako element rytmu kamienicy. Rytm kamienicy jest informacją: kiedy ktoś z niego wypadnie, będzie widać. Kiedy Kronos z niego wypadnie — bo wypadnie, bo zawsze coś jest o ułamek sekundy nie tak, bo doskonały kamuflaż jest statystycznie niemożliwy przy wielotygodniowym pobycie w nośniku — rytm kamienicy to pokaże. Kronos zaplanował w związku z tym strategię minimalnej obecności: wychodzić i wracać w godzinach zgodnych ze wzorcem, mówić rodzicom tyle ile Konrad mówił, być tyle ile Konrad bywał. Jedna anomalia kamienicy to jest szum. Dwie anomalie to jest sygnał. Kronos nie planował być sygnałem.

Coś wstało. Poszło do łazienki. Umyło twarz zimną wodą, bo tak robił zawsze Konrad, bo zimna woda rano była — zdaniem wspomnień ciała — jedyną rzeczą, która działa od razu bez czekania i bez konieczności robieniaczegokolwiek innego najpierw. Spojrzało w lustro. Twarz Konrada Mroza patrzyła z powrotem: dwadzieścia trzy lata, ciemne włosy rozczochrane z nocy spędzonej bez właściwego snu, linia szczęki nieogolona od trzech dni — taka sama jak zawsze, bo Konrad golił się co cztery dni z precyzją, która była w połowie przyzwyczajeniem, a w połowie eksperymentem dotyczącym optymalnego cyklu, i której wynik wynosił: cztery dni, co Konrad traktował nie jako estetykę, ale jako dane. Coś patrzyło w lustro przez dłużej niż potrzebowało.⁵⁵

⁵⁵ Lustra są narzędziem szczególnym dla kogoś kto zajmuje nośnik. Lustro pokazuje nośnik. Lustro nie pokazuje Kronosa. Kronos patrząc w lustro widzi twarz Konrada Mroza i wie, że to jest twarz Konrada Mroza, i wie, że za tą twarzą jest on, i wie, że tego rozróżnienia nie widzi żadne lustro na świecie, bo lustra pokazują powierzchnię, a Kronos jest czymś, co nie ma powierzchni. To jest stan, który jest neutralny operacyjnie i który mimo to, przez chwilę, co cztery tygodnie, co rok, co kilkadziesiąt lat — zależnie od długości pobytu w nośniku — przestaje być neutralny i staje się pytaniem. Pytanie brzmi zawsze tak samo i Kronos nigdy na nie nie odpowiada, bo odpowiedź zmieniałaby coś, czego Kronos nie zamierza zmieniać. Twarz Konrada Mroza patrzyła z lustra. Kronos patrzył z powrotem. Oboje czekali, aż drugi mrugnie.

Potem wyszło z łazienki. Miało tydzień, puste pole w kolumnie cel operacyjny i teorię strun na ścianie przy oknie z marginesem który szedł w tym samym kierunku co notatnik numer osiemnaście, strona dwieście czterdzieści siedem. Kronos milczał. Zawsze milczał. Pytanie było wyłącznie o odcień tego milczenia — bo milczenie Kronosa jest językiem i każdy odcień znaczy coś innego, i żeby go czytać trzeba było słuchać nim samym, a nie słowami, a nikt w Warszawie wtorku 26 września 2025 roku nie słuchał w ten sposób. Nikt, z jednym możliwym wyjątkiem, o którym Kronos nie wiedział jeszcze, że istnieje. Na Bluszczańskiej, w mieszkaniu na trzecim piętrze, klatka B, ktoś zjadł zupę z lodówki. Była dobra. Elżbieta Mróz gotowała zupę co wtorek od trzydziestu lat i miała w tym rękę, której nie da się opisać przepisem, tylko powtarzaniem — tę samą marchewkę, ten sam liść laurowy, ten sam czas na wolnym ogniu, który był nie za długi i nie za krótki, ale dokładnie taki jak trzeba, bo niektóre rzeczy uczą się przez lata i potem po prostu wiedzą.⁵⁶

*⁵⁶ Kronos zjadł zupę do końca. To nie był gest operacyjny. Zupa była dobra i Kronos — Arcydemon Losu, Książę Piekła, Słowo: Przeznaczenie, wiek: nieoznaczony — miał standardy. Jeden z nich, ten nieoperacyjny, brzmiał mniej więcej tak: kiedy ktoś gotuje zupę z liściem laurowym i marchewką i wolnym ogniem przez odpowiednią ilość czasu, je się ją do końca

Wojna o Ziemię X: Piekło zamarzło

ROZDZIAŁ 4 — Konrad przed Bitwą

Konrad Mróz nigdy się nie spóźniał.

Nie dlatego, że był szczególnie zdyscyplinowany — choć był. Nie dlatego, że cenił cudzy czas — choć cenił. Dlatego, że spóźnienie oznaczało dla niego konkretny, policzalny błąd w planowaniu, a błędy w planowaniu były rodzajem osobistej zniewagi, którą kierował pod własnym adresem z powagą, której inni ludzie używali do spraw obiektywnie poważniejszych.⁴³

⁴³ Jest pewna kategoria ludzi, dla których czas jest nie tyle zasobem co architekturą — czymś, w czym się mieszka, a nie czymś, co się zużywa. Konrad Mróz należał do tej kategorii od urodzenia i wyrażał to w sposób, który jego matka opisywała jako „trochę za bardzo”, jego znajomi jako „charakterystyczny”, a Rafał jako „nieludzki, ale użyteczny”. Żadne z tych określeń nie było precyzyjne. Precyzyjne byłoby powiedzenie, że Konrad Mróz traktował czas jak język — i mówił nim bez akcentu.

Dotarł na sesję w czwartek o 19:00.

Dokładnie o 19:00.

Nie o 18:59, bo to jest demonstracja, nie punktualność.⁴⁴

⁴⁴ Różnica między 18:59 a 19:00 jest dla większości ludzi różnicą jednej minuty. Dla Konrada była różnicą między komunikatem jestem gotowy od dawna i chcę żebyś to wiedział a komunikatem jestem gotowy kiedy powiedziałem że będę. Pierwsze jest egotyczne. Drugie jest precyzyjne. Konrad przez całe życie preferował precyzję, co jest pozycją etyczną, którą trudno zakwestionować i z którą niezwykle trudno mieszkać w promieniu pięciu metrów. Jego współlokator z akademika przez dwa lata wyrobił nawyk patrzenia na zegarek za każdym razem, gdy Konrad wchodził do pokoju. Nawyk pozostał mu przez następnych siedem lat.

Mistrz Gry — Rafał, dwadzieścia osiem lat, historyk sztuki z zamiłowania i administrator baz danych z konieczności, właściciel mieszkania na Imielinie i najlepszego regału na figurki w promieniu pięciu przecznic — otworzył mu drzwi ze wzrokiem człowieka w połowie myśli.

— Jesteś — powiedział Rafał.

— Byłem umówiony na 19:00 — odparł Konrad.

— Jest 19:00.

— Tak.

Rafał przyglądał mu się przez chwilę.

— Dlaczego to jest za każdym razem niepokojące?

— Bo reszta się spóźnia.

— Reszta jest ludzka.

— Też jestem ludzki.

Rafał wpuścił go bez dalszego komentarza, co było rodzajem akceptacji, z którą Konrad działał od lat.⁴⁵

⁴⁵ Rafał Nowak i Konrad Mróz znali się od pięciu lat, od wspólnego seminarium na historii, które oboje zaliczyli z oceną celującą w sposób wzajemnie sprzeczny: Rafał przez erudycję i narrację, Konrad przez strukturę i dokumentację. Prowadząca seminarium napisała w recenzji końcowej, że są to dwa różne sposoby rozumienia historii i że oba są równie wartościowe. Konrad przeczytał to jako komplement. Rafał przeczytał to jako dyplomację. Oboje mieli rację, co było standardowym wynikiem każdej ich rozmowy.

Przy stole siedzieli już Piotr — trzydzieści jeden lat, programista, do sesji podchodził z tą samą miną co do dużych wdrożeń: skupienie, plan, lista rzeczy do zrobienia — i Kaśka, która grała w RPG od liceum i miała w tym więcej doświadczenia niż ktokolwiek przy tym stole, co wyrażała głównie milczeniem, bo milczenie jest formą komunikacji dla ludzi, którzy wiedzą wystarczająco dużo, żeby nie musieć tego udowadniać.⁴⁶

⁴⁶ Kaśka Wiśniewska, dwadzieścia siedem lat, pracownik socjalny, grała w RPG od piętnastego roku życia z przerwą na dwa lata, kiedy grała tylko sporadycznie, i z powrotem do regularności po tym jak jeden bardzo trudny rok w pracy pokazał jej, że fikcja jest terapią, tylko z kośćmi i z pizzą. Rafał wiedział o tym. Reszta nie wiedziała i nie pytała. Kaśka milczała przy stole nie dlatego, że nie miała nic do powiedzenia. Milczała dlatego, że przy stole sesji RPG słuchanie jest formą grania, a ona grała od dawna i dobrze.

Marek przyszedł o 19:11 z pizzą i przeprosinami w kolejności odwrotnej do właściwej.

Konrad siedział już przy stole z kartą postaci.

Jego postać nazywała się Arthur Harlow, informatyk i pisarz amatorski, Nowy Jork 1993, wciągnięty w śledztwo dotyczące serii tajemniczych zaginięć w dzielnicy portowej. Konrad grał go od trzech miesięcy z tą samą konsekwencją, z jaką podchodził do wszystkiego: jeśli Arthur Harlow był informatykiem, to Arthur Harlow myślał jak informatyk — procedury, weryfikacja, hipoteza, test, wynik, kolejna hipoteza. Rafał jako Mistrz Gry twierdził, że jest to najbardziej irytujący i jednocześnie najskuteczniejszy sposób grania w Zew Cthulhu, bo system jest zaprojektowany tak, żeby gracze tracili zmysły, a Konrad tracił je metodycznie i z notatkami.⁴⁷

⁴⁷ Zew Cthulhu jest grą fabularną opartą na twórczości H.P. Lovecrafta, której głównym mechaniką jest stopniowa utrata poczytalności w kontakcie z kosmicznym horrorem przekraczającym ludzkie rozumienie. System zakłada, że gracze będą systematycznie zbliżać się do szaleństwa i że jest to naturalna i pożądana część narracji. Arthur Harlow miał po trzech miesiącach sześćdziesiąt dwa punkty poczytalności na sto możliwych, co było wynikiem statystycznie niemożliwym dla postaci jego doświadczenia. Rafał sprawdził tę wartość po każdej sesji i za każdym razem ją potwierdzał z miną kogoś, kto wie, że nie ma powodów, żeby coś zmieniać, i że właśnie to go niepokoi.

— Zaczynamy — powiedział Rafał, kiedy pizza wylądowała na stole i wszyscy mieli przy sobie kości i coś do picia.

Konrad oparł się o oparcie krzesła.

Rafał otworzył notatnik.

Sesja trwała już dwie godziny, z przerwą na drugą kawę i jedną dłuższą dyskusją o tym, czy Arthur Harlow ma podstawy proceduralne do włamania się do dokumentacji portowej bez nakazu — Konrad twierdził, że nie ma, i że właśnie dlatego Arthur Harlow wynajmie kogoś, kto ma inne standardy etyczne, co Rafał przyjął z westchnieniem człowieka, który wie, że to zajmie kolejne pół godziny sesji i skończy się sukcesem, bo Konrad nie planuje inaczej.⁴⁸

⁴⁸ Skończyło się sukcesem po czterdziestu trzech minutach, co było o trzynaście minut krócej niż Rafał szacował, bo Konrad tym razem wybrał pośrednika z trzeciej gry wstecz, z którym Arthur Harlow miał już ustaloną relację zaufania, co skróciło fazę negocjacyjną i wyeliminowało konieczność testów umiejętności społecznych — dziedziny, w której Arthur Harlow był statystycznie słaby i w której Konrad, grając go, był statystycznie słaby z pełną świadomością, co jest, zdaniem Rafała, wyrafinowaną formą odgrywania postaci i, zdaniem Konrada, wynikiem analizy karty postaci, a nie wyrafinowania.

Dokumentacja portowa leżała teraz na stole jako plik zadrukowanych kartek, które Rafał przygotował z precyzją wyrażającą miłość do gry w jedynym języku, w jakim Rafał ją wyrażał.⁴⁹

⁴⁹ Rafał Nowak spędzał przed każdą sesją średnio sześć godzin na przygotowaniu materiałów: rekwizytów, map, notatek, druków. Nikt go o to nie prosił. Nikt mu za to nie płacił. Robił to dlatego, że dla Rafała gra fabularna była formą tworzenia, a tworzenie wymagało rzemiosła, a rzemiosło wymagało czasu i uwagi. Sześć godzin tygodniowo przez pięć lat daje tysiąc pięćset sześćdziesiąt godzin materiałów do sesji, które po rozegraniu trafiały do pudeł na najwyższej półce regału, gdzie Rafał trzymał je nie dlatego, że planował do nich wrócić, ale dlatego że wyrzucenie czegoś, w co włożyło się tysiąc pięćset sześćdziesiąt godzin, jest rodzajem wyznania, na które nie był gotowy.

Arthur Harlow siedział w fikcyjnym nowojorskim biurze, fikcyjny rok 1993, i czytał dokumenty dotyczące fikcyjnego zegara, który od czterech miesięcy chodził wspak w każdym porcie na wschodnim wybrzeżu i w związku z którym zaginęło dwudziestu trzech dokerów, siedemnaście kont bankowych i jeden poseł stanowy, który zdążył złożyć doniesienie i nie zdążył go odebrać.

Rafał czytał opis:

— Zegar stoi w centralnym punkcie hali głównej, naprzeciwko wejścia. Jest wysoki na trzy metry, mahoniowy, z tarczą z kości słoniowej. Wskazówki poruszają się. Poruszają się płynnie, bez szarpnięć, z precyzją szwajcarskiego mechanizmu. — Rafał uniósł wzrok na chwilę, sprawdzając, czy wszyscy słuchają. Słuchali. — Poruszają się wstecz. Cofają godziny z tą samą pewnością, z jaką inne zegary je posuwają do przodu. Arthur patrzy na tarczę i rozumie, że zegarmistrz, który to zbudował, nie popełnił błędu.⁵⁰

⁵⁰ Rafał wymyślił ten zegar trzy tygodnie wcześniej o drugiej w nocy, kiedy sesja tej samej nocy skończyła się dwie godziny wcześniej niż planował i kiedy siedział przy biurku z kubkiem herbaty i poczuciem, że brakuje mu czegoś konkretnego, centralnego, czegoś na co wszyscy patrzą i co ma więcej znaczenia niż wygląda. Zegar który chodzi wspak pojawił się w notatniku jako szkic i zdanie: wie, że czas nie jest linią prostą. Rafał nie wiedział wtedy, że to zdanie jest prawdą. Nie w sensie metaforycznym. W sensie, który za kilka minut miał sprawić, że odłoży notatnik i powie Konradowi żeby nie wstawał zbyt szybko.

Konrad kiwnął się na krześle.

Kiwnął się do tyłu, bo zawsze się kiwał przy tym stole, bo krzesło miało tylne nogi o milimetr krótsze niż przednie i kiwało się dokładnie tak jak Konrad lubił — o ten jeden centymetr, który daje poczucie równowagi na granicy jej braku, co jest subiektywnie przyjemnym miejscem do przebywania podczas długich sesji.⁵¹

⁵¹ Ten milimetr był znany Konradowi od drugiej sesji. Konrad zmierzył go. Dosłownie, z linijką, bo milimetr w tył nogi krzesła zmienia środek ciężkości w sposób, który przy wielogodzinnym siedzeniu ma znaczenie praktyczne, i Konrad chciał wiedzieć ile dokładnie. Wynik: jeden milimetr i trzy dziesiąte. Niebo, które ogląda ludzkie życia przez Symfonię jako ciągły strumień nut i fałszywych tonów, usłyszało w tym milimetrze i trzech dziesiątych coś, czego nie umiało od razu zakatalogować. Piekło usłyszało to samo i zakatalogowało pod kategorią: użyteczna słabość. Oboje się myliły. Niektóre rzeczy nie są słabościami ani tonami. Niektóre rzeczy są po prostu milimetrami.

Rafał mówił dalej:

— Zegarmistrz wiedział, że czas nie płynie w jednym kierunku. Wiedział, że cofanie wskazówek to nie pomyłka, że —

Konrad oparł się o centymetr za daleko.

Krzesło przekroczyło punkt, którego nie powinno było przekroczyć.

Było to zdarzenie trwające ułamek sekundy — dosłowny, fizyczny ułamek, który Konrad, będący sobą, zdążył zarejestrować jako błąd w planowaniu, nieprzewidziany, korekta niemożliwa — po czym tył głowy uderzył w kant regału stojącego dokładnie tam, gdzie zawsze stał, gdzie Konrad wiedział, że stoi, gdzie stał przez wszystkie poprzednie sesje i wszystkie poprzednie — ⁵²

⁵² Kronos pracował w terenie od czasu, gdy terenu jako konceptu jeszcze nie było, i w ciągu tej pracy rozwinął dwa przekonania na temat okien. Pierwsze: okna zawsze wyglądają jak wypadki. Drugie: wypadki w odpowiednim miejscu, we właściwym czasie, z właściwym nośnikiem — nie są wypadkami. Milimetr i trzy dziesiąte w nodze krzesła. Zegarmistrz który buduje zegar na wspak. Czwartek, 21:23, Imielin, Warszawa. Konrad Mróz, dwadzieścia osiem lat, historyk, człowiek dla którego czas jest architekturą, a nie zasobem. Kronos ocenił to okno w czasie krótszym niż ułamek sekundy, który Konrad spędził na granicy między równowagą a jej brakiem. Potem wszedł. Precyzyjnie. Bez pośpiechu. Tak jak robi się rzeczy, gdy ma się na nie nieskończoność czasu i tylko ten jeden moment.

Cisza.

Pół sekundy za długo.

Rafał miał usta otwarte w połowie zdania. Kaśka patrzyła. Piotr patrzył. Marek miał w ręku kawałek pizzy i zapomniał go odłożyć.

Konrad leżał na podłodze.

Nikt nic nie mówił przez pół sekundy, która była o pół sekundy za długo na to, żeby być tylko chwilą ciszy, a za krótka, żeby być czymkolwiek innym.⁵³

⁵³ Cisza ma różne gęstości. Cisza po tym, jak ktoś powiedział coś nieodwracalnego — gęsta, ciepła, z dużą ilością tlenu. Cisza po tym, jak zgasło światło — cienka, nagła, z odruchem ręki szukającej włącznika. Cisza jaka zapadła w mieszkaniu Rafała Nowaka o 21:23 w czwartek była trzeciego rodzaju — tego, który pojawia się kiedy coś, co jest, nagle przestało być tym czym było, i pokój na ułamek sekundy wie o tym zanim ludzie w nim się zorientują. Kaśka, która spędziła dwa lata na pracy z ludźmi w kryzysie, rozpoznała tę ciszę instynktownie i zanim ktokolwiek się odezwał, wstała już z krzesła.

Potem Rafał powiedział:

— Konrad.

Nic.

— Konrad, hej.

Cisza z odcieniem, którego żadne z nich nie umiało nazwać — dopiero potem, osobno, każde we własnym czasie, próbowali znaleźć właściwe słowo i żadne nie było precyzyjne — jak gdyby powietrze w pokoju przez moment miało inną gęstość niż zwykle i przez ten moment oddychało się inaczej, a potem gęstość wróciła do normy i można było mieć wątpliwości, czy w ogóle to poczuli.⁵⁴

⁵⁴ Wszyscy poczuli. Piotr powiedział potem Markowi przy piwie, tydzień później, że to było jakby ktoś zmienił kanał i na chwilę leciał szum, co jest opisem technicznym człowieka technicznego dla doświadczenia, które nie jest techniczne. Marek powiedział, że wie o co chodzi i że mu się to przydarzyło raz na biwaku i że lepiej nie myśleć za dużo. Kaśka nikomu nic nie powiedziała, bo pracownik socjalny wie, że niektóre doświadczenia lepiej zostawić w szufladzie niż próbować je rozgryźć przy piwie. Rafał napisał o tym w notatniku i zamknął go. Nikt nie wrócił do tego tematu, bo to jest właśnie ta kategoria rzeczy, o których wie się, że rozmowa nie da odpowiedzi i tylko da mniej snu.

Konrad otworzył oczy.

Rafał przykucnął przy nim z miną człowieka, który nie wie, czy się bać, czy oddychać.

— Wszystko okay?

To, co patrzyło teraz przez oczy Konrada Mroza, leżąc na podłodze mieszkania na Imielinie, miało w sobie spokój proporcjonalny do czasu, jaki spędziło w pracy — spokój kogoś, dla kogo chwila obecna jest zawsze tylko jednym punktem na bardzo długiej linii i kto wie, co jest przed nim i co jest za nim, nawet jeśli inni widzą tylko tę chwilę.⁵⁵

⁵⁵ Kronos — Arcydemon Losu, Książę Piekła, Słowo: Przeznaczenie, starszeństwo: nie do ustalenia przez żadne narzędzie które ludzie posiadają lub kiedykolwiek posiadać będą — spojrzał na sufit mieszkania Rafała Nowaka i stwierdził, że jest to sufit z pęknięciem w lewym rogu, że pęknięcie ma kształt zbliżony do greckiej litery delta, że mieszkanie ma siedemdziesiąt dwa metry kwadratowe i jest wynajmowane od 2021 roku, że czynsz jest płacony regularnie, i że regał naprzeciwko wejścia zawiera tysiąc dwieście czternaście figurek w różnym stopniu pomalowania. Kronos przeprowadził ten inwentarz w czasie, w którym Rafał przykucnął i zadał pytanie. Nie dlatego, że potrzebował tych informacji. Dlatego, że katalogowanie jest pierwszą czynnością. Zawsze. To jest zasada starsza od mieszkania, od Rafała, od Imielina i od Warszawy w jej aktualnej formie.

Spojrzało na regał.

Na kartę postaci leżącą przy nodze krzesła.

Arthur Harlow. Informatyk. Pisarz. Detektyw.

Na zegarek na ścianie — 21:24 — i z powrotem na Rafała, który czekał na odpowiedź z cierpliwością człowieka, który zadał proste pytanie i zaczyna mieć wątpliwości, czy jest proste.⁵⁶

⁵⁶ Zegarek na ścianie chodził dokładnie. Kronos sprawdził to odruchowo, bo Kronos sprawdza każdy zegar w każdym pomieszczeniu, bo zegary są albo prawidłowe albo fałszywe i obie opcje są informacją. Zegarek na ścianie mieszkania Rafała Nowaka był prawidłowy co do sekundy. Kronos odnotował to z czymś, co u kogoś innego mogłoby być uznane za satysfakcję. Nie było. Kronos nie doświadcza satysfakcji z precyzji w sposób który ludzie uznaliby za emocję. Doświadcza czegoś starszego — rozpoznania. Zegar chodzi. Czas płynie. Wszystko jest na swoim miejscu. Kronos jest na swoim miejscu. To jest wystarczające.

— Gramy dalej — powiedział Konrad.

Głos był prawidłowy. Ton prawidłowy. Pauza przed zdaniem o ułamek sekundy dłuższa niż powinna — ale nikt przy stole nie mierzył pauz, bo to nie jest rzecz, którą się mierzy przy zwykłym stole sesji RPG w zwykły czwartkowy wieczór.⁵⁷

⁵⁷ Kaśka zmierzyła. Nie zegarkiem — Kaśka nie mierzyła pauzy zegarkiem, bo Kaśka nie jest Konradem — ale tym rodzajem wewnętrznego zegara, który pracownicy socjalny wyrabiają przez lata pracy z ludźmi w miejscach, gdzie pauza ma znaczenie. Pauza była o jedną dziesiątą sekundy za długa. Kaśka zapamiętała tę jedną dziesiątą i nie powiedziała o niej nikomu, bo tydzień wcześniej usłyszała od koleżanki w pracy historię o kliencie, który po wypadku mówił normalnie, chodził normalnie i zachowywał się normalnie, i nikt nic nie zauważył przez trzy tygodnie, bo nikt nie mierzył pauz. Kaśka zmierzyła. I usiadła z powrotem, i patrzyła na Konrada przez resztę sesji z uwagą, która nie była niepokojem — jeszcze — ale była czymś, co spokojnie mogło się nim stać.

Rafał patrzył na niego przez sekundę.

Potem usiadł.

Wszyscy usiedli.

— Więc — powiedział Rafał, znajdując miejsce w notatniku — zegarmistrz wiedział, że czas nie płynie w jednym kierunku.

I grali dalej.

Do końca sesji.⁵⁸

⁵⁸ Sesja skończyła się o 23:47. Arthur Harlow rozwiązał sprawę z sześćdziesięcioma dwoma punktami poczytalności — tyle samo ile miał na początku, bo Kronos nie traci poczytalności w sposób który system mógłby zmierzyć, i ponieważ Arthur Harlow jest postacią Konrada, a Konrad jest teraz nośnikiem Kronosa, ta liczba pozostanie na karcie postaci jako sześćdziesiąt dwa przez następne sesje, ku rosnącemu zakłopotaniu Rafała, który nie będzie wiedział jak to wytłumaczyć mechaniką systemu i w końcu przestanie próbować. Zegarmistrz z fikcyjnego Nowego Jorku 1993 pozostał bez imienia. Rafał miał dla niego imię w notatniku, ale nie zdążył go powiedzieć, bo sesja skręciła inaczej niż planował. Imię było: Kronos. Rafał był dumny z tego wyboru. Nie wiedział, że w tym momencie było to mniej wybór niż opis.

Arthur Harlow rozwiązał sprawę.

Kronos przy stole sesji RPG, w mieszkaniu na Imielinie, o 23:47 w czwartek, złożył kartę postaci równo wzdłuż linii zgięcia i odłożył ją na środek stołu z precyzją, która była precyzją Konrada Mroza — prawidłową, charakterystyczną, dokładnie taką jak zawsze.

Rafał powiedział dobranoc.

Kaśka powiedziała dobranoc.

Piotr i Marek wzięli resztę pizzy, bo pizza się nie marnuje.

Kronos włożył kurtkę, zawiązał sznurowadło — lewe, bo prawe trzymało się samo od tygodnia, i Konrad wiedział o tym, i Kronos wiedział teraz to co wiedział Konrad — i wyszedł na klatką schodową.

Zatrzymał się.

Na ścianie przy windzie wisiał zegar. Szkolny, okrągły, z czarną tarczą i białymi cyframi. Chodził.

Chodził dokładnie.

Kronos patrzył na niego przez czas wystarczający na zmierzenie wszystkiego co było do zmierzenia.⁵⁹

⁵⁹ Sześćdziesiąt sekund. Jedna pełna minuta. Wskazówka sekundowa przeszła pełne koło z precyzją, która nie budziła żadnych zastrzeżeń. Kronos odwrócił się od zegara i wszedł do windy. Warszawa czekała na dole — pięć pięter niżej, sześć minut pieszo do tramwaju, tramwaj cztery przystanki do domu, gdzie było łóżko Konrada Mroza i budzik nastawiony na 7:00. Kronos nastawił go na 6:58. Dwie minuty różnicy, wystarczające na pełne przebudzenie przed alarmem, bo przebudzenie przed alarmem jest lepsze niż przebudzenie przez alarm — Kronos wiedział to tak jak wie się rzeczy, które są prawdą niezależnie od stulecia. Winda zjechała na dół. Drzwi otworzyły się. Warszawa była na zewnątrz, głośna i niezorientowana i absolutnie nieprzygotowana. Szachownica miała już dwa pionki na planszy. Żaden z nich nie wiedział o drugim. To był właściwy moment na to, żeby zacząć grę, pod warunkiem że ktoś wiedział, że gra się już zaczęła. Kronos wiedział. Kronos zawsze wiedział. To było jego Słowo i jego przekleństwo i, nawiasem mówiąc, jego jedyna satysfakcja: wiedzieć kiedy.

ROZDZIAŁ 5 — Kronos siada przy stole

Arthur Harlow rozwiązał sprawę o 23:47.

Rafał zamknął notatnik z satysfakcją człowieka, który zaplanował scenariusz na sześć godzin i zmieścił się w czterech, co jest wynikiem rzadkim i godnym odnotowania przez każdego Mistrza Gry który kiedykolwiek patrzył jak gracze przez półtorej godziny dyskutują czy wchodzić przez okno czy drzwi i ostatecznie wchodzą przez oba jednocześnie.⁶⁰

⁶⁰ Cztery godziny to jest wynik, który w środowisku RPG jest uznawany albo za sukces planistyczny, albo za dowód, że gracze pominęli co najmniej jeden wątek poboczny. Rafał Nowak sprawdził notatnik po sesji i stwierdził, że pominięto dwa wątki poboczne i jeden easter egg ukryty w dokumentacji portowej, który miał odkryć się w trzecim akcie i którego teraz nikt nigdy nie zobaczy, bo sprawa była zamknięta i Arthur Harlow nie miał powodów wracać do portu. Rafał zaakceptował to z pokorą kogoś, kto prowadzi sesje od czterech lat i wie, że gracze zawsze idą inną drogą niż planowałeś, i że właśnie dlatego to jest interesujące, i że mimo to za każdym razem trochę boli.

Piotr zaczął zbierać kości do woreczka z precyzją człowieka który sortuje je według ścianek, bo Piotr zawsze sortował kości według ścianek i nikt nie pytał dlaczego, bo odpowiedź byłaby długa i miałaby w sobie więcej statystyki niż rozmowa o kościach powinna mieć. Kaśka wypiła ostatnią kawę, zimną już od godziny, bo Kaśka piła kawę niezależnie od temperatury, bo temperatura kawy była dla niej kwestią estetyczną, nie zasadniczą.

Marek spał na kanapie.

Marek zasypiał na sesjach od trzech lat i wszyscy dawno przyjęli to jako element scenografii — jak regał z figurkami i jak pęknięcie w suficie w kształcie litery delta, i jak fakt, że kubek z napisem Najlepszy MG na biurku Rafała był prezentem od Marka, który wyglądał jak żart ale nie był, bo Marek nie robił żartów w kwestiach istotnych.⁶¹

⁶¹ Marek Wojciechowski, dwadzieścia dziewięć lat, technik budowlany, zasypiał na sesjach nie z powodu nudy — co Rafał przez pierwszy rok interpretował jako recenzję scenariusza i przez który to rok napisał najlepsze materiały w swojej karierze Mistrza Gry, co jest przykładem pozytywnych konsekwencji błędnej interpretacji — ale dlatego, że sesje RPG były jedynym miejscem, gdzie Marek czuł się wystarczająco bezpiecznie, żeby zasnąć przy ludziach. Rafał odkrył to w roku drugim, przypadkowo, przy rozmowie o czymś innym. Nigdy o tym nie mówił. Nigdy nie przestał zostawiać dla Marka kanapy.

— Dobra sesja — powiedział Rafał.

— Dobra sesja — przyznał Piotr.

Coś przy stole, w ciele które nazywało się Konrad Mróz, kiwnęło głową z tempem i amplitudą kiwnięcia dokładnie zmapowanymi z pamięci ciała — Konrad kiwał głową dwa razy szybko przy aprobacie, jeden raz wolno przy zastrzeżeniach, i tutaj było: dwa razy, szybko.

— Dobra sesja — powiedziało.

Rafał spojrzał na nie przez chwilę.⁶²

⁶² Ta chwila trwała sekundę i cztery dziesiąte. Rafał Nowak nie mierzył jej zegarkiem — Rafał mierzył rzeczy wzrokiem, bo historyk sztuki uczy się patrzeć zanim nauczy się interpretować, i Rafał był w patrzeniu bardzo dobry. Widział, że Konrad siedzi prawidłowo. Widział, że Konrad mówi prawidłowo. Widział, że Konrad jest Konradem we wszystkich mierzalnych aspektach. Widział też coś, na co nie miał nazwy — coś w tym jak Konrad trzymał kartę postaci, jak odłożył ją na stół: nie w stronę siebie, jak zawsze, ale na środek, symetrycznie, dwie centymetry od krawędzi. Konrad zawsze kładł kartę bliżej siebie. Zawsze. Rafał zanotował tę zmianę i powiedział sobie, że to zmęczenie. Zmęczenie jest dobrym wyjaśnieniem dla małych anomalii. Rafał przez następne dwa tygodnie będzie mówił sobie, że to zmęczenie.

— Słuchaj, ten upadek — powiedział Rafał, z tonem lekarza pierwszego kontaktu który zadaje pytanie i już zna odpowiedź, ale musi usłyszeć ją na głos. — Jak głowa?

— Dobrze.

— Serio?

— Serio.

Rafał nie wyglądał na przekonanego. Ale Rafał był człowiekiem, który szanował cudze serio, więc nie drążył. Powiedział żeby napisał jak dojedzie. Powiedział żeby uważał na schodach. Powiedział do zobaczenia za dwa tygodnie — i w tym zdaniu było wszystko, co Rafał umiał powiedzieć kiedy nie wiedział co powiedzieć: przyszłość, regularność, plan.⁶³

⁶³ Do zobaczenia za dwa tygodnie jest zdaniem, które mówi się ludziom kiedy się boi, że coś się zmieni i chce się udowodnić przez kontrakt czasowy, że się nie zmieni. Rafał powiedział to Konradowi po każdej sesji przez ostatnie cztery lata i za każdym razem spełniło się z dokładnością, której Rafał nigdy nie analizował, bo regularne spełnianie się planów jest normą, nie cudem. Kronos wiedział, że za dwa tygodnie Konrad wróci. Kronos wiedział to nie dlatego, że planował — choć planował — ale dlatego, że to był jego Arkusz i jego Termin i żaden z nich nie przewidywał zmian w harmonogramie sesji RPG na Imielinie, bo harmonogram sesji RPG na Imielinie był, w kosmicznej perspektywie Kronosa, rodzajem nici którą trzymało się w palcach, żeby nie zgubić miejsca na tkaninie.

Coś założyło kurtkę.

Wzięło plecak.

Wyszło.

Miasto nocą miało inną gęstość.

Nie inny wygląd — ulice były te same, latarnie te same, bloki przy Bluszczańskiej takie same jak we wszystkich wspomnieniach ciała — ale coś w proporcjach było inne. Jakby skala była zachowana, ale materiał zmieniony: ta sama siatka ulic, inne nici. Nocna Warszawa na Imielinie pachniała asfaltem i wilgocią i czymś nieokreślonym, co jest zapachem każdego dużego miasta po północy — zmęczeniem zbiorowym, odkładanym przez cały dzień i wypuszczanym dopiero wtedy, gdy większość ludzi już śpi i nikt nie jest w stanie pilnować swoich emocji.⁶⁴

⁶⁴ Kronos chodził przez nocne miasta od czasu gdy nocne miasta były ogniskami i przestrzenią między ogniskami i wiedział, że każde miasto po północy jest innym miastem niż w dzień — nie tylko spokojniejszym czy ciemniejszym, ale strukturalnie różnym: inni ludzie na ulicach, inne motywacje, inne kierunki ruchu, inna grawitacja społeczna. Warszawa po północy na Imielinie była miastem donikąd — nie w sensie pejoratywnym, ale w sensie dosłownym: nikt na tej ulicy nie szedł do pracy, do sklepu, na spotkanie. Wszyscy szli do domu, co jest jedynym kierunkiem który nie wymaga uzasadnienia i który jest jednocześnie najstarszym kierunkiem ze wszystkich.

Coś szło na stację metra prawidłowo — krok, równowaga, tempo — bo pamięć mięśniowa ciała zawierała dokładnie tę trasę, odwierconą do stanu odruchu przez lata codziennego użytkowania. Nie trzeba było myśleć. Wystarczyło pozwolić ciału iść tam gdzie wiedziało, że iść ma.

Na stacji były cztery osoby.

Kobieta z walizką stała przy rozkładzie jazdy z miną kogoś, kto zna rozkład na pamięć, ale sprawdza go jako rytuał a nie informację. Mężczyzna z rowerem negocjował ze swoim rowerem dostęp do bramki w sposób, który wskazywał, że ta negocjacja odbywa się regularnie i żadna ze stron nie wyciągnęła z niej wniosków. Dwóch studentów w słuchawkach rozmawiało na migi przez szkło wiaty, żeby oszczędzić głos po wieczorze spędzonym w hałasie.

Żadna z tych osób nie była interesująca w sensie operacyjnym.

Żadna nie zwróciła uwagi.⁶⁵

⁶⁵ To jest obserwacja, którą Kronos robił automatycznie w każdym miejscu i o której dawno przestał myśleć jako o obserwacji, bo obserwowanie stało się stanem, a nie czynnością. Przez pierwsze tysiąc lat pracy w terenie Kronos aktywnie skanował otoczenie pod kątem zagrożeń, agentów Nieba i innych Demonów Książąt z nakładającymi się agendami. Przez następne kilkaset lat robił to z przyzwyczajenia. Teraz robił to tak jak człowiek oddycha — bez uwagi, automatycznie, jako tło dla wszystkiego innego. Kobieta z walizką: bez agend. Mężczyzna z rowerem: bez agend. Studenci: bez agend. Stacja metra Imielin, 00:01: czysta. Kronos odnotował to i zajął się czymś ważniejszym.

Metro przyjechało o 00:03.

Wagon prawie pusty — plastikowe siedzenia w kolorze, który ktoś w miejskiej pracowni projektowej zaproponował jako pomarańcz z charakterem, a który w praktyce wyglądał jak wynik kompromisu między entuzjazmem a budżetem, co jest dokładnie tym czym był. Miejsca przy oknie, rząd środkowy — nie rząd czwarty od tyłu, bo to nie był Nog, i to jest szczegół który ma znaczenie.⁶⁶

⁶⁶ Nog i Kronos nigdy nie spotkali się twarzą w twarz. Znali o sobie tyle, co każdy agent operacyjny wie o agentach z innych frakcji: imię, Słowo, ogólna reputacja, kilka historii z terenu krążących po obu stronach jako przestrogi albo jako rozrywka, zależnie od tego po której stronie się słuchało. Nog wybierał rząd czwarty od tyłu. Kronos wybierał rząd środkowy. Oboje mieli swoje powody i żadne z nich nie było przypadkowe. W tej chwili oboje byli w Warszawie, w nośnikach, z tygodniem lub dwoma przed sobą, i żadne z nich nie wiedziało o tym drugim. Szachownica miała dwa pionki na planszy i wstrzymała oddech, bo pierwsza interakcja jest zawsze najbardziej nieobliczalna. Szachownica — nawiasem mówiąc — nie oddychała, bo jest metaforą. Ale gdyby oddychała, to wstrzymałaby.

Coś usiadło i zaczęło od początku.

Dysk twardy, pomyślało. Czyjś dysk twardy, pożyczony bez pytania, załadowany cudzym systemem operacyjnym.

Konrad Mróz. Dwadzieścia trzy lata. Imielin, Warszawa. Syn Elżbiety i Krzysztofa, oboje żywi, oboje w tym samym mieszkaniu od trzydziestu jeden lat, bo tata Krzysztof mawiał, że przeprowadzka jest dla ludzi, którzy nie potrafią urządzić sobie miejsca, co było filozofią życiową z gatunku tych, które trzymają się głównie przez bezwładność i które są albo głęboką mądrością albo kapitulacją, zależnie od dnia.⁶⁷

⁶⁷ Krzysztof Mróz, pięćdziesiąt osiem lat, elektryk, trzydzieści jeden lat w tym samym mieszkaniu, dwadzieścia siedem lat w tej samej pracy, od dziewiętnastu lat ten sam model mercedesa kupowany co siedem lat jak zegarek szwajcarski, który Krzysztof Mróz skwitowałby stwierdzeniem że to dobry samochód. To jest człowiek, który wybudował swoje życie raz, sprawdził że stoi i od tamtej pory zajmuje się go użytkowaniem, nie przebudową. Kronos — Arcydemon Czasu, który widział cywilizacje wznoszące się i upadające z perspektywy kogoś kto czeka aż skończy się turnus — miał dla takich ludzi szacunek, który nie był wyższy ani niższy od szacunku dla innych. Był inny. Krzysztof Mróz i Kronos mieli wspólne to, że oboje wiedzieli, że czas płynie i że nie zawsze jest sens mu przeszkadzać.

Szkoła podstawowa, liceum ogólnokształcące z profilem matematyczno-fizycznym, studia informatyczne na Politechnice Warszawskiej, rok trzeci z tendencją do zaliczania egzaminów w pierwszym terminie i chodzenia na wykłady kiedy prowadzący mówił coś, czego nie było w skrypcie.

Zainteresowania.

Coś przewinęło zawartość telefonu, zakładki w przeglądarce, pliki na dysku, wiadomości w aplikacjach — katalog człowieka skompresowany do formatu, który czytało się jak biografię pisaną przez przedmioty i wybory, bo to jest najszczerszy rodzaj biografii, ten który nie ma świadomości że jest czytany.⁶⁸

⁶⁸ Konrad Mróz miał trzydzieści siedem pomalowanych figurek, czternaście w połowie i dziewięć nietkniętych. Ta proporcja jest dokumentem psychologicznym: człowiek który kończy ponad połowę tego, co zaczyna, ale nie wszystko — nie z lenistwa, ale z selekcji, bo nie każda figurka zasługuje na pełne wykończenie według standardów, które wyrabiają się przez trzydzieści siedem skończonych. Czternaście w połowie to są figurki czekające na chwilę, kiedy będzie wiadomo jak. Dziewięć nietkniętych to są figurki kupione w przekonaniu, że się będzie wiedziało, i których nie tknie się być może nigdy. Kronos przeczytał tę proporcję jako portret i zanotował: nośnik ma standardy. To jest rzadkie i użyteczne.

Coś zatrzymało się na teorii strun.

Zakładki w przeglądarce — czterdzieści trzy, rozłożone między fizykę teoretyczną, historię matematyki i dwa archiwa komiksowe, co jest rozkładem zainteresowań, który wyjaśniał Konrada lepiej niż jakikolwiek formularz. Dwa zaczęte artykuły w edytorze tekstu: jeden o topologii przestrzeni Calabiego-Yau, jeden o związku teorii superstrun z filozofią preegzystencji Leibniza. Sześć wypożyczonych książek z biblioteki, z czego cztery z zaznaczonymi fragmentami i jedna — Elegant Universe Briana Greene’a w polskim tłumaczeniu — z notatkami na marginesach tak gęstymi, że marginesy przestały istnieć jako pojęcie.

Coś otworzyło tę książkę.

Margines strony sto czternaście.

Odręczne: Przestrzeń nie jest pojemnikiem. Przestrzeń jest właściwością. Zmień właściwość, zmień drogę. Droga nie jest tym, co wybierasz — jest tym, co jest możliwe przy danej geometrii.

Poniżej, innym piórem, inny atrament, pewnie inny dzień: co jeśli czas jest taki sam?

Kronos przeczytał to zdanie dwa razy.⁶⁹

⁶⁹ W ciągu swojej pracy w terenie Kronos przeczytał pytanie co jeśli czas jest taki sam? w różnych językach, różnych epokach i różnych formach — jako pytanie filozoficzne, jako hipotezę naukową, jako modlitwę, jako przekleństwo. Pytanie to pojawiało się w umysłach ludzkich z regularnością sugerującą, że jest pytaniem które Symfonia wpisuje w gatunek jako wyposażenie standardowe, bo ludzie muszą je zadać zanim mogą przestać. W przypadku Konrada Mroza, rok trzeci informatyki na Politechnice Warszawskiej, pytanie miało formę marginesu w książce popularnonaukowej i było zadane bez świadków innym atramentem w inny dzień. To jest forma najszczerszej filozofii: kiedy nikt nie patrzy i kiedy atrament jest inny, bo atrament z poprzedniego wieczoru się skończył i wstało się rano z pytaniem, które czekało.

Coś poczuło coś, co nie było emocją — bo emocje to ludzki wynalazek, przydatny jak większość ludzkich wynalazków i równie trudny do zdeprecjonowania po wieloletnim użytkowaniu — ale było czymś od emocji starszym i od emocji dokładniejszym. Rozpoznaniem. Przyciąganiem. Odgłosem w języku, który znało się przed słowami.

Wie, pomyślało.

Nie wszystko. Ale wie kierunek.

Milczenie z zewnątrz — nie cisza, bo cisza jest brakiem dźwięku, a milczenie Kronosa było obecnością, konkretną, gęstą, pełną treści którą czytało się jak nuty, bo Kronos nigdy nie mówił wprost, bo Kronos był Arcydiabłem Czasu i bezpośrednia komunikacja była dla istot, które muszą mówić żeby myśleć, a Kronos myślał w wymiarach, gdzie słowa są uproszczeniem — milczenie powiedziało coś.

Powiedziało: *Użyteczne.*⁷⁰

⁷⁰ Użyteczne jest słowem, którego Kronos używał do opisu nośników od początku swojej pracy w terenie, bo nośnik jest narzędziem i narzędzia ocenia się przez użyteczność, tak jak ocenia się klucz przez to czy pasuje do zamka, a nie przez to czy jest ładny. Tym razem jednak Kronos powiedział użyteczne z odcieniem, który nie był częścią standardowego słownika operacyjnego. Odcień ten brzmiał jak — gdyby trzeba było tłumaczyć na ludzki — interesujące. Kronos nie powiedział interesujące, bo interesujące jest kategorią estetyczną, a Kronos nie używał kategorii estetycznych w raportach. Ale odcień był. Wagon metra przejechał przez tunel stacji Pole Mokotowskie z charakterystycznym łoskotem i Kronos zanotował odcień w miejscu w notatniku zarezerwowanym dla rzeczy, które wróci zbadać gdy będzie ku temu okazja.

Wagon przejechał przez tunel. Coś wyjęło telefon, otworzyło notatnik — nie ten papierowy w plecaku, bo to jest nośnik Konrada, nie Kronosa, a Kronos zachowuje swoje notatki osobno — i napisało:

Wrzesień 2025, czwartek, 00:07. Ciało: Konrad Mróz, 23 l., Imielin. Trafienie: regał, kark, ułamek sekundy. Czas nieświadomości: ok. 0,3 s — poniżej progu obserwacji zewnętrznej. Sesja dokończona bez incydentów identyfikacyjnych. Powrót do domu: w toku.

Zatrzymało się.

Notatki z pamięci ciała: informatyka, RPG, teoria strun. Ocena:

Milczenie z zewnątrz — odcień gęstszy, z czymś co w ludzkim języku brzmiałoby jak niecierpliwość, ale nie było niecierpliwością, bo Kronos nie był niecierpliwy, Kronos był precyzyjny, a precyzja wymagała działania dokładnie wtedy, kiedy trzeba, nie wcześniej, nie z zamiarem wywołania efektu demonstracyjnego — milczenie powiedziało jedno słowo.

Tydzień.

Coś dopisało: Termin: tydzień. Cel: nieznany. Metodologia: do ustalenia. Kronos milczy.

Zastanowiło się przez chwilę.

Dopisało: *Standardy.*⁷¹

⁷¹ Standardy. Jedno słowo, które w ustach Arcydemona Czasu znaczyło tyle, co długi monolog w ustach kogokolwiek innego. Kronos działał według standardów własnych, nienegocjowalnych i niezgłoszonych żadnemu przełożonemu, bo Kronos nie miał przełożonych w sensie operacyjnym — miał Lucyfera, ale Lucyfer i Kronos nie rozmawiali od 1887 roku, kiedy to Kronos powiedział coś o Planie, a Lucyfer odpowiedział coś o Standardach, i oboje zdecydowali, że pauza jest właściwsza niż kontynuacja. Standardy Kronosa obejmowały między innymi: nie szkodzić nośnikowi ponad konieczność, nie ingerować w relacje nośnika bez wyraźnej potrzeby operacyjnej, nie pić kawy z ekspresu kapsułkowego bo to jest kawa z ekspresu kapsułkowego. Ten ostatni standard nie był operacyjny. Był osobisty. Kronos miał kilka takich.

Mieszkanie na Imielinie było na trzecim piętrze, klatka B, drzwi z mosiężną ósemką, która odkręcała się od lat i była przykręcana z powrotem w cyklu miesięcznym z dokładnością zegara szwajcarskiego.⁷²

⁷² Kronos przez chwilę rozważył dokręcenie ósemki raz na zawsze. Miał do dyspozycji śrubokręt z zestawu narzędzi Krzysztofa Mroza przechowanego w szafie pod korytarzem, czas i umiejętności. Zdecydował że nie. Ósemka odkręcała się od lat i odkręcanie jej było częścią rytmu tego mieszkania — mama naklejała ogłoszenie na drzwiach wejściowych raz na jakiś czas z prośbą żeby ktoś nie odkręcał, tata Krzysztof dokręcał ją w pierwszą niedzielę miesiąca między kawą a obiadem, Konrad mijał ją codziennie nie zwracając uwagi. Jeśli ósemka przestałaby się odkręcać, ten rytm by zniknął, a rytm jest niewidocznym klejem który trzyma razem rzeczy pozornie niezwiązane. Kronos zostawił ósemkę. Kronos rozumiał kleje.

Mama powiedziała coś z sypialni:

— To ty, Konradku?

— Ja — odparło coś, wyciągając z pamięci ciała właściwy ton: zmęczony, ciepły, z tą konkretną barwą jaką ma głos dwudziestolatka wracającego do domu po nocy z ludźmi, których lubi.

— Jak sesja?

— Dobrze. Śpij.

— Jedz coś, w lodówce jest zupa.

— Dobranoc, mamo.

Mama powiedziała dobranoc z tonem kogoś, kto sprawdził że dziecko wróciło i może teraz spać bez rezerwowej części mózgu na czuwaniu — bo matki śpią inaczej kiedy wszystkie dzieci są w domu i Elżbieta Mróz, która spała z rezerwową częścią mózgu na czuwaniu od 1994 roku, zasłużyła na pełen odpoczynek.⁷³

⁷³ Tata Krzysztof nie powiedział nic, bo tata Krzysztof spał twardo od 22:00 i mógłby przez to przespać koniec świata, co było zaletą w kontekście codziennego życia i umiarkowaną wadą w kontekście końca świata, który jak dotąd nie nastąpił, ale jest w planach obu frakcji jako cel długoterminowy, choć obie frakcje mają różne zdanie co do harmonogramu i szczegółów proceduralnych. Kronos miał własne zdanie na temat końca świata, ale nie wyrażał go w towarzystwie, bo opinia Arcydemona Czasu o końcu czasu jest rodzajem konfliktu interesów, który trudno wyjaśnić bez komentarza.

Coś weszło do pokoju.

Pokój był taki, jak powinien być pokój kogoś, kto mieszka w nim od urodzenia i nigdy nie zdecydował kiedy skończyć go urządzać: plakat Atari nad łóżkiem — stary, z lat dziewięćdziesiątych, krawędzie pożółkłe, logotyp ze strzałkami, typ grafiki który był ikoną zanim ikony stały się ikonami — regał z książkami i figurkami, biurko z monitorem, fotel obrotowy z nadmiernie wyeksploatowanym oparciem.

Na ścianie przy oknie kartka z równaniem.

Coś podeszło do kartki i przeczytało ją uważnie.⁷⁴

⁷⁴ Równanie na kartce było próbą sformułowania przez Konrada Mroza matematycznej relacji między lokalną geometrią czasoprzestrzeni a percepcją subiektywną czasu przez obserwatora wewnętrznego. Było błędne w czterech miejscach, co Kronos stwierdził po dwóch sekundach. Było też jednocześnie interesujące w jednym miejscu — w marginesowym dopisku ołówkiem, mniejszym pismem, jakby dodanym w pośpiechu: co jeśli percepcja jest właściwością geometrii, nie jej błędem? Kronos stał przy kartce przez dłużej niż potrzebował. W jego własnym notatniku, w tym który prowadził od 1743 roku, było zdanie bardzo podobne, zapisane w języku, który nie był polskim ani żadnym ludzkim językiem, ale które miało ten sam kierunek. Konrad Mróz doszedł do tej samej myśli przez fizykę teoretyczną i popularnonaukową książkę z zaznaczonymi marginesami. Kronos zastanawiał się przez chwilę, czy to jest przypadek. Potem przypomniał sobie, że jest Arcydiabłem Czasu i że w jego zakresie obowiązków nie mieszczą się przypadki.

Coś położyło się na łóżku. Nie rozebrało się. Nie zasnęło. Leżało z oczami otwartymi na sufit i robiło to, czego nie można było nie robić: katalogowało spokojnie, bez pośpiechu, bo noc była długa i ciało jej nie potrzebowało, a myślenie nie wymagało zamkniętych oczu.⁷⁵

⁷⁵ Ludzie śpią z kilku powodów fizjologicznych i jednego filozoficznego. Powody fizjologiczne to: konsolidacja pamięci, regeneracja tkanek, regulacja hormonalna. Powód filozoficzny to: przerwa. Mózg ludzki potrzebuje przerwy od bycia sobą, bo bycie sobą przez dwadzieścia cztery godziny jest wyczerpujące w sposób, którego żadna fizjologia nie wyczerpuje w pełni. Kronos nie potrzebował przerwy od bycia sobą. Kronos był sobą od zawsze i planował być sobą nadal, bez przerw, bez konsolidacji, bez regeneracji w sensie sennym. Ciało potrzebowało jednak snu, bo inaczej następnego dnia będzie wyglądało na wypoczęte w sposób statystycznie rzadki dla człowieka który wrócił po północy, co jest anomalią którą Rafał — gdyby to zobaczył — zmierzyłby wzrokiem i zapamiętał. Kronos nastawił budzik na 6:58 i zamknął oczy. Ale nie spał. Myślał. Różnica jest subtelna z zewnątrz i absolutna w środku.

Elżbieta Mróz zaglądała przez uchylone drzwi o 7:30, jak zawsze.

Konrad leżał na łóżku.

Oczy otwarte.

— Konradku?

— Dzień dobry — powiedziało coś z barwą głosu zmapowaną na: właśnie się obudziłem, wszystko dobrze, nie ma powodów do niepokoju.

— Spałeś?

Chwila — dokładnie taka długość, jaka jest właściwa dla pytania o sen kiedy sen był niespokojny.

— Myślałem.

Mama miała minę, z którą Konrad — poprzedni Konrad, ten który skończył się przy regale — musiał spotykać się regularnie: zmęczenie z gatunku ten chłopak zawsze coś myśli i nigdy nie wiadomo co, które gromadzi się latami jak procent składany i które jest, zdaniem każdej matki tego rodzaju syna, równocześnie źródłem dumy i nieustającej, nieproduktywnej troski.⁷⁶

⁷⁶ Elżbieta Mróz od dwudziestu trzech lat wiedziała, że jej syn jest inny, i od dwudziestu trzech lat nie wiedziała dokładnie jak. Wiedziała, że jest precyzyjny. Wiedziała, że jest dobry. Wiedziała, że kiedy Konrad mówi, że myślał, to nie jest wymówka tylko opis. Nie wiedziała — i nie mogła wiedzieć, i nikt nie mógłby jej powiedzieć w sposób który miałby sens — że tym razem kiedy mówił, że myślał, to były dwie istności na jednym oddechu: wspomnienie syna, który zawsze myślał, i coś znacznie starszego, które myślało w tym samym kierunku od znacznie dłużej. Mama powiedziała zupa w lodówce i zamknęła drzwi, bo to jest jedyna forma troski, która nie wymaga wyjaśnienia i której nikt nigdy nie odmawia.

— Zupa w lodówce — powiedziała.

— Wiem. Dziękuję.

Drzwi się zamknęły.

Coś patrzyło na plakat Atari przez długą, spokojną chwilę — logotyp, strzałki, żółknące krawędzie, ikona epoki którą Kronos pamiętał jak się pamięta rzeczy bliskie: niedawno, wyraźnie, z poczuciem że to było wczoraj, choć nie było.⁷⁷

⁷⁷ Atari zostało założone w 1972 roku, co w skali Kronosa jest niedawno w sensie dosłownym, nie metaforycznym. Kronos pamiętał rok 1972 z tej perspektywy co Konrad pamięta środę — wyraźnie, z konkretnymi szczegółami, z poczuciem, że to była całkiem dobra środa. Atari upadło, wróciło, zmieniło się i zostało ikoną bez produktów, co jest ścieżką kariery, którą Kronos rozpoznawał. Przetrwanie bez aktywnej obecności jest rodzajem istnienia, które Kronos rozumiał lepiej niż chciał przyznać. Plakat wisiał od co najmniej piętnastu lat. Wisiał dalej. Niektóre rzeczy trwają po prostu dlatego, że nikt nie znalazł powodu żeby je zdejmować, i to jest, w kosmicznej perspektywie, jeden z lepszych powodów trwania.

Coś otworzyło notatnik w telefonie i dopisało pod wcześniejszymi notatkami:

Noc 25/26.09.2025. Przegląd zasobów zakończony. Wspomnienia: dostępne, struktura: nienaruszona. Nawyki: dostępne, kalibracja: w toku. Relacje: zmapowane — priorytety ustalone. Teoria strun: priorytet do weryfikacji — hipoteza własna w marginesie kartki przy oknie zgodna z kierunkiem notatnika 18, str. 247. Implikacje: do zbadania.

Zatrzymało się.

Cel operacyjny: tydzień — termin bez treści.

Milczenie z zewnątrz było teraz inne — spokojniejsze, odleglejsze, z konkretnym odcieniem, który w ludzkim języku brzmiałby jak sam wymyśl, po to ci tu jestem, ale nie był tym zdaniem, bo Kronos nie mówił zdaniami kiedy milczenie wystarczyło.

Kronos milczał.

Ze standardami.⁷⁸

⁷⁸ Ze standardami to znaczy: nie oczekuj że ci powiem wszystko bo to jest twoja praca, nie moja. Kronos delegował od zawsze, bo zarządzanie losem na poziomie makro wymaga agentów terenowych, a agenci terenowi działają lepiej kiedy nie są mikromanagowani przez Arcydemona który wie koniec zanim zaczął się środek. To jest zasada zarządzania tak stara jak zarządzanie i tak rzadko stosowana jak większość starych zasad zarządzania. Nog, gdyby wiedział, że Kronos jest w Warszawie, wyraziłby na temat tej zasady konkretną opinię, bo Nog miał konkretne opinie na temat wszystkiego co dotyczyło pracy w terenie. Kronos nie poinformował Noga o swojej obecności, bo Kronos i Nog nie komunikowali się bezpośrednio od incydentu w Pradze 1612, o którym oboje mieli różne wersje i żadne nie zamierzało ich uzgadniać.

Coś dopisało ostatnią linię:

Arkusz otwarty. Wymaga dalszej analizy. Priorytet: teoria strun — weryfikacja hipotezy marginesowej. Priorytet: Rafał — obserwacja pod kątem percepcji anomalii. Priorytet: kontakty nośnika — mapowanie do ukończenia. Kronos milczy.

Zamknęło notatnik.

Za oknem Imielin budził się do wtorku.

Autobus linii 139 — rozkład: 7:32, rzeczywistość: 7:34, różnica dwie minuty, wynik akceptowalny dla nikogo kto czeka na mrozie i całkowicie akceptowalny dla wszystkich pozostałych, co jest dystrybucją akceptacji charakterystyczną dla komunikacji miejskiej i dla życia w ogóle. Piekarnia przy Karczunkowskiej otwierała o siódmej trzydzieści z zapachem, który szedł przez okno i przez który Konrad — poprzedni Konrad — zawsze wiedział jaka jest godzina bez patrzenia na zegarek.

Sąsiad z czwartego piętra wyszedł o 7:45 i zamknął drzwi z siłą proporcjonalną do niezadowolenia z poniedziałku, które przenosiło się na wtorek przez prosty mechanizm nawyku, bo poniedziałek i wtorek są połączone snem i sen jest złym izolatorem dla niezadowolenia.⁷⁹

⁷⁹ Kronos zanotował sąsiada z czwartego piętra jako element rytmu kamienicy. Rytm kamienicy jest informacją: kiedy ktoś z niego wypadnie, będzie widać. Kiedy Kronos z niego wypadnie — bo wypadnie, bo zawsze coś jest o ułamek sekundy nie tak, bo doskonały kamuflaż jest statystycznie niemożliwy przy wielotygodniowym pobycie w nośniku — rytm kamienicy to pokaże. Kronos zaplanował w związku z tym strategię minimalnej obecności: wychodzić i wracać w godzinach zgodnych ze wzorcem, mówić rodzicom tyle ile Konrad mówił, być tyle ile Konrad bywał. Jedna anomalia kamienicy to jest szum. Dwie anomalie to jest sygnał. Kronos nie planował być sygnałem.

Coś wstało.

Poszło do łazienki.

Umyło twarz zimną wodą, bo tak robił zawsze Konrad, bo zimna woda rano była — zdaniem wspomnień ciała — jedyną rzeczą, która działa od razu bez czekania i bez konieczności robieniaczegokolwiek innego najpierw.

Spojrzało w lustro.

Twarz Konrada Mroza patrzyła z powrotem: dwadzieścia trzy lata, ciemne włosy rozczochrane z nocy spędzonej bez właściwego snu, linia szczęki nieogolona od trzech dni — taka sama jak zawsze, bo Konrad golił się co cztery dni z precyzją, która była w połowie przyzwyczajeniem, a w połowie eksperymentem dotyczącym optymalnego cyklu, i której wynik wynosił: cztery dni, co Konrad traktował nie jako estetykę, ale jako dane.

Coś patrzyło w lustro przez dłużej niż potrzebowało.⁸⁰

⁸⁰ Lustra są narzędziem szczególnym dla kogoś kto zajmuje nośnik. Lustro pokazuje nośnik. Lustro nie pokazuje Kronosa. Kronos patrząc w lustro widzi twarz Konrada Mroza i wie, że to jest twarz Konrada Mroza, i wie, że za tą twarzą jest on, i wie, że tego rozróżnienia nie widzi żadne lustro na świecie, bo lustra pokazują powierzchnię, a Kronos jest czymś, co nie ma powierzchni. To jest stan, który jest neutralny operacyjnie i który mimo to, przez chwilę, co cztery tygodnie, co rok, co kilkadziesiąt lat — zależnie od długości pobytu w nośniku — przestaje być neutralny i staje się pytaniem. Pytanie brzmi zawsze tak samo i Kronos nigdy na nie nie odpowiada, bo odpowiedź zmieniałaby coś, czego Kronos nie zamierza zmieniać. Twarz Konrada Mroza patrzyła z lustra. Kronos patrzył z powrotem. Oboje czekali, aż drugi mrugnie.

Potem wyszło z łazienki.

Miało tydzień, puste pole w kolumnie cel operacyjny i teorię strun na ścianie przy oknie z marginesem który szedł w tym samym kierunku co notatnik numer osiemnaście, strona dwieście czterdzieści siedem.

Kronos milczał.

Zawsze milczał.

Pytanie było wyłącznie o odcień tego milczenia — bo milczenie Kronosa jest językiem i każdy odcień znaczy coś innego, i żeby go czytać trzeba było słuchać nim samym, a nie słowami, a nikt w Warszawie wtorku 26 września 2025 roku nie słuchał w ten sposób.

Nikt, z jednym możliwym wyjątkiem, o którym Kronos nie wiedział jeszcze, że istnieje.

Na Bluszczańskiej, w mieszkaniu na trzecim piętrze, klatka B, ktoś zjadł zupę z lodówki.

Była dobra.

Elżbieta Mróz gotowała zupę co wtorek od trzydziestu lat i miała w tym rękę, której nie da się opisać przepisem, tylko powtarzaniem — tę samą marchewkę, ten sam liść laurowy, ten sam czas na wolnym ogniu, który był nie za długi i nie za krótki, ale dokładnie taki jak trzeba, bo niektóre rzeczy uczą się przez lata i potem po prostu wiedzą.⁸¹

*⁸¹ Kronos zjadł zupę do końca. To nie był gest operacyjny. Zupa była dobra i Kronos — Arcydemon Losu, Książę Piekła, Słowo: Przeznaczenie, wiek: nieoznaczony — miał standardy. Jeden z nich, ten nieoperacyjny, brzmiał mniej więcej tak: kiedy ktoś gotuje zupę z liściem laurowym i marchewką i wolnym ogniem przez odpowiednią ilość czasu, je się ją do końca

ROZDZIAŁ 6 — Anna i melodia

Anna Kowalska nie nuciła świadomie.

To znaczy: nuciła, owszem, i robiła to regularnie, i każdy, kto spędził przy niej więcej niż dwadzieścia minut mógłby to potwierdzić z dokładnością wystarczającą do zeznań sądowych, gdyby sądy rozpatrywały sprawy tego rodzaju. Nie wiedziała kiedy zaczyna. Nie wiedziała kiedy kończy. Nie wiedziała, że melodie, które z niej wychodzą, nie są zawsze melodiami, które słyszała — że czasem są czymś innym, czymś starszym, czymś, co nie ma tytułu ani autora, bo powstało zanim tytuły i autorzy stali się kategorią organizującą muzykę.

Anna uważała, że to nawyk.

Nawyki mają źródło. Można do nich dotrzeć, przebić przez warstwę przyzwyczajenia, znaleźć moment, w którym coś zaczęło się powtarzać.

Anna próbowała kiedyś dotrzeć do źródła.

Trafiła na ścianę.

Symfonia wiedziała, że to nie jest nawyk.¹

¹ Symfonia jest metaforą i nie jest metaforą jednocześnie, co jest stanem wygodnym dla filozofów i trudnym do wytłumaczenia przy kolacji, kiedy ktoś pyta czym się zajmujesz i trzeba odpowiedzieć bez powodowania paniki. W uproszczeniu — które Symfonia przyjęłaby z uprzejmą rezerwą właściwą dla czegoś, czego nie da się uprościć bez strat — Symfonia jest porządkiem rzeczy. Muzyczną strukturą Stworzenia. Warstwą pod warstwą pod warstwą, przez którą wszystko co istnieje brzmi na swój własny sposób, i przez którą każdy człowiek gra swoją partię, mniej lub bardziej świadomie, mniej lub bardziej czysto, mniej lub bardziej zgodnie z tym co Kompozytor miał na myśli, przy czym kwestia tego co Kompozytor miał na myśli jest osobną, długą, sporną i nieskończoną dyskusją, której Niebo i Piekło nie zakończyło przez kilka miliardów lat i nie zanosi się na przełom. Anna Kowalska grała czysto. Nie bezbłędnie — błędy są częścią muzyki i Symfonia wie o tym lepiej niż ktokolwiek — ale z tym konkretnym rodzajem tonu, który pojawia się wyłącznie u kogoś kto słucha nie uchem, ale czymś pod uchem, czymś bez nazwy anatomicznej. To jest rzadsze niż geniusz i rzadsze niż świętość, bo nie wymaga ani jednego ani drugiego. Wymaga tylko słuchania. Anna słuchała od urodzenia i nie wiedziała, że to, cokolwiek znaczy. To właśnie jest warunek konieczny, żeby znaczyło cokolwiek naprawdę.

Mieszkała na Mokotowie, Puławska czterdzieści siedem, trzecie piętro — mieszkanie z widokiem na podwórze, gdzie rósł kasztanowiec, który był tam kiedy ona się wprowadziła, był tam kiedy wprowadzała się poprzednia lokatorka i będzie tam kiedy ta po Annie wyprowadzi się do miejsca z ogródkiem albo z widokiem na coś innego. Kasztanowiec miał ten rodzaj spokojnej pewności siebie, który jest przywilejem drzew i nielicznych ludzi.

Każdej jesieni kasztany lądowały na dachu samochodu sąsiada z parteru z odgłosem satysfakcjonującym dla wszystkich poza sąsiadem z parteru. Każdej jesieni wywoływało to tę samą rozmowę: sąsiad z parteru mówił, że trzeba wyciąć drzewo, pozostali lokatorzy mówili, że nie, obydwie strony mówiły te same rzeczy tymi samymi głosami z tą samą miną i rozmowa kończyła się zawsze tak samo — kasztanowiec stał, samochód miał wgłębienie, i wszyscy, łącznie z sąsiadem z parteru, wiedzieli, że tak będzie do końca. Rytuał ten pełnił w kamienicy funkcję mierzenia czasu przez powtarzanie, i Anna, będąc konserwatorem, rozumiała wartość rzeczy, które trwają bez zmiany.

Pracowała w muzeum — nie jako przewodnik, choć potrafiła, ale jako konserwator dokumentów. Stare mapy, fotografie archiwalne, listy pisane pismem, które trzeba było znać żeby czytać; atrament wyblakły do beżu, papier kruszący się przy krawędziach, słowa które czekały spokojnie żeby ktoś po nie wrócił i nie zawsze się doczekały. Jej biurko stało przy oknie na zapleczu zbiorów, z widokiem na Łazienki, i przez to okno o pewnych porach roku, kiedy liście były właściwe — jesień wczesna, zanim wszystko zgęstnieje i pożółknie — widać było też fragment pawilonu na wodzie.

W pawilonie regularnie odbywały się koncerty.

Anna słyszała te koncerty przez zamknięte okno.

Słyszała je zawsze, niezależnie od odległości, od pory roku, od tego ile między nią a pawilonem stało drzew i w jak szczelnych futrynach siedziały szyby. Słyszała je tak, jak słyszy się rzeczy, które są zbyt bliskie, żeby potrzebować przestrzeni akustycznej — od wewnątrz, zanim dźwięk dotrze drogą normalną.

Uznała kiedyś, że ma dobry słuch.

Było to wyjaśnienie wygodne i nieprecyzyjne i Anna, która wygodne wyjaśnienia darzyła zawodową nieufnością, trzymała je w głowie z tą samą kategorią zastrzeżeń co każdy dokument wymagający dalszej weryfikacji.²

² To jest szczegół, który Nog odnotował podczas pierwszej rozmowy telefonicznej jako anomalię sensoryczną i który zapisał pod Priorytetem A z uwagą: percepcja dźwięku ponadnormatywna — weryfikacja przy następnej okazji. Anomalie sensoryczne są sygnałem. Nie zawsze kosmicznym — czasem to jest rzeczywiście dobry słuch, wada szyb, odpowiednia wilgotność powietrza, zbieg okoliczności akustycznych który wyjaśni się przy trzecim pomiarze. Ale: pięć nut na końcu rozmowy telefonicznej, na częstotliwości którą Nog rozpoznał bez słownika, od kobiety która pracuje ze słowami wymarłymi od czterech stuleci, i która słyszy muzykę przez zamknięte okno. Trzy obserwacje. Jedna hipoteza, której Nog nie sformułował jeszcze w całości, bo hipoteza przed weryfikacją jest ciężarem, nie narzędziem — i narzędzi się nie ładuje bez potrzeby. Zaznaczył Annę Kowalską pod nagłówkiem: Priorytet A — obserwacja aktywna. Charakter: nieustalony. Ostrożność: podwyższona. I poszedł na kawę na Brackiej, bo kawa była w planie dnia, a plany dnia nie zmieniają się bez powodu.

Kawiarnia na Brackiej była miejscem, które Anna wybrała pięć lat temu przy pierwszej kawie z Olkiem — jakiś październik, jakiś wtorek, deszcz za oknem, kawa za dużo cukru, bo jeszcze nie znali swoich zamówień na pamięć — i do którego wracali od tamtej pory z regularnością, która nigdy nie została omówiona. Niektóre rytmy tworzą się bez umowy i trwają bez renegocjacji, bo renegocjacja sugerowałaby, że ktoś rozważał zakończenie, a nikt nie rozważał, więc nie było o czym rozmawiać, więc kawiarnia trwała jako fakt, nie jako decyzja.

Był piątek. Koniec września. Niebo nad Mokotowem miało ten konkretny odcień szarości, który w Warszawie oznacza deszcz przez następne trzy dni i który każdy mieszkaniec Warszawy rozpoznaje nie myślą, ale ciałem — ramiona odruchowo idą do przodu, tempo kroku przyspiesza o ułamek, czapka wychodzi z kieszeni jeszcze na chodniku. Anna wyszła z muzeum z czapką na głowie i parasolem w torbie, bo Anna była konserwatorem i konserwatorzy nie zostawiają rzeczy przypadkowi pogody.

Siedziała przy stoliku przy oknie z kawą i książką.

Książka była otwarta na stronie, którą czytała od piętnastu minut bez żadnych postępów.³

³ Strona sto dwanaście. Powieść historyczna, osiemnasty wiek, Londyn, zabójstwo w porcie — Anna kupiła ją trzy tygodnie temu i czytała z tempem kogoś, kto czyta kiedy ma czas i lubi kiedy ma czas, ale nie goni. W normalnych warunkach strona sto dwanaście zajęłaby jej siedem minut. W tych warunkach siedziała przy niej od kwadrans i nie przeszła do sto trzynaście, bo myślała o czymś innym, i myślenie o czymś innym jest jedyną czynnością, której nie można sobie nakazać żeby przestała, co odróżnia je od większości innych czynności i czyni je szczególnie irytującym kiedy jest się osobą która generalnie nakazuje sobie rzeczy z efektem. Myślała o rozmowie telefonicznej z niedzieli. O tym, że Olek powiedział nic poważnego głosem, który był właściwy — właściwym tonem, właściwym tempem, właściwą barwą zmęczenia po turnieju — i że coś w tej właściwości było odrobinę za właściwe. Jak odpowiedź na egzaminie od kogoś kto uczył się odpowiedzi, nie zagadnienia. Anna nie powiedziałaby tego nikomu, bo brzmiałoby to jak paranoja i bo Anna nie lubiła paranoić bez danych. Ale zapamiętała, bo zapamiętywanie rzeczy które nie pasują do wzorca jest nawykiem konserwatora. Fałsz wygląda prawie jak oryginał. Prawie jest ważniejszą kategorią niż całkowicie. Strona sto dwanaście czekała.

Drzwi kawiarni otworzyły się o 16:02.

Na zewnątrz zrobiło się na chwilę słyszalne — tłum chodnikowy, autobus, czyjaś rozmowa urwana w połowie przez domknięcie drzwi — a potem zamknęły się z powrotem i kawiarnia wróciła do swojej gęstości: ciepło, muzyka z głośnika gdzieś przy barze, stuk filiżanek.

Coś weszło w ciele Olka Wierzbickiego.

Zdjęło kurtkę — granatową, bez kaptura, tę samą co w Barcianach, zmapowaną ze zdjęć z telefonu jako preferowaną we wrześniu. Powiedziało dzień dobry bariście przy barze z barwą głosu odpowiednią dla kogoś kto zna to miejsce i jest tu regularnie. Zamówiło kawę — podwójne espresso z odrobiną gorącej wody, bo Olek zawsze brał podwójne espresso z odrobiną gorącej wody, co barista kiwnął głową bez zapisywania, bo był to człowiek który pamięta stałych bywalców jako zamówienia, nie twarze, co jest sposobem pamiętania nie gorszym niż inne.

Coś wzięło kawę. Podeszło do stolika. Ułożyło ręce na blacie — lewa bliżej kubka, prawa swobodna — w konfiguracji zmapowanej z fotografii, bo Olek trzymał ręce na blacie, nie na kolanach, i ta różnica jest niewidoczna dla kogoś kto nie szuka, i widoczna natychmiast dla kogoś kto szuka, i nie można wiedzieć z góry kto jest kim.

Anna zamknęła książkę.

— Żyjesz — powiedziała.

— Żyję — odparł Nog głosem Olka Wierzbickiego, z tą konkretną barwą, którą skalibrował przez ostatnie pięć dni na podstawie nagrań rozmów zapisanych w telefonie, historii wiadomości i tego co Tomasz z Olsztyna powiedział przy uścisku ręki po walce, bo głos jest jak podpis i podpis można skopiować, ale kopię od oryginału odróżnia ktoś kto patrzył wystarczająco długo.

Anna nie patrzyła wystarczająco długo. Jeszcze.

— Byłeś u lekarza? — zapytała.

— W poniedziałek.

— I?

— Wstrząśnienie lekkie. Odpoczynek, nic nowego. — Nog usiadł i odstawił kawę o centymetr za daleko od krawędzi, bo Olek stawiał kawę o centymetr za daleko od krawędzi, bo Olek miał nawyk niestawiania rzeczy tam gdzie mogą spaść, co wynikało z jednego konkretnego zdarzenia w dzieciństwie, które Nog znał z wiadomości do Konrada. — Wszystko gra.

Cisza.

Anna nie wyglądała na przekonaną. Ale nie drążyła.⁴

⁴ I tu był błąd. Nog zarejestrował go z dokładnością chirurga, który widzi własne drżenie: Olek Wierzbicki nie mówił wszystko gra tonem zamykającym temat. Olek mówił wszystko gra i Anna drążyła, bo to był ich wzorzec — Anna pyta, Olek odpiera z pozycji pozornej defensywy, Anna przesuwa, Olek ustępuje dokładnie o tyle ile chce i ani trochę więcej, oboje wiedzą że to jest gra i że jest to gra lubiana przez obie strony. Historia wiadomości dokumentowała ten wzorzec przez trzy lata z konsekwencją którą Nog oceniał jako statystycznie nieprzypadkową. Tymczasem Nog powiedział wszystko gra głosem kończącym temat i Anna — ku jego wewnętrznemu zaskoczeniu — temat zamknęła. Za gładko. Za szybko. Nog zanotował w tej części siebie która notatkowała zawsze, niezależnie od kontekstu: błąd wzorca — korekta w toku. Priorytet: wysoki. Obserwacja dodatkowa: Anna Kowalska zapamiętała ten błąd, nawet jeśli nie wie że go zapamiętała. Konserwatorzy zapamiętują rzeczy które nie pasują do wzorca. To jest ich zawodowa wada i nieszczęście każdego kto chce przed nimi coś ukryć. Wypił łyk kawy i zmienił temat zanim milczenie nabrało kształtu.

— Konrad mówił, że chce tu przyjechać w przyszłym roku — powiedział Nog. — Do Barcian.

— Wiem. Napisałaś mu?

— Napisałam. — Anna wzięła kawę obiema rękami, co oznaczało, zdaniem historii wiadomości, że jest w trybie rozmowy, nie trybie sprawozdawczości. — Powiedziałam, że jest prąd.

Nog zamknął oczy na trzy sekundy.

Historia wiadomości. Strona osiemdziesiąt siedem.

— Powinienem był napisać że nie ma prądu — powiedział.

— Tak. — Anna uśmiechnęła się z satysfakcją kogoś kto wygrał rundę, o której istnieniu druga strona jeszcze nie wie. — Dlatego napisałam że jest.

Nog poczuł jak napięcie w konfiguracji rąk opada o jeden parametr. Właściwy kierunek. Właściwe tempo.⁵

⁵ To był wzorzec i wzorzec był prawidłowy: Anna prowokuje przez przyszłość, Olek przegrywa w teraźniejszości, oboje wiedzą że to jest gra, której wynikiem nie jest zwycięstwo żadnej ze stron, ale kontynuacja gry, co jest najlepszym możliwym wynikiem każdej gry którą się lubi. Nog zanotował: wzorzec przywrócony. Odchylenie z początku sesji skompensowane. To było narzędzie, nie emocja — precyzyjna korekta kursu. Ale był też w tej chwili, w uśmiechu Anny i w prawidłowym tempie wymiany, coś, czego Nog nie wpisał do notatek, bo notatki operacyjne nie mają kategorii dla rzeczy które są po prostu — miłe. Kategoria miłe nie istnieje w słowniku operacyjnym. Nog zanotował wzorzec prawidłowy i zamknął słownik.

Przez następne czterdzieści minut kawiarnia robiła to, co kawiarnie w piątkowe popołudnia robią najlepiej: wypełniała się ludźmi którzy skończyli tydzień i nie zaczęli jeszcze weekendu, w tym specyficznym stanie zawieszenia między jednym a drugim, kiedy można siedzieć i nie robić niczego konkretnego i jest to zachowanie społecznie akceptowalne i nawet zalecane.

Rozmawiali o Barcianach.

Nog podawał szczegóły z pamięci ciała i z notatek Olka, uzupełnione przez SMS-y z Markiem, i brzmiało to jak wspomnienie kogoś kto był tam i wrócił, bo było wspomnieniem kogoś kto był tam i wrócił, z tym jednym zastrzeżeniem, że osoba która wróciła nie była tą samą osobą która pojechała. Jest to dystynkcja filozoficznie ciekawa i operacyjnie irrelewantna. Nog pilnował, żeby była irrelewantna.

Anna mówiła o pracy. O mapie, którą konserwowała od tygodnia.

— Holenderska — powiedziała. — Siedemnasty wiek, kupiona z kolekcji prywatnej, dwa narożniki zniszczone przez wilgoć, ale środek w dobrym stanie. I jest na niej adnotacja. Odręczna, na marginesie, przy wschodnim wybrzeżu jakiegoś fikcyjnego morza. Trzy dni mi zajęła identyfikacja języka.

— I?

— Staroholenderski z wtrętami łaciny kościelnej. — Anna postawiła kubek. — Typowa mieszanka dla dokumentów prywatnych z tamtego okresu, gdzie autor pisał dla siebie, nie dla czytelnika. Ale jest jedno słowo, którego nie mogę przełożyć na nic.

— Jakie słowo?

Chwila ciszy, w której Anna robiła to, co robiła przy trudnych słowach: szukała właściwego miejsca w głosie, żeby słowo brzmiało jak znalezione, nie wymyślone.

— Veridicus — powiedziała. — Ale użyte nieprawidłowo. Jakby ktoś znał słowo i nie znał jego dokładnego sensu, albo — jakby używał go w znaczeniu, którego słowniki nie mają.

Nog wypił łyk kawy.

Spokojnie.

Nie powiedział niczego przez trzy sekundy, co mieściło się w normie dla osoby która myśli.⁶

⁶ Veridicus — łacina, dosłownie: ten który mówi prawdę, lub synonim prawdomówny w użyciu klasycznym. Ale w użyciu technicznym sprzed Soboru Trydenckiego — tym, które Nog znał z własnej pracy w terenie w pierwszej połowie szesnastego wieku — veridicus znaczyło coś precyzyjniej: ten który widzi to, co jest, z naciskiem na jest rozumiane nie jako stan obecny, ale jako stan ontologiczny, niezależny od czasu i percepcji obserwatora. To znaczenie wyszło z użycia po 1560 roku, nie dlatego że stało się nieprawdziwe, ale dlatego że stało się niebezpieczne — widzieć to, co jest, bez filtra epoki i doktryny, jest właściwością która nie każdemu pasuje do teologii. Słowa tracą znaczenia nie wtedy kiedy znaczenia się kończą, ale kiedy staje się zbyt kosztowne je wypowiadać. Nog znał to słowo w trzecim znaczeniu. Znał je dobrze. Holenderska mapa, siedemnasty wiek, adnotacja przy wschodnim wybrzeżu fikcyjnego morza, jedno słowo które słowniki porzuciły cztery stulecia temu — ktoś wiedział jak użyć słowa, które oficjalnie nie istniało. Nog zanotował to w pamięci, nie w notatniku przy Annie, bo Olek Wierzbicki nie prowadził notatnika przy kawie i wyciąganie notatnika przy kawie byłoby anomalią którą Anna zapamiętałaby precyzyjnie.

— Pewnie błąd kopistyczny — powiedział Nog.

— Pewnie — przyznała Anna.

Ton był tonem człowieka, który mówi pewnie i myśli ale sprawdzę. Nog zarejestrował oba znaczenia i odłożył je do szuflady z napisem do weryfikacji.

Kawiarnia wypełniała się dalej. Para przy sąsiednim stoliku rozmawiała szeptem z intensywnością kogoś kto omawia coś ważnego w miejscu publicznym i nie jest pewien czy miejsce publiczne to dobry pomysł, ale nie ma innego. Przy barze dwóch mężczyzn w garniturach rozmawiało o czymś, co Nog ocenił jako służbowe i niepilne — ton był taki jak przy rzeczach które powinny były skończyć się o siedemnastej i skończyły się o szesnastej pięćdziesiąt, i teraz można było je odłożyć na poniedziałek z poczuciem dobrze wykonanej pracy.

Anna wzięła książkę i odłożyła ją na bok bez zaznaczania strony.

— Słuchaj — powiedziała — byłam wczoraj na koncercie. W Łazienkach, ten ostatni w sezonie.

— I?

— I nic. Było dobrze. — Chwila w której Anna patrzyła na okno, nie na niego, co zdaniem historii wiadomości oznaczało że mówi coś co jest dla niej ważniejsze niż brzmi. — Grali Szymanowskiego. Stabat Mater. Znasz?

— Nie — powiedział Nog ostrożnie.

Olek Wierzbicki słuchał głównie metalu, trochę ambient, zero Szymanowskiego według historii Spotify. Kłamstwo ze szczegółami przy braku podstawy jest pułapką bardziej niż kłamstwo bez szczegółów.

— To jest utwór — powiedziała Anna, z miną kogoś szukającym właściwego słowa w szufladzie gdzie jest dużo słów i żadne nie jest do końca właściwe — który sprawia, że czujesz się w dwóch miejscach jednocześnie. Tu i gdzieś gdzie nie wiesz jak trafić inaczej. Jakby muzyka otworzyła drzwi do pokoju, który istnieje, ale nie ma adresu.⁷

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.