Michelle Enderson

W Krainie Reprodukcji: Geny, Hormony i Procesy Biologiczne

Książka stworzona przy pomocy AI.

Projektant okładki Pixabay https://pixabay.com/pl/illustrations/mama-i-dziecko-dziecko-7375170/

© Michelle Enderson, 2024

© Pixabay https://pixabay.com/pl/illustrations/mama-i-dziecko-dziecko-7375170/, projekt okładki, 2024

Autor przedstawia skomplikowany proces powstawania życia, rozpoczynając od budowy narządów płciowych omawiając ich precyzyjne funkcje. Książka zgłębia tajniki czynników genetycznych i dziedzicznych, rzucając światło na to, jak nasze dziedzictwo genetyczne wpływa na zdolność reprodukcyjną.

Książka przedstawia różne schorzenia hormonalne oraz ich konsekwencje dla procesu reprodukcyjnego. Przeznaczona dla osób pragnących zrozumieć złożoność ludzkiego ciała.

Książka stworzona przy pomocy AI.

ISBN 978-83-8369-034-6

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Michelle Enderson

13.12.2023r.

Zrzeczenie się odpowiedzialności

Zawarte w książce informacje i porady mają jedynie charakter edukacyjny i informacyjny, nie mogą zastąpić porady lekarza lub terapeuty. Zabiegi opisane w książce są przewidziane wyłącznie dla osób dorosłych. Zawarte w książce porady mogą dotyczyć terapii niekonwencjonalnych i mogą być niezgodne ze stanowiskiem medycyny akademickiej. Autor nie jest lekarzem i jego porady nie mogą w żadnym wypadku zastępować konsultacji lekarskiej. W przypadku choroby lub ciąży, a nawet tylko w przypadku ich prawdopodobieństwa, przed przystąpieniem do zabiegu pielęgnacyjnego należy skonsultować się z lekarzem. Wszelkie porady zawarte w książce stosujesz wyłącznie na własną odpowiedzialność.

Anatomia i Fizjologia Reprodukcyjna

Zrozumienie procesu reprodukcji

Rozmowa o procesie reprodukcji zwykle odnosi się do reprodukcji biologicznej, czyli procesu, w którym organizmy rozmnażają się, tworząc potomstwo. Proces ten różni się w zależności od gatunku, ale dla ludzi jest to proces skomplikowany i fascynujący. Reprodukcja biologiczna może zachodzić na dwa główne sposoby: przez rozmnażanie płciowe i rozmnażanie bezpłciowe.

Rozmnażanie płciowe

Rozmnażanie płciowe, znane również jako rozmnażanie seksualne, jest procesem, który obejmuje szereg etapów, prowadzących do powstania nowego organizmu. W przypadku ludzi, ten proces zaczyna się od połączenia dwóch rodzajów komórek rozrodczych, czyli gamet, pochodzących od dwóch różnych rodziców. U kobiet są to komórki jajowe, a u mężczyzn plemniki. Cały proces jest interesującym tańcem biologicznym, który rozpoczyna się od momentu zapłodnienia.

Zygota, czyli komórka, która powstaje w wyniku zapłodnienia, tworzy się, gdy plemnik łączy się z jajeczkiem. To zwykle zachodzi w jajowodzie, gdzie plemnik przedostaje się do jajeczka. Ten moment to początek nowego życia, gdy geny od obu rodziców łączą się, tworząc unikalny zestaw genetyczny[1].

Po zapłodnieniu zygota zaczyna się dzielić. Powstają kolejne komórki, które z kolei organizują się w struktury zarodkowe. Zygota, rozwijając się, staje się zarodkiem, a następnie płodem. Ten proces rozwijania się i organizowania struktur jest niezwykle skomplikowany i regulowany przez szereg genów.

Ciąża jest okresem, w którym rozwija się płód w macicy matki. To czas intensywnego rozwoju i wzrostu. Podczas ciąży organizm matki dostosowuje się do potrzeb rozwijającego się płodu, zapewniając mu niezbędne substancje odżywcze i wsparcie. Cały proces ciąży obejmuje wiele zmian fizjologicznych i hormonalnych, mających na celu utrzymanie i chronienie rozwijającego się życia.

Proces kończy się porodem, czyli narodzinami dziecka. To moment, w którym płód opuszcza macicę matki i rozpoczyna niezależne istnienie poza nią. Poród to złożony proces, który obejmuje skurcze macicy, rozwieranie szyjki macicy i wypychanie dziecka przez kanał rodny[2].

Rozmnażanie płciowe jest nie tylko biologicznym zjawiskiem, ale także emocjonalnym i społecznym przeżyciem. To czas oczekiwania, radości, ale także wyzwań i zmian. Każdy etap tego procesu jest niezwykle istotny dla przetrwania gatunku ludzkiego i kontynuacji życia.

Rozmnażanie bezpłciowe

Rozmnażanie bezpłciowe, zwane również rozmnażaniem aseksualnym, jest procesem reprodukcji, w którym potomstwo powstaje bez udziału komórek płciowych i jest genetycznie identyczne z jednym z rodziców. Jedną z najczęstszych form rozmnażania bezpłciowego jest podział komórkowy, a szczególnie mitoza.

Podział komórkowy, czyli mitoza, to proces, w którym jedna komórka rodzicielska dzieli się na dwie identyczne komórki potomne. W trakcie mitozy następuje replikacja DNA, a następnie równomierne rozdzielenie chromosomów do dwóch nowych komórek. Ten rodzaj rozmnażania zachodzi u wielu organizmów jednokomórkowych, jak bakterie czy pierwotniaki, ale także u wielu komórek somatycznych organizmów wielokomórkowych, umożliwiając regenerację tkanek i wzrost[3].

Kluczową cechą rozmnażania bezpłciowego jest powstawanie klonów. Klon to organizm lub grupa organizmów genetycznie identycznych z jednym rodzicem. W przypadku rozmnażania bezpłciowego, potomstwo jest prawie identyczne genetycznie z jednym z rodziców, co oznacza, że nie zachodzi wymieszanie materiału genetycznego. W efekcie organizmy rozmnażające się bezpłciowo tworzą populacje o jednolitym genotypie.

Wiele roślin, zwierząt i mikroorganizmów wykorzystuje rozmnażanie bezpłciowe jako skuteczną strategię reprodukcyjną. Organizmy te mogą szybko rozmnażać się i kolonizować nowe środowiska, co stanowi istotną przewagę ewolucyjną. Jednak brak wymieszania genów może prowadzić do ograniczonej zmienności genetycznej w populacji, co utrudnia dostosowanie się do zmieniających się warunków środowiskowych.

Rozmnażanie bezpłciowe odgrywa istotną rolę w świecie biologii i ewolucji, a zrozumienie tego procesu pozwala lepiej zrozumieć różnorodność form reprodukcji występujących w przyrodzie. Pomimo tego, że rozmnażanie bezpłciowe generuje potomstwo o identycznym genotypie, istnieje też wiele odmian rozmnażania wśród różnych gatunków, obejmujące kombinacje obu metod. Reprodukcja to fundamentalny proces dla kontynuacji życia na Ziemi, a zrozumienie go jest kluczowe dla nauk biologicznych.

[1] Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom 4. Narządy płciowe, 2011r.

[2] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

[3] Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom 4. Narządy płciowe, 2011r.

Budowa narządów rozrodczych i ich funkcje

Narządy rozrodcze męskie

Jądra

Budowa: Jądra są umieszczone w mosznie i zawieszone na sznurze nazywanym najądrzem.

Funkcje: Produkują plemniki (komórki jajowe) i hormony, zwłaszcza testosteron.

Najądrze

Budowa: To długi zwinięty przewód, który łączy jądra z nasieniowodami.

Funkcje: Magazynuje i dojrzewa plemniki.

Nasieniowody

Budowa: Przewody prowadzące od najądrza do cewki moczowej.

Funkcje: Transportują plemniki z jąder do cewki moczowej podczas ejakulacji.

Gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne i przewód wytryskowy

Budowa: Te gruczoły produkują płyn nasenny, który stanowi część nasienia[1].

Funkcje: Płyn nasenny dostarcza substancje odżywcze dla plemników, tworząc nasienie.

Cewka moczowa

Budowa: Przewód prowadzący z pęcherza moczowego przez penisa na zewnątrz ciała.

Funkcje: Służy do usuwania moczu z ciała oraz do transportu nasienia podczas ejakulacji[2].

Wszystkie te struktury współpracują, tworząc złożony system, który umożliwia rozwój i reprodukcję organizmu męskiego. Działanie hormonalne jąder, produkcja plemników, transport nasienia, a także wydzielanie płynów nasienia przez gruczoły rozrodcze — wszystko to łączy się w procesie, który jest kluczowy dla funkcji rozrodczych mężczyzny.

Narządy rozrodcze żeńskie

Jajniki

Budowa: Umieszczone w miednicy, produkują jajeczka i hormony.

Funkcje: Produkują komórki jajowe (oocyty) i hormony, zwłaszcza estrogen i progesteron.

Jajowody (macica)

Budowa: Cienkie rurki prowadzące od jajników do macicy.

Funkcje: Transportują jajeczka z jajników do macicy, gdzie mogą być zapłodnione przez plemniki.

Macica

Budowa: Elastyczny, mięśniowy narząd w miednicy, przygotowany do przyjęcia zapłodnionego jajeczka.

Funkcje: Jest miejscem, gdzie rozwija się zapłodnione jajeczko w ciągu ciąży.

Szyjka macicy

Budowa: Część nadbrzuszna: To górna część szyjki, która wystaje ponad poziom pochwy.

Część nadnercza: Jest to zwężenie znajdujące się niżej, łączące część nadbrzuszną z częścią nadpochwową.

Część nadpochwowa: Dolna część szyjki, która wystaje do pochwy.

Szyjka macicy jest zbudowana z tkanki łącznej, mięśni gładkich oraz nabłonka.

Funkcje: Ochrona macicy: Szyjka macicy działa jak bariera, chroniąc wnętrze macicy przed drobnoustrojami i infekcjami, które mogą przedostać się przez pochwę[3].

Produkcja śluzu szyjkowego: Szyjka macicy produkuje śluz szyjkowy, który pełni ważną rolę w procesie rozrodczym. W różnych fazach cyklu miesiączkowego śluz może zmieniać swoją konsystencję, co wpływa na płodność kobiety[4].

Przepuszczalność dla plemników: W okresie owulacji, szyjka macicy staje się bardziej przepuszczalna dla plemników, co ułatwia ich przedostanie się do jajeczka.

Zmiany podczas ciąży: W czasie ciąży szyjka macicy zamyka się za pomocą tzw. tzw. tzw. „korka śluzowego”, chroniącego rozwijające się dziecko przed zakażeniami.

Pochwa

Budowa pochwy:

Ściany pochwy: Składają się z trzech warstw: błony śluzowej (nabłonkowej), mięśniowej i włóknistej.

Naczynia krwionośne: Pochwa jest dobrze ukrwiona, co wpływa na jej elastyczność i zdolność do rozszerzania się.

Gruczoły śluzowe: Wydzielają śluz, który ułatwia penetrację podczas stosunku płciowego.

Flora bakteryjna: Naturalna mikroflora bakteryjna utrzymuje odpowiednie pH, chroniąc przed infekcjami[5].

Funkcje pochwy:

Kanał rodny: Pochwa stanowi kanał, przez który przechodzi sperma podczas stosunku płciowego, umożliwiając zapłodnienie komórki jajowej.

Poród: Pochwa pełni istotną rolę podczas porodu, gdy dziecko przechodzi przez nią podczas narodzin.

Odpowiednie środowisko: Dzięki naturalnej mikroflorze i produkcji śluzu, pochwa utrzymuje odpowiednie środowisko, chroniąc przed infekcjami i utrzymując równowagę pH.

Elastyczność: Pochwa jest elastyczna i zdolna do rozszerzania się, co umożliwia dostosowanie się do rozmiaru narządu płciowego partnera podczas stosunku[6].

Pochwa odgrywa kluczową rolę w reprodukcyjnym i seksualnym funkcjonowaniu kobiet. Ważne jest, aby dbać o higienę pochwy i regularnie przeprowadzać badania ginekologiczne w celu monitorowania zdrowia reprodukcyjnego.

Cewka moczowa

Budowa: Krótka rurka prowadząca od pęcherza moczowego na zewnątrz ciała.

Funkcje: Służy do usuwania moczu z ciała[7]. W trakcie cyklu menstruacyjnego u kobiet zachodzi cykl owulacyjny, w którym uwalniane są komórki jajowe z jajników. Jeżeli nie nastąpi zapłodnienie, komórki jajowe są usuwane podczas menstruacji. Jeżeli dojdzie do zapłodnienia, komórka jajowa implantuje się w błonie śluzowej macicy, rozwijając się w ciąży.

[1] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

[2] Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom 4. Narządy płciowe, 2011r.

[3] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

[4] Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka. Tom 4. Narządy płciowe, 2011r.

[5] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

[6] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

[7] Stanisław Kozłowski, Podstawy fizjologii człowieka, 2005r.

Czynniki Genetyczne i Dziedziczne

Dziedziczność w kontekście bezpłodności

Dziedziczność w kontekście bezpłodności może obejmować różne aspekty, zarówno genetyczne, jak i środowiskowe. Oto kilka kwestii, które warto rozważyć:

Genetyczne czynniki ryzyka

Bezpłodność może być wynikiem różnorodnych czynników, w tym genetycznych. Genetyczne czynniki ryzyka obejmują mutacje genetyczne oraz nieprawidłowości chromosomowe. Te anomalia genetyczne mogą wpływać na zdolność reprodukcyjną zarówno u mężczyzn, jak i kobiet.

Mutacje genetyczne: Mutacje genetyczne to zmiany w sekwencji DNA, które mogą wpływać na funkcję określonych genów. W kontekście bezpłodności, mutacje w genach związanych z produkcją nasienia, strukturą jajników czy regulacją hormonalną mogą być istotne. Na przykład, mutacje w genach odpowiedzialnych za prawidłowy rozwój nasienia u mężczyzn mogą prowadzić do zaburzeń spermatogenezy. Podobnie, mutacje wpływające na strukturę jajników lub regulację hormonalną u kobiet mogą prowadzić do trudności w zachodzeniu w ciążę[1].

Chromosomalne nieprawidłowości: Zespoły genetyczne, które są wynikiem nieprawidłowości chromosomowych, mogą znacząco wpływać na zdolność do rozmnażania. Przykłady to zespoły takie jak zespół Turnera, zespół Klinefeltera czy zespół Downa. Osoby z tymi zespołami mogą mieć trudności z naturalnym poczęciem dziecka i mogą wymagać wspomaganej reprodukcji.

Zespół Turnera: Zespół Turnera jest związany z monosomią chromosomu X, co oznacza brak jednego z chromosomów X u kobiet. To może prowadzić do nieprawidłowości w budowie jajników i wpływać na funkcję jajników, co utrudnia zajście w ciążę.

Zespół Klinefeltera: Osoby z zespołem Klinefeltera mają dodatkowy chromosom X (XXY). To zaburzenie genetyczne może prowadzić do zaburzeń spermatogenezy u mężczyzn, co z kolei może wpływać na płodność[2].

Zespół Downa: Zespół Downa wynika z trisomii chromosomu 21, co oznacza dodatkowy chromosom 21. Osoby z zespołem Downa często mają obniżoną płodność, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Badania genetyczne i kariotypowanie mogą być stosowane w diagnostyce bezpłodności w celu zidentyfikowania ewentualnych mutacji genetycznych czy nieprawidłowości chromosomowych. W przypadku potwierdzenia takich anomali, istnieje możliwość skonsultowania się z genetykiem oraz opracowania planu leczenia, który może obejmować różne metody wspomaganej reprodukcji, takie jak in vitro czy inseminacja[3].

Warto podkreślić, że choć genetyczne czynniki ryzyka mogą być istotne, bezpłodność jest złożonym problemem, a wpływ genetyki należy brać pod uwagę w kontekście innych aspektów zdrowia i stylu życia. Współpraca z zespołem specjalistów, w tym genetykiem, endokrynologiem reprodukcyjnym i specjalistą ds. niepłodności, może prowadzić do skuteczniejszego zrozumienia i leczenia tego problemu.

Czynniki środowiskowe

Ekspozycja na substancje toksyczne oraz doświadczanie wysokiego poziomu stresu to czynniki środowiskowe, które mogą znacząco wpływać na zdolność reprodukcyjną zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Te czynniki mają różnorodne mechanizmy działania, które łącznie oddziałują na procesy hormonalne, cykliczność menstruacyjną u kobiet oraz produkcję nasienia u mężczyzn.

Substancje toksyczne, takie jak chemikalia przemysłowe, pestycydy, metale ciężkie czy leki, są powszechnie obecne w środowisku. Narażenie na nie może prowadzić do zaburzeń hormonalnych, co z kolei może wpływać na funkcjonowanie układu rozrodczego[4]. U kobiet może to przejawiać się w nieregularnościach cykli menstruacyjnych, a u mężczyzn w zmniejszonej jakości nasienia. Niektóre substancje chemiczne mogą nawet działać jako endokrynne disruptory, zakłócając naturalne procesy hormonalne i mając negatywny wpływ na płodność.

Wysoki poziom stresu również jest istotnym czynnikiem wpływającym na zdolność reprodukcyjną. Stres aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, co prowadzi do wzrostu poziomu kortyzolu, nazywanego hormonem stresu. W przypadku kobiet, stres może wpływać na regularność cykli menstruacyjnych poprzez zakłócanie osi hormonalnej. U mężczyzn stres może negatywnie wpływać na produkcję nasienia oraz jakość spermy. Ponadto, stres może prowadzić do zaburzeń libido, co dodatkowo utrudnia proces reprodukcji[5].

Interakcje między substancjami toksycznymi a stresem mogą potęgować negatywne skutki dla płodności. Na przykład, substancje chemiczne mogą zwiększać podatność organizmu na stres, a stres z kolei może nasilać szkodliwe działanie substancji toksycznych. To kompleksowe oddziaływanie wymaga uwzględnienia zarówno aspektów fizycznych, jak i psychospołecznych.

Ważne jest zatem, aby świadomie dbać o środowisko, unikać nadmiernego narażania się na substancje toksyczne i równocześnie skutecznie radzić sobie ze stresem. Edukacja dotycząca zdrowego stylu życia, regularne badania środowiska pracy pod kątem potencjalnych zagrożeń oraz skoncentrowane działania na redukcję stresu mogą wspomagać utrzymanie zdrowia reprodukcyjnego.

Podsumowując, ekspozycja na substancje toksyczne i wysoki poziom stresu to istotne czynniki środowiskowe, które mogą wpływać na zdolność reprodukcyjną zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Zdrowy styl życia, prewencja narażenia na substancje szkodliwe oraz skuteczne strategie radzenia sobie ze stresem są kluczowe dla utrzymania płodności i zdrowego rozwoju procesów reprodukcyjnych.

Historia rodziny

Historia rodziny może odgrywać istotną rolę w zrozumieniu wielu aspektów zdrowia, w tym również bezpłodności. Bezpłodność może mieć różne przyczyny, w tym genetyczne, środowiskowe, hormonalne i wiele innych. Dlatego ważne jest, aby spojrzeć na historię rodziny z perspektywy dziedziczności.

Jeśli w rodzinie występowały przypadki bezpłodności, może to sugerować pewne dziedziczone skłonności genetyczne. Badania genetyczne wskazują, że niektóre cechy związane z płodnością mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jednak należy pamiętać, że dziedziczność to tylko jeden z wielu czynników wpływających na płodność, a wiele przypadków bezpłodności wynika również z czynników środowiskowych i stylu życia[6].

Pewne zaburzenia genetyczne mogą wpływać na funkcjonowanie narządów reprodukcyjnych, jakość nasienia u mężczyzn, owulację u kobiet czy ogólną zdolność do poczęcia potomstwa. W związku z tym, jeśli w rodzinie występują przypadki bezpłodności, warto skonsultować się z lekarzem i zrobić badania genetyczne, aby zidentyfikować ewentualne czynniki genetyczne[7].

Warto również zaznaczyć, że dziedziczność bezpłodności nie oznacza automatycznie, że wszyscy członkowie rodziny będą mieli problemy z płodnością. To złożony proces, który zależy od wielu czynników genetycznych i środowiskowych. Dlatego istotne jest, aby monitorować swoje zdrowie reprodukcyjne, być świadomym historii rodziny i w razie potrzeby skonsultować się z specjalistą.

Działania profilaktyczne, takie jak zdrowy styl życia, regularne badania lekarskie i świadomość ewentualnych czynników ryzyka, mogą pomóc w utrzymaniu zdrowia reprodukcyjnego. W przypadku problemów z płodnością, istnieje wiele dostępnych metod leczenia, od farmakologicznych po procedury medyczne, które mogą pomóc parom w osiągnięciu upragnionego potomstwa. Warto pamiętać, że bezpłodność to złożony problem, a podejście do niego powinno uwzględniać zarówno aspekty genetyczne, jak i środowiskowe.

Zaburzenia hormonalne

Zaburzenia hormonalne stanowią kompleksowy problem zdrowotny, którego korzenie mogą sięgać głęboko do genetycznych mechanizmów regulujących funkcje hormonalne. Układ hormonalny pełni kluczową rolę w regulacji wielu procesów życiowych, a jego zaburzenia mogą wpływać na różne aspekty zdrowia, zwłaszcza na układ rozrodczy. Genetyczne podłoże tych zaburzeń może sprawić, że organizm nie jest w stanie prawidłowo syntezować, transportować czy reagować na hormony[8].

Pierwszym aspektem do rozważenia jest dziedziczenie genów związanych z funkcjonowaniem układu hormonalnego. Jeśli w rodzinie występują przypadki zaburzeń hormonalnych, istnieje większe ryzyko, że osoba odziedziczy predyspozycje genetyczne do tego rodzaju problemów. Geny te mogą wpływać na produkcję hormonów przez gruczoły dokrewne, takie jak np. jajniki czy jądra, a także na receptory hormonalne obecne w różnych tkankach[9].

Jednym z przykładów genetycznych zaburzeń hormonalnych jest zespół policystycznych jajników (PCOS), który może być dziedziczony. PCOS wpływa na równowagę hormonalną poprzez zwiększoną produkcję męskich hormonów, co może prowadzić do nieregularnych cykli menstruacyjnych, trudności w zajściu w ciążę oraz występowania cech związanych z męskim typem owłosienia czy trądzikiem.

[1] prof. Jerzy Szamatowicz, Napotkane trudności w leczeniu
niepłodności, 2015r.

[2] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[3] prof. Jerzy Szamatowicz, Napotkane trudności w leczeniu
niepłodności, 2015r.

[4] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[5] prof. Jerzy Szamatowicz, Napotkane trudności w leczeniu
niepłodności, 2015r.

[6] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[7] Marta Soniewicka, Selekcja genetyczna w prokreacji medycznie wspomaganej. Etyczne i prawne kryteria, 2018r.

[8] Marta Soniewicka, Selekcja genetyczna w prokreacji medycznie
wspomaganej. Etyczne i prawne kryteria, 2018r.

[9] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[10] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[11] dr n. med. Hanna Jesionowska, Zespół policystycznych jajników. Diagnostyka i leczenie, 2015r.

[12] dr n. med. Hanna Jesionowska, Zespół policystycznych jajników. Diagnostyka i leczenie, 2015r.

[13] dr n. med. Hanna Jesionowska, Zespół policystycznych jajników. Diagnostyka i leczenie, 2015r.

[14] Bartosz Gembiak, Testosteronowy Plan styl życia, dieta, płodność, 2018r.

[15] Bartosz Gembiak, Testosteronowy Plan styl życia, dieta, płodność, 2018r.

[16] Bartosz Gembiak, Testosteronowy Plan styl życia, dieta, płodność, 2018r.

[1] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[2] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[3] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[4] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[5] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[6] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[7] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[8] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[9] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[10] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[11] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[12] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[13] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[14] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[15] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[16] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[17] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[18] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[19] prof. Włodzimierz Sawicki, Niepłodność — przyczyny, diagnostyka, leczenie, 2012r.

[1] Renee R. Jenkins, Wanda K. Nicholson, Psychologiczne aspekty
niepłodności, 2004r.

[2] Renee R. Jenkins, Wanda K. Nicholson, Psychologiczne aspekty
niepłodności, 2004r.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.