Andrzej Lebiedowicz

Przeżyć za linią wroga — podstawy SERE

książka napisana z pomocą ai

© Andrzej Lebiedowicz, 2025

Gotowy na ekstremalne wyzwania? „Przeżyć za linią wroga — podstawy SERE” to niezbędnik każdego, kto chce przetrwać w najtrudniejszych warunkach. Taktyki, techniki i wiedza prosto z pola walki — ucz się od najlepszych, by przeżyć, unikać, opierać się i uciekać. Twoje bezpieczeństwo zaczyna się tutaj!

ISBN 978-83-8431-693-1

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp: Znaczenie przygotowania psychofizycznego w działaniach poza linią frontu

Działania operacyjne prowadzone poza linią frontu wymagają od operatora nie tylko doskonałego wyszkolenia technicznego, lecz przede wszystkim odporności psychofizycznej. W warunkach izolacji, braku wsparcia i nieprzewidywalności środowiska, to właśnie zdolność do utrzymania kontroli nad własnym ciałem i umysłem decyduje o przetrwaniu. Współczesne konflikty zbrojne, asymetryczne zagrożenia oraz operacje specjalne prowadzone w głębokim zapleczu przeciwnika stawiają przed żołnierzem wyzwania, które wykraczają poza standardowe procedury bojowe.

Przygotowanie psychofizyczne nie jest jedynie dodatkiem do szkolenia taktycznego. Stanowi jego fundament. W sytuacji izolacji, kiedy kontakt z jednostką zostaje zerwany, a przeciwnik kontroluje przestrzeń operacyjną, zdolność do podejmowania racjonalnych decyzji, zarządzania stresem i utrzymania funkcji życiowych w ekstremalnych warunkach staje się kluczowa. Ciało i umysł muszą funkcjonować jako zintegrowany system, zdolny do adaptacji, odporności i działania w warunkach deprywacji sensorycznej, głodu, zmęczenia oraz zagrożenia życia.

W środowisku operacyjnym, w którym nie obowiązują żadne gwarancje bezpieczeństwa, a każdy błąd może prowadzić do niewoli lub śmierci, przygotowanie psychofizyczne staje się narzędziem walki. Nie chodzi wyłącznie o przetrwanie. Chodzi o zdolność do prowadzenia działań, utrzymania inicjatywy i realizacji celów operacyjnych mimo skrajnych trudności. W takich warunkach nie ma miejsca na improwizację emocjonalną. Każda reakcja musi być świadoma, kontrolowana i zgodna z założeniami doktryny SERE.

Zdolność do przetrwania w izolacji nie wynika z siły fizycznej ani z doświadczenia bojowego. Wynika z przygotowania mentalnego, które pozwala zachować spokój, analizować sytuację i podejmować decyzje zgodne z logiką operacyjną. W warunkach stresu, kiedy organizm uruchamia mechanizmy obronne, tylko odpowiednio wytrenowany umysł jest w stanie przejąć kontrolę nad reakcjami ciała. To właśnie ta zdolność odróżnia operatora od żołnierza liniowego. To ona decyduje o tym, czy misja zakończy się sukcesem, czy porażką.

W doktrynie SERE przygotowanie psychofizyczne obejmuje nie tylko trening fizyczny, ale również symulacje izolacji, przesłuchań, deprywacji i sytuacji granicznych. Celem tych ćwiczeń nie jest wyłącznie sprawdzenie wytrzymałości. Celem jest wykształcenie mechanizmów adaptacyjnych, które pozwolą operatorowi funkcjonować w warunkach, w których większość ludzi traci zdolność do działania. W takich sytuacjach nie wystarczy znać procedury. Trzeba być w stanie je zastosować mimo bólu, strachu i dezorientacji.

Psychofizyczna gotowość do działania poza linią frontu wymaga systematycznego treningu, który obejmuje zarówno aspekty fizyczne, jak i mentalne. Wysiłek fizyczny musi być zsynchronizowany z pracą nad odpornością psychiczną. Tylko wtedy możliwe jest osiągnięcie stanu, w którym organizm funkcjonuje efektywnie mimo braku snu, pożywienia i komfortu. W takich warunkach liczy się nie tylko siła, lecz także zdolność do koncentracji, analizy sytuacji i podejmowania decyzji w oparciu o ograniczone dane.

W środowisku operacyjnym, w którym przeciwnik kontroluje przestrzeń, a operator musi działać w izolacji, każdy aspekt przygotowania psychofizycznego ma znaczenie. Od sposobu oddychania, przez kontrolę tętna, po zdolność do wyciszenia emocji i utrzymania stanu czujności. To właśnie te elementy decydują o tym, czy operator będzie w stanie przetrwać, unikać wykrycia, stawiać opór i ostatecznie uciec z obszaru kontrolowanego przez przeciwnika.

Współczesne szkolenia SERE uwzględniają najnowsze osiągnięcia psychologii, neurobiologii i fizjologii. Treningi oparte na biofeedbacku, symulacjach VR oraz analizie reakcji stresowych pozwalają na precyzyjne dostosowanie programu do indywidualnych potrzeb operatora. Dzięki temu możliwe jest nie tylko zwiększenie odporności, ale również identyfikacja słabych punktów, które mogą zaważyć na przebiegu operacji. W środowisku sił specjalnych nie ma miejsca na przypadek. Każdy aspekt przygotowania musi być zaplanowany, przetestowany i zoptymalizowany.

Znaczenie przygotowania psychofizycznego w działaniach poza linią frontu nie ogranicza się do samego operatora. Dotyczy również zespołów wsparcia, struktur dowodzenia oraz systemów odzyskiwania personelu. Tylko wtedy, gdy każdy element systemu rozumie specyfikę izolacji operacyjnej, możliwe jest skuteczne planowanie, realizacja i zakończenie misji. W przeciwnym razie ryzyko porażki rośnie, a konsekwencje mogą być tragiczne.

Wstęp do tej książki nie ma na celu przedstawienia pełnego obrazu doktryny SERE. Ma na celu uświadomienie, że bez przygotowania psychofizycznego żaden operator nie jest w stanie sprostać wyzwaniom, jakie niesie ze sobą działanie poza linią frontu. To właśnie ta zdolność decyduje o tym, czy misja zakończy się sukcesem, czy stanie się kolejnym przypadkiem utraty personelu. W kolejnych rozdziałach przedstawione zostaną konkretne techniki, procedury i zasady, które pozwalają na budowanie tej zdolności. Fundamentem każdej z nich jest jednak jedno: gotowość psychofizyczna do działania w warunkach, w których nie obowiązują żadne gwarancje.

Rozdział 1: Fundamenty doktryny SERE w operacjach specjalnych

Doktryna SERE, czyli Survival, Evasion, Resistance, Escape, stanowi jeden z filarów przygotowania operatorów sił specjalnych do działania w warunkach izolacji operacyjnej. Jej fundamenty wywodzą się z doświadczeń bojowych, analiz operacyjnych oraz ewolucji zagrożeń asymetrycznych, które zmieniły charakter współczesnych konfliktów. W środowisku, gdzie przeciwnik nie respektuje konwencji genewskich, a linia frontu jest płynna, zdolność do przetrwania, unikania wykrycia, stawiania oporu i skutecznej ucieczki staje się nie tylko pożądana, lecz absolutnie niezbędna.

W operacjach specjalnych, gdzie działania prowadzone są w głębokim zapleczu przeciwnika, ryzyko izolacji jest wpisane w charakter misji. Operator, działający w warunkach ograniczonego wsparcia, musi być przygotowany na scenariusze, w których kontakt z jednostką zostaje zerwany, a teren operacyjny staje się przestrzenią wrogą. W takich warunkach nie wystarczy znajomość procedur bojowych. Potrzebna jest zdolność do adaptacji, samodzielnego podejmowania decyzji oraz funkcjonowania w środowisku, które nie oferuje żadnych gwarancji.

Fundamentem doktryny SERE jest założenie, że każdy operator może znaleźć się w sytuacji izolacji. Nie jest to wyjątek, lecz scenariusz, który należy traktować jako realny i wymagający przygotowania. W związku z tym szkolenie SERE nie jest dodatkiem do programu operacyjnego. Stanowi jego integralną część, obejmującą zarówno aspekty fizyczne, jak i psychologiczne. Celem nie jest wyłącznie przetrwanie. Celem jest utrzymanie zdolności operacyjnej mimo ekstremalnych warunków.

W doktrynie SERE kluczowe znaczenie ma świadomość sytuacyjna. Operator musi być zdolny do szybkiej oceny otoczenia, identyfikacji zagrożeń oraz podejmowania decyzji w oparciu o ograniczone dane. W warunkach izolacji nie ma dostępu do pełnego obrazu operacyjnego. Informacje są fragmentaryczne, a czas reakcji ograniczony. W takich warunkach tylko odpowiednio wytrenowany umysł jest w stanie przejąć kontrolę nad sytuacją i działać zgodnie z logiką operacyjną.

Zdolność do unikania wykrycia przez przeciwnika wymaga nie tylko znajomości technik kamuflażu, lecz także umiejętności przewidywania zachowań wroga. W operacjach specjalnych przeciwnik często dysponuje zaawansowanymi systemami obserwacji, dronami, czujnikami termowizyjnymi oraz zespołami szybkiego reagowania. W takich warunkach każdy ruch musi być przemyślany, a każda decyzja poprzedzona analizą ryzyka. Doktryna SERE zakłada, że operator nie tylko ukrywa się, lecz aktywnie zarządza swoim śladem operacyjnym, minimalizując ryzyko wykrycia.

Opór w niewoli stanowi jeden z najbardziej wymagających elementów doktryny SERE. W sytuacji schwytania przez przeciwnika, operator musi być przygotowany na próby złamania psychicznego, przesłuchania, manipulację oraz działania mające na celu uzyskanie informacji. W takich warunkach nie wystarczy siła fizyczna. Potrzebna jest struktura psychologiczna, która pozwala zachować tożsamość operacyjną, chronić informacje oraz utrzymać zdolność do działania. Doktryna SERE zakłada, że opór nie jest aktem buntu, lecz świadomym procesem zarządzania informacją i zachowaniem w warunkach niewoli.

Ucieczka z obszaru kontrolowanego przez przeciwnika wymaga nie tylko znajomości terenu, lecz także zdolności do improwizacji. W operacjach specjalnych nie ma gwarancji ewakuacji. Operator musi być przygotowany na samodzielne dotarcie do punktu odzyskania, wykorzystując dostępne zasoby, lokalne środki transportu, sieci kontaktów oraz własne umiejętności. Doktryna SERE zakłada, że ucieczka nie jest chaotycznym działaniem, lecz procesem opartym na analizie ryzyka, planowaniu i realizacji celów operacyjnych.

Szkolenie SERE w siłach specjalnych obejmuje trzy poziomy zaawansowania. Poziom A to szkolenie teoretyczne, obowiązkowe dla całego personelu. Poziom B to szkolenie praktyczne, obejmujące symulacje izolacji, unikania wykrycia oraz podstawowe techniki przetrwania. Poziom C to zaawansowane szkolenie, obejmujące symulacje niewoli, przesłuchań, ucieczki oraz działania w warunkach deprywacji sensorycznej. Każdy poziom ma na celu wykształcenie konkretnych umiejętności, które pozwalają operatorowi funkcjonować w warunkach ekstremalnych.

W doktrynie SERE kluczowe znaczenie ma integracja wiedzy z doświadczeniem. Szkolenie nie opiera się wyłącznie na teorii. Oparte jest na analizie przypadków, doświadczeniach bojowych oraz symulacjach, które pozwalają na realistyczne przygotowanie operatora do działania. W takich warunkach nie ma miejsca na improwizację. Każdy element szkolenia jest zaplanowany, przetestowany i dostosowany do realiów operacyjnych.

Fundamentem skutecznego szkolenia SERE jest zespół instruktorów, którzy posiadają doświadczenie bojowe, wiedzę psychologiczną oraz zdolność do prowadzenia szkoleń w warunkach wysokiego stresu. Instruktorzy nie tylko przekazują wiedzę, lecz także modelują zachowania, które są kluczowe w sytuacjach izolacji. Dzięki temu operator nie tylko zna procedury, lecz także potrafi je zastosować w warunkach, które wymagają maksymalnej koncentracji i odporności psychicznej.

Doktryna SERE nie jest statyczna. Ewoluuje wraz ze zmianą charakteru konfliktów, rozwojem technologii oraz analizą nowych zagrożeń. Współczesne operacje specjalne prowadzone są w środowisku, które charakteryzuje się wysoką dynamiką, nieprzewidywalnością oraz obecnością przeciwnika asymetrycznego. W takich warunkach doktryna SERE musi być elastyczna, zdolna do adaptacji oraz zintegrowana z innymi elementami przygotowania operacyjnego.

W operacjach specjalnych doktryna SERE nie funkcjonuje w izolacji. Jest częścią szerszego systemu przygotowania operacyjnego, obejmującego planowanie misji, analizę ryzyka, zarządzanie zasobami oraz współpracę z zespołami odzyskującymi personel. Tylko wtedy, gdy każdy element systemu rozumie specyfikę izolacji operacyjnej, możliwe jest skuteczne planowanie, realizacja i zakończenie misji. W przeciwnym razie ryzyko porażki rośnie, a konsekwencje mogą być tragiczne.

W doktrynie SERE kluczowe znaczenie ma również aspekt etyczny. Operator, działający w warunkach izolacji, musi podejmować decyzje zgodne z zasadami etyki operacyjnej, chroniąc życie cywilów, respektując prawa człowieka oraz zachowując tożsamość operacyjną. W takich warunkach nie ma miejsca na działania impulsywne. Każda decyzja musi być świadoma, zgodna z zasadami i ukierunkowana na realizację celów operacyjnych.

Fundamenty doktryny SERE w operacjach specjalnych opierają się na założeniu, że przetrwanie, unikanie wykrycia, opór w niewoli oraz ucieczka są nie tylko możliwe, lecz także konieczne. W środowisku, gdzie przeciwnik kontroluje przestrzeń, a operator działa w izolacji, tylko pełna integracja wiedzy, umiejętności i postawy pozwala na skuteczne funkcjonowanie. Doktryna SERE nie jest zbiorem technik. Jest filozofią działania, która pozwala operatorowi zachować inicjatywę, kontrolę i zdolność do realizacji misji. W operacjach specjalnych, gdzie czas reakcji jest ograniczony, a dostęp do zasobów minimalny, doktryna SERE pełni funkcję stabilizującą. Pozwala operatorowi zachować strukturę działania nawet w warunkach chaosu. Dzięki niej możliwe jest utrzymanie ciągłości operacyjnej, nawet gdy sytuacja wymyka się spod kontroli. W takich warunkach nie wystarczy improwizacja. Potrzebna jest struktura, która pozwala na podejmowanie decyzji zgodnych z logiką misji.

Zdolność do przetrwania w warunkach izolacji nie jest cechą wrodzoną. Jest wynikiem systematycznego treningu, który obejmuje zarówno aspekty fizyczne, jak i mentalne. W doktrynie SERE nie ma miejsca na przypadek. Każdy element szkolenia jest zaplanowany, przetestowany i dostosowany do realiów operacyjnych. Dzięki temu operator nie tylko zna procedury, lecz także potrafi je zastosować w warunkach, które wymagają maksymalnej koncentracji i odporności psychicznej.

W środowisku operacyjnym, gdzie przeciwnik dysponuje zaawansowanymi technologiami, zdolność do unikania wykrycia staje się kluczowa. W doktrynie SERE nie chodzi wyłącznie o ukrycie się. Chodzi o aktywne zarządzanie swoim śladem operacyjnym, minimalizowanie ryzyka wykrycia oraz przewidywanie działań przeciwnika. W takich warunkach każdy ruch musi być przemyślany, a każda decyzja poprzedzona analizą ryzyka.

Opór w niewoli nie jest aktem buntu. Jest świadomym procesem zarządzania informacją i zachowaniem w warunkach ekstremalnych. W doktrynie SERE opór nie polega na konfrontacji. Polega na ochronie tożsamości operacyjnej, minimalizowaniu strat informacyjnych oraz utrzymaniu zdolności do działania. W takich warunkach nie wystarczy siła fizyczna. Potrzebna jest struktura psychologiczna, która pozwala zachować kontrolę nad sytuacją.

Ucieczka z obszaru kontrolowanego przez przeciwnika wymaga nie tylko znajomości terenu, lecz także zdolności do improwizacji. W doktrynie SERE ucieczka nie jest chaotycznym działaniem. Jest procesem opartym na analizie ryzyka, planowaniu i realizacji celów operacyjnych. Dzięki temu operator nie tylko przetrwa, lecz także odzyska inicjatywę i zdolność do działania.

Doktryna SERE w operacjach specjalnych nie jest zbiorem technik. Jest filozofią działania, która pozwala operatorowi funkcjonować w warunkach, w których nie obowiązują żadne gwarancje. W takich warunkach tylko pełna integracja wiedzy, umiejętności i postawy pozwala na skuteczne funkcjonowanie. Dzięki temu możliwe jest nie tylko przetrwanie, lecz także realizacja celów operacyjnych mimo ekstremalnych trudności.

W kolejnych rozdziałach przedstawione zostaną konkretne techniki, procedury i zasady, które pozwalają na budowanie zdolności do działania w warunkach izolacji. Fundamentem każdej z nich jest jednak jedno: gotowość psychofizyczna do działania w środowisku, które nie oferuje żadnych gwarancji. Tylko wtedy możliwe jest skuteczne funkcjonowanie operatora sił specjalnych poza linią frontu.

Rozdział 2: Ocena sytuacji taktycznej w warunkach izolacji

Ocena sytuacji taktycznej w warunkach izolacji stanowi jeden z najważniejszych elementów działania operatora sił specjalnych. W momencie utraty kontaktu z jednostką, zestrzelenia, zagubienia lub odcięcia od własnych sił, żołnierz musi natychmiast przejść z trybu operacyjnego do trybu przetrwania. Nie oznacza to rezygnacji z misji. Oznacza konieczność redefinicji celów, priorytetów oraz sposobu działania w oparciu o dostępne zasoby i aktualne warunki terenowe.

W sytuacji izolacji nie istnieje pełna świadomość operacyjna. Brakuje wsparcia wywiadowczego, komunikacji z dowództwem oraz dostępu do bieżących danych. Operator musi polegać na własnych obserwacjach, doświadczeniu oraz intuicji taktycznej. Każda decyzja podejmowana w takich warunkach musi być oparta na analizie ryzyka, przewidywaniu zachowań przeciwnika oraz ocenie własnych możliwości. Właściwa ocena sytuacji taktycznej może decydować o życiu, powodzeniu misji oraz możliwości odzyskania przez siły własne.

Proces oceny sytuacji taktycznej rozpoczyna się od identyfikacji zagrożeń. Operator musi określić, czy znajduje się na terenie kontrolowanym przez przeciwnika, jakie są jego możliwości wykrycia, jakie siły mogą być obecne w pobliżu oraz jakie są potencjalne kierunki przemieszczania się. W tym celu wykorzystuje dostępne środki obserwacji, analizuje ślady obecności wroga, nasłuchuje odgłosy otoczenia oraz ocenia strukturę terenu. Każdy element otoczenia może dostarczyć informacji o poziomie zagrożenia.

Kolejnym krokiem jest ocena własnych zasobów. Operator musi określić, jaką ilością wody, żywności, amunicji oraz sprzętu dysponuje. Musi również ocenić stan fizyczny i psychiczny, zdolność do poruszania się, poziom zmęczenia oraz ewentualne obrażenia. W warunkach izolacji nie ma możliwości uzupełnienia zasobów w sposób standardowy. Każdy element wyposażenia musi być wykorzystany w sposób maksymalnie efektywny. Właściwa ocena zasobów pozwala na zaplanowanie działań w perspektywie godzin, dni, a czasem tygodni.

Ocena sytuacji taktycznej obejmuje również analizę terenu. Operator musi zidentyfikować miejsca, które oferują schronienie, możliwość ukrycia, dostęp do wody oraz potencjalne trasy ewakuacyjne. Teren musi być oceniany nie tylko pod kątem fizycznym, lecz także operacyjnym. Należy uwzględnić możliwość obserwacji przez przeciwnika, obecność dróg, linii energetycznych, zabudowań oraz naturalnych przeszkód. Każdy element terenu może stanowić zarówno zagrożenie, jak i szansę.

W warunkach izolacji kluczowe znaczenie ma czas. Operator musi działać szybko, lecz nie impulsywnie. Każda decyzja musi być poprzedzona analizą, lecz nie może prowadzić do paraliżu decyzyjnego. W takich warunkach liczy się zdolność do podejmowania działań w oparciu o niepełne dane, intuicję oraz doświadczenie. Właściwa ocena sytuacji taktycznej pozwala na utrzymanie inicjatywy, minimalizowanie ryzyka oraz zwiększenie szans na odzyskanie przez siły własne.

W doktrynie SERE ocena sytuacji taktycznej nie jest jednorazowym działaniem. Jest procesem ciągłym, który musi być aktualizowany w miarę zmiany warunków. Operator musi nieustannie obserwować otoczenie, analizować nowe dane oraz dostosowywać swoje działania do aktualnej sytuacji. W takich warunkach nie ma miejsca na rutynę. Każdy dzień, każda godzina, każda minuta może przynieść zmianę, która wymaga korekty planu działania.

W sytuacji izolacji operator musi również uwzględnić aspekt psychologiczny. Stres, strach, zmęczenie oraz poczucie osamotnienia mogą wpływać na zdolność do oceny sytuacji. W doktrynie SERE duży nacisk kładzie się na przygotowanie psychiczne, które pozwala na zachowanie spokoju, koncentracji oraz zdolności analitycznej mimo ekstremalnych warunków. Tylko wtedy możliwe jest podejmowanie decyzji zgodnych z logiką operacyjną.

Ocena sytuacji taktycznej obejmuje również analizę przeciwnika. Operator musi przewidzieć jego zachowania, taktykę, sposób działania oraz możliwości technologiczne. W tym celu wykorzystuje dostępne dane, własne doświadczenie oraz wiedzę o strukturze sił wroga. Każdy przeciwnik działa według określonych schematów, które można przewidzieć i wykorzystać. Właściwa analiza przeciwnika pozwala na unikanie wykrycia, przewidywanie działań oraz planowanie ewakuacji.

W doktrynie SERE ocena sytuacji taktycznej jest fundamentem dalszych działań. Na jej podstawie podejmowane są decyzje o kierunku przemieszczania się, sposobie ukrycia, metodach komunikacji oraz strategii przetrwania. Bez właściwej oceny sytuacji operator działa w ciemno, narażając się na wykrycie, schwytanie lub śmierć. Tylko pełna świadomość operacyjna, oparta na analizie danych, pozwala na skuteczne funkcjonowanie w warunkach izolacji.

Rozdział 3: Techniki przetrwania w środowisku leśnym, pustynnym i górskim

Przetrwanie w warunkach izolacji wymaga nie tylko odporności psychofizycznej, lecz także znajomości środowiska, w którym przyszło działać. Każde z nich — las, pustynia i góry — stawia przed operatorem inne wyzwania, wymusza odmienne strategie i wymaga zastosowania specyficznych technik. W doktrynie SERE środowisko nie jest przeszkodą. Jest zasobem, który należy rozpoznać, zrozumieć i wykorzystać. Tylko wtedy możliwe jest skuteczne funkcjonowanie poza linią frontu.

Środowisko leśne oferuje największe możliwości ukrycia, pozyskiwania zasobów oraz budowy schronienia. Gęsta roślinność, zróżnicowany teren oraz obecność wody tworzą warunki sprzyjające przetrwaniu. Operator musi jednak znać zasady poruszania się w lesie, rozpoznawania roślin jadalnych i trujących, budowy schronienia z dostępnych materiałów oraz pozyskiwania wody z naturalnych źródeł. W lesie kluczowe znaczenie ma cisza, kontrola śladu oraz zdolność do maskowania. Każdy dźwięk, każdy ślad, każdy ruch może zostać wykryty przez przeciwnika lub zwierzęta, które zdradzą obecność człowieka.

W środowisku leśnym operator musi również uwzględnić zmienność warunków atmosferycznych. Wilgoć, opady, zmiany temperatury oraz obecność owadów wpływają na komfort i zdolność do działania. W takich warunkach schronienie musi zapewniać izolację termiczną, ochronę przed deszczem oraz możliwość odpoczynku. Ogień pełni funkcję nie tylko źródła ciepła, lecz także narzędzia do przygotowania pożywienia, odstraszania zwierząt oraz sygnalizacji. Jego rozpalanie musi być jednak kontrolowane, niewidoczne z daleka i zgodne z zasadami bezpieczeństwa operacyjnego.

Orientacja w terenie leśnym wymaga znajomości naturalnych wskazówek, umiejętności czytania mapy oraz korzystania z kompasu. W warunkach izolacji nie zawsze możliwe jest użycie urządzeń elektronicznych. Operator musi polegać na klasycznych metodach nawigacji, analizie ukształtowania terenu oraz obserwacji otoczenia. W lesie łatwo stracić orientację, zwłaszcza przy ograniczonej widoczności. Dlatego każdy ruch musi być poprzedzony analizą, a trasa przemieszczania się planowana z uwzględnieniem punktów orientacyjnych.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.