Gabriel Leśniewski

Empire européen

© Gabriel Leśniewski, 2026

„Moi wrogowie są liczni, ale są gorsi ode mnie

W cieniu oliwnych gajów mówili, że Italii nie da się podbić

W kraju faraonów krzyczeli, że Egiptu nie da się ujarzmić

W królestwie lasów i śniegu mówili, że Rosji nie da się pokonać

Teraz wszyscy zamilkli, boją się mnie jak strasznego żywiołu

Bo przynoszę śmierć i pożogę

Jam jest Napoleon

Jestem cesarzem.

Napoleon I Bonaparte

Cesarz Europejczyków”

ISBN 978-83-8440-351-8

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Rozdział 1

18 brumaire’a

Napoleon Bonaparte, generał artylerii w armii Republiki Francuskiej stał przed dyrektoriatem w otoczeniu swoich żołnierzy.

— To bunt! — krzyknął jeden z członków dyrektoriatu. — Obywatelu zdradzasz rewolucję!

— Wcale nie. — powiedział Napoleon. — Wasze rządy są nieefektywne i to jest fakt.

— Nie masz żadnego oparcia swojej władzy. — powiedział przewodniczący.

Bonaparte spojrzał na niego surowym wzrokiem i odpowiedział.

— Podbiłem dla Francji Italię, podbiłem Egipt. Lud mnie popiera.

— Co?

— Mym oparciem jest wola Narodu Francuskiego. — powiedział do wszystkich zgromadzonych.

— To jest…

— Rewolucja. — dokończył Napoleon. — Tym razem ostatnia.

— Wie pan, co to oznacza?

— Dyktaturę? — Napoleon uśmiechnął się krzywo. — Pan się myli oznacza to porządek i stabilizację.

Po tych słowach Dyrektoriat rozwiązał się i napisano nową konstytucję.

…

— Przeczytaj mi to. — powiedziała Józefina.

Napoleon otworzył konstytucję i zaczął czytać.

Konstytucja Republiki Francuskiej

Tytuł I. O wykonywaniu praw obywatelskich

— Republika Francuska jest jedna i niepodzielna.

— Jej terytorium europejskie dzieli się na departamenty i jednostki komunalne.

— Każdy mężczyzna urodzony i zamieszkujący we Francji, który ukończył pełne dwadzieścia jeden lat, którego imię zostało wpisane do rejestru obywatelskiego jego jednostki komunalnej i który od tego czasu mieszkał przez rok na terenie Republiki, jest obywatelem francuskim.

— Obcokrajowiec staje się obywatelem francuskim, gdy po ukończeniu pełnych dwudziestu jeden lat i po zadeklarowaniu zamiaru osiedlenia się we Francji, zamieszka tam przez dziesięć kolejnych lat.

— Prawo do obywatelstwa francuskiego traci się:

— poprzez naturalizację w obcym kraju;

— poprzez przyjęcie stanowisk lub rent od obcego rządu;

— poprzez przynależność do jakiejkolwiek obcej korporacji, która może wprowadzać różnice urodzenia;

— poprzez skazanie na karę afliktywną lub hańbiącą.

— Wykonywanie praw obywatelskich jest zawieszone:

— w przypadku upadłości lub dziedziczenia wprost majątku upadłego;

— w przypadku służby domowej za wynagrodzeniem;

— w przypadku sądowego zakazu, oskarżenia lub lekceważenia sądu.

— Aby wykonywać prawa obywatelskie w jednostce komunalnej, konieczne jest posiadanie tam miejsca zamieszkania przez rok i nieutracenie go przez rok nieobecności.

— Obywatele każdej jednostki komunalnej wybierają w drodze głosowania spośród siebie tych, których uważają za najbardziej godnych prowadzenia spraw publicznych. W ten sposób powstaje lista zaufanych, zawierająca liczbę osób równą jednej dziesiątej obywateli uprawnionych do udziału. To z tej pierwszej listy komunalnej należy wybierać funkcjonariuszy publicznych jednostki.

— Obywatele ujęci na listach komunalnych departamentu wybierają podobnie jedną dziesiątą z siebie. Powstaje w ten sposób druga lista, zwana listą departamentalną, z której należy wybierać funkcjonariuszy departamentu.

— Obywatele ujęci na liście departamentalnej wybierają w ten sam sposób jedną dziesiątą z siebie; w ten sposób powstaje trzecia lista, obejmująca obywateli departamentu uprawnionych do pełnienia funkcji krajowych.

— Obywatele, którzy mają prawo uczestniczyć w tworzeniu którejkolwiek z wyżej wymienionych list, są zobowiązani co trzy lata uzupełniać listy o osoby zmarłe lub nieobecne z innych powodów niż pełnienie funkcji publicznej.

— Mogą jednocześnie usunąć z list osoby, które uznają za niegodne pozostania na niej, i zastąpić je innymi obywatelami, którym bardziej ufają.

— Nikt nie może zostać usunięty z listy bez głosowania większości obywateli mających prawo współtworzenia tej listy.

— Nikt nie może zostać usunięty z listy osób uprawnionych tylko dlatego, że nie znajduje się na liście wyższego szczebla.

— Wpis na listę osób uprawnionych jest wymagany tylko w odniesieniu do funkcjonariuszy publicznych, dla których warunek ten jest wyraźnie wymagany przez konstytucję lub ustawę. Lista osób uprawnionych zostanie utworzona po raz pierwszy w trakcie Roku IX.

— Obywatele wybrani do pierwszego utworzenia władz konstytuowanych będą stanowić niezbędną część pierwszych list osób uprawnionych.

Tytuł II. O Senacie Konserwatywnym

— Senat Konserwatywny składa się z osiemdziesięciu członków, nieusuwalnych i dożywotnich, mających co najmniej czterdzieści lat.

— Na początku wybiera się sześćdziesięciu członków; liczba ta zwiększy się do sześćdziesięciu dwóch w Roku VIII, do sześćdziesięciu czterech w Roku IX, a następnie stopniowo do osiemdziesięciu, poprzez dodanie dwóch członków w każdym z pierwszych dziesięciu lat.

— Senatorów powołuje Senat, który wybiera spośród trzech kandydatów przedstawionych: pierwszego przez Izbę Ustawodawczą, drugiego przez Trybunał, trzeciego przez Pierwszego Konsula.

— Jeśli jeden kandydat jest proponowany przez dwie z trzech instytucji, wybiera się spośród dwóch kandydatów. Jeśli ktoś jest zgłoszony przez wszystkie trzy, należy go wybrać.

— Pierwszy Konsul, opuszczając urząd, staje się ipso facto senatorem dożywotnio.

— Dwaj pozostali konsulowie mogą w ciągu miesiąca po zakończeniu kadencji zająć miejsca w Senacie, lecz nie są do tego zobowiązani. Nie mają tego prawa, jeśli rezygnują z urzędu.

— Senator jest na zawsze nieuprawniony do pełnienia innego urzędu publicznego.

— Wszystkie listy sporządzone w departamentach, zgodnie z art. 9, przesyła się do Senatu; tworzą one listę krajową.

— Z tej listy wybiera się ustawodawców, trybunów, konsulów, sędziów kasacyjnych i komisarzy rachunkowych.

— Senat podtrzymuje lub uchyla wszystkie akty uznane przez Trybunał lub rząd za niekonstytucyjne; włączone są w to również listy osób uprawnionych.

— Stałe dochody z domen narodowych przeznacza się na wydatki Senatu. Roczna dieta każdego członka stanowi jedną dwudziestą diety Pierwszego Konsula.

— Posiedzenia Senatu są niejawne.

— Obywatele Siéyès i Roger-Ducos, odchodzący konsulowie, zostają członkami Senatu Konserwatywnego; dołączą do nich pozostali dwaj konsulowie wyznaczeni przez konstytucję. Ci czterej obywatele mianują większość Senatu, który następnie sam się uzupełnia i przystępuje do wyborów.

Tytuł III. Władza ustawodawcza

— Nowe ustawy będą ogłaszane dopiero wtedy, gdy projekt ustawy został przedstawiony przez rząd, przekazany Trybunałowi i uchwalony przez Izbę Ustawodawczą.

— Projekty przedstawiane przez rząd sporządza się w artykułach. Na każdym etapie dyskusji rząd może je wycofać i przedstawić w zmienionej formie.

— Trybunał składa się ze stu członków, mających co najmniej dwadzieścia pięć lat; jest odnawiany w piątej części co roku i jest nieograniczenie ponownie wybieralny, dopóki pozostaje na liście krajowej.

— Trybunał omawia projekty ustaw: głosuje nad ich przyjęciem lub odrzuceniem.

— Przekazuje trzech mówców spośród siebie, którzy przedstawiają i bronią stanowiska Trybunału przed Izbą Ustawodawczą.

— Odsyła do Senatu w sprawie niekonstytucyjności list osób uprawnionych, aktów Izby Ustawodawczej oraz rządowych.

— Wyraża opinie na temat ustaw uchwalonych i mających być uchwalonymi, nadużyć wymagających naprawy oraz usprawnień w administracji publicznej, lecz nigdy w sprawach cywilnych lub karnych przed sądami.

— Opinie te nie mają obligatoryjnego charakteru i nie zmuszają żadnej władzy do podjęcia decyzji.

— Po zakończeniu posiedzenia Trybunał może wyznaczyć komisję 10–15 członków, odpowiedzialną za zwołanie Trybunału w razie potrzeby.

— Izba Ustawodawcza składa się ze trzystu członków, mających co najmniej trzydzieści lat; co roku odnawiana jest w piątej części.

— Zawsze musi zawierać co najmniej jednego członka z każdego departamentu Republiki.

— Członek odchodzący z Izby nie może powrócić w tym samym roku; może być jednak natychmiast wybrany na inne stanowisko publiczne, w tym na trybuna, jeśli spełnia warunki.

— Sesja Izby Ustawodawczej rozpoczyna się corocznie 1 frimaira i trwa tylko cztery miesiące; może być zwołana na nadzwyczajną sesję w pozostałych ośmiu miesiącach przez rząd.

— Izba uchwala ustawę poprzez głosowanie tajne, bez dyskusji członków nad projektem ustawy omawianym przez mówców Trybunału i rządu.

— Posiedzenia Trybunału i Izby Ustawodawczej są publiczne; liczba widzów nie może przekroczyć dwustu.

— Roczna dieta trybuna wynosi piętnaście tysięcy franków; ustawodawcy — dziesięć tysięcy franków.

— Każde postanowienie Izby Ustawodawczej zostaje ogłoszone przez Pierwszego Konsula dziesiątego dnia po uchwaleniu, chyba że w tym okresie zostanie skierowane do Senatu z powodu niekonstytucyjności. Odwołanie to nie może być zastosowane wobec ogłoszonych ustaw.

— Pierwsza wymiana członków Izby Ustawodawczej i Trybunału nastąpi dopiero w Roku X.

Tytuł IV. O rządzie

— Władzę państwową powierza się trzem Konsulom mianowanym na dziesięć lat i mogącym być wybieranymi na kolejne kadencje bez ograniczeń.

— Każdy z nich wybierany jest indywidualnie z wyróżniającym tytułem Pierwszego, Drugiego lub Trzeciego Konsula.

— Konstytucja mianuje na Pierwszego Konsula obywatela Bonaparte, byłego konsula tymczasowego; na Drugiego Konsula obywatela Cambacérès, byłego ministra sprawiedliwości; a na Trzeciego Konsula obywatela Lebrun, byłego członka Komisji Rady Starszych.

— Na ten czas Trzeci Konsul mianowany jest jedynie na pięć lat.

— Pierwszy Konsul ma szczególne obowiązki i prerogatywy, w których tymczasowo zastępuje go jeden z kolegów, gdy zajdzie potrzeba.

— Pierwszy Konsul ogłasza ustawy; mianuje i odwołuje według własnej woli członków Rady Stanu, ministrów, ambasadorów i innych wysokich przedstawicieli zagranicznych, oficerów armii i floty, członków administracji lokalnej oraz komisarzy rządowych przy trybunałach.

— Mianuje wszystkich sędziów cywilnych i karnych, z wyjątkiem sędziów pokoju i kasacyjnych, bez prawa ich odwoływania.

— W pozostałych aktach rządowych Drugi i Trzeci Konsul mają głos doradczy: podpisują rejestr tych akt w celu poświadczenia swojej obecności; jeśli chcą, mogą w nim zapisać swoje opinie; po tym wystarczy decyzja Pierwszego Konsula.

— Dieta Pierwszego Konsula wynosi 500 000 franków w Roku VIII. Dieta każdego z pozostałych konsulów stanowi trzy dziesiąte diety Pierwszego Konsula.

— Rząd przedstawia ustawy i wydaje rozporządzenia niezbędne do ich wykonania.

— Rząd kontroluje wpływy i wydatki państwa zgodnie z coroczną ustawą określającą ich wysokość; nadzoruje bicie monety, której emisję i wartość określa ustawa.

— Jeżeli rząd zostanie poinformowany o spisku przeciwko państwu, może wydać dekrety aresztowania osób podejrzanych o jego przygotowanie lub współudział; jeśli w ciągu dziesięciu dni od aresztowania osoby nie zostaną zwolnione ani postawione przed sądem, minister podpisujący dekret popełnia przestępstwo arbitralnego uwięzienia.

— Rząd odpowiada za bezpieczeństwo wewnętrzne i obronę zewnętrzną państwa; rozmieszcza siły lądowe i morskie i kieruje nimi.

— Czynną Gwardię Narodową podlega administracji państwowej; rezerwowa podlega jedynie prawu.

— Rząd prowadzi politykę zagraniczną, negocjacje, zawiera preliminarne ustalenia, podpisuje i zatwierdza traktaty pokojowe, sojusze, zawieszenia broni, traktaty handlowe i inne konwencje.

— Deklaracje wojny oraz traktaty pokojowe, sojuszy i handlu proponowane są, omawiane, uchwalane i ogłaszane jak ustawy; dyskusje w Trybunale i Izbie Ustawodawczej odbywają się w komitetach tajnych, jeśli wymaga tego rząd.

— Tajne artykuły traktatów nie mogą być sprzeczne z artykułami jawnymi.

— Pod kierownictwem konsulów Rada Stanu sporządza projekty ustaw i regulacje administracyjne oraz rozstrzyga trudności administracyjne.

— Mówcy przedstawiający projekty ustaw przed Izbą Ustawodawczą wybierani są spośród członków Rady Stanu. Nie może ich być więcej niż trzech dla jednego projektu.

— Ministrowie zapewniają wykonanie ustaw i regulacji administracyjnych.

— Żaden edykt rządu nie może obowiązywać bez podpisu ministra.

— Jeden z ministrów odpowiada szczególnie za administrację skarbu państwa; zapewnia bezpieczeństwo wpływów, zarządza transferem funduszy i płatnościami przewidzianymi prawem; nie może dokonywać płatności bez: 1) ustawy, 2) polecenia rządu, 3) rozkazu podpisanego przez ministra.

— Szczegółowe rachunki wydatków każdego ministra, podpisane i poświadczone przez niego, są publikowane.

— Rząd może wybierać lub zatrudniać jako radców stanu i ministrów tylko obywateli wpisanych na listę krajową.

— Administracje lokalne dla każdej jednostki komunalnej lub większych obszarów podlegają ministrom; nikt nie może zostać członkiem ani pozostać w administracji, jeśli nie znajduje się na listach z artykułów 7 i 8.

Tytuł V. O trybunałach

— Każda jednostka komunalna ma jednego lub więcej sędziów pokoju, wybieranych bezpośrednio przez obywateli na trzy lata.

— Ich głównym obowiązkiem jest pojednanie stron, które w razie niepowodzenia kierują do arbitrażu.

— W sprawach cywilnych istnieją trybunały pierwszej instancji i odwoławcze; prawo określa ich organizację, kompetencje i terytorium.

— W sprawach karnych podlegających karom afliktywnym lub hańbiącym, pierwsze jury przyjmuje lub odrzuca oskarżenie; jeśli zostanie przyjęte, drugie jury rozstrzyga fakty, a sędziowie wymierzają karę; wyrok jest ostateczny.

— Prokuratura przed trybunałem karnym pełniona jest przez komisarza rządowego.

— Przestępstwa nieobjęte karami afliktywnymi są rozpatrywane przez trybunały policyjne podległe odwołaniu do trybunałów karnych.

— Dla całej Republiki istnieje trybunał kasacyjny, który rozpatruje odwołania kasacyjne od wyroków ostatniej instancji, wnioski o zmianę trybunału z powodu uzasadnionych podejrzeń lub bezpieczeństwa publicznego oraz skargi na cały trybunał.

— Trybunał kasacyjny nie rozpatruje meritum spraw; uchyla wyroki wydane przy naruszeniu form lub sprzeczne z prawem i odsyła sprawę do właściwego trybunału.

— Sędziowie trybunałów pierwszej instancji i komisarze rządowi przy tych trybunałach są wybierani z listy komunalnej lub departamentalnej. Sędziowie odwoławczych i ich komisarze — z listy departamentalnej. Sędziowie kasacyjni i ich komisarze — z listy krajowej.

— Sędziowie, poza sędziami pokoju, pozostają w urzędzie dożywotnio, chyba że zostaną skazani lub nie znajdują się na liście uprawnionych.

Tytuł VI. O odpowiedzialności urzędników publicznych

— Stanowiska członków Senatu, Izby Ustawodawczej, Trybunału, konsulów i radców stanu nie rodzą odpowiedzialności prawnej.

— Przestępstwa osobiste członków Senatu, Trybunału, Izby Ustawodawczej lub Rady Stanu, podlegające karom afliktywnym lub hańbiącym, są ścigane przed zwykłymi trybunałami dopiero po zezwoleniu odpowiedniej instytucji.

— Ministrowie oskarżeni o przestępstwa prywatne podlegają takiej samej procedurze jak członkowie Rady Stanu.

— Ministrowie odpowiadają za: 1) każdy akt rządu podpisany przez nich i uznany przez Senat za niekonstytucyjny, 2) niewykonanie ustaw i regulacji administracyjnych, 3) szczególne polecenia sprzeczne z konstytucją, ustawami lub regulacjami.

— W takim przypadku Trybunał oskarża ministra, a Izba Ustawodawcza rozpatruje akt w zwykłej procedurze; oskarżony jest sądzony przez sąd najwyższy bez apelacji i kasacji. Sąd najwyższy składa się z sędziów i ławników; ławnicy są wybierani z listy krajowej.

— Sędziowie cywilni i karni odpowiadają za przestępstwa związane z obowiązkami przed trybunałami wskazanymi przez kasację po uchyleniu ich aktów.

— Agenci rządu, poza ministrami, mogą być ścigani za działania urzędowe tylko po decyzji Rady Stanu; w takim przypadku proces odbywa się przed zwykłym trybunałem.

Tytuł VII. Postanowienia ogólne

— Dom każdej osoby zamieszkującej Francję jest nienaruszalnym azylem.

— W nocy nikt nie ma prawa wchodzić do domu, z wyjątkiem pożaru, powodzi lub wezwania od mieszkańców.

— W dzień można wejść jedynie w celu określonym przez prawo lub nakaz władz.

— Nakaz aresztowania musi określać wyraźnie powód i ustawę, na podstawie której jest wydany, musi być wydany przez uprawnionego urzędnika i doręczony aresztowanemu wraz z kopią.

— Każdy strażnik lub więziennik nie może przyjąć ani zatrzymać osoby bez wpisania nakazu do rejestru.

— Każdy więzień musi być przedstawiony urzędnikowi odpowiedzialnemu za policję więzienną, gdy zostanie o to poproszony.

— Osoba zatrzymana nie może być ukryta przed rodziną ani przyjaciółmi posiadającymi nakaz urzędnika, chyba że przedstawiono nakaz sędziego.

— Osoby dokonujące nieuprawnionych aresztowań, zatrzymań lub przetrzymywania w niewłaściwych miejscach popełniają przestępstwo arbitralnego więzienia.

— Wszelkie surowości stosowane podczas aresztowań, więzień lub egzekucji, inne niż przewidziane prawem, są przestępstwem.

— Każdy ma prawo składać petycje do władz konstytucyjnych, w szczególności do Trybunału.

— Siły publiczne są zasadniczo posłuszne; żadna zbrojna formacja nie może deliberować.

— Przestępstwa wojskowe podlegają specjalnym trybunałom i trybom postępowania.

— Republika przyznaje renty wszystkim żołnierzom rannym w obronie ojczyzny oraz wdowom i dzieciom żołnierzy, którzy zginęli na polu bitwy lub wskutek ran.

— Odznaczenia narodowe przyznawane są wojownikom, którzy wyróżnili się w walce dla Republiki.

— Instytut narodowy zajmuje się gromadzeniem odkryć naukowych i rozwojem nauki i sztuki.

— Komisja narodowa do księgowości reguluje i kontroluje rachunki wpływów i wydatków Republiki; składa się z siedmiu członków wybieranych przez Senat z listy krajowej.

— Organ konstytuowany może obradować tylko przy obecności co najmniej dwóch trzecich członków.

— Forma rządu kolonii francuskich określana jest przez odrębne ustawy.

— W przypadku rebelii zbrojnej lub niepokojów zagrażających bezpieczeństwu państwa, ustawa może zawiesić władzę konstytucyjną w określonych miejscach i czasie; zawieszenie może być czasowe i ogłoszone przez rząd podczas przerwy Izby Ustawodawczej, pod warunkiem zwołania jej w najkrótszym możliwym czasie.

— Republika Francuska nigdy nie zezwoli na powrót Francuzów, którzy opuścili ojczyznę od 14 lipca 1789, jeśli nie są uwzględnieni w wyjątkach prawnych dla emigrantów; zabrania wprowadzania nowych wyjątków.

— Mienie emigrantów jest nieodwołalnie przejęte na korzyść Republiki.

— Republika oświadcza, że po legalnej sprzedaży dóbr narodowych, niezależnie od przyczyny, nabywca nie może zostać pozbawiony własności; ewentualne roszczenia są zaspokajane z budżetu państwa.

Rozdział 2

I Konsul

— A więc. — Józefina spojrzała na niego czule. — Jesteś w praktyce królem bez korony.

— To tylko przejściowe. — Napoleon spojrzał na żonę choć myślał o czymś innym. — Francja nienawidzi władców. Na razie rewolucja jeszcze oddycha.

Spojrzał na mapę Europy.

Francja i jej posiadłości były zaznaczone granatowym kolorem.

— Co planujesz? — spytała.

Odpowiedział dopiero po długiej kontemplacji mapy.

— Tyle wieków historii kontynentu, tyle wojen, tyle krwi. W imię czego? Partykularnych interesów królów i cesarzy. Czas z tym skończyć. Europa to narody nie królowie i cesarze. A zatem dla Europy podzielonej pomiędzy narodowości swobodnie tworzone oraz wolnej wewnętrznie, osiągnięcie pokoju między państwami byłoby łatwiejsze i mogłyby wówczas powstać Stany Zjednoczone Europy. — odparł.

— Stany Zjednoczone Europy… — Józefina spojrzała na niego badawczo. — To jest rewolucyjne, nawet jak na ciebie.

— Nie jestem wierny samej rewolucji, lecz jej ideałom. — rzekł. — Wolność, równość i braterstwo nie mogą dotyczyć tylko Francji. Świata nie podbiję ani nie podbiję Europy. Ja ją wyzwolę.

— Od czego?

— Od despotów, którzy uważają, że są oświeceni. Od kościoła, który wykorzystuję chrześcijaństwo do rządzenia ludźmi. Od feudalizmu, który niewoli najuboższych i w końcu wyzwolę ją od absolutystycznych imperiów, które niewolą, zamiast chronić. — powiedział spokojnie. — Zaprowadzę pokój, sprawiedliwość, bezpieczeństwo i wolność w Europie. — dodał.

— Chcesz nią władać. — rzekła uśmiechając się.

— Tak… — odpowiedział. — Z tobą u boku.

Milczeli patrząc sobie w oczy.

— Aby to uczynić. — zaczął. — Muszę przeobrazić Francję znów w monarchię nie z woli Boga. Z woli narodu.

— Referendum? — spytała.

— W swoim czasie to uczynię. — odrzekł.

Pauza.

— Europa się ciebie boi. — rzekła po chwili.

— Nie Europa. Monarchowie. — poprawił.

…

Sala była wysoka, chłodna i pełna ciszy, w której słychać było jedynie szelest papierów i stłumione oddechy zgromadzonych. Mapy Europy wisiały na ścianach niczym trofea jeszcze niezdobyte.

Napoleon wszedł bez zapowiedzi. Rozmowy ustały natychmiast.

Cambacérès uniósł wzrok znad dokumentów.

— Obywatele. — zaczął ostrożnie — Sytuacja wewnętrzna Republiki została ustabilizowana. Finanse są pod kontrolą, armia wierna. Europa jednak… obserwuje.

— Europa zawsze obserwuje. — przerwał mu Napoleon. — A gdy nie obserwuje, knuje.

Kilku generałów wymieniło spojrzenia. Murat oparł się o stół, Masséna milczał, ale jego dłoń spoczywała blisko rękojeści szabli, jakby nawet tu spodziewał się walki.

— Pierwszy Konsulu. — odezwał się Berthier — Armia jest gotowa. Lecz przeciw komu? Austria? Prusy? Anglia?

Napoleon rozłożył mapę na stole.

— Przeciw staremu porządkowi. — odpowiedział. — Nie będziemy toczyć kolejnych wojen o granice. Będziemy je przerysowywać.

W sali zapadła cisza.

— Chcesz zburzyć równowagę sił. — powiedział powoli Cambacérès. — Monarchowie uznają to za wypowiedzenie wojny całej Europie.

— Monarchowie i tak prowadzą z nami wojnę. — odparł Napoleon. — Różnica polega na tym, że my będziemy wiedzieć, po co.

Pochylił się nad mapą.

— Tam, gdzie wkroczą nasze armie, zniesiemy feudalne przywileje. Wprowadzimy równość wobec prawa. Damy narodom konstytucje. Nie zaś podbite prowincje — sprzymierzone państwa.

— A jeśli odmówią? — zapytał ktoś z końca sali.

Napoleon podniósł głowę.

— Wtedy nauczą się wolności siłą.

Te słowa zawisły w powietrzu niczym wyrok.

— Tworzysz imperium. — powiedział w końcu Cambacérès.

— Nie. — poprawił go Napoleon. — Tworzę porządek. Imperium przyjdzie później… albo historia nazwie go inaczej.

Nikt nie zaprzeczył. Bo wszyscy wiedzieli, że decyzja już zapadła.

— A co do równowagi sił… ona już nie istnieje, przez rewolucję.

…

W gabinecie przy Downing Street panował zapach mokrego drewna i atramentu. Premier odłożył list opatrzony pieczęcią francuskiego poselstwa.

— „Wyzwolenie narodów”… — powtórzył z ironią. — Bonaparte nawet w dyplomacji maszeruje jak generał.

Minister marynarki pokręcił głową.

— To nie jest tylko Francja. To idea. A idei nie da się zatopić flotą.

— Ale można ją zagłodzić. — odparł premier chłodno. — Blokada. Złoto. Koalicja. Europa nie może pozwolić jednemu człowiekowi definiować wolności.

Decyzja zapadła szybko. Anglia znów stała się arsenałem kontynentu.

…

Cesarz rzymski wysłuchał raportu w milczeniu.

— Rewolucja wraca. — powiedział w końcu. — Tym razem w mundurze.

Metternich uniósł brew.

— Bonaparte nie chce granic. Chce precedensu. Jeśli narody zobaczą, że mogą rządzić się same… nasze trony runą.

— Wojna jest nieunikniona — westchnął cesarz. — Lepiej walczyć teraz niż czekać, aż chłopi zaczną czytać konstytucje.

…

Car chodził tam i z powrotem po marmurowej sali.

— Francuz chce pouczać Europę o wolności. — syknął. — W kraju, gdzie generał stał się prawem.

Doradca skłonił się nisko.

— To herezja polityczna, Wasza Wysokość. Ale groźna. W Polsce, w Niemczech, na Bałkanach… ludzie słuchają.

Car zatrzymał się.

— Nie pozwolę, by ten wir dotarł do Rosji. Jeśli trzeba, spalę pół kontynentu, by go zatrzymać.

…

Wiosną armia ruszyła.

Nie jako bezładna masa rewolucyjnych oddziałów, lecz jako precyzyjnie zaplanowana machina. Korpusy maszerowały osobno, żyły z ziemi, łączyły się tylko do uderzenia. Europa nie widziała jeszcze wojny prowadzonej w ten sposób.

Napoleon stał na wzgórzu nad Renem.

— Tu zdecyduje się przyszłość Niemiec — powiedział do Berthiera. –Nie przez podbój. Przez przykład.

Gdy wojska austriackie próbowały zamknąć przeprawy, było już za późno. Francuzi przeszli rzekę w trzech punktach jednocześnie, rozbijając przeciwnika, zanim ten zrozumiał manewr.

Pod Ulm armia cesarska została okrążona.

— Kapitulacja albo zagłada. — przekazał Napoleon bez emocji.

Gdy Austriacy złożyli broń, zamiast rabunku przyszły dekrety.

Zniesienie pańszczyzny.

Równość wobec prawa.

Lokalne zgromadzenia.

Wieść rozchodziła się szybciej niż kolumny marszowe.

— Francuzi nie przyszli tylko walczyć. — szeptano. — Oni przyszli zmieniać świat.

Wieczorem Napoleon pisał list do Józefiny.

Europa drży. Nie ze strachu przed armią, lecz przed tym, co ta armia niesie.

Jeśli mam zostać tyranem, niech będę tyranem pokoju.

…

W Paryżu znikali ludzie. Cicho. Bez procesów.

Minister policji położył raport na biurku Pierwszego Konsula.

— Brytyjskie złoto. — powiedział krótko. — Pamflety, sabotaż, próby zamachu.

Napoleon nie uniósł brwi.

— Anglia zawsze walczy cudzymi rękami.

— Mamy dowody, że planują uderzyć w ciebie bezpośrednio.

— Niech próbują. — odparł chłodno. — Każda taka próba uczyni mnie symbolem. A symboli nie da się zabić.

Mimo to wzmocniono ochronę. Francja wkraczała w epokę, w której wolność musiała być strzeżona przez tajną policję.

…

Admirał Villeneuve nie zawahał się.

Flota wyszła w morze w chwili, gdy Anglicy najmniej się tego spodziewali.

Kanał zamienił się w piekło żagli i dymu. Francusko-hiszpańska linia nie próbowała manewru — uderzyła klinem, rozrywając brytyjskie szyki.

Nelson walczył jak zawsze, ale tym razem fortuna była po drugiej stronie. Kula armatnia roztrzaskała mostek Victory. Dowodzenie załamało się na kilka decydujących minut.

Gdy bitwa dobiegła końca, Anglia nie była zniszczona — ale nie była już nietykalna.

Wieść dotarła do Paryża o świcie.

Napoleon zamknął oczy.

— Teraz. — powiedział cicho — Albion też musi słuchać.

Rozdział 3

Ja, cesarz

Katedra była wypełniona ciszą cięższą niż mury, które ją podtrzymywały. Nie była to cisza modlitwy, lecz oczekiwania.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.