Karolina Pietrusińska

Historia przemian w sztukach graficznych po 1945 roku

Fragment książki napisany przy pomocy AI

© Karolina Pietrusińska, 2024

Od 1945 roku sztuka przeszła ewolucję, stając się jednym z najbardziej eksperymentalnych i wszechstronnych mediów współczesnej sztuki. Dzięki postępowi technologicznemu grafika zyskała nowe możliwości, takie jak wielowarstwowość, cyfrowa manipulacja obrazem i interaktywność, co pozwoliło artystom na poszerzenie granic twórczości. Obecnie grafika łączy tradycyjne techniki z nowoczesnymi narzędziami, tworząc medium o nieograniczonym potencjale artystycznym. Fragment książki napisany przy pomocy AI

ISBN 978-83-8384-614-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp

Od zakończenia II wojny światowej do pierwszych dekad XXI wieku sztuka graficzna ulegała dynamicznym przemianom. Artystyczne poszukiwania w tym okresie charakteryzowały się różnorodnością podejść i tendencji, które często były odpowiedzią na zmieniającą się rzeczywistość społeczną, polityczną oraz technologiczną. Wśród wielu zjawisk, jakie miały miejsce, szczególnie istotne stały się idee „grafiki w poszerzonym polu”, a także pojęcia związane z wielowarstwowością i matrycowością działań graficznych. Działania te, w połączeniu z performatywnym podejściem do tworzenia, zmieniały nie tylko samą grafikę, ale także sposób, w jaki była ona odbierana przez widza. Jednym z artystów, którego twórczość w szczególny sposób odzwierciedla te idee, jest Karel Appel.

I. Historia przemian w sztukach graficznych po 1945 roku

Po II wojnie światowej sztuki graficzne przeszły fundamentalne przemiany, które trwale zmieniły ich miejsce i znaczenie w świecie sztuki. Wcześniej grafika była postrzegana głównie jako narzędzie reprodukcji obrazów, służące do powielania dzieł malarskich lub ilustracji książkowych. Jednak w latach powojennych nastąpił gwałtowny rozwój zarówno technik graficznych, jak i podejść artystycznych, które przekształciły grafikę w autonomiczną dziedzinę sztuki o nowej estetyce i funkcji.

Zmiany społeczne i polityczne, jakie nastąpiły po 1945 roku, miały kluczowy wpływ na rozwój sztuki. Zimna wojna, gwałtowny rozwój przemysłu, rosnące znaczenie konsumpcjonizmu oraz dynamiczne przemiany technologiczne kształtowały zarówno tematykę, jak i podejście artystów do twórczości. Z jednej strony masowa kultura i rozwój mediów, zwłaszcza telewizji i reklamy, wpłynęły na wzrost popularności grafiki jako formy sztuki dostępnej szerokiej publiczności. Z drugiej strony, narastające napięcia polityczne oraz rewolucje społeczne, takie jak ruchy na rzecz praw obywatelskich, sprzyjały tworzeniu sztuki o charakterze zaangażowanym społecznie.

Grafika po 1945 roku zaczęła odgrywać podwójną rolę: z jednej strony wciąż była stosowana jako medium komunikacyjne, zwłaszcza w reklamie i propagandzie, a z drugiej strony artyści odkrywali jej nowe potencjały jako niezależnej formy wyrazu artystycznego. Rozwój nowych technik, takich jak sitodruk, akwaforta, linoryt czy techniki cyfrowe, otworzył przed artystami niespotykane dotąd możliwości eksperymentowania z formą, teksturą i procesem twórczym. Wykorzystanie tych technik umożliwiło powstanie różnorodnych estetyk, które wpłynęły na dalsze zmiany w sztukach wizualnych.

Jedną z najważniejszych zmian, jakie zaszły po II wojnie światowej, było rosnące znaczenie grafiki w sztuce współczesnej. Artyści, którzy wcześniej skupiali się na malarstwie, rzeźbie czy fotografii, zaczęli dostrzegać unikalne możliwości, jakie dawały techniki graficzne. Grafika umożliwiała eksperymentowanie z powtarzalnością, wielowarstwowością i fakturą, co w połączeniu z dynamicznym rozwojem technologii druku pozwalało na tworzenie dzieł, które były bardziej dostępne, a jednocześnie bardziej złożone w swojej formie i treści.

Sitodruk stał się jedną z technik, które szczególnie zyskały na popularności. Jego zastosowanie w sztuce masowej, jak i w pracach artystów związanych z pop-artem, jak np. Andy Warhol, otworzyło nowe perspektywy na sztukę graficzną. Warhol, stosując powielanie ikon konsumpcjonizmu i kultury masowej, wykorzystał sitodruk do podważenia idei unikalności dzieła sztuki. Jego prace, takie jak „Marilyn Monroe” czy „Campbell’s Soup Cans”, nie tylko podkreślały powtarzalność obrazów w kulturze masowej, ale także wykorzystywały proces drukarski jako element kompozycyjny, wskazując na graficzną naturę współczesnego świata wizualnego.

Innym artystą, który wprowadził nowe podejście do grafiki, był Robert Rauschenberg. Jego prace łączyły elementy malarstwa, grafiki i kolażu, co prowadziło do wielowarstwowej struktury dzieł, w której techniki graficzne odgrywały kluczową rolę. Eksperymentowanie z techniką akwaforty czy sitodruku pozwalało Rauschenbergowi na tworzenie dzieł pełnych dynamicznych form, które wykraczały poza tradycyjne ramy grafiki.

Równocześnie rozwój grafiki cyfrowej w późniejszych dekadach XX wieku wprowadził zupełnie nowe możliwości twórcze. Komputery i oprogramowanie graficzne pozwalały artystom na precyzyjne operowanie obrazem, umożliwiając manipulowanie formą w sposób niemożliwy do osiągnięcia za pomocą tradycyjnych technik. Cyfrowa grafika przyniosła ze sobą także możliwość masowej produkcji obrazów oraz ich łatwej modyfikacji, co jeszcze bardziej podważyło tradycyjne pojęcie unikalności dzieła sztuki. W ten sposób artyści mogli eksplorować tematy związane z powtarzalnością, repliką i masową produkcją w nowy sposób, zacierając granice między sztuką a technologią.

W latach 60. i 70. XX wieku coraz więcej artystów zaczęło łączyć różne techniki graficzne z innymi mediami, tworząc tzw. „grafikę w poszerzonym polu”. Sztuki wizualne, w tym grafika, zaczęły obejmować instalacje, performance i elementy konceptualne, co doprowadziło do zmiany percepcji tego medium. Grafika stała się bardziej performatywna, gdzie sam proces tworzenia, praca z matrycą, drukowanie i powtarzalność stały się równie ważne jak końcowy rezultat. To podejście miało szczególne znaczenie w działalności artystów takich jak Jasper Johns czy Joseph Beuys, którzy eksperymentowali z technikami graficznymi w kontekście większych instalacji i performansów.

Równocześnie techniki takie jak linoryt, akwaforta czy monotypia, które mają swoje korzenie w starszych tradycjach graficznych, również przeszły ewolucję w rękach współczesnych artystów. Wielowarstwowość tych technik, a także ich potencjał do tworzenia skomplikowanych tekstur i efektów tonalnych, znalazły zastosowanie w nowoczesnych kontekstach. Artyści tacy jak Antoni Tàpies i Anselm Kiefer korzystali z tych technik, aby tworzyć prace nawiązujące do historycznych traum, politycznych konfliktów i osobistych doświadczeń. Ich prace pokazywały, że grafika, mimo swej tradycyjnej formy, może być medium pełnym głębi i znaczeń, zdolnym do wyrażania zarówno intymnych, jak i uniwersalnych treści.

Podsumowując, rozwój grafiki po 1945 roku to historia dynamicznych przemian, w której techniki, tematy i podejścia artystów uległy znaczącym zmianom. Grafika, która wcześniej była medium reprodukcyjnym, stała się autonomiczną dziedziną sztuki, otwartą na eksperymenty z formą, technologią i znaczeniem. Rozwój technologii cyfrowych oraz poszerzenie pola działania artystów-grafików doprowadziły do powstania nowych estetyk i możliwości twórczych, które wciąż kształtują współczesną sztukę.

II. Grafika w poszerzonym polu

Grafika w poszerzonym polu, pojęcie, które pojawiło się w latach 70. i 80. XX wieku, zmieniła fundamentalnie postrzeganie sztuki graficznej. Dotychczas grafika była postrzegana głównie jako narzędzie reprodukcji, forma artystyczna służąca do powielania obrazów lub ilustracji w książkach i plakatach. Jednak rozwój nowych technologii graficznych oraz przemiany w świecie sztuki doprowadziły do zatarcia granic między różnymi dziedzinami artystycznymi, co umożliwiło grafikę ewoluować i wchodzić w nowe obszary.

Artysta-grafik przestał być jedynie rzemieślnikiem pracującym nad precyzyjnym powielaniem dzieł. Stał się pełnoprawnym twórcą, który mógł w pełni eksperymentować z formą, medium i kontekstem dzieła. Zaczęło się rozwijać nowe podejście, w którym nie tylko efekt końcowy — gotowy wydruk czy odbitka — był ważny, ale także sam proces twórczy. Tworzenie grafiki stało się bardziej performatywne, bardziej interaktywne i w większym stopniu skupione na idei samego aktu twórczego. W ten sposób grafika zaczęła przekraczać swoje tradycyjne ograniczenia.

[1] Tschichold, Jan. The New Typography. Berkeley: University of California Press, 1995.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.