Anita Klemm

Ona

Odzyskać tlen

© Anita Klemm, 2026

To książka o chwili, w której coś zostaje domknięte. Nie przez decyzję — przez dojrzałość.

Świadectwo wychodzenia z milczenia i odzyskiwania własnego głosu na zgliszczach cudzych narracji. Autorka prowadzi nas przez proces, w którym ból zamienia się w fundament, a czekanie — w wolność.”

ISBN 978-83-8440-909-1

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Sobie — za odwagę spojrzenia w oczy pustce i za każdy oddech, który od dziś jest tylko mój.

Prawdzie, która wyzwala, choć jej ostrze piecze w gardle.

Tarze, która nauczyła mnie, że współczucie bez granic jest zdradą własnego światła.

Mojemu Domowi, który przetrwał dym. I drodze, która przestała być czekaniem, a stała się wolnością.

Naudhiz

Ta książka nie powstała po to, by coś nazywać. Jej zapisem jest doświadczenie, nie terminologia. Słowo nie ma tu władzy nad czuciem, a nazwa nie poprzedza sensu. To, co zapisane, nie podlega definicjom ani sporom o znaczenie. Zostaje pokazane — i na tym poprzestaje.

To stanięcie przed wiedzą bez słów i podjęcie próby przełożenia jej na ludzkie doświadczenie.

Autorka przez lata widziała siebie oczami innych — i dopiero teraz może sprawdzić, kim jest naprawdę, poza tymi narracjami. Słowa tu zawarte są jej zatrzymaniem. Są świadectwem przejścia. Wynikiem rozpoznania. Aktywowania pamięci duchowej i egzystencjalnej. To książka inicjacyjna o odzyskaniu głosu i pamięci. Literatura na pograniczu słowa i milczenia. Autobiografia, której tematem nie są fakty z życia, ale doświadczenie i emocje. To doświadczenie mistyczne, nie techniczne. Patrzenie tam, gdzie dotąd nikt nie miał odwagi spojrzeć — aby przełamać mur milczenia.

Tu więcej znaczy mniej.

Opowiada tę historię, ponieważ bez jej opowiedzenia coś na zawsze zostanie uwięzione. Musi to uwolnić i zamknąć raz na zawsze.

W książce „Kronika Duszy. Ta, która niesie głos” autorka opisuje, czym jest dla niej świadomość. Tutaj wraca do tego, co poprzedza jej narodziny — do korzeni, do źródeł, do pierwszych kroków jej drogi.

Ta książka została przyniesiona z innego ogniska — z miejsca, gdzie sens poprzedza formę. Zapis nie służy opowiadaniu historii ani budowaniu narracji. Nie jest opowieścią ani interpretacją. Powstaje tam, gdzie doświadczenie wyprzedza język i nie daje się nim objąć bez zniekształcenia. To, co tu zapisane, nie rodzi się z myśli, lecz z bezpośredniego kontaktu — z tego, co zostaje rozpoznane, zanim pojawi się nazwa. Język jest tu narzędziem wtórnym: służy przeniesieniu sensu do ludzkiego doświadczenia, nie jego wyjaśnieniu. Zapis nie porządkuje świata pojęciami; utrwala to, co zostało zobaczone i nie może zostać cofnięte. Jest przekładem — z porządku nienazwanego w porządek przeżywalny — i tylko w tej funkcji zachowuje swoją prawdziwość.

Autorka nie występuje tu jako twórca ani narrator własnej historii. Jej rola ogranicza się do zapisu i przekładu.

Nie chodzi o interpretację ani o nadawanie znaczeń, lecz o wierność temu, co zostało rozpoznane. Zapis wymaga obecności, uważności i zgody na to, by nie ingerować w treść bardziej, niż jest to konieczne. Autorka pozostaje więc nośnikiem, nie źródłem; miejscem przejścia, nie punktem odniesienia.

Każdy przekład wymaga obecności, wobec której sens może się ustawić i utrzymać. Ta obecność nie prowadzi ani nie ingeruje; pozostaje w tle, jako punkt odniesienia, który umożliwia ruch i porządek. Dzięki niej zapis może powstać, nawet wtedy, gdy osoba, która go niesie, nie rozumie jeszcze w pełni, co się z nią dzieje.

Tę książkę najlepiej czytać powoli i bez oczekiwań. Nie prowadzi ona liniowej opowieści ani nie porządkuje doświadczeń w ciąg zdarzeń. Poszczególne fragmenty mogą wydawać się niepełne lub urwane — i takie mają pozostać. Nie wszystko domyka się od razu i nie wszystko chce być zrozumiane przy pierwszym czytaniu. To linia widzenia, nie wykład ani opowieść. Dlatego warto pozwolić sobie na zatrzymanie, na przerwy i na powrót do tych samych miejsc. Sens nie zawsze pojawia się w chwili czytania; czasem ujawnia się później, już poza tekstem.

Runy wyznaczają progi tej książki. Pierwszą strażniczką była Ansuz — znak głosu i jego narodzin. Druga otwiera się pod znakiem Naudhiz. To runa konieczności. Nie zaprasza. Zamykając wszystkie inne drogi, pozostawia tylko jedną — tę, przez którą trzeba przejść. Jej obecność pojawia się zawsze tam, gdzie zapis wymaga otwarcia rany.

Nie jest to opowieść o krzywdzie ani próba rozliczenia przeszłości. Książka nie jest też zapisem żalu. To opowieść o drodze, która zaczęła się w ciszy i niewidzialności, a z czasem stała się przestrzenią głosu. O tym, co ukształtowało wewnętrzny świat autorki. Nie po to, by wracać do bólu, lecz nazwać źródło własnej świadomości.

O dziewczynce, której nikt nie zobaczył.

O kobiecie, przed którą nikt nie umiał ustać bez ucieczki.

Kobiecie, w której Duszę nikt nie odważył się spojrzeć. Nikt nie miał odwagi patrzeć w jej żywioły.

Tej, która od dziecka pełniła funkcję regulacji emocjonalnej dla innych.

Za nią kończy się milczenie.

Za nią kończy się powtarzanie tego, co bolało. Przez nią ród odzyskuje głos.

„Są ludzie, którzy dźwigają w sobie świat tak wielki, że inni się lękają w niego wejść” — Zofia Nałkowska.

DZIEWCZYNKA

Część I

Kamień, który niesie głos

Była hartowana i wyciszana, nie po to, by ją złamać, lecz by nauczyła się słyszeć własny głos. Szła sama nie dlatego, że została pozostawiona, lecz dlatego, że ma iść pierwsza. Trud, presja i wyboista droga nie były karą — były przygotowaniem. Była wezwana do tego, co zostało zasiane w niej zanim pojawiła się na świecie. I dlatego idzie. Ten proces hartowania był też nauką zaufania własnej percepcji. Bycie źródłem, nie odbiornikiem.

Historia dziewczynki zaczyna się jeszcze zanim przychodzi na świat. Od kogoś, kto bardzo na nią czeka — jak na dar — a ona to czekanie czuje potem przez całe życie. Tę historię zaczyna jej prababcia Bronisława. Zaczyna się od śmierci prababci tuż przed jej narodzinami. Od gotowości, by ktoś ważny mógł przyjść.

Przyszła tam, gdzie głosu nie było. By mógł się wydarzyć.

Pierwszym wydarzeniem przełomowym w jej krótkim jeszcze życiu był moment, kiedy po posiłku pojawił się u niej silny ból brzucha i biegunka. Miała trzy latka, i pamięta ten dzień. Jadła z dziadkami ziemniaki ze świeżymi ogórkami i popijała mlekiem prosto od krowy. Siedziała na nocniku długi czas. Potem film zaczyna się urywać, a ona upadać. Miejsce poza większą cywilizacją, ukryte w lasach, z daleka od telefonów. I dalej nie pamięta już nic. Pustka. Resztę zna z opowieści dziadka, który koniem pędził 8 km przez las do jedynego człowieka, który mógł pomóc — okolicznego znachora, zielarza. Lekarza medycyny praktykującego zielarstwo. Człowieka znanego w tamtym czasie z niekonwencjonalnego podejścia do medycyny. Od dziadka dowiedziała się, że było z nią źle, bo dostała „skrętu kiszek”, a to było realne zagrożenie życia. Tamten człowiek wykorzystał możliwości, jakie mógł w tamtym momencie, czyli niewiele — zioła — i tylko one jej uratowały życie.

Kolejnym przełomem w jej życiu był moment, którego nie może ująć w konkretne ramy czasowe, ale było to niezbyt długi czas po pierwszym wydarzeniu. Między trzecim a szóstym rokiem życia. Pływała z bratem pontonem na Bugu i brat wypłynął zbyt daleko, a ona nie umiała się z nim porozumieć, ze względu na jego głuchotę, więc postanowiła opuścić ponton i wskoczyła do wody, a ta była już zbyt głęboka. Nigdy nie zapomni tego, co wtedy widziała i co czuła. Nie bała się, nie rzucała. Była spokojna. Miała otwarte oczy i ze spokojem szła na dno. Nie pamięta momentu wyciągnięcia jej, bo straciła świadomość. Jakiś mężczyzna ją wyciągnął. Otworzyła oczy i usłyszała krzyk, złość swojego taty. Był przerażony, zły. Nie rozumiała, dlaczego na nią krzyczy.

Dziewczynka szybko zauważa, że w jej domu alkohol ma władzę i autorytet, a potrzeby skupiają się na osobach chorych. Zauważa, że jest sama i musi sobie radzić. Zostaje sama wcześniej niż powinna. Już w wieku niemowlęcym poznaje smak samotności. Kiedy jako dorosła zapytała dlaczego, dostawała odpowiedź, że była zawsze grzeczna, a sytuacja życiowa do tego zmuszała. Pamięć z dzieciństwa to nie tylko awantury i alkohol, ale także babcia, która przygarniała wszystkie dzieciaki. Mieszkała wtedy w domu wielorodzinnym, wraz z bratem ojca i jego rodziną. Ściany przenosiły każdy dźwięk, każdy krzyk, ale u babci odnajdywała chwile spokoju. Miała też siostry do zabawy. Nie była całkiem sama, ale tak się czuła. Zawsze.

Babcia dbała o całą gromadkę, jak umiała, ale emocjonalnych potrzeb nie zabezpieczał nikt.

Przełomowym momentem była cała gama zdarzeń, które przyszły później. Jej życie zmieniła przeprowadzka ze wsi do miasta.

To wtedy dotarło do Niej, że nikt jej nie widzi.

W nowej szkole była wyśmiewana, popychana, wytykana palcami.

Miała niespełna trzynaście lat, kiedy dwóch dorosłych chłopaków nieodwracalnie zmieniło jej sposób patrzenia na świat.

Siłą chcieli użyć jej ciała. Dla dziecka taka krzywda jest niewyobrażalnie ciężka. To był początek samotności — nie tej, którą ludzie nazywają osamotnieniem. To była realna samotność, w której definitywnie zniknęło dzieciństwo. Nie była widziana. Nie była chroniona. Nie przez ludzi. W najgorszej możliwej chwili dla trzynastoletniego dziecka pomoc przyszła z niespodziewanej strony — ochroniła się przed najgorszym sama. Stanęła naprzeciw zagrożeniu i stwardniała jak kamień. Swoją siłę i jej konsekwencje zrozumiała dużo później. Jej szczęka i mięśnie zacisnęły się w bólu na wiele lat i nigdy nie wróciły do pierwotnego stanu, co potem spowodowało szereg problemów zdrowotnych. Nikt nigdy nie poznał przyczyny jej problemów, a ona czuła, że wpływ na nie miało właśnie to wydarzenie.

Milczała…

Ciało zesztywniało, by nie rozsypać się w bólu. Umysł stał się twardy, odcięty od tego, czego było za dużo, by udźwignąć. Dusza zamieniła się w filar — trzymała ją przy życiu, nie pozwalała runąć.

W tamtej chwili zrozumiała, że każdy ciężar będzie musiała nieść sama. Skończyło się dzieciństwo, zaczęła się faza przetrwania. Skończyło się prawo do bycia słabą. Zaczęła się świadomość, że nikt jej nie obroni. Musi bronić się sama. Dlaczego sama? Wiedziała, że gdyby ojciec się o tym dowiedział, mogłoby się stać coś o wiele gorszego. Mogłoby dojść do eskalacji, która nie była jej w tym momencie potrzebna. Chroniąc oprawców, tak naprawdę chroniła swojego ojca przed nim samym.

Tak rodziła się „wewnętrzna dorosła”, która miała dopiero trzynaście lat.

To dlatego w dorosłym życiu powracało pytanie: „Czy ktoś jest w stanie mnie zobaczyć?”. Nigdy nie było w niej nienawiści. Zawsze tylko czysta miłość. Kiedy wiele lat później jednego z oprawców spotkała krzywda najgorsza z możliwych, cierpiała wraz z nim. Nie znała uczucia potępienia. Tamtego dnia dotarło do niej, że musi dźwigać świat sama. Została z ciężarem, którego nikt nie mógłby właściwie nazwać. A jednak właśnie to wydarzenie stało się rdzeniem jej przyszłej mocy — tej, którą zrozumie dopiero po latach.

Nie istniała osoba, która mogła ją wtedy chronić. Świat nie zobaczył, co naprawdę się dzieje. Była zbyt mała, by zrozumieć to na poziomie świadomości. Rozumiała wszystko na poziomie czucia. Tak budowała się jej wrażliwość. Zdarzyło się coś, co uruchomiło w niej lęk, jakiego wcześniej nie znała. Coś w świecie przestało być oczywiste i bezpieczne. Psychicznie poradziła sobie z tym dość szybko i trwale, natomiast ciało potrzebowało więcej czasu, by odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Nie miała wtedy języka ani narzędzi, które dziś się nazywa terapią. Miała tylko siebie i swoje czucie. Radziła sobie z tym, jak umiała i jak czuła. Pozwalała lękowi być, nie walczyła z nim. Nie odcinała się od ciała. Dziś wie, że była to reakcja na zagrożenie. Wtedy czuła tylko lęk w ciele.

To nie było coś, co ją złamało. To było coś, przez co musiała przejść, zanim nauczyła się być ze sobą. To było doświadczenie, po którym przestała ufać światu w sposób bezwarunkowy. Tamto wydarzenie wtedy nie dało jej siły. Dało jedynie nasionko, z którego z czasem zaczęła wyrastać jej własna moc. Kamień nie był jej naturą. Kamień był ochroną — mechanizmem przetrwania, kiedy świat ranił. Świat dalej płynął, a w niej coś zastygło na długo. Musiało stwardnieć, żeby przetrwać.

Stwardniała zdolność pokazywania siebie innym ludziom.

Nigdy nie zamroziła jednak swojego świata wewnętrznego. To wydarzenie nauczyło ją regulacji emocji, pozwalania sobie na płacz. Nie odcięła się od uczuć. Nie zrobiła z wnętrza pustyni. Jakaś siła prowadziła ją już wtedy w konkretnym kierunku, którego nie potrafiła jeszcze dostrzec.

Stwardniała powierzchnia — nie jej rdzeń.

Dziecko, które nie może liczyć na świat zewnętrzny, ma dwa wyjścia: zamrozić swoje emocje, ryzykując utratę czegoś żywego, albo zamrozić kontakt ze światem, by ocalić to, co ma w środku najczystsze. Instynktownie wybrała to drugie. Nie stała się kamieniem w środku. Stała się kamieniem na zewnątrz — żeby nikt nie mógł zranić tego, co chroniła w sobie najbardziej.

Nie jestem tym, co mnie spotkało

Świat próbował dotrzeć do jej najmiększego miejsca, ale trafiał jedynie w powierzchnię. Kamienna dziewczynka jeszcze nie wiedziała, że to, co próbowało ją złamać, hartowało ją w ciszy. W szkole — wyśmiewana, popychana, obrzucana wyzwiskami — doświadczała przemocy, która na długo stała się jej codziennością. Świat wokół był nieprzewidywalny. Przemoc, nagłe zmiany, napięcie — w domu i poza nim — wymuszały na niej kontrolę. Tak silną, że przez kolejne lata musiała uczyć się ją odpuszczać.

Rozpoznawanie emocji u innych stało się warunkiem przetrwania. Organizowanie przestrzeni, kontrolowanie sytuacji, dopasowywanie się — to była jej strategia. Umiała wychwycić ton głosu, spojrzenie, niewypowiedziane emocje, najmniejszą zmianę nastroju dorosłego. Choć nie potrafiła jeszcze nazywać własnych uczuć, rozumiała je na głębokim poziomie. Właśnie tutaj miały swoje korzenie empatia i intuicja. Życie rzucało ją w nowe sytuacje, ale wiedziała, że wszystkiego powoli się nauczy, byle tylko utrzymać równowagę.

Ona nie była „zbyt wrażliwa”, jak przez lata jej wmawiano. To świat był zbyt chaotyczny i niebezpieczny dla jej czułego układu nerwowego. Jej ciało i psychika zrobiły coś genialnego: wyostrzyły zmysły, zbudowały wewnętrzny porządek i nauczyły ją czytać ludzi lepiej, niż oni czytali samych siebie. Przerabiała ból w kompetencje, a przetrwanie w dar. Świat uderzał w jej strukturę, ale nie był w stanie jej złamać.

A jednak kamień wcale nie był zimny. W Jej wnętrzu ukryty był żywioł wody. Strumień płynął nieprzerwanie, znajdując mikropęknięcia w pancerzu. Kontrolę miała opanowaną do perfekcji, ale to nie ona była jej prawdziwym darem.

Jej największą siłą była zdolność do przeżywania. Świat próbował ją stłumić, zamknąć, zastraszyć, ale nie odebrał jej dostępu do własnych emocji. Nie zamykała się w swoim świecie po to, żeby nie czuć. Zamykała się w nim po to, żeby móc czuć bez zakłóceń. Dla wielu dzieci świat wewnętrzny jest ucieczką — dla niej był laboratorium. Miejscem, gdzie emocje mogły przepływać bez karcenia, oceniania i zakazów. Tam łzy nie były słabością; były prawdą. Tam ciało mogło drżeć w swoim własnym rytmie.

Zanim ktokolwiek zdążył jej wmówić, że emocje trzeba opanowywać, już miała swój własny mechanizm. Jeśli było źle — płakała. Jeśli bolało — nie uciszała bólu. Jeśli się bała — jej ciało wiedziało to wcześniej niż głowa. Nie miała żadnego narzędzia poza czuciem, a właśnie ono było jej największą ochroną. Przeżywanie ratowało ją przed traumą. Ratowało jej tożsamość.

Dziecko, które tłumi emocje, tworzy dysocjację. Dziecko, które płacze — zachowuje ciągłość siebie. Nie prosiła łzami o pomoc; regenerowała swój układ nerwowy, wykonując tytaniczną pracę, z którą niejeden dorosły miałby problem. Jej empatia była produktem ubocznym odwagi do czucia. To wtedy w kamieniu pojawiło się pierwsze wewnętrzne światło. Musiała wydobyć tę mądrość z siebie, bo dorośli wokół sami byli zagubieni w lęku.

Jej emocjonalność nigdy nie była zagrożeniem. Była lekarstwem na chaos świata. Im bardziej świat naciskał, tym głębiej zamykała się w sobie, pozwalając łzom płynąć. Nie tłumiła — i to ją ocaliło.

Nie jest tym, co ją spotkało, a tym, kim jest mimo tego. Tym, kim wybiera być. Nie jest raną. Jest kimś więcej niż tym, co wtedy w niej zgasło. Jest najlepszą wersją siebie.

Pierwsze Pęknięcia

Od najwcześniejszych chwil jej życie było naznaczone. Pozbawiono ją naturalnej ciekawości świata, bo jedyną istotną kwestią było to, jaki ojciec wróci do domu — trzeźwy czy pijany. Nie miała przestrzeni, by po prostu się rozwijać, śmiać, ufać czy bez trosk czytać książki. Brakowało ku temu warunków. Musiała udźwignąć emocje dorosłych, ich skomplikowany świat oraz dom, który zbyt często spoczywał na jej barkach.

Nosiła na głowie niewidzialną czapkę. Nie sprawiała kłopotów, była ułożona i cicha. Od najmłodszych lat przejmowała obowiązki dorosłych — już jako małe dziecko sama dbała o porządek w swoim pokoju. To był jej mechanizm obronny: kiedy wokół panował chaos, próbowała go regulować, utrzymując stabilność tam, gdzie tylko mogła.

Wyobraź sobie, że jesteś tym dzieckiem. Boisz się zmian, bo w twoim krótkim życiu było ich zbyt wiele. Rozpaczliwie potrzebujesz stabilizacji. Każdego dnia trwasz w gotowości na atak. Nikogo nie interesuje twój smutek czy strach, uczysz się więc nie okazywać żadnych emocji. Stajesz się niewidzialna we własnym domu. Wolałabyś, żeby nikt nie zwracał na ciebie uwagi. Jesteś ostatnia w kolejce do zaspokojenia potrzeb, bo zawsze istnieją „ważniejsze problemy”. Dorastasz w poczuciu zagubienia i chaosu, niepewna nikogo i niczego. Nie wiesz, jak żyć, bo nikt ci tego nie pokazał. Nie znasz poczucia bezpieczeństwa, ale do perfekcji opanowałaś przetrwanie w sytuacjach ekstremalnych. Gdzie jest ojciec? Kiedy wróci? W jakim będzie humorze? Zamiast ciekawości świata, to jedyne pytania, jakie potrafisz zadać. Paraliżuje cię ciągły lęk.

Widziała, że przy niej ojciec się uspokaja. Przychodził do jej pokoju, by mówić, płakać, dochodzić do siebie. Wiedziała, że jej obecność działa — była tą, która trzyma pion i nie dopuszcza do eskalacji. Przy niej łagodniał.

Było to jednak dla niej ciężarem ponad siły; zdarzało się, że uciekała, gdy brakowało jej tchu.

Jako jedyna mogła też więcej — krzyknąć, wypowiedzieć własne zdanie, zwrócić mu uwagę. Z matki napięcie nie schodziło nigdy. Ojciec był ekspresyjny; uczył ją, że emocje istnieją i wychodzą na zewnątrz, nawet jeśli w formie destrukcyjnej. Matka, milcząca i skupiona jedynie na nim, nie dawała głosu własnym uczuciom. Dziewczynka uczyła się świata z napięcia między nimi. Widziała oba modele i podświadomie wybierała trzecią drogę.

Czuła więcej, niż rozumiała. Odbierała świat intuicyjnie. Była czujna, choć wiedziała, że ojciec jej nie skrzywdzi — był jak nieprzewidywalna pogoda: czasem głośny, ale dla niej niegroźny. Mimo to lęk był wszędzie. No, może poza domem dziadka. To miejsce było jej jedyną ostoją, a dziadek — najważniejszym mężczyzną w życiu.

To tam, słuchając bajek na dobranoc, czuła się bezpiecznie. Tam szukała kojącego spokoju. Uwielbiała pracę w gospodarstwie i kontakt ze zwierzętami. Pamięta konia o imieniu Popek — był najłagodniejszy na świecie. Pozwalał jej, małej dziewczynce, stać bezpiecznie nawet przy swoim zadku. Tłuczenie ziemniaków dla świnek z babcią, ten specyficzny zapach i wyjazdy o świcie do mleczarni z dziadkiem — to były najpiękniejsze chwile. Wstawała o trzeciej rano tylko po to, by móc przespać całą drogę w wozie, czując bliskość dziadka. Tam nie było alkoholu; dziadek nie pił w ogóle. Był autorytetem i fundamentem.

Potrafiła jako dziecko wsiąść sama w autobus i uciec do niego, zostawiając mamie krótką kartkę z informacją, gdzie jest. Szła wtedy sama przez las, a jedyne, czego naprawdę się bała, to powrót do domu.

Zmowa milczenia

Pewnego dnia, na szkolnej dyskotece, grupa chłopaków zamknęła ją w klasie. Poszła na nią pierwszy raz w życiu, zachęcona przez wychowawcę. Popychali ją od jednego do drugiego, przechwalając się, co jej zrobią. Uratowała się jedynie dlatego, że miała miesiączkę — ten biologiczny fakt stał się jej jedyną, paradoksalną tarczą.

Wydarzenie to nigdy nie zostało nazwane ani zatrzymane. Nie wyciągnięto żadnych konsekwencji. Po tym dniu życie płynęło dalej, jakby nic się nie stało. Interwencja i ochrona po prostu nie istniały.

Dwa ostatnie lata podstawówki, po przeniesieniu ze wsi do miasta, były najgorszym czasem w jej życiu. Kiedy mieszkała na wsi, w domu dziadków, miała gdzie uciec. Mogła schronić się u babci — jedynej osoby, która była wtedy realnym ratunkiem. W jej kuchni, razem z siostrami, spędzała najwięcej czasu. Tam mogła być dzieckiem. Skutecznie izolowała się od zła; mogła zejść piętro niżej do rówieśników lub pojechać do drugich dziadków. Byli ludzie, którzy pomagali jej trwać i uśmiechać się mimo wszystko.

Przeprowadzka wszystko zmieniła. Od tego momentu w jej pamięci zaczęło się największe spustoszenie. Została kompletnie sama. Nie było gdzie uciec — zniknęła babcia, siostry i bezpieczne podwórko. Jako dwunastolatka stanęła twarzą w twarz z problemami, które przerosłyby dorosłego.

Szkoła, która teoretycznie powinna być bezpieczna, stała się miejscem zmowy milczenia. Wszyscy udawali, że nie widzą agresji. Na korytarzach nie raz widziała nauczycielkę chemii zastraszaną przez tych samych uczniów, którzy gnębili ją. Publicznie ją poniżali, rozbierali na lekcjach, a kadra i dyrekcja milczeli. Winna była nauczycielka, bo uznano ją za „zbyt słabą psychicznie”. Dziewczynka, jako „nowa” i przyjezdna ze wsi, przechodziła przez piekło.

Z tamtego miejsca wyniosła tylko jedną lekcję: jak stać się maksymalnie niewidoczną. Żadnej kreatywności, żadnego wychylania się. Tylko samodzielność w brutalnej wersji: „radź sobie sama”.

Na uwagę zasługiwał tylko jeden człowiek — jej wychowawca.

Pewnego dnia, w Dzień Wagarowicza, cała klasa uciekła z lekcji. Wiedziała, że nie może zostać sama w szkole, ale wiedziała też, że jeśli sprawa wyjdzie na jaw, matka wyciągnie surowe konsekwencje. Przez kilka godzin błąkała się samotnie po ulicach, drżąc o to, co będzie jutro.

Wychowawca zażądał kartek z podpisami rodziców potwierdzających, że wiedzą o ucieczce. Dziewczynka nie mogła tego zrobić. Przed lekcją, dławiąc się strachem, podeszła do niego i wyjaśniła, dlaczego nie ma podpisu. Bała się reakcji matki bardziej niż kary w szkole.

Kiedy nadszedł moment wyczytywania nazwisk, o mało nie zemdlała. Gdy usłyszała swoje, nauczyciel powiedział spokojnie, że rozmawiał już z jej rodzicami, po czym spojrzał na nią wymownie. Zrozumiała. To było porozumienie ponad milczącym światem dorosłych.

Trudno opisać to, co wtedy poczuła. To był pierwszy moment w jej życiu, kiedy dorosły naprawdę jej pomógł. Nie był bohaterem z bajki, ale w tamtej chwili nie odwrócił wzroku. To był pierwszy raz, gdy ktoś nie wykorzystał swojej pozycji przeciwko niej i nie dodał strachu tam, gdzie i tak było go za dużo.

Szkoła była przedłużeniem braku bezpieczeństwa, ale to małe światełko w tunelu pozwoliło jej przetrwać kolejny dzień. Zanim trafiła do tej klasy, jej świat był już skrajnie przeciążony. W domu nie było miejsca na błędy, a nacisk, jaki czuła, siedząc nad lekcjami, był większy, niż jakiekolwiek dziecko powinno udźwignąć.

Obecność

Życie dziewczynki w tamtym czasie zaczynało się w szkole, a kończyło w domu. Pomiędzy długo nie było nic. Nie było przyjaciół. Na szkolnych korytarzach siedziała zawsze w miejscach, które uznawała za bezpieczne — albo przy pokoju nauczycielskim, albo przy gabinecie dentystycznym. Czasem tam, gdzie kręcił się woźny. To był czysty mechanizm ochronny; wszyscy wiedzieli, że jest nękana i że się boi, ale nikt nie reagował.

Poza jednym chłopcem. Czasem siadał koło niej i zadawał prozaiczne pytania: „Jak leci?”. Nie wnikał głębiej, nie był natarczywy, niczego nie naprawiał. Po prostu był — jak wentyl bezpieczeństwa, którego rozpaczliwie potrzebowała. Nie poruszali trudnych tematów, ale jego obecność była bezinteresowna.

Po powrocie ze szkoły nie działo się nic radosnego. Musiała przygotować obiad dla starszego, głuchego i przewlekle chorego brata. Obierała ziemniaki, pilnowała jego cukrzycowej diety i wahań cukru. Była wyczulona na każdą zmianę w jego wyglądzie; bezbłędnie wychwytywała nadchodzący atak i musiała wiedzieć, jak zareagować, gdy rodzice byli w pracy. Czasem obrywała, gdy zbyt wcześnie wezwała karetkę, a sama nie mogła znaleźć lekarstwa. Do tego dochodził alkohol i wszechobecne napięcie. Na odrabianie lekcji był czas tylko wtedy, gdy ojca nie było w domu. Obecność rodziców — nawet gdy byli trzeźwi — wnosiła zbyt dużą nerwowość, by mogła się skupić. Przestrzeń na bycie dzieckiem nie istniała dla niej przez wiele lat.

W pewnym momencie w jej życiu pojawiła się osoba, która zaoferowała jej przyjaźń. Spotykały się codziennie, zwykle u przyjaciółki. Z czasem jednak dziewczynka zaczęła zauważać, że ta znajomość jest dla niej dodatkowym obciążeniem. Przyjaciółka zaczęła wymagać wyłączności i totalnej lojalności. Chciała ją mieć dla siebie, jak własną szczoteczkę do zębów.

Dziewczynka poczuła, że brakuje jej oddechu, ciszy i samotności. Poczuła ciężar, którego nie była w stanie już udźwignąć.

Pewnego wieczoru coś w niej pękło. Powiedziała krótko: nie chce już tego ciągnąć. Nie da rady. Nie chce takiej przyjaźni.

Nie zapamiętała reakcji tamtej dziewczyny. Zapamiętała to, co wyłoniło się z niej samej. Wyszła z mieszkania i stanęła przed klatką schodową. Była wczesna jesień, około godziny dziewiętnastej. Zmierzchało, w oknach zapalały się pojedyncze światła. Postała tak chwilę, czując coś dziwnego. W ciele poczuła nagłą ulgę, jednak w głowie pojawiła się ciężkość, bo właśnie wtedy zrozumiała: jest sama.

Sama…

A jednak wolała tę samotność niż relację, która nie respektuje jej emocji i potrzeby ciszy. Nikt nie tłumaczył jej wtedy, czym są granice i jak chronić siebie. To był jej pierwszy raz. Czysty instynkt. Wybrała siebie zamiast bycia zawłaszczoną. Podjęła tę decyzję świadomie i autonomicznie. Bez języka i bez mapy.

Dzięki temu chłopcu ze szkoły, który tak po prostu obok niej siadał, poznała jego starszą siostrę. Zaczął ją zapraszać do siebie, by pośpiewać. On grał, ona śpiewała. Mogła wtedy wreszcie komuś się wyżalić, porozmawiać bez zobowiązań i lęku przed oceną. Jego siostra jako pierwsza naprawdę usłyszała jej głos. Była starsza, nie wymagała deklaracji i nie żądała wyłączności. Po prostu była.

Kobieta

Część II

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.