Maciej Wojewódka

Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza

wydanie II

© Maciej Wojewódka, 2023

Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza — to przyjazna publikacja, łącząca powtarzające się od wieków cykle cywilizacyjne, społeczne, koniunkturalne i giełdowe, mające miejsce w procesach historycznych i geopolitycznych oraz pomocne do prognozy nadchodzących wydarzeń. Odnosi się do badań i opinii specjalistów oraz autorskiego podejścia, w tym z zakresu historii matematycznej. Nominowana w prestiżowym konkursie branży finansowej: Invest Cuffs, w kategorii „Publikacja Roku 2022”.

ISBN 978-83-8324-647-5

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

By wzrokiem ogarnąć to, co teraz, na dawne czasy spojrzeć należy

(chińskie przysłowie ludowe, z kompilacji Zengguang Xianwen „Pisma o szlachetnych sprawach”; okres dynastii Ming)[1]

By poznać przyszłość trzeba studiować przeszłość

Winston Churchill[2]

Nadchodzące czasy będą radykalnie różne od tych które doświadczyliśmy w naszym życiu, choć podobne do wielu poprzednich

Ray Dalio[3]

[1] P. Plebaniak, Chiny. Zrozumieć imperium. Warszawa 2020, s. 53.

[2] Ibidem.

[3] R. Dalio, Principles for Dealing with the Changing World Order by Ray Dalio [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=xguam0TKMw8 [dostęp: 01.09.2022].

Podziękowania, informacje wstępne i kontakt do autora

Gorące podziękowania dla pani Dagmary Indiany Walkiewicz, radcy w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów za docenienie opisanych przeze mnie, w niniejszej publikacji zbieżności wydarzeń giełdowych ze zmianami sytuacji gospodarczej, społecznej i geopolitycznej — jako ciekawego wkładu do dyskusji, w tym obszarze, dla pana dr Piotra Wilczyńskiego prezesa Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego za pozytywne i krytyczne uwagi oraz dla pana profesora Mirosława Sułka — za krytyczne uwagi, które wykorzystam w większości w późniejszym terminie, dla pana dr Andrzeja Bara za zwrócenie uwagi na postać katalońskiego farmaceuty, polityka, matematyka i filozofa historii Alexandra Deulofeu, dla kochanej córki i pana Marcina Pietrzyka — za pomoc w korekcie oraz dla pana Seweryna Mściwujewskiego za pomoc w przygotowaniu okładki.

Niniejsza publikacja nie jest poradnikiem i nie ma żadnych gwarancji, że zamieszczone w niej prognozy mojego autorstwa lub innych specjalistów, na które się powołuję się spełnią. Zawiera ona tylko rozważania teoretyczne i wskazane możliwości, które w mojej ocenie mają szanse, chociaż nie muszą zaistnieć. Jej celem jest poszerzenie i uporządkowanie spojrzenia na niektóre zjawiska, dotyczące omawianej problematyki, subiektywny przegląd opinii oraz zainspirowanie własnego podejścia do przebiegu niektórych procesów społecznych, historycznych, gospodarczych, giełdowych i geopolitycznych.

Zdjęcie na okładce przedstawia zegar w Królewskim Obserwatorium Astronomicznym (The Royal Greenwich Astronomical Observatory) w Greenwich, w Londynie (archiwum własne autora).

Przedkomercyjne wydania tego opracowania nosiły tytuł: Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza: historia, przeciwdziałanie, prognozy, udział matematyki w historii — wybrane zagadnienia interdyscyplinarne i ukazały się w 2022 roku. Obecne wydanie zostało dodatkowo skorygowane i uzupełnione, a jego tytuł skrócony dla celów komercyjnych.

Kontakt do autora: tel. 694-912-255.

Kilka słów o książce i e-booku oraz o jego autorze

O książce i e-booku:

Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza — to przyjazna interdyscyplinarna publikacja, łącząca powtarzające się od wieków cykle cywilizacyjne, społeczne, koniunkturalne i giełdowe.

Wskazuje zarazem na proste zależności matematyczne, mające miejsce w procesach historycznych i giełdowych oraz służące do prognozy nadchodzących wydarzeń. Nawiązuje do prowadzonych badań i opinii specjalistów.

Odnosi się również do czasów współczesnych i do bliskiej przyszłości.

Dla osób zainteresowanych pomnażaniem oraz zachowaniem swojego stanu finansowego i bezpieczeństwa, w odniesieniu do procesów historycznych, cywilizacyjnych, geopolitycznych, gospodarczych i giełdowych publikacja rozważa m. in.:

— kiedy cykle sugerują kupno, a kiedy sprzedaż akcji, obligacji oraz metali szlachetnych i czy to się sprawdza?

— jakie plany wobec Polski i Europy Środkowej ma czołowy geostrateg Rosji, w tym w odniesieniu do pozycji Niemiec?

— jakie czynniki wpływają na wzrost i spadek oprocentowania kredytów i kiedy to ma miejsce?

— kiedy stopy procentowe są niskie, a kiedy wysokie?

— które wskaźniki wykorzystuje się do pomiaru koniunktury gospodarczej?

— które wskaźniki gospodarcze i cykliczne odnoszą się do sytuacji na giełdach i co z tego wynika oraz jak przebiegają cykle, nie tylko w gospodarce?

— czy politycy i banki centralne mają wpływ na koniunkturę gospodarczą?

— czy długość kobiecych spódniczek i wielkość sprzedaży męskiej bielizny można wykorzystywać do prognozy wydarzeń gospodarczych i giełdowych?

— do czego przydaje się rządom podwyższona inflacja?

— czy wkrótce czeka nas silny kryzys finansowy i gospodarczy oraz wojna, w jaki sposób powtarza się historia, a także czy przełomowym rokiem będzie rok 2025?

— czy ruchy planet i aktywność Słońca mają wpływ na notowania oraz na wydarzenia w Polsce i na świecie?

— czy masowy dodruk pieniądza, po wybuchu pandemii koronawirusa zakłócił przebieg naturalnych procesów gospodarczych?

— czy walka o władzę pomiędzy cywilnymi i wojskowymi ośrodkami w Rosji wpłynęła na agresję zbrojną tego kraju wobec Ukrainy?

— co pierwsza próba przejęcia władzy przez Adolfa Hitlera w Niemczech miała wspólnego z hiperinflacją, a jej przejęcie przez niego z wielkim załamaniem gospodarczym i deflacyjną polityką cięć budżetowych, w tym kraju?

— czy ważne wydarzenia historyczne w Polsce, w hitlerowskich Niemczech i w Związku Sowieckim przebiegały według prawidłowości matematycznych?

— czy dominacja cywilizacji europejskiej zostanie wyparta przez cywilizację azjatycką i czy nastąpi to wkrótce?

— w jaki sposób banki komercyjne zwiększają ilość pieniędzy i co się dzieje gdy przestają to robić?

— w jaki sposób Amerykanie uniknęli rewolucji bolszewickiej i co wspomogło jej wybuch w Rosji?

— co to są cykle: Kondratiewa, Kuznetza, Juglara, Kitchina, prezydencki i inne oraz w jakich okresach przebiegają i jak niektóre z nich zbiegały się z historią Polski?

— jakie były motywy agresji Rosji na Ukrainę?

— jakie występowały relacje liczb Fibonacciego i złotego podziału, w odniesieniu do wydarzeń giełdowych i historycznych w Polsce, w Niemczech i w Związku Sowieckim?

W interdyscyplinarnej publikacji: Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza, sięgając do starożytności, średniowiecza i czasów późniejszych oraz do wydarzeń współczesnych, w oparciu o liczne opracowania przedstawiam cykle, obejmujące okresy milenijne, kilkusetletnie, kilkudziesięcioletnie, koniunkturalne i giełdowe, a także okresy związane z liczbami Fibonacciego i złotym podziałem, w odniesieniu do wydarzeń historycznych i giełdowych, zarazem autorsko kojarząc wydarzenia.

Wiele ze wskazanych przeze mnie mechanizmów powtarza się obecnie. Ponadto kojarzę wskazane cykliczne mechanizmy z wydarzeniami gospodarczymi, społecznymi i geopolitycznymi, m.in. odnosząc się do istotnych wydarzeń w historii Polski, okresu Wielkiej Depresji lat trzydziestych XX wieku, II Wojny Światowej, zbrojnej agresji Rosji na Gruzję i Ukrainę, funkcjonowania i rozpadu Związku Sowieckiego (Radzieckiego), hitlerowskich Niemiec, chińskich cykli dynastycznych, cykli pogodowo — cywilizacyjnych, obecnych zagrożeń oraz ruchów cen na giełdach w Polsce i na świecie.

Stawiam własne prognozy możliwych wydarzeń i powołuję się na przewidywania innych specjalistów. Omawiam również, w wieloaspektowym kontekście sytuację militarnej agresji rosyjskiej na Ukrainę, sygnalizuję stosunek Chin i Rosji do obecnej sytuacji geopolitycznej, odnoszę się do prognoz możliwego konfliktu światowego oraz omawiam politykę antycykliczną, w gospodarce.

Wskazanie na zbieżności liczb Fibonacciego i złotych podziałów z ważnymi wydarzeniami historycznymi jest moim autorskim podejściem. Podczas ich omawiania odwołuję się do historii matematycznej.

Osobnym elementem publikacji jest odniesienie się do różnych aspektów, mających wpływ na sytuację finansową i gospodarczą oraz do prognozowania koniunktury gospodarczej i giełdowej.

Opracowanie zostało nominowane w prestiżowym konkursie branży inwestycyjnej Invest Cuffs, w kategorii: Publikacja Roku 2022.

O autorze

Jestem analitykiem, intuitykiem, prognostykiem oraz  kreatywnym twórcą i realizatorem prakseologicznych strategii, byłym właścicielem giełdy papierów wartościowych, jednej z poprzedniczek Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, z notowaniami zamieszczanymi przez serwis ekonomiczny Polskiej Agencji Prasowej.

W 1993 roku, w biuletynie Ministerstwa Przekształceń Własnościowych — dla członków zarządów i rad nadzorczych spółek skarbu państwa przewidziałem silny wzrost notowań na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Hossa, która niebawem nastąpiła okazała się ewenementem na skalę światową.

Jestem również autorem licznych publikacji z zakresu inwestycji, prawa, socjologii i psychologii oraz projektu, nagrodzonego przez Komisję Europejską i Ministerstwo Edukacji Narodowej — jako lider Europejskiego Roku Kreatywności i Innowacji, w kategorii inicjatywy społeczne w Polsce, a moje projekty zostały objęte patronatem tego Roku, również w kategoriach gospodarka i biznes oraz nauka i technika.

Do notowań giełdowych podchodzę kompleksowo, analizując sygnały wypływające z obserwacji wskaźników koniunktury gospodarczej, inflacji, stóp procentowych, zmian podaży pieniądza, analizy technicznej, kształtowania się cykli oraz sytuacji geopolitycznej, zarazem kreatywnie poszukując nowych źródeł przydatnych podczas analizy kształtowania się kursów.

Obserwuję również aktualnie zachodzące procesy w obszarze geopolityki.

Zgadzam się z zacytowanym na początku tej publikacji słowami Raya Dalio:

Nadchodzące czasy będą radykalnie różne od tych które doświadczyliśmy w naszym życiu, choć podobne do wielu poprzednich.

1. Różne aspekty społeczne cykli i wydarzeń historycznych

1.1 Pierwsze spojrzenie

Zarówno kursy giełdowe, jak i przebieg procesów gospodarczych tworzą mniej lub bardziej wyraźnie powtarzające się cykle, o różnych okresach trwania, których znajomość jest bardzo ważna, nie tylko podczas podejmowania decyzji inwestycyjnych, gospodarczych i dotyczących geopolityki ale także podczas wieloletniego zarządzania budżetem domowym.

Czynniki prowadzące do fluktuacji oraz błędy w decyzjach, podejmowanych przez decydentów politycznych i gospodarczych, a także przez spekulantów giełdowych powtarzają się, w kolejnych okresach historycznych.

W zakończeniu Pieśni V polski szesnastowieczny, kultowy poeta Jan Kochanowski napisał: Cieszy mię ten rym: „Polak mądry po szkodzie”; Lecz jeśli prawda i z tego nas zbodzie, Nową przypowieść Polak sobie kupi, Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi[1]. Podobny pogląd wygłosił, żyjący na przełomie XIX i XX wieku ekonomista szkoły austriackiej prof. Ludwig von Mises — w publikacji Ludzkie działanie: Najgorsze jest że [ludzie] nie uczą się na błędach[2].

Chińska dynastia Ming, podczas panowania której tworzył cytowany Zengguang Xianwen, a której początek panowania przypadł na lata rządów Kazimierza III Wielkiego, zarazem ostatniego króla z dynastii Piastów, w Polsce upadła — w XVII wieku[3]. Dla Polski XVII wiek był okresem triumfów, jakim były: osadzenie polskiego garnizonu na moskiewskim Kremlu i Odsiecz Wiedeńska, klęski, którą był Potop Szwedzki oraz licznych innych wojen i buntów[4].

W Niderlandach, w tym samym wieku miały miejsce m.in. bańka spekulacyjna i wielki krach na rynku cebulek tulipanów[5]. W kolejnym stuleciu rozpoczął się okres wymazania z mapy, a następnie utraty niepodległości naszego kraju, trwający 123 lata[6]. Na początku tego samego wieku — we Francji miał miejsce silny kryzys finansowy, związany z emisją pustego, nie mającego pokrycia pieniądza[7].

Cytowany, na początku publikacji Winston Churchill — to laureat nagrody Nobla, dwukrotny premier Wielkiej Brytanii w XX wieku, w tym podczas II Wojny Światowej[8] i mason wysokiego stopnia[9]. Podczas tej wojny Polska znajdowała się pod okupacją Niemiec i Związku Sowieckiego (Radzieckiego)[10], a następnie na 45 lat została uzależniona od ZSRS (ZSRR)[11].

Cytowany Ray Dalio — to miliarder, menedżer funduszu hedgingowego[12] i badacz cykli imperialnych, z okresu ostatnich 500 lat[13].

Włoski filozof historii Giambattista Vico zauważył, że przez analogiczne okresy, przez które przechodzi nasza cywilizacja przechodziły również cywilizacje grecka i rzymska, a jego niemiecki odpowiednik Oswald Spengler zauważył podobne okresy ładu i nieporządku w Chinach i Egipcie, władanym przez faraonów[14].

Były specjalista ds. dywersji ideologicznej, z ramienia sowieckiego KGB Thomas D. Schuman (Jurij Bezmienow) wskazywał, że Igor Szarafaniewicz, po analizie wymarłych cywilizacji Egiptu, Majów, Mohendżo, Daro, Babilonu i innych doszedł do wniosku, że każda z nich upadła po odrzuceniu religii i Boga oraz próbie stworzenia „sprawiedliwości społecznej”, według tzw. socjalistycznych reguł[15].

Czasami cykliczne wydarzenia gospodarcze korelują z gwałtownymi wydarzeniami społecznymi, czym przykładowo był wybuch epidemii COVID-19 — w 2020 roku, w okresie przewidywanego wystąpienia recesji oraz zakończenia się kolejnego cyklu koniunkturalnego.

Innym takim wydarzeniem był zbieg katastrofalnego trzęsienia ziemi w San Francisco w 1906 roku z uprzednim szczytem notowań akcji w Nowym Jorku, w tym samym roku, a następnie z kryzysem gospodarczym — w roku 1907.

Na przestrzeni tysiącleci, od czasów babilońskich fluktuowała również wysokość stóp procentowych, podczas których ich wysokość była najniższa — w okresach stabilizacji imperiów.

Niekiedy cykle, odległości odpowiadające liczbom Fibonacciego lub złote podziały zbiegają się z istotnymi wydarzeniami giełdowymi, politycznymi i historycznymi, jak miało to miejsce co 12 lat kalendarzowych, pomiędzy 1944, a 2004 rokiem w Polsce lub z funkcjonowaniem imperium, do czego można odnieść złote podziały podczas trwania komunistycznego państwa, którym był Związek Sowiecki (ZSRS), zwany także Związkiem Radzieckim (ZSRR), co przedstawiam poniżej oraz z recesjami gospodarczymi.

Parkiet wskazał, że dolne fazy wyraźnie widocznego na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie cyklu Kitchina wpisały się m.in. w globalną recesję i atak terrorystyczny na World Trade Centre w Nowym Jorku — w 2001 roku, globalny kryzys finansowy w latach 2008 — 2009 oraz w kryzys azjatycki i rosyjski, który miał miejsce w ostatniej dekadzie XX wieku[16].

Tomasz Hońdo zwrócił on również uwagę, w oparciu o dane z lat 2014 — 2022, że wraz ze zmianami WIG-u, w tym samym kierunku zmieniał się udział akcji w portfelach Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE)[17].

Z kolei z wykresu, przedstawionego przez Michała Stopkę wynika zbieganie się fluktuacji WIG-u, z cyklicznymi zmianami PKB, a szczyty WIG były zazwyczaj niewiele opóźnione wobec tego wskaźnika[18]. Michał Stopka wskazał również na wyraźne wyprzedzanie przez dołki na WIG-u — dołków w PKB lub na ich występowanie w tym samym czasie, latach 1996 — 2022[19].

Kryzysy lat 2000 — 2001 i 2008 — 2009 oraz z 2020 roku zbiegły się także z dołkami cyklu Juglara[20], będącego, zdaniem niektórych badaczy elementami kontrowersyjnego cyku Kondratiewa. Dołki cyklu Juglara również przypadały m.in. na lata 1979/1982 i 1990/1993[21], w których miały miejsce istotne wydarzenia w Polsce, takie jak: powstanie Solidarności, wprowadzenie stanu wojennego i zmiana systemu polityczno — gospodarczego[22], a drugi z nich towarzyszył upadkom systemu komunistycznego w Europie wschodniej[23] i Związku Sowieckiego (Radzieckiego)[24].

W 1991 roku, PKB w naszym kraju obniżył się, według szacunków Banku Światowego o 7 %[25].

1. CYKL KITCHINA, A WARSZAWSKI INDEKS GIEŁDOWY

(1995 — 2021)

Źródło: T. Hońdo, Cykl Kitchina wieszczy burzliwy rok, „Qnews”, „Parkiet”, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

Prof. Maria Drozdowicz- Bieć, wskazała, że Joseph Kitchin doszukiwał się przyczyn wahań — w opóźnionym dostępie do informacji przez przedsiębiorców, co skutkowało niedostosowaniem produkcji do aktualnego popytu i nadmiernym wzrostem zapasów w firmach, a następnie spadkiem cen towarów oraz ograniczeniami w produkcji. Natomiast Clement Juglar m.in. w działalności banków i nadmiernej skłonności do udzielania kredytów w okresie prosperity. Szerzej do cykli Kitchina i Juglara odnoszę się w dalszej części niniejszego opracowania[26].

Zbiegnięcie się dolnych faz kilku krótszych i dłuższych cykli miało miejsce podczas Wielkiej Depresji, po załamaniu się rynków w 1929 roku — w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej.

Wybuch tej wojny — w Europie poprzedziła polityka, dominujących wówczas w gospodarce światowej Stanów Zjednoczonych, polegająca na odchodzeniu od stosowanej, na początku lat trzydziestych XX wieku polityki, zapobiegającej negatywnym społecznym i gospodarczym skutkom Wielkiej Depresji, w kierunku stabilizacji swojego budżetu i przeciwdziałania inflacji.

Bardziej szczegółowo do tych i innych zależności odnoszę się w dalszej części opracowania, wskazując adekwatne materiały źródłowe.

Na towarzyszenie załamaniom rynkowym depresji, po których następowały większe wojny (major wars) zwrócił uwagę Robert R. Prechter, zajmujący się rynkiem amerykańskim. Jego zdaniem, tak było w latach 1857 — 1859, w których wystąpiła depresja poprzedzająca Wojnę Secesyjną w Stanach Zjednoczonych oraz w latach 1929 — 1932 w których rozpoczęła się największa depresja, od lat 50-tych XIX wieku. Jego zdaniem, wojna w 1812 roku i I Wojna Światowa rozpoczęły się po spadkach niższego rzędu na giełdach, którym towarzyszyły recesje. Prechter wskazuje zarazem na korelację pomiędzy wojną o niepodległość Stanów Zjednoczonych (Revolutionary War) — w latach 1776 — 1781, a głęboką depresją, która objęła zachodni świat, w latach 1785 — 1791[27].

Dla porównania, w latach 1772 — 1795 miały miejsce 3 rozbiory naszego kraju, prowadzące do przejściowej likwidacji państwa polskiego, a Wojna Secesyjna (Civil War) w USA rozpoczęła się w 1861 roku, dwa lata kalendarzowe przed wybuchem Powstania Styczniowego, w naszym kraju[28].

Zarazem w 1772 roku wybuchł kryzys finansowy w Szkocji i w Londynie, który następnie rozszerzył się na Amsterdam, a źródłem poprzedzającej go spekulacji były domy mieszkalne i akcje towarzystw budujących kanały. Oprócz pierwszego rozbioru Polski ten kryzys zbiegł się z przewrotem absolutystycznym w Szwecji[29].

Upadek Polski, w 1795 został poprzedzony o 3 lata kalendarzowe upadkiem monarchii we Francji i o 2 lata kalendarzowe ścięciem króla Ludwika XVI, w 1793 roku (zarazem rok II rozbioru Polski[30]), co skłoniło Wielką Brytanię do wypowiedzenia wojny Francji, po czym doszło do nieściągalności brytyjskich należności bankowych, w tym kraju oraz do kryzysu bankowego, który miał miejsce głównie w Londynie i Warszawie. Polski kryzys bankowy został spotęgowany przez przegraną wojnę z Rosją, w 1792 roku. Jego ofiarą byli wielcy bankierzy i prawie cały stanisławowski system bankowy, a przetrwały go nieliczne mniejsze domy bankowe[31]. Moim zdaniem, warto rozważyć czy i w jakim stopniu ten kryzys przyczynił się do ograniczonego podniesienia stanu wojska polskiego tylko do 60 tysięcy, zamiast do ustalonej przez Sejm Wielki, obradujący w latach 1788 — 1791 liczby stu tysięcy, a za czym do upadku państwa polskiego, w XVIII wieku[32].

4 lata po kryzysie, w 1788 roku, spowodowanym nadprodukcją przemysłową[33] rozpoczął się okres wojen, prowadzonych przez Francję z wieloma państwami, w tym wojen napoleońskich, zainicjowany wojną z Austrią w 1792 roku, wywołaną w celu rozładowania napięcia wewnętrznego we Francji. Rok po kryzysie z 1788 roku doszło do rewolucji — w tym kraju[34], a po 7 latach do przejściowego wymazania Polski z mapy, na skutek III rozbioru[35].

11 lat po rozpoczęciu spadku notowań akcji w USA — w 1906 roku, wybuchła rewolucja oraz doszło do przewrotu bolszewickiego w Rosji[36].

8 lat kalendarzowych po szczycie notowań DJIA w Nowym Jorku, poprzedzającym silny spadek notowań akcji — w 1906[37] wybuchła I Wojna Światowa[38], a 10 lat kalendarzowych po szczycie tego wskaźnika, poprzedzającym inny silny spadek notowań akcji — w 1929 roku[39] II Wojna Światowa[40].

DJIA — to Dow Jones Industrial Average, jeden z najważniejszych wskaźników notowań akcji na giełdzie w Nowym Jorku (New York Stock Exchange)[41].

Rok kalendarzowy po szczycie notowań akcji w USA, poprzedzającym silny spadek indeksów, w 2007 roku[42], Rosja zaatakowała Gruzję (2008)[43].

1.2 Różnorodne tło agresji Rosji na Ukrainę

Natomiast kilka tygodni po szczycie notowań akcji w Nowym Jorku, na przełomie 2021 i 2022 roku[44] ten kraj zaatakował Ukrainę[45].

Niezależnie od różnych rozważanych przyczyn tego ataku nie można wykluczyć, wśród nich, zwłaszcza, w odniesieniu do terminu jego początku — wewnętrznej walki o władzę w Rosji pomiędzy ośrodkami cywilnymi, a wojskowymi. Tym bardziej, że agresja Rosji na Ukrainę wystąpiła przed rozpoczęciem przewidywanej recesji[46], która w mojej ocenie mogłaby co najmniej utrudnić zewnętrzną pomoc w bezpłatnych dostawach sprzętu wojskowego dla zaatakowanego kraju, a media zwróciły uwagę, że atak zbrojny na Ukrainę nie tylko nie był poprzedzony operacjami hybrydowymi, zgodnie z doktryną gen. Walerija Gierasimowa, będącego z dniu wybuchu tej wojny szefem sztabu armii rosyjskiej ale zarazem zawierał inne błędy, w odniesieniu do niezbędnych działań, które zalecał on wykorzystywać u przeciwnika i do zasad, które zalecał stosować podczas przeprowadzania takiej agresji[47].

Prof. Ludwik Bazylow wskazał na podobne zlekceważenie przez Rosję przeciwnika wraz z brakiem właściwego rozgraniczenia kompetencji w dowództwie nad rosyjskim wojskiem przed wybuchem wojny tego kraju z Japonią — w 1904 roku[48].

W sierpniu 2022 roku został odsunięty od kierowania agresją na Ukrainę rosyjski minister obrony, a bezpośrednie dowodzenie przejął prezydent tego kraju[49]. Ponadto w mediach zaczęły pojawiać się informacje o wojnie pomiędzy rosyjskimi służbami specjalnymi[50].

Zarazem agresja Rosji na Ukrainę wpisała się w koncepcję współczesnego, czołowego geostratega Rosji prof. Aleksandra Dugina, który założył, że euroazjatycka Rosja nie jest w stanie zdominować Niemiec i w celu utrzymania z nimi dobrych stosunków, w jej ramach zaproponował rekompensatę, polegającą na włączeniu do strefy ich wpływów: Polski, trzech krajów bałtyckich, Czech, Słowacji, Węgier, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny oraz nieznacznej, zachodniej części Ukrainy, w której przeważa grekokatolicyzm i silny nacjonalizm ukraiński oraz pozostawienie w rosyjskiej strefie wpływów Rumuni i części krajów bałkańskich[51]. Prof. Aleksander Dugin uważa również, że przed narodem rosyjskim stoi konieczność utworzenia wielkiego imperium kontynentalnego[52] oraz jest zwolennikiem zawarcia nowego paktu Ribbentrop — Mołotow, pomiędzy Rosją, a Niemcami m.in. niwelującego niepodległość Polski[53].

Zdaniem Encyklopedii PWN, Pakt Ribbentrop — Mołotow został zawarty 23 sierpnia 1939 roku i zmodyfikowany 28 września tego roku. Wprowadzał podział strefy wpływów w środkowej Europie pomiędzy Niemcy i Związek Sowiecki, w tym sankcjonował rozbiór Polski pomiędzy te kraje oraz przyczynił się do wybuchu II Wojny Światowej, jednocześnie będąc sprzecznym z polsko-sowieckim układem o nieagresji. Został on zerwany w 1941 roku, na skutek agresji zbrojnej Niemiec na Związek Sowiecki[54].

W listopadzie 2022 roku Niemcy zaproponowały Polsce swój udział w ochronie naszego nieba, oferując zestawy obrony przeciwlotniczej Patriot i jego ochronę z wykorzystaniem swoich myśliwców Eurofighter, które mogłyby startować z terytorium tamtego państwa, zarazem dalej wykluczając objęcie Ukrainy zakazem lotów, aby uniknąć bezpośredniego konfliktu, pomiędzy NATO, a Rosją[55].

Zaakceptowana, stacjonująca w Polsce niemiecka wyrzutnia Patriot jest przeznaczona do obsługi przez żołnierzy tamtego kraju[56]

W grudniu 2021 roku Rosja zażądała — jako jednej z kluczowych dla niej kwestii: powrotu do sytuacji z 1997 roku, w którym Polska, Czechy, Węgry, Litwa, Łotwa, Estonia, Bułgaria, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Albania, Chorwacja, Czarnogóra i Macedonia Północna nie były jeszcze członkami NATO, wyprowadzenia wojsk paktu, z tych państw oraz rezygnacji z ewentualnego przyjęcia do NATO Gruzji i Ukrainy, co nie zostało zaakceptowane[57].

W 2014 roku Rosja reaktywowała sowiecką doktrynę ograniczonej suwerenności, mającą usprawiedliwiać interwencje zbrojne w postsowieckiej strefie wpływów, uważanej za świat rosyjski, do której w momencie jej reaktywacji zaliczano Białoruś i Ukrainę. W 2015 roku prezydent Rosji podczas spotkania z kanclerz Niemiec publicznie usprawiedliwił pakt Ribbentrop-Mołotow, jako mający znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego ZSRS (ZSRR), a w 2019 roku zarzucił on Polsce, drugą co do znaczenia, po III Rzeszy — odpowiedzialność za wybuch II Wojny Światowej, co było początkiem nasilenia propagandy przeciwko naszemu krajowi[58].

Zdaniem Justyny Gotkowskiej, z Ośrodka Studiów Wschodnich — Niemcy uważają, że Rosja nie powinna całkowicie przegrać wojny z Ukrainą i nie powinny jej uzbrajać, w taki sposób aby poniosła ona klęskę[59].

Wskazała ona także, że w pierwszych miesiącach agresji Rosji na Ukrainę Niemcy były krytykowane za niechęć większych dostaw wojskowych dla zaatakowanego kraju, po czym co najmniej do września tego roku ostrożnie podchodziły do tych dostaw, a według sondażu z sierpnia 2022 roku tylko 23 % Niemców uważało wielkość tych dostaw za niewystarczającą[60].

We wrześniu 2022 roku uszkodzono 3 nitki rurociągu Nord Stream 1 i Nord Stream 2, tłoczące gaz z Rosji do Niemiec, do czego nikt się nie przyznał. Na zachodzie pojawiają się podejrzenia o sprawstwo Rosji, która oskarża o tę czynność USA i Wielką Brytanię. Nieuszkodzona została 1 z nitek do tej pory nieuruchomionego rurociągu Nord Stream 2[61].

Major Ołeksij Arestowycz, przed agresją Rosji na Ukrainę prognozował jej wystąpienie na lata 2020 — 2022, w celu zniszczenia infrastruktury tego kraju, aby zapobiec przyjęciu jej do NATO[62].

Ambasador w Warszawie Siergiej Andriejew zarzucał Ukrainie sabotowanie porozumień mińskich, zawartych w formacie normandzkim, chęć wiązania tego kraju z zachodem i NATO lub otwartości tego kraju, zarówno w kierunku zachodnim i rosyjskim oraz działania dyskryminacyjne wobec ludności rosyjskojęzycznej, rozważanie przez Ukrainę powrotu do bycia państwem o statusie nuklearnym i zamiar rozwiązania siłowego przez Ukrainę problemu na wschodzie tego kraju, a także konieczność denazyfikacji Ukrainy[63].

Portal Kresy.pl, w maju 2022 roku podał, że według danych z kwietnia tego roku, zdaniem grupy socjologicznej Rating (Rejtynh) — na Ukrainie, od 2010 roku poparcie dla OUN-UPA, organizacji odpowiadającej m.in. za ludobójstwo Polaków na Wołyniu wzrosło 4-krotnie, w tym od 2015 roku 2-krotnie — do 81 %, a dla jego lidera Stepana Bandery do 74 %, w największym stopniu na zachodzie tego kraju ale również wśród rosyjskojęzycznych Ukraińców i w rejonach południowo-wschodnich tego państwa[64]. Zdaniem tej samej grupy socjologicznej, pięć lat kalendarzowych wcześniej w 2018 roku — dla połowy Ukraińców ta organizacja zrzeszała bohaterów walk o niepodległość[65].

W listopadzie 2022 roku wiceministrem spraw zagranicznych Ukrainy został polityk, który uprzednio usprawiedliwiał masakry ludności polskiej, dowodzone przez lidera OUN[66].

Zdaniem grupy socjologicznej Rating (Rejtynh), również z maja 2022 roku, w tym państwie nostalgia za ZSRS (ZSRR), od 2010 roku spadła z 46 % do 11 %, a w Rosji w tym samym czasie wzrosła z 55 % do 66 %. Rolę walki Ukrainy z faszyzmem doceniało 78 % obywateli tego kraju, uważając że jej wkład w tym obszarze podczas II Wojny Światowej był największy, a za nią USA i Wielkiej Brytanii. 37 % obywateli Ukrainy uważało obecny reżim rosyjski za faszystowski, 10 % za nazistowski. 92 % obywateli tego kraju uważało się za Ukraińców, 5 % za Rosjan, a 3 % za osoby innej narodowości[67].

Ukraina miała przed wybuchem wojny 12 %-owy udział w światowym eksporcie pszenicy, 20 %-owy w światowym eksporcie kukurydzy[68] oraz 70 %-owy udział w światowej produkcji neonu (w tym 90 %-owy dostaw na rynek amerykański tego gazu), wykorzystywanego podczas produkcji półprzewodników[69]. Ukraina posiada zarazem znaczne zasoby uznawanego w Rosji za kluczowy i deficytowy uran, a także węgiel (głównie w obwodach ługańskim i donieckim, przejętych przez wspieranych przez Rosję separatystów), żelazo, wykorzystywany w przemyśle lotniczym mangan, a w medycynie tytan oraz łupki bitumiczne[70].

Prof. Adam Zamojski wskazał na aspekt turańskości Federacji Rosyjskiej, w odniesieniu do koncepcji prof. Feliksa Konecznego — jako na jeden z istotnych motywów napaści tego państwa na Ukrainę[71].

Według prof. Feliksa Konecznego: W turańskiej organizacji społecznej całe życie jest obozem, a wojna uważana jest za najdogodniejszy sposób zarobkowania[72].

W dniu wybuchu agresji na Ukrainę, Rosja miała 35-krotnie wyższe rezerwy walutowe, niż w 1998 roku, 17,8%-owe zadłużenie, w stosunku do PKB czyli relatywnie 2,8-krotnie niższe niż w 1998 roku, a ceny ropy naftowej były 8,33-krotnie wyższe, niż w tamtym roku. Ponadto udział Rosji w światowej produkcji tego surowca, w ciągu 24 lat wzrósł z 8,3 do 10,4 %[73].

Na 2 miesiące przed wybuchem wojny rosyjsko — ukraińskiej pojawiła się informacja, o tym, że Chiny przechowują w magazynach 69 % światowej ilości kukurydzy, 60 % ryżu, 51 % pszenicy i ponad 30 % soi. Powoływała się ona na szacunki Departamentu Rolnictwa USA, co według chińskich prognoz miało wystarczyć na 1,5 roku[74].

1.3 Wojny, a załamania gospodarcze i wyjątkowa hossa w Warszawie

Prof. Charles P. Kindleberger zwrócił uwagę na fakt, że część kryzysów występuje wkrótce po wybuchu lub zakończeniu wojny (np. najsłynniejszy — w 1914 roku). Po zakończeniu wojny, te kryzysy miały miejsce, w latach: 1713, 1763, 1783, 1816, 1857, 1864, 1873 i 1920. Wskazuje on również, że 7 — 10 lat po zakończeniu wojny wystąpiły kryzysy w latach: 1720, 1772, 1825, 1873 (po wojnie secesyjnej) oraz w 1929 roku[75].

Jednak nie zawsze po krachach giełdowych występuje recesja. Polskimi przykładami braku recesji jako następstw krachów giełdowych, w ujęciu rocznym może być silne załamanie, z 1994 roku, które nastąpiło po 33-krotnym wzroście Warszawskiego Indeksu Giełdowego, mającym miejsce w latach 1992 — 1994 oraz po załamaniach notowań akcji, rozpoczętych — w latach 1998, 2001, 2007, 2011, 2015 i 2018, w ujęciu rocznym[76].

Dla porównania, Shanghai Composite Index w Chinach, od grudnia 1990 roku do maja 1993 roku wzrósł ponad trzynastokrotnie[77].

Prognozę okresu łatwego zarabiania pieniędzy na giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie czyli hossy, która poprzedziła krach z 1994 roku zawarłem w miesięczniku przeznaczonym dla Członków Rad Nadzorczych i Zarządów — Spółki Skarbu Państwa, a wydawanym przez istniejące wówczas Ministerstwo Przekształceń Własnościowych[78].

Był to okres o kilka lat poprzedzający wzrostową korektę w trwającym, co najmniej od 1925 roku trendzie obniżania się relacji cen nieruchomości, towarów i artykułów kolekcjonerskich do cen spółek o dużej kapitalizacji i obligacji rządowych w USA[79].

Przed utworzeniem Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie byłem właścicielem jednej z lokalnych giełd tego typu, w Polsce. Była to Giełda MW-System Exchange. Handlowano na niej głównie obligacjami skarbu państwa i akcjami Krakowskiego Towarzystwa Bankowego[80]. Pojawiały się na niej także oferty akcji, którymi następnie obracano na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie[81]. Ustawa Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych, z 1991 roku doprowadziła do zakończenia działalności innych giełd, notujących papiery wartościowe w naszym kraju, w tym mojej — po trzech miesiącach od wejścia jej w życie, dając monopol, w tym obszarze Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie[82].

1.4 Cykliczne wydarzenia w Polsce i w Związku Sowieckim w XX i XXI wieku

Zwracając uwagę na cykle warto również spojrzeć na okres 96 lat — w historii naszego kraju, w którym, w latach 1920 — 2016, a zwłaszcza w okresie zniewolenia komunistycznego (1944 — 1989), co 12 lat miały miejsce przełomowe lub gwałtowne wydarzenia polityczne i społeczne, mające odniesienie do sprawowania władzy[83]. W Polsce, która podobnie jak i wiele innych państw została zmuszona do przyjęcia po II Wojnie Światowej ustroju typowego dla ZSRS (ZSRR)[84], ważne wydarzenia we wskazanym obszarze miały miejsce, m.in. w latach: 1920, 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004 i 2016. Do poza-cyklicznych należały m.in. lata: 1922, 1926, 1939, 1945, 1970, 1976 i 1991. W roku 1922 doszło do śmiertelnego zamachu na życie prezydenta naszego kraju, a w 1926 do zbrojnego zamachu stanu (przewrotu majowego)[85].

W roku 1970 strajki, zamieszki i masakra w Gdyni poprzedziła wymianę I sekretarza PZPR. Jednakże, w odniesieniu do 1970 roku należy rozważyć czy wydarzenia tego roku nie były, drugą fazą walki o władzę, rozpoczętej w 1968 roku[86]. II Wojna Światowa zakończyła się w 1945 roku, a nasz kraj został najechany przez Niemcy i Związek Sowiecki — w 1939 roku. W 1976 roku, pomimo wybuchu zamieszek i protestów nie doszło do zmiany władzy w Polsce, a ich rezultacie został powołany opozycyjny Komitet Obrony Robotników (KOR)[87].

Zarazem lata: 1922, 1926, 1932, 1939, 1944, 1945, 1956, 1968, 1970, 1976, 1980 — 1981, 1991 i 1992 były zbliżone do punktów zwrotnych aktywności Słońca, do czego odnoszę się w dalszej części publikacji[88].

Rok 1944 — to powołanie przez Krajową Radę Narodową (uprzednio utworzoną przez Polską Partię Robotniczą) Rządu Tymczasowego, rok 1956 — to śmierć I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej — Bolesława Bieruta w Moskwie, strajki, zamieszki oraz skutkujące śmiertelnymi ofiarami walki z milicją, po których do władzy doszedł Władysław Gomułka, obejmując stanowisko I sekretarza Komitetu Centralnego PZPR. Rok 1968 — to protesty studentów, początek kampanii antysemickiej, osłabienie pozycji Gomułki oraz udział Polski w interwencji zbrojnej w Czechosłowacji, rok 1980 — to szerokie strajki, po których doszło do usunięcia kolejnego I sekretarza Komitetu Centralnego PZPR, którym był wówczas Edward Gierek oraz powstania Solidarności, a rok 1992 — to pierwsze oznaki wzrostu gospodarczego, po uprzednim przeprowadzeniu radykalnych reform, a następnie pierwszych po II Wojnie Światowej wolnych wyborów, w naszym kraju (1991) oraz parlamentarne odsunięcie od władzy powołanego rządu, zamierzającego prowadzić proces lustracyjny[89]. W 2004 roku Polska wstąpiła do Unii Europejskiej[90].

12 lat później (2016) doszło do zablokowania sali plenarnej Sejmu i próby zablokowania przyjęcia przez Sejm ustawy budżetowej, przez część posłów opozycji[91], po wygraniu rok wcześniej (2015) wyborów przez komitet wyborczy Prawa i Sprawiedliwości, w stosunku umożliwiającym samodzielne utworzenie rządu[92]. W tym samym roku miały miejsce antyrządowe manifestacje i protesty, organizowane przez opozycję oraz Komitet Obrony Demokracji[93].

Janusz Wrona wskazał, że powstała w 1948 roku Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) sprawowała niemal absolutną kontrolę nad polityką wewnętrzną i zagraniczną (naszego) kraju, administracją, sferą ekonomiczną i oficjalnymi przejawami życia społecznego do końca jej istnienia — w 1989 roku, a jej rządy wraz poprzedniczką, którą była Polska Partia Robotnicza (PPR) uczyniły z Polski państwo totalitarne[94]

12 lat kalendarzowych, przed 1944 rokiem — w 1932 roku doszło do skazania, w naszym kraju — w procesie brzeskim przywódców Centrolewu, pod zarzutem zamachu stanu[95], co doprowadziło do emigracji części skazanych do Czechosłowacji, w kolejnym roku. W 1932 roku produkcja przemysłowa, w Polsce — w stosunku do 1928 roku obniżyła się o 1/3, a stopa bezrobocia wzrosła do 44 % — w stosunku do ogółu zatrudnionych[96].

Ponadto do 2015 roku, od wyborów — w 1991 roku upłynęły dwa 12-letnie cykle. Również dwa 12-letnie cykle wcześniej, od 1944 roku miała miejsce Bitwa Warszawska (1920), określona za 18. przełomową w dziejach świata, podczas której Polska pokonała wojska sowieckie i powstrzymała posuwanie się rewolucji bolszewickiej w kierunku Europy zachodniej[97]. W roku 1944 wybuchło także Powstanie Warszawskie[98].

5-krotnie wystąpił 12-letni cykl ważnych wydarzeń dla Rosji i ZSRS (ZSRR)[99], od 1905 do 1953 roku: Rok 1905 nieudana rewolucja, 1917 — rewolucja lutowa i przewrót bolszewicki, 1929 — koniec NEP, początek przymusowej kolektywizacji wsi i likwidacji (mordowania) bogatszych chłopów (kułaków) oraz pierwszy plan pięcioletni, 1941 — atak wojsk niemieckich, 1953 — śmierć Józefa Stalina oraz zamordowanie Ławrientija Berii — jego potencjalnego następcy. Prawie 12 lat kalendarzowych (11) po śmierci Stalina, w 1964 roku został odsunięty od władzy w tym kraju jego następca — Nikita Chruszczow[100]

Według Encyklopedii PWN, Józef Stalin sprawował władzę w Związku Sowieckim (Radzieckim) przez 31 lat kalendarzowych — od 1922 do 1953 roku, podporządkowując sobie aparat bezpieczeństwa (GPU, NKWD)[101].

Trzy cykle 12-letnie, po 1953 roku (1989)[102] rozpoczął się koniec systemów komunistycznych w państwach Europy środkowej, nazywany jesienią ludów lub jesienią narodów[103], a o rok ponad dwa 12-letnie cykle później (2014) Rosja aktywowała wspomnianą doktrynę ograniczonej suwerenności[104].

Zdaniem byłego agenta sowieckiego wywiadu wojskowego (GRU) Wiktora Suworowa (Władimira Bogdanowicza Rezuna), Komunistyczna Partia Związku Sowieckiego (KPZR), armia i policja polityczna stanowiły triumwirat rządzący tym państwem, a po śmierci Józefa Stalina armia nieskutecznie zaatakowała aparat bezpieczeństwa, natrafiając na opór KPZR[105]. KGB, będące nową formą policji politycznej zostało utworzone w 1954 roku, do początku lat sześćdziesiątych podporządkowując sobie wywiad wojskowy (GRU)[106].

12 okresów 12-letnich (144 lata kalendarzowe)[107] upłynęło od ścięcia angielskiego króla Karola I Stuarta w tym kraju, w 1649 roku[108] do ścięcia francuskiego króla Ludwika XVI podczas Rewolucji Francuskiej w 1793 roku[109].

Tyleż samo lat i okresów upłynęło od utraty niepodległości Polski, na skutek III rozbioru, w 1795 roku[110] do utraty niepodległości przez nasz kraj, w 1939 roku — podczas II Wojny Światowej[111].

1.5 Cykle w przyrodzie, w Biblii i na giełdzie

Cykle mają miejsce również w przyrodzie[112]. Zdaniem Encyclopaedia Britannica, ich występowanie wskazywano już w kulturach przedchrześcijańskich, w tym przez starożytnych Greków, Chińczyków, Hindusów i Azteków, a obecnie jest zauważane w naszym obszarze cywilizacyjnym. Zdaniem Platona, który zaadaptował do spojrzenia teistycznego koncepcję Empedoklesa bogowie przejściowo zostawiają toczenie się spraw ziemskich bez ich ingerencji i interweniują dopiero, gdy zbliża się godzina 11, co przeplata się w nieskończoność. Natomiast chrześcijaństwo, judaizm, islam i zoroastrianizm uważają, że historia podąża w kierunku momentu kulminacyjnego. Taka kulminacja jest ponuro przedstawiona w Apokalipsie św. Jana[113]. W mojej ocenie, pośrednio charakter dążenia do łagodzenia cykli, w obszarze społeczno — gospodarczym wykazuje biblijny Nowy Testament[114], poprzez dążenie do wypierania, na skutek zachęcania do okazywania i odczuwania miłości — takich emocji jak chciwość czy strach.

Z kolei przykład wykorzystywania wyparcia odczuwania bólu poprzez inne, silne emocje można znaleźć podczas prowadzenia terapii przez jednego z klasyków hipnoterapii[115] dr Miltona H. Ericksona[116]. Został on przedstawiony przez twórców neurolingwistycznego programowania (NLP) Johna Grindera[117] i dr Richarda Bandlera[118]. Wpływ spojrzenia Raya Dalio na kształtowanie się skrajnych faz cykli, pod wpływem emocji omawiam poniżej.

Zarazem w Biblii znajduje się nakaz czynności wykonywanych z okazji wypadających, co 50 lat — lat jubileuszowych, polegających na zakazie siania, żęcia i zbioru nieobciętych winogron, miłosiernego handlu, wzrostu cen do tego roku po czym ich obniżania i zezwalanie na wykup wszystkich gruntów, w tym roku[119].

Biblia zakazuje również obsiewania pola i obcinania winnicy, w przypadającym co 7 lat roku szabatowym dla ziemi[120], zarazem wskazując, że Bóg udzieli takiego błogosławieństwa szóstego roku, aby ziemia wydała plony na kolejne trzy lata[121].

Jednocześnie Biblia nakazuje darowanie długów bliźniemu lub swojemu bratu, pod koniec siódmego roku, zezwalając się na domaganie ich zwrotu — od obcego[122].

Do występujących przeciętnie, co 7 lat cykli giełdowych oraz zachowania się akcji podczas roku szabatowego odnoszę się w dalszej części opracowania.

Podczas trwania cykli kształtowania się kursów na giełdzie może się tak zdarzać, że dołki cenowe są niewyraźne i znajdują się powyżej ostatnich i wcześniejszych szczytów, pomimo że w innych okresach cykl jest wyraźny, a dołki podczas niego występują wyraźnie poniżej górek albo na odwrót — kolejne górki znajdą się wyraźnie poniżej poprzedzających je dołków.

William D. Gann wskazywał, że ilość cykli jest ograniczona. Pomiędzy nimi zachodzą reakcje matematyczne oraz aby dany poziom cen stał się punktem zwrotnym powinien być potwierdzony przez co najmniej trzy uzupełniające się pomiary czyli np. od istotnych punktów zwrotnych (minimów lub maksimów) należy odliczyć co najmniej trzy liczby szeregu Fibonacciego, liczonego w tych samych jednostkach czasowych (np. w latach)[123]. Szerzej liczby Fibonacciego omawiam, w dalszej części opracowania.

Podobny pogląd głosił amerykański inżynier K. M. Hurst, który zidentyfikował 20 zależności pomiędzy cyklami, trwającymi m.in. 60 i 160 minut, 1, 5 i 40 dni oraz 17,93 roku, uważając, że należy szukać zbieżności pomiędzy nimi, zarazem czekając, zgodnie z systemem Rothshilda, aż nałożą się cykle cen różnych towarów ze wskaźnikami ekonomicznymi, w celu znalezienia punktów kupna lub sprzedaży, a w razie potrzeby przesuwając cykle, w taki sposób aby nałożyły się z cyklami wyższego rzędu[124].

Do znanych badaczy cykli zalicza się ponadto m.in. Aleksandra Ł. Czyżewskiego, który zajmował się zależnościami pomiędzy cyklem słonecznym, a zdrowiem i zachowaniem człowieka, w tym skłonnością do toczenia wojen[125], głównego analityka ekonomicznego w Departamencie Handlu Stanów Zjednoczonych Edwarda R. Deweya, który odkrył że w niepowiązanych ze sobą dyscyplinach, w tym samym czasie pojawiają się cykle o tej samej fazie, powiązane stosunkiem liczb 2, 3 i ich wielokrotności, w tym dotyczące cykli przebiegających na Ziemi i poza nią[126] oraz specjalistę od modelowania komputerowego, odkrywcę cykli w gospodarce Nowej Zelandii — Raya Tomesa, który wysnuł hipotezę harmonicznego rozwoju wszechświata, zbudowanego z fal stojących, co prowadzi do bogatego i szczegółowego spektrum częstotliwości[127].

[1] J. Kochanowski, Pieśń V. Pieśni wtóre. "Wolnelektury.pl" [Online]. Dostępne w Internecie: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-v.html [dostęp 20.11.2022].

[2] J. H. de Soto, Pieniądz, kredyt bankowy i cykle koniunkturalne, przeł. G. Łuczkiewicz. Warszawa 2011, s. 345.

[3] W. Mizerski, Tablice historyczne. Warszawa 1996, s. 127, 276.

[4] Ibidem, s. 135 — 136

[5] C. Mackay, Niezwykłe złudzenia i szaleństwa tłumów. Warszawa 1999, s. 139 — 151.

[6] W. Mizerski, Op. cit., s. 174 -185.

[7] C. Mackay, Op. cit., s. 1 — 72.

[8] „Encyklopedia PWN”, Churchill Winston Leonard [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Churchill-Winston-Leonard;3886236.html [dostęp: 22.11.2022].

[9] „Unitet Grand Lodge of England”, Winston Churchill [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.ugle.org.uk/discover-freemasonry/famous-freemasons/winston-churchill [dostęp: 22.11.2022].

[10] W. Mizerski, Op. cit., s.195 — 196.

[11] R. Sudziński, Ekonomiczne struktury podległości Polski wobec ZSRR: problemy badawcze i interpretacyjne ze szczególnym uwzględnieniem lat 1944 — 1957. „Acta Univesrsitatis Nicolai Copernici. Historia” 30 (322), s. 163 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwivtNTe0sH7AhWeAxAIHXRrAXgQFnoECA0QAQ&url=https%3A%2F%2Fbazhum.muzhp.pl%2Fmedia%2Ffiles%2FActa_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia%2FActa_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1997-t30_(322)%2FActa_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1997-t30_(322)-s163-181%2FActa_Universitatis_Nicolai_Copernici_Nauki_Humanistyczno_Spoleczne_Historia-r1997-t30_(322)-s163-181.pdf&usg=AOvVaw38rslSfq3s3eCmaJVcxAbe [dostęp: 22.11.2022].

[12] Forbes, Ray Dalio [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.forbes.com/profile/ray-dalio/?sh=4121e09f663a [dostęp: 28.11.2022].

[13] R. Dalio, Principles for Dealing with Changing World Order, London, New York, Sydney, Toronto, New Dehli 2021, s 1 — 556.

[14] Britannica, Cyclic view of time in the philosophy of history [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.britannica.com/science/time/Cyclic-view-of-time-in-the-philosophy-of-history [dostęp: 10.08.2022].

[15] T. D. Schuman (J. Bezmienow), Agentura wpływu. Tajniki działalności wywrotowej KGB. Kraków, s. 70 za И. Шафаревич, Социализм как явление мировой истории (Socjalizm jako zjawisko historyczne). Paryż 1977.

[16] „Parkiet”, Cykl Kitchina wieszczy burzliwy 2022 rok na warszawskiej giełdzie. 21.11.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.parkiet.com/analizy-rynkowe/art19380841-cykl-kitchina-wieszczy-burzliwy-2022-rok-na-warszawskiej-gieldzie [dostęp: 10.08.2022].

[17] T. Hońdo, Udział akcji w OFE najniższy od prawie dwóch lat. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 20.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/udzia%C5%82-akcji-w-ofe-najni%C5%BCszy-od-prawie-dw%C3%B3ch-lat [dostęp: 21.10.2022].

[18] M. Stopka, Analiza 1996—2022: Kiedy będzie krach na giełdzie? Kiedy będzie bessa? 21.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie:
https://www.michalstopka.pl/kiedy-bedzie-krach-na-gieldzie-kiedy-bedzie-bessa/?fbclid=IwAR3dj6UPonvsJ0o4O7xIpdLvE8eVVn6uJ04ZMiWMGS4NsQLSka4S5OECbe8 [dostęp: 22.10.2022].

[19] M. Stopka, Analiza 1996—2022: Kiedy będzie dołek na giełdzie? Kiedy będzie hossa? 24.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.michalstopka.pl/kiedy-bedzie-dolek-na-gieldzie-kiedy-bedzie-hossa/ [dostęp: 27.10.2022].

[20] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Interaction between Kondratieff Waves and Juglar Cycles [w:] L. E. Grinin, T. C. Devezas, A. V. Korotayev „Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff”, Volgograd 2014, s. 48 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.researchgate.net/publication/294086817_Kondratieff_Waves_Juglar_-_Kuznets_-_Kondratieff [dostęp: 10.08.2022].

[21] Ibidem.

[22] W. Mizerski, Op. cit., s. 205 — 207.

[23] Pr. zbiorowa pod red. A. Patek. J. Rydel. J. J. Węc, Najnowsza historia świata t. 3, r. V: Pod znakiem rozpadu imperium. Lata po 1979 roku, cz. 5: „Jesień Ludów” autor: Z. Zblewski, Uwagi wstępne. Kraków 1997, s. 107.

[24] W. Mizerski, Op. cit, s. 251.

[25] The World Bank, GDP growth (annual %) — Poland [Online]. Dostępne w Internecie: https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=PL [dostęp: 10.08.2022].

[26] M. Drozdowicz-Bieć, Cykle i wskaźniki koniunktury. Warszawa 2012, s. 14 — 15.

[27] R. R. Prechter, jr, At the Crest od the Tidal Wave. A Forecast for the Gtrat Bear Market. Gainesville 1995, s. 29.

[28] Zob. W. Mizerski, Op. cit, s. 174, 183, 290.

[29] W. Morawski, Kronika kryzysów gospodarczych, Warszawa 2003, s. 39 [Online]. Dostępne w Internecie: http://otworzksiazke.pl/images/ksiazki/kronika_kryzysow_gospodarczych/kronika_kryzysow_gospodarczych.pdf [dostęp: 10.08.2022].

[30] W. Mizerski, Op. cit, s. 74 — 75, 174.

[31] W. Morawski, Op. cit, s. 39 — 41.

[32] W. Mizerski, Op. cit, s. 171.

[33] W. Morawski, Op. cit.

[34] W. Mizerski, Op. cit, s. 74 — 75.

[35] Narodowe Centrum Kultury, 24 października 1795 r. dokonano III rozbioru Polski [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nck.pl/aktualnosci/24-pazdziernika-1795-roku-dokonano-iii-rozbioru-polski [dostęp: 10.08.2022].

[36] W. Mizerski, Op. cit, s. 248.

[37] StockCharts, Historical Chart Gallery of Presidential Cycles [Online]. Dostępne w Internecie: https://stockcharts.com/freecharts/historical/presidential.html [dostęp: 09.08.2022].

[38] M. Mizerski, Op. cit, s. 96. Porównanie autora.

[39] StockCharts, Historical Chart Gallery of Presidential Cycles [Online]. Dostępne w Internecie: https://stockcharts.com/freecharts/historical/presidential.html [dostęp: 09.08.2022].

[40] M. Mizerski, Op. cit, s. 102. Porównanie autora.

[41] A. Ganti. K. R. Schmitt, Dow Jones Industrial Average (DJIA). „Investopedia” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/d/djia.asp [dostęp: 11.08.2022].

[42] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^dji [dostęp: 10.08.2022].

[43] M. Potocki, Pięć dni wojny, lata konsekwencji. Zobacz, co zmienił atak Rosji na Gruzję. „Forsal” [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/artykuly/1208406,atak-rosji-na-gruzje-2008-piec-dni-wojny-lata-konsekwencji-zobacz-co-zmienil-atak-rosji-na-gruzje.html
[dostęp: 10.08.2022]. Porównanie autora.

[44] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^dji [dostęp: 19.07.2022].

[45] A. Wilk. M. Domańska, Rosyjski atak na Ukrainę (24 lutego, godz. 9.00). Ośrodek Studiów Wschodnich [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-02-24/rosyjski-atak-na-ukraine-24-lutego-godz-900 [dostęp: 10.08.2022]. Porównanie autora.

[46] Por. TL, Oto gospodarki, które wejdą w recesję w ciągu najbliższych 12 miesięcy [PROGNOZY]. "Forsal.pl" [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/artykuly/8486274,recesja-panstwa-najwieksze-gospodarki-2022-prognozy.html [dostęp: 10.08.2022].

[47] G. Górny, Zagadka generała Gierasimowa, czyli o armii toczącej wojnę wbrew regułom jej szefa sztabu generalnego. „wpolityce.pl” [Online]. Dostępne w Internecie: https://wpolityce.pl/swiat/591348-zagadka-generala-gierasimowa [dostęp: 10.08.2022].

[48] L. Bazylow. P. Wieczorkiewicz, Historia Rosji. Wrocław 2005, s. 330.

[49] "bankier.pl”, Minister obrony Rosji odsunięty na bok. Dowódcy raportują Putinowi. 29.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Minister-obrony-Rosji-odsuniety-na-bok-Dowodcy-raportuja-Putinowi-8396730.html?fbclid=IwAR1iucV2L5PSXh2aI2l_WHzl5eXFTp_swHJlxkcu9BvGgkLWikHgtWKHGNA
[dostęp: 29.08.2022].

[50] A. Javor, Za wcześnie na spisywanie rosyjskich służb na straty [OPINIA]. „InfoSecurity24”. 01.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://infosecurity24.pl/za-granica/za-wczesnie-na-spisywanie-rosyjskich-sluzb-na-straty-opinia [dostęp: 21.08.2022].

[51] P. Eberhardt, Koncepcje geopolityczne Aleksandra Dugina. „Przegląd geograficzny” 2010 nr 82, s. 231 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjE1470-8v5AhUJgosKHWopBXwQFnoECAYQAQ&url=https%3A%2F%2Frcin.org.pl%2Fdlibra%2Fpublication%2F12065%2Fedition%2F960%2Fcontent&usg=AOvVaw2P5IOneS8_bCL6VCB6-Rm3
[dostęp: 16.08.2022]. Zob. także M. Wojnowski, Aleksander Dugin, a resorty siłowe Federacji Rosyjskiej. Przyczynek do badań nad wykorzystaniem geopolityki przez cywilne i wojskowe służby specjalne we współczesnej Rosji, s. 16 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjI_-WI3qr2AhWBr4sKHRRKD40QFnoECBgQAQ&url=http%3A%2F%2Fwww.abw.gov.pl%2Fdownload%2F1%2F1300%2FSegregator1.pdf&usg=AOvVaw34ujgB1wxL2anFldaLy_VB
[dostęp: 16.08.2022].

[52] M. Wojnowski, Terroryzm w służbie geopolityki. Konflikt rosyjsko-ukraiński jako przykład realizacji doktryny geopolitycznej Aleksandra Dugina i koncepcji wojny buntowniczej Jewgenija Messnera. „Przegląd bezpieczeństwa wewnętrznego” 2014 nr 11—14, s. 62 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiq9qvWsar2AhWHyIsKHXAqArMQFnoECAYQAQ&url=http%3A%2F%2Fabw.gov.pl%2Fdownload.php%3Fs%3D18%26id%3D3385&usg=AOvVaw0MCEmGPDgwW5LP45biEhDG
[dostęp: 16.08.2022].

[53] Telewizja VOD” „Jagiellonia TV/Głos Polonii TV”, A. Dugin, Trzeba zawrzeć nowy pakt Ribbentrop — Mołotow. „JagielloniaTV”. „Youtube”. 02.11.2022 (podcast) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=n2-nUqK5lJw
[dostęp: 04.11.2022] za A. Dugin, Wybawić Europę Zachodnią od Wschodniej. „Russia.ru”.

[54] „Encyklopedia PWN”, Pakt Ribbentrop–Mołotow [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/pakt-Ribbentrop-Molotow;3953349.html [dostęp: 04.11.2022].

[55] A. Widzyk, Niemcy oferują Polsce wysłanie Eurofighterów na patrole. „dw”. 16.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.dw.com/pl/niemcy-oferuj%C4%85-polsce-wys%C5%82anie-eurofighter%C3%B3w-na-patrole/a-63776329 [dostęp: 25.11.2022]..

[56] kw, Niemieccy żołnierze do obsługi wyrzutni Patriot będą w przyszłym tygodniu. PAP. 12.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1520421%2Cniemieccy-zolnierze-do-obslugi-wyrzutni-patriot-beda-w-polsce-w-przyszlym [dostęp: 28.01.2023].

[57] Radio Poland. Redakcja Polska, Rosja chce wyprowadzenia wojsk NATO z państw przyjętych po 1997. 21.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.polskieradio.pl/399/7975/Artykul/2888450,Rosja-chce-wyprowadzenia-wojsk-NATO-z-panstw-przyjetych-po-1997 [dostęp: 11.08.2022]. Zob. także Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Rosyjskie żądania gwarancji bezpieczeństwa wobec USA i NATO 15.12.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pism.pl/publikacje/rosyjskie-zadania-gwarancji-bezpieczenstwa-wobec-usa-i-nato [dostęp: 11.08.2022].

[58] M. Domańska, Mocarstwowy mit wojny we współczesnej polityce zagranicznej Kremla. Ośrodek Studiów Wschodnich. 31.12.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2019-12-31/mocarstwowy-mit-wojny-we-wspolczesnej-polityce-zagranicznej?fbclid=IwAR3ZsBhUAL7yVMxT-6MLAVHPFQQy67x8JMgEhMyrXpix2tzMWHsBgzd0Ens [dostęp: 11.08.2022].

[59] M. Kamińska, Niemcy niechętnie zbroją Ukrainę. Justyna Gotkowska: Berlin uznaje, że Rosja nie powinna przegrać tej wojny z kretesem. PolskieRadio24.pl. 29.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://polskieradio24.pl/5/1223/artykul/2968116,niemcy-niechetnie-zbroja-ukraine-justyna-gotkowska-berlin-uznaje-ze-rosja-nie-powinna-przegrac-tej-wojny-z-kretesem [dostęp: 16.08.2022].

[60] J. Gotkowska, Niemieckie dylematy dotyczące dostaw broni dla Ukrainy. Ośrodek Studiów Wschodnich. 07.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-09-07/niemieckie-dylematy-dotyczace-dostaw-broni-dla-ukrainy [dostęp: 02.10.2022].

[61] Zepół wGopodarce.pl, Rozerwany Nord Stream 2 kończy się w środku morza. Jest film. "wgopodarce.pl”. 26.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://wgospodarce.pl/informacje/120081-rozerwany-nord-stream-2-konczy-sie-w-srodku-morza-jest-film [dostęp: 30.11.2022].

[62] „Good Times Bad Times”, Wojenna stagnacja znakiem, że Ukraina walczy o pełną stawkę? Dzień 25, min. 6:52 — 8:43 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=yqzI8epKdCA [dostęp: 11.08.2022].

[63] L. Sykulski, Wywiad z ambasadorem Rosji w Polsce Panem Siergiejem Andriejewem. Rozmawiał dr Leszek Sykulski. 27.04.2022 (od 18 min, 45 s.) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=9M29fRiDES4 [dostęp: 11.08.2022]. Zob. także Parlament Europejski, Ukraina: Pięć lat porozumień mińskich [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiY6bir_7f3AhUQv4sKHUeMBVkQFnoECBMQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2FRegData%2Fetudes%2FATAG%2F2020%2F646203%2FEPRS_ATA(2020)646203_PL.pdf&usg=AOvVaw37AGmBC299WC-sEgPL4sTU [dostęp: 11.08.2022].

[64] Kresy.pl, Sondaż: Gwałtowny wzrost sympatii dla OUN-OPTA i Bandery. 05.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kresy.pl/wydarzenia/sondaz-gwaltowny-wzrost-sympatii-dla-oun-upa-i-bandery-wsrod-ukraincow/ [dostęp: 11.08.2022] za Соціологічна група «Рейтинг» (Rating Group Ukraine), Десяте загальнонаціональне опитування: Ідеологічні маркери війни (27 квітня 2022) [Online]. Dostępne w Internecie: https://ratinggroup.ua/research/ukraine/desyatyy_obschenacionalnyy_opros_ideologicheskie_markery_voyny_27_aprelya_2022.html [dostęp: 08.08.2022].

[65] Kresy.pl, Duży wzrost poparcia dla OUN-UPA, na Ukrainie. 05.10.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kresy.pl/wydarzenia/duzy-wzrost-poparcia-dla-oun-upa-ukrainie/?swcfpc=1 [dostęp: 11.08.2022].

[66] kgr, Błaszczak w sprawie Melnyka: to zła decyzja. Cieszy się z niej lokator Kremla. PAP. 25.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1486544%2Cblaszczak-ws-melnyka-zla-decyzja-cieszy-sie-z-niej-lokator-kremla.html [dostęp: 25.11.2022].

[67] Соціологічна група «Рейтинг» (Rating Group Ukraine), Десяте загальнонаціональне опитування: Ідеологічні маркери війни (27 квітня 2022) [Online]. Dostępne w Internecie: https://ratinggroup.ua/research/ukraine/desyatyy_obschenacionalnyy_opros_ideologicheskie_markery_voyny_27_aprelya_2022.html [dostęp: 11.08.2022].

[68] D. Słomski, Ukraina byłaby w stanie wyżywić 600 mln ludzi. Są obawy o pokój w Afryce. „money.pl”. 14.03.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/ukraina-bylaby-w-stanie-wyzywic-600-mln-ludzi-sa-obawy-o-pokoj-w-afryce-6747131125054016a.html [dostęp: 11.08.2022].

[69] „money.pl”, Rosyjska inwazja grozi zapaścią na rynku chipów. Odczujemy to wszyscy. 25.02.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/rosyjska-inwazja-grozi-zapascia-na-rynku-chipow-odczujemy-to-wszyscy-6741161223993856a.html [dostęp: 11.08.2022] za PAP.

[70] K. Rakosza, Ukraina ma pod ziemią biliony dolarów. Oto surowce naturalne, które posiada nasz sąsiad. „INN: Poland”. 26.02.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://innpoland.pl/176562,ile-warte-sa-zloza-w-ukrainie [dostęp: 11.08.2022].

[71] A. Zamojski, Cywilizacyjny wymiar inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę [referat]. XIV Zjazd Geopolityków Polskich „Geopolityczny wymiar transgranicznych zagrożeń bezpieczeństwa”. Kraków. 30.11.2022.

[72] T. Formicki, Dywersja psychologiczna. Agresja informacyjna na fundamenty cywilizacji łacińskiej w Polsce. Warszawa. 2021.

[73] P. Majtkowski, Gospodarka Rosji w 1998 i 2022 roku. Czy ten kryzys znów wstrząśnie światem? „Forsal.pl” [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/artykuly/8370509,gospodarka-rosji-w-1998-i-2022-roku-czy-ten-kryzys-znow-wstrzasnie-swiatem.html [dostęp: 11.08.2022].

[74] „Business Insider”, Chiny wykupiły połowę światowych zbóż. Żywność jeszcze mocniej zdrożeje [Online]. Dostępne w Internecie: https://businessinsider.com.pl/gospodarka/chiny-masowo-wykupuja-zboza-maja-juz-polowe-swiatowych-zapasow/gbkys6l [dostęp: 11.08.2022].

[75] C. P. Kindleberger, Szaleństwo, panika strach. Historia kryzysów finansowych. tłum. A. Olejniczak. Warszawa 1999, s. 62.

[76] „Stooq”, WIG [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=wig&c=30y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 22.07.2022] oraz The World Bank, GDP growth (annual %) — Poland [Online]. Dostępne w Internecie: https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=PL [dostęp: 09.08.2022]. R. Hirsch, Pierwsza recesja w Polsce od trzydziestu lat. Ale mogło być gorzej. „Business Insider:. 29.01.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://businessinsider.com.pl/pierwsza-recesja-w-polsce-od-trzydziestu-lat-ale-moglo-byc-gorzej/kg6p8qg [dostęp: 09.08.2022].

[77] „Stooq”, Historical data: Shanghai Composite Index — China (^SHC) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.com/q/d/?s=^shc&i=m&l=9 [dostęp: 11.08.2022].

[78] M. Wojewódka, Lokaty finansowe — jako jeden z elementów podnoszenia wyników finansowych firmy. „Pismo dla Członków Rad Nadzorczych i Zarządów” Ministerstwo Przekształceń Własnościowych 1993 nr 3(4), s. 6.

[79] Independent Trader Team, Najważniejsze wykresy minionych tygodni — Kwiecień 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://independenttrader.pl/najwazniejsze-wykresy-minionych-tygodni-kwiecien-2022.html [dostęp: 09.08.2022].

[80] Giełda MW-SYSTEM Exchange and Foreign Trade and Financial Sevices. „Czas Krakowski”. 08.04.1991. Zob. także J. Zaręba, Przeciw handlowaniu powietrzem. „Gazeta Bankowa” 30.06 — 06.07.1991.

[81] Papiery Wartościowe. Akcje w kraju. „Przegląd Handlowy”. 02.04.1991. Zob. także A. Torchała, Na pierwszej sesji GPW wystartowało 5 spółek. Co się z nimi stało? "Bankier.pl" [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Na-pierwszej-sesji-GPW-wystartowalo-5-spolek-Co-sie-z-nimi-stalo-7359978.html [dostęp: 09.08.2020].

[82] ISAP, Ustawa z dnia 22 marca 1991 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych. Dz. U. 1991 nr 35 poz. 155 [Online]. Dostępne w Internecie: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19910350155 [dostęp: 09.08.2022].

[83] Nieopublikowane badania własne autora.

[84] „Encyklopedia PWN”, gospodarka nakazowa [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/gospodarka-nakazowa;3906921.html [dostęp: 11.08.2022].

[85] W. Mizerski, Op. cit, s. 188

[86] Ibidem, s. 204.

[87] Ibidem, s. 104, 196, 204.

[88] F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Revisiting the Sunspot Number. A 400-Year Perspective on Solar Cycle. Dordrecht 2014, Fig. 37 [Online]. https://www.researchgate.net/publication/281671683_Revision_of_the_Sunspot_Numbers [dostęp: 21.08.2022].

[89] W. Mizerski, Op. cit, s. 201 — 207.

[90] A. Piasecki. R. Michalak, Polska 1945 — 2005. Historia polityczna. Warszawa 2016, s. 328.

[91] B. Bodalska, Pat w Sejmie. "Euroactiv.pl”. 29.12.2016. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.euractiv.pl/section/demokracja/news/pat-w-sejmie/ [dostęp: 23.08.2022].

[92] „Newsweek”, Oficjalne wyniki wyborów: PiS z samodzielną większością, Szydło kandydatką na premiera. 28.10.2015 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.newsweek.pl/polska/wybory-parlamentarne-2015-wyniki-wyborow-do-sejmu-i-senatu-relacja-live/4qg9kc9 [dostęp: 23.08.2022].

[93] „Polskie Radio 24”/mp, Rok 2016 rokiem konfliktu na linii opozycja-rząd. 31.12.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://polskieradio24.pl/130/5554/Artykul/1710231,Rok-2016-rokiem-konfliktu-na-linii-opozycjarzad [dostęp: 07.10.2022].

[94] J. Wrona, Rola PZPR w państwie i społeczeństwie polskim. „Remembrance an Justice.” 2018. Nr 2 (32), s. 61 — 63 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url? https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjk8YaK_8H7AhWslIsKHdRiCC4QFnoECA4QAQ&url=https%3A%2F%2Fbibliotekanauki.pl%2Farticles%2F478441.pdf&usg=AOvVaw2wOE6kTf8LLZNnWdBvCtP0sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjk8YaK_8H7AhWslIsKHdRiCC4QFnoECA4QAQ&url=https%3A%2F%2Fbibliotekanauki.pl%2Farticles%2F478441.pdf&usg=AOvVaw2wOE6kTf8LLZNnWdBvCtP0 [dostęp: 22.11.2022].

[95] W. Mizerski, Op. cit., s. 188.

[96] R. Kaczmarek, Historia Polski 1914 — 1989. Warszawa 2014, s. 239 — 241.

[97] PAP, Bitwa Warszawska 1920 r. "dzieje.pl. Portal Historyczny”. 25.08.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzieje.pl/aktualnosci/bitwa-warszawska-1920-r [dostęp: 23.08.2022].

[98] W. Mizerski, Op. cit., s. 196.

[99] Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[100] W. Mizerski, Op. cit., s. 247 — 250.

[101] „Encyklopedia PWN”, Stalin Józef W. [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Stalin-Jozef-W;3978850.html [dostęp: 22.11.2022].

[102] Nieopublikowane … Porównanie autora.

[103] „Encyklopedia PWN”, Jesień ludów [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/jesien-ludow;3917771.html [dostęp: 20.08.2020].

[104] M. Domańska, Op. cit.

[105] W. Suworow, GRU. Radziecki wywiad wojskowy. Warszawa 1999, s. 21 — 24.

[106] „Encyklopedia PWN”, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego [Online]. Dostępne w Internecie:
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Komitet-Bezpieczenstwa-Panstwowego;3924406.html [dostęp: 22.11.2022].

[107] Nieopublikowane … Porównanie autora.

[108] I. Śliwińska-Słomska, Karol I Stuart — losy ściętego tyrana. "Histmag.org”, 27.03.2020 [ Online]. Dostępne w Internecie: https://histmag.org/Karol-I-Stuart-losy-scietego-tyrana-20415 [dostęp: 12.09.2022].

[109] W. Mizerski, Op. cit., s. 74.

[110] W. Mizerski, Op. cit., s. 175. Porównanie autora.

[111] Nieopublikowane … Porównanie autora oraz R. Kaczmarek, Op. cit., s. 370.

[112] Cycles Research Institute For the Interdisciplinary Study of Cycles, Cycles Period Table [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles/cycles-index/cycles-index-tables/ [dostęp: 11.08.2022].

[113] Zob. Britannica, Cyclic view of time in the philosophy of history [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.britannica.com/science/time/Cyclic-view-of-time-in-the-philosophy-of-history [dostęp: 22.07.2022].

[114] Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/ [dostęp: 11.08.2022].

[115] J. Grinder. R. Bandler, Trance-formations: Neurolinguistic Programming and the Structure of Hypnosis. Moab. 1981, s. 191 — 192.

[116] Polski Instytut Ericksonowski, Milton H. Erickson [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.piekatowice.pl/instytut/milton-hyland-erickson/ [dostęp: 31.08.2022].

[117] R. B. Dilts, The Bio of John Grinder. NLP University International [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.nlpu.com/grindbio.htm [dostęp: 31.08.2022].

[118] R. Bandler, Dr Richard Bandler. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.richardbandler.com/ [dostęp: 31.08.2022].

[119] Biblia … Kpł, 25:8—34 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=117 [dostęp: 11.08.2022].

[120] Biblia … Kpł, 25:1—7 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=117 [dostęp: 11.08.2022].

[121] Biblia … Kpł, 25:20—21 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=117 [dostęp: 10.08.2022].

[122] Biblia … Pwt, 15:1—3 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=225 [dostęp: 10.08.2022].

[123] T. Plummer, Psychologia rynków finansowych. U źródeł analizy technicznej. przeł. W. Madej. Warszawa 1995, s. 271 — 283. Zob. także K. Borowski, Technika Ganna. "Bosssa.pl" [Online]. Dostępne w Internecie: https://bossa.pl/edukacja/analiza-techniczna/techniki/technika-ganna [dostęp: 11.08.2022].

[124] B. Rockefeller, Analiza techniczna dla bystrzaków, przeł. M. Machnik. B. Oczko. Gliwice 2021, s. 320.

[125] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Chizhevsky [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/general/chizhevsky/ [dostęp: 11.08.2022].

[126] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Dewey [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/general/dewey/ [dostęp: 11.08.2022].

[127] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Tomes [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/general/tomes/ [dostęp: 11.08.2022].

2. Cykle społecznościowe i cywilizacyjne, zadłużenie oraz oczekiwania

2.1 Kataloński badacz oraz cykle pogodowe, a rozwój i upadek cywilizacji

Już po ukazaniu się poprzedniego wydania niniejszego opracowania dowiedziałem się o katalońskim polityku, farmaceucie, filozofie i matematyku Alexandrze Deulofeu, który również wpadł na koncepcję historii matematycznej. Podchodził jednak do niej w inny sposób, od mojego spojrzenia.

Moje podejście do tego zagadnienia przedstawiam w dalszej części publikacji.

Alexandre Deulofeu zasugerował występowanie 5100-letniego okresu funkcjonowania cywilizacji, który podzielił na 3 etapy po 1700 lat[1].

Wskazał także na 550-letnie trwanie imperiów, w ramach tych cykli[2].

Zdaniem Eduardo Aguirre, Alexandre Deulofeu przewidział także: w 1934 roku zredukowanie imperium brytyjskiego do terytorium Anglii, w roku 1941 kiedy nazistowskie Niemcy były u szczytu potęgi — ich upadek, a 1951 roku za 40 lat upadek Związku Sowieckiego, co miało ułatwić ponowne zjednoczenie Niemiec[3]

Natomiast zajmujący się badaniem zależności pomiędzy długoterminowymi cyklami pogodowymi, a cyklami koniunkturalnymi dr Raymond H. Wheeler za najważniejszy uznał 100-letni cykl pogodowy, trwający od 70 do 120 lat, określony o dane z 20 wieków i mający wpływ na ludzkie sprawy. Zwracał on również uwagę na cykle 500 i 1000-letnie, wyjaśniając te pierwsze, w odniesieniu do ostatnich 2500 lat historii oraz naprzemiennego wytwarzania przez nie wtórnego punktu kulminacyjnego skrajnego zimna i suszy, związanych z masowymi migracjami i wielkimi społecznymi rewolucjami. W skrajnych sytuacjach, jego zdaniem występowały punkty zwrotne pomiędzy cywilizacjami. Ważnymi punktami 510-letniego cyklu, opracowanego przez Wheelera były naprzemienne lata rozwoju cywilizacji wschodnich i zachodnich. Około 670 r. p. n.e. upadały imperia greckie i ptolemejskie, po 60 r. p. n.e. Rzym osłabł i rozwijały się imperia azjatyckie. Po roku 470 rosło imperium Karola Wielkiego i brytyjskie, a upadały mocarstwa bizantyjskie i wschodnie. Kolejny powrót dominacji Europy, a następnie USA po okresie siły wschodu nastąpił po 1470 roku. Opracowany przez Wheelera 170-letni cykl wojny domowej i 510-letni cykl suszy przecięły się w 1999 roku. Uważa on także, że obecnie zbliżamy się do kulminacji 1000-letniego cyklu pogodowego, co jego zdaniem będzie wiązało się z rekordowo wysokimi temperaturami w pierwszej połowie XXI wieku i doprowadzi do stagnacji, ruiny i despotyzmu, o ile nie zostaną podjęte środki zaradcze, wspomagające utrwalanie się demokracji i przedsiębiorczości, chociaż zakłada także możliwość odwrócenia 1000-letniego cyklu i cywilizacyjnego kroku do przodu[4].

Zgodnie z rozwinięciem koncepcji dr Raymonda H. Wheelera, szczyt upałów, w 1000-letnim cyklu jest przewidywany około 2040 roku, po czym będzie następować oziębienie, aż do 2500 roku. Pod koniec każdego 500-letniego cyklu następują rewolucje, prowadzące do drastycznej reorganizacji społeczeństwa. Dane dotyczące zmian klimatu dr Raymond H. Wheeler oparł o GISP2 ice core project, związany z okresami zamarzania Grenlandii, odnosząc je do kresów omawianych przez siebie cywilizacji i kojarząc dolne fazy cykli temperatur z pożarem Rzymu, murem Hadriana, erą Wikingów, hiszpańskim i brytyjskim imperium oraz z 13 koloniami (które dały później początek USA), a górne fazy m.in. ze szczytem cywilizacji Majów, średniowiecznym ociepleniem — na przełomie I i II tysiąclecia naszej ery i z okresem obecnym[5]. Greenland Ice Sheet Project 2 był prowadzony przez Biuro Programów Polarnych (były oddział Programów Polarnych) USA[6].

PMI (Purchasing Managers” Index) — to wskaźnik dominującego kierunku trendów gospodarczych w sektorze produkcyjnym i usługowym, określający czy warunki rynkowe, z punktu widzenia menedżerów ds. zakupów, rozszerzają się, pozostają takie same, czy kurczą się[7].

Gorący okres przełomu I i II tysiąclecia naszej ery — to także lata początków państwowości polskiej[8], a minimum temperaturowe[9] — to czasy silnej Polski Jagiellonów[10].

Opierając się na koncepcji prof. Feliksa Konecznego, zdominowanie świata przez cywilizacje wschodnie na kolejne 500 lat oznaczało by kolejne cykliczne odejście od dominacji cywilizacji personalistycznej, jaką jest cywilizacja łacińska, w której prawo stanowi społeczeństwo i która charakteryzuje się wolną nauką, poszukującą prawdy, w kierunku dominacji zasad cywilizacji gromadnościowej[11].

2.2 Szesnastowieczne początki nowego cyklu cywilizacyjnego, a kreacja pieniądza

Na przełomie 500-letniego cyklu — w 1492 roku Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a na przełomie XV i XVI wieku oraz w pierwszej połowie XVI wieku w europejskim kręgu kulturowym tworzyli lub działali albo rozpoczynali swoją twórczość lub działalność Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Mikołaj Kopernik, Niccolo Machiavelli, Raphael Santi, święty Ignacy Loyola, Nostradamus (Michel de Nostredame)[12] i Hernán Cortés, który dla Hiszpanii dokonał podboju Meksyku[13].

W Polsce — to także czasy Mikołaja Reja[14] i Andrzeja Frycza Modrzewskiego, późniejszego twórcy dzieła: O poprawie Rzeczpospolitej ksiąg pięć[15].

W 1517 roku Marcin Luter, na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze przybił 95 tez, co uważa się za początek reformacji[16], a od 1536 roku zaczął rozwijać się kalwinizm, będący inspiracją dla innych religii chrześcijańskich, opierający się w znacznej mierze na doktrynie predestynacji, twierdzącej, że ludzie niezależnie od swojej postawy zostali uprzednio przeznaczeni przez Boga do zbawienia lub na potępienie[17]. Był to początek szerszego rozłamu, w funkcjonowaniu Kościoła Katolickiego, w pierwszej połowie XVI wieku.

W 1534 roku parlament ogłosił króla zwierzchnikiem Kościoła w Anglii[18].

W 1525 roku w Krakowie, za panowania króla Zygmunta I Starego miał miejsce Hołd Pruski[19], w 1543 roku doszło do wydania dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich, zawierającego istotę teorii heliocentrycznej[20], będącej powrotem do koncepcji greckiego astronoma Arystarcha z Samos (Arístarchosa), żyjącego w latach 320 — 250 p. n. e.[21].

Z początkiem XVI wieku nastąpiła również szersza zmiana w podejściu do pobierania odsetek od pożyczek. Z wyjątkiem pobierania ich od ubogich i potrzebujących ich na swoje otrzymywanie, w przeciwieństwie do Lutra na pobieranie odsetek od pożyczek zgodził się Kalwin. Na ziemiach władanych przez katolickich Habsburgów, od 1500 roku renty kupieckie mogły wynosić do 5 % od włożonego kapitału, a na terenie katolickich Niderlandów, od 1540 roku do 12 %. Król Zygmunt August zezwolił, w Polsce na pobieranie odsetek do wysokości 8 %, bez wprowadzania sankcji prawnych za przekraczanie tej kwoty, co przetrwało do 1775 roku, kiedy to ograniczono je do 5 %. Jednocześnie lichwa była w ówczesnej Europie etycznie potępiana[22]. Taka postawa była zgodna z nauczaniem, wynikającym z biblijnego Starego Testamentu, zakazującego pobierania odsetek i lichwy — od żyjącego obok ubogiego, z ludu bożego i od brata oraz w szerszym zakresie z Nowego Testamentu[23].

W Anglii, w 1545 roku zezwolono na pobieranie odsetek do wysokości 10 %, co zostało unieważnione w 1552 roku i ponownie przywrócone w 1571 roku[24].

Zdaniem Lucyny Chmielewskiej: Zmiana podejścia do procentu od pożyczanych pieniędzy, zwanego wówczas lichwą, oraz do pracy, zwłaszcza fizycznej, traktowanej jako wartości samej w sobie stanowią reperkusje założenia teologicznego o bezskuteczności ludzkich uczynków dla recepcji koniecznej do zbawienia łaski bożej, co skutkowało intensywnością doczesnych działań. Ponadto kalwinizm rozszerzał się w Europie za pośrednictwem potrzebujących kredytu niezamożnych kupców i rzemieślników, a dotychczasowa etyka chrześcijańska była przeszkodą, w tym obszarze. Kalwin rozróżniał pomiędzy pożyczkami dla ubogich i na prowadzenie biznesu, przy czym głosił, że nikt nie powinien utrzymywać się z lichwy, a fragmenty Starego Testamentu traktujące lichwę jako grzech przeciwko miłosierdziu (Wj 22:25, Kpł 25:35—37, Pwt 23:19—20, Ez 18:13, Łk 6:35) uznał za nieprzystające już do ówczesnych realiów. Ponadto miał nadzieję na kierowanie się przez ludzi rozsądkiem, w działaniach gospodarczych[25].

W 1545 roku Jan Kalwin, odwołując się do dwuznaczności słowa lichwa w języku hebrajskim stwierdził, że zakazane są tylko gryzące pożyczki oraz wskazał, że kiedy Chrystus powiedział „pożyczać, nie spodziewając się niczego w zamian”, miał na myśli, że powinniśmy za darmo pomagać biednym. Kierując się zasadą słuszności, powinniśmy oceniać ludzi według ich sytuacji, a nie definicji prawnych. Charles de Moulen rok później opublikował, zgodną z tym duchem Teorię użyteczności pieniądza. Od drugiej połowy XVI wieku, zarówno katolicy, jak i protestanci zaczęli być coraz bardziej tolerancyjni wobec pobierania odsetek, jeśli działo się to za wolą obu stron, zawierających umowę o pożyczkę[26].

W latach sześćdziesiątych XVI wieku, zdaniem Carlo M. Cippolli euforia kredytowa napędzała gospodarkę florencką, czego moment kulminacyjny nastąpił na początku kolejnej dekady i wiązał się ze spadkiem płynności, wywołanym przez deflacyjny niedobór kredytu, co dotknęło cały system bankowy oraz doprowadziło do depresji i długiego procesu upadku tej gospodarki[27].

Carlo M. Cippolla wskazuje również, że i w Hiszpanii w drugiej połowie XVI wieku zaczął następować odwrót od sztucznego wzrostu gospodarczego, napędzanego ze składającej się w wielkim stopniu generowanej, przez banki podaży pieniądza z depozytów bankowych, nie mających stuprocentowego pokrycia w rezerwach gotówki — na wypłatę depozytów żądanie (którą dzisiaj określałoby się jako M1 lub M2), gdy deponenci zaczęli doświadczać trudności gospodarczych. Pomiędzy bankami włoskimi i hiszpańskimi występowały wówczas silne więzi[28].

Kreacja pieniędzy przez banki komercyjne polega na wprowadzaniu przez nie dodatkowych, ilości pieniądza, podczas udzielania kredytów[29].

Zdaniem Narodowego Banku Polskiego, bank komercyjny pożyczając pieniądze, zazwyczaj przelewa je księgowo z depozytu pierwotnego na rachunek bankowy kredytobiorcy. Wielkość możliwości wielokrotnej kreacji pieniądza bankowego, podczas udzielania kredytów zależy od wielkości depozytu pierwotnego i stopy rezerwy obowiązkowej, a mnożnik kreacji pieniądza bezgotówkowego jest odwrotnie proporcjonalny do stopy rezerwy obowiązkowej. Podaż pieniądza, kreowanego przez banki komercyjne wzrasta również ze wzrostem podaży pieniądza M0 (bazy monetarnej), kreowanej przez bank centralny, którym w Polsce jest Narodowy Bank Polski[30].

Zdaniem Encyklopedii zarządzania, bank centralny może kreować pieniądz poprzez zakup aktywów finansowych, udzielanie pożyczek instytucjom finansowym, wypłacanie gotówki jednostkom gospodarki budżetowej, emisję znaków pieniężnych oraz skup walut zagranicznych i dewiz, a kreowanie pieniędzy przez banki komercyjne dokonuje się poprzez zwiększanie ilości udzielanych kredytów (spłaty ich rat zmniejszają ilość kreowanego w ten sposób pieniądza). Ponadto banki komercyjne uzyskują również odsetki od udzielanych przez siebie kredytów i wypłacają część z nich deponentom wkładów pierwotnych. Oprócz depozytów pierwotnych prowadzenie działalności kredytowej umożliwiają bankom komercyjnym środki własne oraz pożyczki, zaciągane od banku centralnego i na rynku międzybankowym[31].

Encyklopedia zarządzania wskazuje, że: poza bazą monetarną agregat M1 obejmuje pieniądz gotówkowy w obiegu poza kasami banku, wartość depozytów na żądanie (rachunek a vista) w bankach komercyjnych osób prywatnych, podmiotów gospodarczych, przedsiębiorstw, instytucji finansowych nie będących bankami oraz instytucji samorządowych i funduszy ubezpieczeń społecznych, inne rachunki czekowe oraz czeki podróżne. Jest to agregat pieniężny odznaczający się najwyższym stopniem płynności wśród stosowanych agregatów pieniężnych. Do tej kategorii wliczane są również depozyty z terminem „over-night” czyli 24-godzinne. Agregat ten nazywany jest też czasem pieniądzem transakcyjnym, gdyż może on służyć do natychmiastowego zrealizowania transakcji pieniężnej, na przykład wykonania przelewu. Ilość pieniądza w agregacie M1, to pieniądz dzięki któremu są realizowane operacje płatnicze, czyli w tym przypadku na pierwszy plan wysuwa się funkcja pieniądza jako środka płatniczego[32].

Zdaniem Encyklopedii zarządzania: kategoria M2 informuje o stanie oszczędności, które są jednocześnie podstawą możliwości kredytowych sektora bankowego. Agregat ilości pieniądza M2 ze względu na zawarte w nim dodatkowe wkłady terminowe podmiotów gospodarczych, które z racji wyższego oprocentowania są ulokowane w bankach, a których terminy są dostosowane do terminów przyszłych zobowiązań płatniczych[33].

2.3 Ceny pieniądza w historii i cywilizacyjne fluktuacje

W XI wieku w sytuacji powstawania, w ramach feudalizmu państw narodowych i reguł rządzących rynkiem niezbędne pożyczki w Europie, z przyczyn religijnych mogły być udzielane tylko przez Żydów, a ich oprocentowanie dochodziło do 60 %. W XII wieku czasem Żydzi byli do tego nawet zobowiązywani, a pierwsze nadane im prawa w XIII wieku w Polsce narzucały im dokonywanie tych czynności — jako jednego z zawodów[34].

Oprocentowanie pożyczek pomiędzy Renem, a Loarą, w XIII wieku wahało się od 30 do 60 %, w Anglii dochodziło do 100 %. W 1255 roku zjazd konfederacji miast reńskich ograniczył oprocentowanie pożyczek krótkoterminowych do 44,3%, a długoterminowych do 33,5 % rocznie. Król Aragonii ograniczył zysk z krótkoterminowych pożyczek do 20 %. Pod koniec XIII wieku rozwój działalności kredytowej w Italii doprowadził do obniżenia oprocentowania pożyczek — do 25 %[35].

W 1179 roku trzeci sobór laterański ogłosił, że świadectwo chrześcijanina ma większe znaczenie od pisemnej umowy, zawartej z Żydem oraz że oprocentowanie do 33 % może w pewnych sytuacjach być dopuszczalną granicą „sprawiedliwej ceny” pieniądza, a w 1215 roku czwarty sobór laterański, że umowa zawarta pomiędzy chrześcijanami może obejmować dodatek z tytułu opóźnienia płatności, bądź jako zapłatę za pracę agenta wymiany czy księgowego, bądź też jako cenę ryzyka utraty pożyczonego kapitału[36].

Sydney Homer i Richard Sylla wskazują na obniżanie się minimalnego oprocentowania pożyczek i depozytów w państwach zachodniej Europy, w tym w Niderlandach, Republice Holenderskiej, Francji i w Anglii pomiędzy XII, a XVII wiekiem, z wyjątkiem sytuacji mającej miejsce w drugiej połowie XVI wieku, w której minimalne oprocentowanie krótkoterminowych pożyczek komercyjnych wzrosło z 4 % do 8 %. We Włoszech, w drugiej połowie XII wieku wynosiło ono 20 %, a w Hiszpanii i w Niderlandach, w tym okresie 10 — 16 %. W drugiej połowie XVII wieku, w Republice Holenderskiej obniżyło się ono do 1,75 %[37].

W Chinach, pomiędzy 600 rokiem, a 728 i 960 rokiem granica dopuszczalnego prawnie oprocentowania pożyczek prywatnych obniżyła się z 72 % do 48 %, a rządowych z 84 % do 60 %. Pomiędzy 960, a 1368 rokiem nastąpiła dalsza jego obniżka, w tym obszarze do 36 % rocznie, do XVIII wieku do 10 — 36 %, do XIX wieku do 24 %, a do XX wieku do 20 %. Oprocentowanie pożyczek rządowych dla celów handlowych, w tym kraju — w XIX wieku wynosiło 12 %, a Shansi Bank od 9,6 % — 10,8 %. Zarazem według szacunków podawanych przez Sydneya Homera i Richarda Sylli, oprocentowanie prywatnych pożyczek, w Chinach w XIV wynosiło od 36 — 60 % (czasami 100 %). Również od 36 — 60 %, w XVII wieku, a w późnym jego okresie zostało prawnie ograniczone do 18 — 36 %[38].

Przeciwnikami pobierania odsetek od pożyczek byli Arystoteles, św. Hieronim, św. Tomasz z Akwinu i Gracjan, który wpisał to stanowisko do prawa kanonicznego Kościoła Katolickiego. W średniowieczu, poza wskazanymi uprzednio przeze mnie wyjątkami procenty można było pobierać tylko w sytuacji poniesienia udowodnionej straty przez pożyczającego, kar za zwłokę, otrzymywać w postaci dobrowolnych prezentów lub z zastosowaniem wybiegów prawnych. Natomiast prawo rzymskie od 88 r. p. n.e. dopuszczało pobieranie odsetek w maksymalnej wysokości do 12 %, co w 50 r. p n.e. obniżono do 8 % dla pożyczek na cele gospodarcze, 6 % dla osób prywatnych oraz 4 % dla wyróżnionych osób i rolników. Pożyczanie pieniędzy na procent, bez ryzyka dla pożyczkodawców jest sprzeczne z zasadami islamu, a bankowość islamska, stosuje bezpośrednie dzielenie się ryzykiem z klientem[39].

W XIII wieku, św. Tomasz z Akwinu głosił — jako niewłaściwe sprzedawanie drożej lub kupowanie taniej rzeczy, niż jest ona warta i podążał za św. Augustynem który wskazywał uzyskiwanie odsetek od pożyczek — jako jeden z 3 grzechów głównych wraz z pragnieniem władzy i lubieżnością seksualną[40].

Z kolei przyglądając się za Sydneyem Homerem i Richardem Syllą kształtowaniu wysokości minimalnych stóp procentowych, w Babilonii, od czasów sumeryjskich, starożytnej Grecji i w starożytnym Rzymie można dostrzec dwie prawidłowości. Ich wysokość spadała od momentów powstawania tych cywilizacji, po czym wzrastała, aż do momentu ich upadku, przy czym tylko dla starożytnej Grecji była niższa pod koniec jej epoki, niż na początku oraz poziomy najniższych osiąganych stóp przez te cywilizacje, w najlepszych okresach były niższe dla kolejnych. I tak w okresie sumeryjsko-babilońskim, w latach 3000 — 1900 p. n. e początkowo obniżyła się z 20 % do 10 %, a potem wzrosła do 40 % — od VI do IV w. p. n.e. W starożytnej Grecji od VI w p. n. e do III w p. n.e. odsetki obniżyły się z 16 % do 6 %, po czym od I p. n.e. do I w n.e. wzrosły do 8 %. W starożytnym Rzymie, od V w p. n. e do I w p. n.e. spadły z 8,33 % do 4 %, a od I w. n.e. do IV w. n.e. wzrosły do 12,5 %. Natomiast w Bizancjum, pomiędzy VI, a X w n.e. prawnie minimalne dopuszczalnie stopy procentowe wzrosły od 6 % do 8,33 %. Maksymalne od 8 % do 11,125 %[41].

Zarazem Song Hongbing zwrócił uwagę, że na przełomie starej i nowej ery zakończyła się w Rzymie ekspansja terytorialna[42].

Natomiast B. Marc Smith wskazał, że w II wieku p. n.e. wraz z rozwojem handlu, w całym imperium rzymskim powstał pierwszy zorganizowany rynek akcji, w oparciu o nieskrępowanie przepływający kapitał, łatwo dostępny kredyt i gotowość do podejmowania ryzyka. Miejscem handlu było Forum niedaleko świątyni Castora w Rzymie[43].

Przed upadkiem Rzymu wzrosła fala inflacji oraz koncentracja majątku wśród wąskiej grupy osób, co prowadziło do zamieszek i braku pieniędzy na opłacenie wojska, a w efekcie doszło do podbicia Rzymu przez germańskie plemiona Gotów i Wandalów[44].

W związku z narastaniem długu pojawiają się powtarzające, od co najmniej kilku tysięcy lat działania odciążające zbyt zadłużone osoby, w tym zobowiązujące do częściowego odpracowania długów i okresowego zniewolenia lub odraczające spłatę do czasu odzyskania majątku lub możliwości ich uregulowania, co ma na celu ochronę funkcjonowania podstaw państwa i funkcjonowania gospodarki. Najwcześniejsze zapisane dokumenty odnoszą się do darowania długów w Sumerii, Assyrii i Babilonie, w latach 2400 — 1636 p. n. e., a Hammurabi, w ciągu 30 lat swojego panowania wydał 4 takie dekrety[45].

Prof. Andrzej Gałganek wskazuje, że w cyklach trwania globalnego systemu politycznego można wyróżnić 4 fazy: wojny hegemonicznej, hegemonii, deligitymizacji oraz dekoncentracji, które zgodnie z jego hipotezą synchronizują się z ekonomicznymi fazami wzrostowymi i spadkowymi, tworząc supercykl, a już w starożytności Perykles zauważył, że największa ze znanych mu potęg, jakim były Ateny mogą upaść, zgodnie z prawami które prowadzą do upadku. Z kolei zdaniem Immanuela Wallersteina mechanizm cykliczności ma wpływ na chylenie się imperiów do upadku, kiedy to biurokratyczne koszty zawłaszczania nadwyżek przewyższają te nadwyżki. Również koszty prowadzenia wojny, rosnące szybciej od wzrostu nadwyżek były przyczynami takich upadków i powodu podbicia imperiów nawet przez znacznie słabsze armie[46].

Zdaniem Johna Bagotta Glubba, przeciętny okres trwania świetności narodowej wynosi 250 lat i wydaje się składać z faz: Pionierów lub Zrywu, Zdobywców, Podboju, Rozwoju Gospodarki, Obfitości, Intelektu i Schyłku lub Upadku. Zaś z kolei cechy Fazy Schyłku — to pasywność, pesymizm, materializm, rozwiązłość, napływ cudzoziemców, opiekuńczość państwa, osłabienie religii i zwiększenie roli kobiet, a powodują ją zbyt duży okres bogactwa i sprawowania władzy, egoizm, pociąg do pieniędzy oraz utrata poczucia obowiązku. Zarazem zdaniem Glubba: Nie wynosimy z historii należytej nauki, gdyż jest ona szczątkowa i opatrzona uprzedzeniami[47].

Analityk giełdowy Wojciech Białek wskazał wpływ na powstanie koncepcji Glubba czasu trwania imperium brytyjskiego, od 1707 do 1956 roku, w którym nastąpił kryzys sueski, a do 1965 roku skurczenie się liczby mieszkańców byłego imperium, mieszkających poza granicami Wielkiej Brytanii do 3 milionów osób, a także na przykład istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w obszar której wchodziły Polska i Litwa, od zawarcia Unii Lubelskiej, w 1569 roku do III rozbioru Polski, w 1795 roku oraz imperium rosyjskiego, powołanego przez Piotra I Wielkiego — w 1721 roku, istniejącego do jego upadku — jako Związku Sowieckiego (Radzieckiego), w 1991 roku[48]. To oczywiście przybliżone czasowo okresy do ćwierćtysiąclecia.

Zdaniem prof. Charlesa F. Dorana każde państwo znajduje się w fazie powstawania, dojrzałości lub upadku, a wraz z Wesem Paronsem wskazują oni, że czynniki ekonomiczne wpływają na wybuch wojny lub ograniczają taką możliwość[49].

Zarazem warto rozważyć jaki będą miały wpływ zmiany demograficzne na zmiany w dotychczasowym układzie sił gospodarczych i militarnych na świecie.

O ile obecnie wzrasta liczba ludności w Azji, a zwłaszcza w Afryce, w Europie następuje jej spadek. Tempo tego spadku podwoiło się w 2021 roku, w stosunku do roku 2020. W najbliższych dziesięcioleciach połowa przewidywanego przez ONZ wzrostu ludności będzie miała miejsce w Demokratycznej Republice Kongo, Egipcie, Etiopii, Nigerii, Tanzanii, Indiach, Pakistanie i na Filipinach, a w kilku rozwiniętych krajach obserwowane jest kurczenie się liczby ludności. W państwach Europy Zachodniej będzie zauważalny proces starzenia się obywateli, a w Polsce taki trend już występuje[50].

Dr Ewa Kempitsty-Jenzach wskazuje na występujący obecnie spadek testosteronu u mężczyzn, co następuje w coraz młodszym wieku, a w efekcie powstawanie zespołu niedoboru testosteronu (testosteron deficiency syndrome, TDS) oraz hipogonadyzmu o późnym początku (last-oneset hypogonadism). Długotrwały stres może zwolnić produkcję testosteronu w jądrach, a nawet ją zablokować. Testosteron jest odpowiedzialny za prokreację, zachowanie gatunku, libido oraz seks, a także nasila zachowania instynktowne, w sferze seksualnej. Również w życiu kobiety testosteron powoduje, że ma ona ochotę na seks. Kobiety z południa Europy oraz Afrykanki mają go więcej, niż kobiety z północy Europy. Słońce powoduje również posiadanie większych ilości hormonów szczęścia i seksu: serotoniny, dopaminy, oksytocyny, testosteronu i estrogenów u mieszkańców Bliskiego Wschodu, Afryki i Ameryki Środkowej, a testosteron dla mężczyzn jest hormonem władzy. U pasywnych mężczyzn maleje jego poziom, zmieniając się w estrogeny, w czym pomaga otyłość, prowadząca do nasilania się melancholii i wzrostu wrażliwości[51].

Zarazem testosteron działa przeciwdepresyjnie[52], a długoterminowy stres może spowolnić jego produkcję lub ją zablokować[53]. Wraz ze wzrostem narażenia na stres z cholesterolu powstaje więcej kortyzolu, co blokuje wytwarzanie z niego testosteronu, a kortyzol powoduje również spadek endorfin, serotoniny i dopaminy[54].

Przyglądając się dynamice zmian hormonalnych warto się również zastanowić czy nie ma ona wpływu na odkryty w 1926 roku, przez prof. George Taylora wskaźnik korelacji pomiędzy skracaniem się długości kobiecych spódniczek wraz z nabieraniem siły przez gospodarkę oraz korelacji tego wskaźnika ze wzrostem cen akcji (Hemline Index)[55].

Zarazem zaproponowany przez byłego szefa FED (amerykańskiego banku centralnego) Alana Greenspana wskaźnik korelacji spadku sprzedaży blielizny męskiej (Men’s Underwear Index), w odniesieniu do spodziewanej recesji (poza odniesieniem go do Ekwadoru, Armenii i Kuwejtu) jest już znacznie mniej oczywisty[56].

W publikacji: Dziecko, rodzic i rozwód oraz alienacja rodzicielska przedstawiłem tezę wskazującą, że patrząc z punktu widzenia gospodarczo-społecznego, oczywistym faktem jest, że gdy nie dopuścimy do adekwatnej imigracji, w sytuacji kurczenia się liczby mieszkańców naszego kontynentu, grozi nam olbrzymi krach gospodarczy[57].

Według portalu The World Fact Book, szacowany największy współczynnik dzietności total fertelity rate, na 2022 rok — wskazuje, jako najpłodniejszy kraj na świecie Niger, a za nim kraje środkowej Afryki[58].

Gdy sytuacja demograficzna nie będzie ulegać zmianie, najbardziej licznymi imigrantami na naszym kontynencie wydają się stać młodzi wyznawcy islamu, z tych krajów. Tradycyjne, oparte na fundamentach religijnych, muzułmańskie prawo szariatu zakazuje muzułmance poślubienia wyznawcy innej wiary. Natomiast muzułmanin może poślubić także chrześcijankę i wyznawczynię judaizmu. Ponadto szariat surowo zakazuje pozamałżeńskich stosunków seksualnych oraz nakazuje dominację mężczyzn, w tym ojców, w rodzinie, będącej jednym z filarów szariatu. Sytuacja sprzeczności przekonań, w tym obszarze może nabierać silniejszego znaczenia konfliktogennego wraz z następowaniem wyraźnych zmian w strukturze ludności Europy i wzrostem polaryzacji światopoglądowej pomiędzy zlaicyzowanymi, w znacznym stopniu Europejczykam o judeochrześcijańskich, a Europejczykami o muzułmańskich korzeniach[59]. Uważam, że problem będzie się nasilać wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą oraz różnicami w dochodach i poziomie życia.

Należy dodać, że Unia Europejska zaczęła dopuszczać stosowanie prawa szariatu, w niektórych sytuacjach, w obszarze prawa rodzinnego[60]. Zarazem na oficjalnej stronie internetowej Komisji Europejskiej można znaleźć informację, że równouprawnienie płci jest podstawową wartością Unii Europejskiej i że nieustannie stara się przeciwdziałać dyskryminacji ze względu na płeć[61].

W publikacji: Dziecko rodzic i rozwód oraz alienacja rodzicielska przedstawiłem również, nawiązując do koncepcji analizy transakcyjnej amerykańskiego psychiatry dr Erica Berne’a, wskazującej na występowanie w psychice każdego człowieka — wewnętrznych: rodzica, dziecka i dorosłego[62] autorskie rozważania o przesuwaniu się, w ciągu ostatnich 250 lat — w obszarze społecznym, w kierunku dominacji dziecka wewnętrznego — jako czynnika sprzyjającego procesowi prowadzącemu do załamania się społeczno — gospodarczego, w obecnych czasach, po dominacji, w ciągu tych lat najpierw wewnętrznego rodzica, a następnie wewnętrznego dorosłego[63].

O ile pozytywne cechy dziecka wewnętrznego np. kreatywność, intuicja, autentyczność i podporządkowanie są pożądane, to jego negatywne cechy mogą sprzyjać: egoizmowi, impulsywności, braku krytycyzmu, negatywnemu manipulowaniu, ucieczce od realnego świata, fantazjowaniu, zniekształcaniu rzeczywistości, łamaniu norm i prowokacyjnemu zachowaniu. Również wewnętrzni rodzic i dorosły mogą wykazywać cechy pozytywne lub negatywne[64].

Uprzednio koncepcję superego, idu i ego — jako struktury psychiki przedstawił dr Zygmunt Freud[65], którą również można byłoby wykorzystać do analizy dynamiki procesów społecznych, a przed nim Platon, według którego istnieje analogia pomiędzy indywidualną osobą, a społeczeństwem, w którym on żyje. Uważał on, że społeczeństwo będzie zależało od tego kto będzie nim rządzić. Wg Platona, ten jest fizycznie zdrowy kogo wszystkie trzy części jego duszy funkcjonują harmonijnie. Są nimi elementy: dzielności, pożądliwości i rozumu[66].

Zaś prof. Aleksander Dugin, inspirując się ideami René Guénona spojrzał na występujący proces kształtowania się współczesnych społeczeństw — jako następujące po sobie okresy: premoderny, moderny i postmoderny, będących elementami czasu kolistego[67].

Uważam, że wskazany przeze mnie proces społeczny zbiega się z wyrażonym przez Jaremiego Piekutowskiego, w oparciu badania General Social Survey, z 2018 roku występowaniem seksualnej recesji[68].

Prof. Jerzy (George) Modelski opracował teorię wieloletnich cykli hegemonicznych, występujących na przestrzeni setek lat, a generowanych przez globalną politykę mocarstw[69].

Wojciech Białek wskazuje możliwość wystąpienia kolejnej wojny hegemonicznej na lata 2030 — 2050[70] oraz na występowanie czterech faz cyklu Modelskiego: wojny hegemonicznej, dominacji, delegitymizacji czyli zakwestionowania dominującej roli przez inne wielkie mocarstwa oraz dekoncentracji, podczas której następuje utrata dominacji przez hegemona na rzecz innego dominującego mocarstwa, stojącego na czele koalicji innych mocarstw, a początek obecnej fazy na powstanie USA w 1776, rewolucję we Francji w 1789 roku i na Kongres Wiedeński w Europie w 1815 roku oraz na „tradycyjną” korektę nadmiernych ambicji Rosji, w postaci wojny krymskiej, rozpoczętej 38 lat później — w 1853 roku, a także na 130-letnią odległość czasową pomiędzy Kongresem Wiedeńskim (1815), a Konferencją Jałtańską — w 1945 roku oraz na zawarcie 260 lat przed Kongresem Wiedeńskim Traktatu Augsburskiego, z 1555 roku, kończącego wojnę i przewidującą współistnienie w różnych państwach katolicyzmu i luteranizmu a także na przypadające w przybliżeniu, w połowie tego okresu — wojny angielsko-holenderskie o dominację w handlu morskim (lata 1652 — 1674). Wojciech Białek wskazuje także na możliwość nowej wojny hegemonicznej — na 2044 rok czyli 130 lat po wybuchu I Wojny Światowej. Zarazem zakłada, że objawy słabnięcia rynku finansowego powinny rozpocząć się 15 — 18 lat wcześniej, co według niego sugeruje szczyt notowań obligacji orientacyjnie na 2026 rok, a akcji ma 2029 rok, m.in. w oparciu o początek kilkunastoletniej bessy na rynku obligacji w Wielkiej Brytanii, pod koniec XIX wieku. Wskazuje również na możliwość podziału cyklu 130-letniego na około 34 letnie cykle pokoleniowe, które próbuje dostrzegać na rynku surowcowym ze szczytami w 1974 i 2008 roku[71].

Prof. Andrzej Gałganek zwraca uwagę, że wojny hegemoniczne trwały 25 — 30 lat, miały charakter globalny w sensie geograficznym, uczestniczyły w niej wszystkie lub prawie wszystkie mocarstwa globalne z adekwatnego okresu i były efektem strukturalnych kryzysów w globalnym systemie politycznym[72].

Z punktu widzenia dynamiki obecnego cyklu hegemonicznego, w 2018 roku dr Mateusz Ambrożek wskazał na możliwy schyłek fazy dominacji Stanów Zjednoczonych oraz dezintegrację Paktu Północnoatlantyckiego w jego europejskiej części, w tym na problem zagwarantowania bezpieczeństwa, zwłaszcza w Europie Wschodniej wraz ze wzrostem dynamiki strategii chińskiej, co uważa za klasyczne zastosowanie teorii cykli hegemonicznych, w myśl koncepcji prof. Modelskiego oraz teorii tranzycji potęgi.

Zgodnie z koncepcją tranzycji potęgi wzrost potęgi państwa pretendującego do roli hegemona jest zsynchronizowany z obniżaniem się znaczenia dotychczasowego hegemona, a według prof. Jerzego Modelskiego w tym okresie następuje nasilenie wojny hegomonicznej. Może również dojść do zmiany ewolucyjnej zamiast do wojny hegemonicznej[73].

Warto dodać, że z punktu widzenia cybernetyki społecznej było wskazywane przez Tomasza Banysia, w 2017 roku prawdopodobieństwo rozpadu NATO[74].

Zdaniem dr Leszka Sykulskiego istnieje zarazem zagrożenie wystąpienia pułapki Kindlebergera, na skutek wycofania się globalnego dostawcy bezpieczeństwa militarnego, stabilności systemu walutowego i bezpieczeństwa żeglugi, którym są Stany Zjednoczone, w tym z Europy i domagania się współudziału Chin w takim dostarczaniu, jako elementu policentryzacji świata. Prof. Charles P. Kindleberger był jednym z ojców intelektualnych planu Marshala i uważał, że główną przyczyną którą można określić — jako geopolityczną kryzysu z lat trzydziestych XX wieku był izolacjonizm USA, po upadku hegemonii brytyjskiego imperium, co doprowadziło najpierw do turbulencji w amerykańskim, a następnie światowym systemie finansowym i w efekcie w systemie politycznym oraz do wybuchu II Wojny Światowej[75]. Do publikacji prof. Charlesa P. Kindlebergera, na temat relacji pomiędzy kryzysami, a wojnami odniosłem się uprzednio.

Według Encyklopedii PWN, Plan Marshala (Program Odbudowy Europy, ang. European Recovery Program), realizowany w latach 1948 — 1952 — to amerykański plan pomocy w odbudowie i stabilizacji gospodarki 15 państw europejskich, które zgodziły się na udział w nim i Turcji. Pomógł on również podtrzymać koniunkturę gospodarczą w USA i w Kanadzie. Państwa bloku komunistycznego odmówiły udziału w nim, pod naciskiem ZSRS (ZSRR)[76].

W drugiej dekadzie XX wieku, w USA pojawiła się koncepcja przenoszenia ciężkości działań sił zbrojnych tego kraju, z Europy do rejonu Azji i Pacyfiku (Pacific Pivot), w związku z zagrożeniem ze strony Korei Północnej oraz rozbudową armii Chin[77].

Ray Dalio, po zanalizowaniu, na przeciągu ostatnich 500 lat rozwoju i upadków holenderskiego, brytyjskiego i amerykańskiego imperium walutowego oraz innych znaczących imperiów, do których zaliczył Niemcy, Francję, Rosję, Indie, Japonię i Chiny oraz wszystkie główne dynastie chińskie, sięgając do dynastii Tang, panującej od około 600 roku naszej ery wskazał na logicznie umotywowane wzorce cyklicznego wahania się bogactwa i władzy oraz na falowe wzorce w kulturze, sztuce i obyczajach społecznych[78].

Ray Dalio wskazuje, że dynamika zdarzeń z biegiem czasu prowadzi do coraz większego gromadzenia się bogactwa i władzy wśród małego procentu populacji, która jest również właścicielem środków wytwarzających bogactwo, czego efektem są rewolucje lub/i wojny domowe, których skutki dotykają najmniej zamożnych, po czym nowy porządek i cykl rozpoczyna się od nowa[79].

Ray Dalio zidentyfikował 18 wyznaczników Wielkiego Cyklu, rządzącego wzrostem i upadkiem imperiów oraz wpływających na kursy walut i rynków, które w większości są częścią klasycznych cykli. Za najważniejsze z tych cykli Ray Dalio uznał długoterminowy cykl rynku długów i rynków kapitałowych oraz cykl wewnętrznego i zewnętrznego porządku i nieładu. Według niego, te cykle odpowiadają za fluktuację pomiędzy pokojem i wojną oraz boomem i upadkiem gospodarczym, ponieważ ludzie w swoich postawach doprowadzają je do skrajności, co nie zmienia się od wieków i jest napędzane przez strach, chciwość zazdrość i inne główne emocje. Podobnie dzieje się ze wzrostem długu, który nie daje się już spłacać i skłania do zwiększania produkcji pieniądza. Przykładem tych okoliczności jest pojawienie się, w rosnącym, ewolucyjnym trendzie okresu zwiększonej produktywności, przedsiębiorczości i kapitalizmu — pod koniec XIX wieku oraz luk majątkowych i nadmiernego zadłużenia, po którym nastąpiły spowolnienia gospodarcze, wielkie konflikty i wojny — w pierwszej połowie XX wieku, a także szerzenie się komunizmu. Przy czym, zdaniem Raya Dalio rzadko duże kryzysy ekonomiczne, wojny i rewolucje występują w tym samym czasie[80].

Do 8 podstawowych determinantów bogactwa i władzy Ray Dalio zaliczył: poziom edukacji, konkurencyjność, innowacyjność i technologię, wynik gospodarczy, udział w handlu światowym, siłę militarną, siłę centrum finansowego oraz status waluty rezerwowej[81].

Ray Dalio twierdzi, że kraje z dużymi oszczędnościami, niskimi długami i silną walutą rezerwową mogą lepiej wytrzymać załamanie gospodarcze i kredytowe. Pomocne jest także silne i zdolne przywództwo oraz tacy sami obywatele i pomysłowość. Załamanie kredytu następuje gdy zadłużenie jest zbyt duże, tak jak to miało miejsce po pęknięciu bańki w 1929 roku, co miało największy wpływ w walce o bogactwo i władzę w latach 1930 — 1945. W latach 30-tych XX wieku pogłębiała problem również susza, która miała miejsce w USA. Zazwyczaj okres przezwyciężania załamania trwa około 3 lat, w zależności od tempa monetaryzacji lub restrukturyzacji długu. Po krachu w 1929 roku zajęło to 3,5 roku do ogłoszenia, że rząd dostarczy wystarczającą ilość pieniędzy. Po załamaniu w 2008 roku trwało to kilka miesięcy, a w 2020 kilka tygodni. Zarazem Ray Dalio wskazuje na podobieństwa pomiędzy kryzysem pieniężnym i kredytowym lat 1929 — 1932, a paniką z 1907 roku, mającą miejsce po wytworzeniu się bańki finansowej, napędzanej długiem oraz na powstanie dużych luk majątkowych, co doprowadziło do dużych redystrybucji majątku i przyczyniło się do wojny światowej[82].

W 1920 roku, rozpoczął się kolejny boom, napędzany kredytem, po gospodarczej i geopolitycznej restrukturyzacji, wyrażonej w Traktacie Wersalskim i po pandemii grypy Hiszpanki[83].

W 1946 roku, w USA uchwalono ustawę o zatrudnieniu, która deklarowała, że obowiązkiem tego państwa jest zapewnienie możliwości zatrudnienia dla wszystkich Amerykanów, którzy ukończyli szkołę i nie mają pełnoetatowych obowiązków domowych, a w 1978 roku Kongres tego kraju uchwalił ustawę o pełnym zatrudnieniu i zrównoważonym rozwoju (ustawę Humphreya-Hawkinsa), która wskazywała, że w ciągu 5 lat stopa bezrobocia dla osób od 20 lat w górę nie powinna być wyższa od 3 %. Ta sama granica dotyczyła inflacji, o ile działania — w tym zakresie nie będą kolidować z celami, dotyczącymi zatrudnienia. Pod tym samym warunkiem inflacja do 1988 roku miała spaść do 0 %. Dotyczyło to celów działania, a nie jednoznacznego zobowiązania[84].

Międzynarodowy Fundusz Walutowy wskazał, że do 2021 roku rezerwy walutowe trzymane w USD obniżyły się do najmniejszego poziomu, od 25 lat. Jednak dalej wynosiły 59 % wszystkich rezerw posiadanych przez banki centralne[85].

Odnosząc się do pozycji poszczególnych imperiów, zdaniem Raya Dalio Chiny dominowały przez wieki. Na początku XVIII wieku zaczął się ich upadek, a obecnie ponownie się podnoszą. W XVII wieku dominującym imperium walutowym były Niderlandy, w XIX w. Wielka Brytania, a w ciągu ostatnich 150 lat, a zwłaszcza podczas II Wojny Światowej i po niej — USA[86]. Zarazem XVIII — XIX wiek, podczas panowania mandżurskiej dynastii Qing — to skostnienie malarstwa i filozofii, zastój gospodarczy i olbrzymia korupcja, w Chinach[87].

Zdaniem dr Pavla Stoynova, koncepcja chińskich cykli dynastycznych wskazuje na dynastie, zakładane przez silnych przywódców, których kompetencji nie są w stanie utrzymać ich następcy, co prowadzi do upadku tych dynastii. Podczas cykli każda dynastia osiąga wysoki poziom polityczny, kulturalny i ekonomiczny, a następnie upada z powodu zepsucia moralnego i utraty Mandatu Niebios, co zgodnie z teorią cykli towarzyszy głodowi, buntom ludności i wojnom domowym. Zgodnie z koncepcją chińskich cykli dynastycznych okresowi upadku towarzyszy naturalna klęska, z którą dynastia nie może sobie poradzić z powodu ogarniającej jej struktury korupcji i przeludnienia. Długość trwania głównych dynastii nie była jednolita czasowo i trwała od 14 do 644 lat[88].

Z kolei Pamela Klityńska wskazuje, że zgodnie z zasadami konfucjanizmu Niebo może cofnąć swoje poparcie dla władcy, m.in. gdy postępował on niesprawiedliwie wobec swojego ludu[89].

W 1993 roku dr Samuel Huntington wskazał, że nastąpi powrót do rywalizacji pomiędzy państwami narodowymi oraz zderzenie cywilizacyjne, a dr Dorota Miłoszewska, powołując się na prof. Piotra Kłodkowskiego zwróciła uwagę, że wartości, religia i poglądy przyczyniają się do konfliktów zarówno wewnątrz, jak i pomiędzy cywilizacjami, chociaż jej zdaniem nie muszą one być krwawe i prowadzić do agresji. Uważa, że konflikty zewnętrzne mogą być implikowane sytuacją wewnętrzną. Wskazuje także, że na Zachodzie istnieją przeciwne koncepcje wobec głoszonych przez Samuela Huntingtona, koncentrujące się na biedzie i niedostatku — jako przyczynach wybuchu konfliktów[90].

Graham Allison, podczas rozważania możliwości zaistnienia starcia pomiędzy dotychczasowym, a pretendującym do roli hegemona mocarstwami wprowadził koncepcję pułapki Tukidydesa, odnosząc się do analogicznej przyczyny destrukcyjnej wojny peloponeskiej, przed wybuchem której Ateny, od 50-ciu lat, przechodzące okres największego rozwoju — w V w. p. n. e rzuciły wyzwanie ówczesnemu hegemonowi — Sparcie, wywołując u niej strach. Historia ta została opisana przez greckiego historyka Tukidydesa. Podobne wyzwania są rzucane przez młodych samców w stadach dominującym przywódcom i nowatorskie firmy rzucają starym firmom, w biznesie[91].

Wojna pomiędzy Atenami, a Spartą doprowadziła do upadku państwo ateńskie i do poważnego osłabienia Sparty. Uprzednio oba państwa, w sojuszu pokonały Persję i koegzystowały na drodze pokojowej, pomimo, że je dzieliły różnice kulturowe i polityczne[92].

Graham Allison wskazał na wojny pomiędzy państwami pretendującymi do roli mocarstwa dominującego, a mocarstwami dominującymi. W szczególności na wojny pomiędzy Habsburgami, a Francją — w pierwszej połowie XVI wieku, imperium osmańskim, a Habsburgami — w XVI i XVII wieku, Szwecją, a Habsburgami — w pierwszej połowie XVII wieku, Anglią, a Holandią — w drugiej połowie XVII wieku, Wielką Brytanią, a Francją — od przełomu XVII i XVIII wieku do połowy XVIII wieku, Francją, a Wielką Brytanią — na przełomie XVIII i XIX wieku, Rosją, a Francją i Wielką Brytanią oraz Niemcami, a Francją — w połowie XIX wieku, Japonią, a Chinami i Rosją — na przełomie XIX i XX wieku, Niemcami, a Wielką Brytanią, będącą w sojuszu z Francją i Rosją — w pierwszej połowie XX wieku, Niemiec z ZSRR, Francją i Wielką Brytanią oraz Japonii ze Stanami Zjednoczonymi — w połowie XX wieku, a także na brak takich wojen pomiędzy Hiszpanią, a Portugalią — w końcu XV wieku, Stanami Zjednoczonymi, a Wielką Brytanią — w pierwszej połowie XX wieku, ZSRS (ZSRR), a Stanami Zjednoczonymi — w XX wieku oraz Niemcami, a Wielką Brytanią i Francją na przełomie XX i XXI wieku[93].

Kilka tygodni przez agresją Rosji na Ukrainę, 4 lutego 2022 roku Chiny we wspólnym oświadczeniu z Rosją wsparły ten kraj w realizacji jej celów w polityce bezpieczeństwa oraz zapowiedziały koordynację działań z rosyjskimi władzami[94], a także wsparły sprzeciw Rosji przeciwko rozszerzeniu NATO oraz rosyjskie żądania bezpieczeństwa w Europie. Natomiast Rosja skrytykowała amerykańską politykę, w obszarze Indo-Pacyfiku. Zarazem zasugerowano „ambicje Moskwy i Pekinu do przejęcia przywództwa w nowym ładzie międzynarodowym, który ich zdaniem wyłania się ze znajdującego się w fazie schyłkowej porządku opartego na dominacji Zachodu ze Stanami Zjednoczonymi na czele”[95]. Z drugiej strony Chiny nie sprzeciwiły się rezolucji ONZ, potępiającej agresję militarną Rosji na Ukrainę, wstrzymując się od głosu[96].

O obecnym przywiązywaniu znaczenia do azjatyckiej gospodarki, świadczy m.in. ulokowanie na tym kontynencie 4 z 6 przedstawicielstw Światowego Forum Ekonomicznego (World Economic Forum), w Chinach, Indiach i w Japonii (2)[97], a na początku września 2022 roku 3 azjatyckie kraje: Chiny, Japonia i Indie znajdowały się wśród 6 państw o największej rocznej wysokości PKB na świecie[98].

W oparciu o metodologię opracowaną przez prof. Mirosława Sułka, bazującą na pomiarze gospodarczej, wojskowej i geopolitycznej potęgi państw, przyjmującą, że potęga państwa i innych zorganizowanych grup społecznych jest niezmienną w historii najważniejszą właściwością ludzkiego działania Łukasz Kiczma oraz prof. Mirosław Sułek przyjęli, posługując się prognostycznymi danymi PwC z 2017 roku, że kolejność potęg gospodarczych, w obszarze pięciu pierwszych miejsc będzie układała się następująco: Chiny, USA, Indie, Brazylia, Japonia — w 2030 roku oraz Chiny, Indie, USA, Brazylia, Indonezja — w 2050 roku. Rosja w tej wersji ma zająć 7, a Polska 27 miejsce w 2030 roku oraz odpowiednio 6 i 31 w 2050 roku[99].

Ich zdaniem, opartym o prognostyczny raport HSBC z 2018 roku, kolejność potęg gospodarczych, w obszarze pięciu pierwszych miejsc w 2030 roku będzie układała się analogicznie[100].

Ponadto według ich prognoz, opartych o prognostyczny raport PwC z 2017 roku i o wcześniejsze raporty: Centre de recherche français dans le domaine de l’economie internationale (CEPII) i HSBC z 2012 roku — w 2050 roku ulegnie wzmocnieniu siła gospodarcza Chin i Indii oraz osłabi się siła, w tym obszarze USA i Japonii, przy czym wariant oparty o raport z 2017 roku wskazuje na ukształtowanie się systemu trójbiegunowego, a warianty oparte o dane wcześniejsze — dwubiegunowego. Wszystkie te warianty sugerują wzmocnienie dominacji Chin, przy czym wariant, oparty o raport PwC z 2017 roku przewiduje osiągnięcie przez Chiny statusu supermocarstwa, co nie wydaje się autorom prawdopodobne. Według nich wnioski wypływające z raportu PwC z 2017 i CEPII z 2012 roku wskazują, że Rosja ponownie osiągnie status mocarstwa regionalnego w 2050 roku[101].

Zdaniem Łukasza Kiczmy i prof. Mirosława Sułka w 2018 roku wiodącą potęgą gospodarczą były Chiny, a wojskową i geopolityczną USA. Chiny w dwóch pozostałych kategoriach znalazły się na drugim miejscu. Podobnie jak USA w pierwszej. Indie zajmowały, w tym rankingu 3 pozycję we wszystkich kategoriach, a Rosja w pierwszej 7, a w dwóch pozostałych 4.

5 pozycję w pierwszej kategorii zajmowała Brazylia, a w dwóch pozostałych Arabia Saudyjska. Polska w kategorii gospodarczej i wojskowej 24, w kategorii geopolitycznej 25, a Japonia w pierwszej kategorii 4[102].

Zarazem zaliczyli oni do mocarstw regionalnych — w 2018 roku, w obszarze gospodarczym: Indie i Japonię, obszarze wojskowym: Indie, Rosję i Arabię Saudyjską, a geopolitycznym: Indie i Rosję[103].

Natomiast rok 2011 wskazali — jako rok utraty dominacji Zachodu na korzyść Wschodu — w roli potęgi gospodarczej[104].

W swojej metodologii, prof. Mirosław Sułek potęgę gospodarczą określił — jako zdolność do działania, potęgę wojskową — jako zdolność do niszczenia, a potęgę geopolityczną — jako zdolność do sterowania otoczeniem. Do celów obliczania potęgi gospodarczej wykorzystał dane dotyczące: PKB, ludności i terytorium. Do celów obliczania potęgi wojskowej wykorzystał dane dotyczące: wydatków wojskowych, liczby żołnierzy i terytorium, a obliczanie potęgi geopolitycznej oparł na obu poprzednich potęgach[105].

Z kolei Goldman Sachs prognozował w 2020 roku kolejność największych gospodarek świata w 2050 roku, w następującej kolejności: Chiny, USA, Indie, Indonezja i Niemcy, zarazem prognozując, w oparciu o szybki wzrost ludności dołączenie do największych gospodarek światowych, w przypadku prowadzenia przez nie odpowiedniej polityki: Nigerii, Pakistanu i Egiptu — w 2075 roku[106].

Lee Kuan Yew, który doprowadził do rozkwitu Singapuru, a zarazem doceniany przez wielu przywódców światowych, w 2011 roku uważał, że USA przez 20 — 30 lat zachowają obecne atuty, dzięki innowacyjności, odporności, duchowi kreatywności, osiągnięciom w technice i nauce oraz kulturze przedsiębiorczości, dopuszczaniu do większych skrajności przypadkowych zdarzeń biznesowych — w porównaniu do Europy i Japonii, a także zdolności do przyciągania do siebie zagranicznych talentów, w czym pomaga uniwersalizm języka angielskiego. Pozwoli im to utrzymywać konkurencyjność, chociaż tę przewagę będą stopniowo tracić[107].

Lee Kuan Yew już w 2009 roku uważał, że USA, aby utrzymać supremację globalną muszą utrzymać prymat na Pacyfiku, co wymaga poradzenia sobie przez to państwo z problemami, związanymi z deficytem budżetowym oraz zadłużeniem, a także dopilnować, aby Chiny nie przejęły amerykańskich stref wpływów w południowo-wschodniej Azji[108]. Zarazem w 2009 roku Lee Kuan Yew wskazał, że państwa azjatyckie (z Indiami i Japonią) nie są w stanie dorównać Chinom przez najbliższe 20 — 30 lat, w zakresie znaczenia i możliwości[109].

Zdaniem portali aljazeera.com i kresy.pl, w 2017 roku USA wycofały się z Partnerstwa Transpacyficznego (TPP), obejmującego 13 państw, aby w 2022 roku powrócić do rozmów w sprawie układu handlowego z państwami regionu Indo-Pacyfiku[110]. W skład strefy wolnego handlu, obejmującej TTP wchodziły USA, Kanada, Japonia, Meksyk, Chile, Peru, Australia, Nowa Zelandia, Brunei, Wietnam, Singapur i Malezja, a powodem wycofania się z niej przez USA był odpływ miejsc pracy z tego kraju oraz niekorzystna tendencja w jego bilansie handlowym[111].

Ray Dalio wskazuje, że w sytuacji gdy długi są coraz większe i następuje spowolnienie gospodarcze, powstają ogromne trudności wewnętrzne i konflikty na tle finansowym, etnicznym i rasowym, a kraj najczęściej decyduje się na drukowanie nowych pieniędzy, co prowadzi do politycznego ekstremizmu, a w efekcie do odpływu kapitału, później blokowanego przez rząd, co eskaluje konflikt i najczęściej prowadzi do rewolucji lub wojny domowej, co miało miejsce w Niemczech, Japonii, Hiszpanii, Rosji i w Chinach. Rzadko rewolucja zostaje przeprowadzona pokojowo, tak jak to miało miejsce za czasów prezydenta Roosevelta, w USA. W sytuacji pojawiającego się nowego wschodzącego mocarstwa może ono rzucić wezwanie zbrojne dotychczasowemu, zwłaszcza gdy w dotychczasowym mają miejsce konflikty wewnętrzne, co zwiększy jego zapotrzebowanie na środki finansowe, przeznaczane na nakłady militarne i rozterki związane z prowadzeniem wojny, dodatkowe koszty i konieczność sprzedaży rezerw walutowych. Prowadzi to do zakończenia cyklu[112].

Ray Dalio twierdzi, że restrukturyzacja zadłużenia i kryzys długu, pokojowe lub gwałtowne transfery kapitału od posiadających do nieposiadających, wojny zewnętrzne, załamania głównych walut oraz nowy porządek świata występowały w sytuacji gdy globalna dominacja imperium niderlandzkiego była zastępowana przez imperium brytyjskie, a następnie brytyjskiego przez USA[113].

W 2020 roku wskazał on także, że zbliżamy się do końca długoterminowego cyklu zadłużenia, w sytuacji występowania dużych długów i złej polityki monetarnej, rozdawnictwa pieniędzy, monetaryzacji długu publicznego (dodruku pieniędzy) oraz że obecnie występują duże luki w bogactwie, a rosnąca potęga światowa konkuruje z obecną w obszarze handlu, rozwoju technologii, i rynków kapitałowych[114].

Od 1981 roku następuje wzrost stosunku amerykańskiego długu publicznego do PKB z niewielką korektą przypadającą na lata dziewięćdziesiąte XX wieku i stosunkowo niewielkim, chociaż znaczącym (co najmniej do II kwartału 2022) spadkiem od II kwartału 2020 roku, po uprzednim gwałtownym wzroście w I kwartale tegoż roku[115].

Reuters podał, że wysokość globalnego zadłużenia, według szacunków Banku Rozliczeń Międzynarodowych (BIS), obejmująca zadłużenie rządowe, gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i banków, w drugim kwartale 2021 roku wynosiła 353 % PKB[116].

Według danych FED zadłużenie USA, w stosunku do PKB, w II kwartale 2022 roku — to 121,07 % PKB[117], według Banku Rozliczeń Międzynarodowych (BIS), w IV kwartale 2021 roku niefinansowego sektora prywatnego do PKB, w IV kwartale 2021 roku 158,6 %, a gospodarstw domowych 78 %[118].

Zadłużenie rządowe w Unii Europejskiej, pod koniec I kwartału 2022 roku wynosiło 87,8 %, a w strefie euro 95,6 % PKB[119]. Według Trading Economics, w styczniu 2022 roku zadłużenie gospodarstw domowych, w stosunku do PKB, w strefie euro wynosiło 60,2 %[120], a kredytów niefinansowego sektora prywatnego do PKB, według BIS, w IV kwartale 2021 roku, w strefie euro 171,9 %[121].

Wskaźnik kredytów niefinansowego sektora prywatnego, stanowiących całkowite zadłużenie sektora niefinansowego, w tym emisje instrumentów dłużnych przez przedsiębiorstwa niefinansowe do PKB, w Polsce obniżył się z 86,6 w czerwcu 2017 roku do 76,1 % w czerwcu 2022 roku, a od 10 grudnia 2021 roku do 25 marca 2022 roku wynosił 78 %[122].

W latach 2013 — 2018 ten wskaźnik, w naszym kraju był prawie dwukrotnie niższy, niż w krajach strefy euro, co zdaniem prof. Agnieszki Przybylskiej-Mazur i Andrzeja Kościańskiego wskazywało o nadmiernej akcji kredytowej, w tej strefie[123], a w IV kwartale 2021 roku ponad dwukrotnie niższy[124].

Na podstawie opracowań Głównego Urzędu Statystycznego[125] i Komisji Nadzoru Finansowego[126] obliczyłem stosunek zadłużenia wynikającego z sumy portfela kredytów mieszkaniowych złotowych brutto dla gospodarstw domowych i kredytów konsumpcyjnych brutto — w czerwcu 2022 roku, w stosunku do PKB naszego kraju z 2021 roku. Wyniósł on 26,2 %. Portfel walutowych kredytów mieszkaniowych brutto dla gospodarstw domowych, obliczony w analogiczny sposób wynosił 3,7 %.

Według CEIC zadłużenie gospodarstw domowych w stosunku do PKB, w marcu 2022 roku, w Polsce wynosiło 31,7 %[127]

Modernistyczna teoria monetarna (Modern Monetary Theory, MMT) twierdzi, że wydatki rządów suwerennych krajów, jakimi są USA, Wielka Brytania, Japonia i Kanada nie są ograniczone przez ich przychody i mogą one drukować na ich pokrycie potrzebne ilości pieniędzy oraz nie powinny obawiać się rosnącego długu publicznego[128].

W mojej ocenie, drugim dnem MMT może być realizacja inflacyjnego wychodzenia z zadłużenia, polegająca na celowym obniżaniu stosunku zadłużenia krajowego do PKB wraz z inflacją. Według raportu Morgan Stanley: The return of debtflation (Powrót długoinflacji) w USA, w latach 1945 — 1974 spadek tego zadłużenia wynikał w 56 % z inflacji[129].

Ważną przestrogę, dotyczącą zadłużenia się zawiera Biblia. Zabrania ona zaciągania kredytów od innych narodów, aby nie zapanowały one nad Żydami, wyłącznie do których była ona wówczas kierowana zarazem zezwalając na kredytowanie Żydom tych narodów i nakazując panowanie nad wieloma z nich[130].

Jako środek zaradczy, mający powstrzymać destrukcyjną część cyklu, Ray Dalio zaleca zarabianie więcej, od wydatków oraz wzajemny szacunek do siebie wewnątrz społeczeństwa, w celu powstrzymania politycznej wojny toczącej się w jego wnętrzu[131].

Prof. Peter Turchin wskazuje na cykliczne występowanie zmian w nierównościach społecznych. Według Kevina Phillipsa (Wealth and Democracy, 2002), od 1800 do 1920 roku nierówności wzrosły ponad 100-krotnie, po czym nastąpił spadek tej wielkości, trwający do lat 80-tych XX wieku, a następnie zaczęły one ponownie narastać. Peter Turchin wraz z Sergey’em Nefedov’em (Secular Cycles, 2009) zauważyli wahania w nasileniach się struktur demograficznych, ekonomicznych, społecznych i politycznych, w okresach 200 — 300 lat, w czasach starożytnego Rzymu, średniowiecza i wczesnego okresu nowożytnego.[132]

Do czynników obniżających cenę pracy lub prowadzących do jej stagnacji prof. Peter Turchin zaliczył jej podaż, w tym w odniesieniu do imigracji, zwłaszcza do pracy niekwalifikowanej, seks i przyrost demograficzny, co w latach 1150 — 1300 doprowadziło do migracji do miast oraz czterokrotnej podwyżki cen żywności, a do czynników podwyższających cenę pracy pandemie np. czarnej śmierci, z roku 1348. Podobna sytuacja występowała przed wybuchem plagi Antoniny (serii epidemii) i po jej wybuchu w starożytnym Rzymie, w którym najpierw w pierwszych dwóch wiekach — do 165 roku wzrastała liczba ludności, a potem spadała. Również w Egipcie, pod panowaniem Rzymu najpierw wraz ze wzrostem ludności spadały płace, a po zarazach poprawił się standard życia. W XIII wieku wraz ze wzrostem populacji spadały płace, a rosły czynsze pobierane od chłopów przez arystokratów. W połowie XV wieku arystokratów było mniej i byli biedniejsi. Prawie 8-krotny wzrost milionerów w USA na liczbę mieszkańców, w relacji do wartości pieniądza z 1900 roku wystąpił w latach 1825 — 1900, a 10-krotny wzrost dekamilionerów — w latach 1992 — 2007 (w relacji do wartości pieniądza z 1995 roku) — do 0,4 % populacji[133].

Według prof. Carlo C. Cippolli, potężna śmiertelna zaraza, wybuchła we Florencji powstrzymała spiralę deflacji, po ekspansji kredytowej, czyniącej z tego obszaru — w XIV wieku śródziemnomorskie centrum finansowe i handlowe, na skutek wywołanego tą ekspansją boomu gospodarczego. Podczas mającej po fazie boomu depresji, którą zapoczątkowało bankructwo Anglii, wycofanie funduszy Neapolu, krach florenckich bonów skarbowych, powszechne bankructwa banków i silny spadek dostępności kredytu doszło do zniszczenia wielkiego bogactwa, a ceny nieruchomości spadły o połowę, po uprzednim ogromnym wzroście[134].

Prof. Peter Turchin twierdzi, że nierówności społeczne prowadzą do destabilizacji społecznej, co powoduje strach przed rewolucją, przywracający równość w sposobie rządzenia, tak jak to miało miejsce pod koniec rzymskich wojen domowych, w I w p. n. e., po angielskich Wojnach Róż w latach 1455 — 1485, Frondzie w latach 1648 — 1653, we Francji pod koniec XVI wieku oraz w USA w latach 20-ych XX wieku. Podjęte wówczas działania okazały się skuteczną przeciwwagą przeciwko pokusom bolszewizmu. W latach 1920 — 1921, w Stanach Zjednoczonych doszło do Wojny Kopalnianej, w Zachodniej Virginii (West Virginia Mine War), która przekształciła się w powstanie, stłumione za pomocą wojska, a w którym zbrojnie walczyło 10 — 15 tysięcy górników, w efekcie czego w latach 1921 i 1924 ustawowo zablokowano imigrację. Działania łagodzące były prowadzone również podczas Wielkiej Depresji, w tym kraju — w latach trzydziestych XX wieku, gdy zalegalizowano prowadzenie zbiorowych negocjacji za pośrednictwem związków zawodowych, wprowadzono płacę minimalną i ustanowiono ubezpieczenie społeczne — z preferowaniem części białych obywateli tego kraju. Afroamerykanie, Żydzi, katolicy i obcokrajowcy zostali wykluczeni lub silnie dyskryminowani. W latach 1973 — 1982 wysoka inflacja pochłonęła odziedziczone bogactwo, a majątek w 1982 r. był mniejszy o jedną trzecią, w dolarach skorygowanych o inflację, niż w 1962 r. oraz 6-krotnie mniejszy, niż w 1912 roku[135].

Prof. Arvydas Jadevicius, prof. Brian Sloan i Andrew Brown, z Edinburgh Napier University do ważniejszych cykli zaliczyli: 3 — 4 letni cykl Kitchina, dotyczący zmian w inwestowaniu w zapasy, 7 — 10 letni cykl Juglara, związany z inwestycjami w urządzenia, około 20 letni, zazwyczaj obserwowany w budownictwie i inwestycjach transportowych oraz 50-letnie fale Kondratiewa, dotyczące ważniejszych zmian technologicznych, a do uzupełniających: cykl Modelskiego, długą falę cykliczną, analizowaną przez Jaya W. Forestera, fale Elliotta, dwa polityczne cykle gospodarcze: oportunistyczny, sugerowany przez Williama D. Nordhausa i partyzancki, zaproponowany przez Douglasa A. Hibbsa, juniora, cykl alokacji aktywów Bronsona oraz 18-letni cykl ekonomiczny Harrissona[136].

[1] E. Agiure, The Pharmacist That Predicted Historical Events with Math. And what he predicted about the 21st century as well. 04.06.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://eduardoaguirremercado.medium.com/the-pharmacist-that-predicted-historical-events-with-math-8ab0af5d4d38 [dostęp: 28.01.2022].

[2] The Mathematics of History, 2023 [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.matematicadelahistoria.cat/llengua/the-mathematics-of-history [dostęp: 28.01.2023]. Zob. także. „Alexandre Deulofeu Web”, The outstanding challenges of Alexandre Deulofeu and their solutions, according to Agustí Chalaux, 2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.deulofeu.org/en/els-reptes-pendents-alexandre-deulofeu-i-les-seves-solucions-segons-agusti-chalaux/ [dostęp: 23.01.2022].

[3] E. Agiure, Op. cit.

[4] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Wheeler [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/weather/wheeler/ [dostęp: 11.08.2022].

[5] P. Temple, Climate Cycles Influence Events. The Big Book [Online]. Dostępne w Internecie: https://worldcyclesinstitute.com/climate-cycles-influence-events/ [dostęp: 11.08.2022].

[6] Climate Change Institute University of Maine Orono, Greenland Ice Sheet Project 2 [Online]. Dostępne w Internecie: https://climatechange.umaine.edu/gisp2/ [dostęp: 11.08.2022].

[7] B. Banner. K. Munichiello, What is the Purchasing Managers” Index? „Investopedia”. 27.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/p/pmi.asp [dostęp: 18.08.2022].

[8] W. Mizerski, Op. cit., s. 130.

[9] P. Temple, Climate …

[10] W. Mizerski, Op. cit., s. 134.

[11] T. Formicki, Op. cit., s. 107, 121 — 125. Konkluzja autora.

[12] Famous People Of The 16th Century [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.thefamouspeople.com/16th-century.php [dostęp: 11.08.2022].

[13] K. Kozakowski, Hernán Cortés: od skromnego urzędnika do zdobywcy Meksyku [Online]. Dostępne w Internecie: https://histmag.org/Hernan-Cortes-od-skromnego-urzednika-do-zdobywcy-Meksyku-19674 [dostęp: 11.08.2022].

[14] „Encyklopedia PWN”, Rej Mikołaj [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rej-Mikolaj;3966853.html [dostęp: 11.08.2022].

[15] „Encyklopedia PWN”, Modrzewski Andrzej [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Modrzewski-Andrzej;3942587.html [dostęp: 11.08.2022].

[16] luteranie.pl, 95 tez [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.luteranie.pl/pl/?D=239 [dostęp: 11.08.2022].

[17] „Encyklopedia PWN”, Kalwinizm [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3919406 [dostęp: 11.08.2022].

[18] W. Mizerski, Op. cit, s. 70.

[19] Ibidem, s. 134.

[20] „Encyklopedia PWN”, De revolutionibus orbium coelestium [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3891123 [dostęp: 11.08.2022].

[21] „Encyklopedia PWN”, Arystarch z Samos [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3871503 [dostęp: 11.08.2022].

[22] K. Bokwa, Podstawy regulacji odsetek i lichwy w prawie Europy Środkowej do XIX w. „Internetowy Przegląd Prawniczy” TBSP UJ 2017 nr 8, s. 154 — 155 [Online]. Dostępne w Internecie: https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/45140/bokwa_podstawy_regulacji_odsetek_i_lichwy_w_prawie_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp: 11.08.2022].

[23] „zadłużenia.com”, Lichwa w Biblii [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.zadluzenia.com/lichwa-w-biblii/ [dostęp: 11.08.2022] za Wj. 22:24; Kpł 25:35—37; Pwt 23:20—21; Łk 6:34—35.

[24] J. H. Munro, Usury, Calvinism, and Credit in Protestant England: from the Sixteenth Century to the Industrial Revolution. University of Toronto Department of Economics 2011 Working Paper 439, s. 1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiTzKDg_YjzAhUniYsKHbK7DsEQFnoECA4QAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.economics.utoronto.ca%2Fpublic%2FworkingPapers%2Ftecipa-439.pdf&usg=AOvVaw2mtVkPnwmlT880GGrxOlOa [dostęp: 11.08.2022].

[25] L. Chmielewska, Myśl ekonomiczna kalwinizmu. „Annales. Etyka w życiu gospodarczym / Annales. Ethics in Economic Life” 2016 Vol. 19, No. 3, s. 37 — 45 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiB567e9bD1AhVhpYsKHXHkB0wQFnoECBkQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.hdl_11089_19856%2Fc%2F2016_3_chmielewska_35_46.pdf&usg=AOvVaw1bOWNt351T55v53H-2KJ3e [dostęp: 11.08.2022].

[26] N. Jones, Usury. „EH.net” [Online]. Dostępne w Internecie: https://eh.net/encyclopedia/usury/ [dostęp: 11.08.2022].

[27] J. H. de Soto, Op. cit., s. 361 za Carlo C. Cippolla, Money in the Sixtenth-Century Florence. University of California Press. Berkeley 1989, s. 111.

[28] Ibidem, s. 60 za Carlo C. Cippolla, Money in the Sixtenth-Century Florence. University of California Press. Berkeley 1989, zwł. s. 101.

[29] M. Plebijanek, Kreacja pieniądza przez banki komercyjne. „Social Estate”. 04.06.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://social.estate/kreacja-pieniadza-przez-banki-komercyjne/ [dostęp: 11.08.2022].

[30] Narodowy Bank Polski, Skąd banki mają pieniądze? [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbportal.pl/wiedza/prezentacje/skad-banki-biora-pieniadze [dostęp: 11.08.2022].

[31] „Encyklopedia zarządzania”, Kreowanie pieniądza [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Kreowanie_pieni%C4%85dza [dostęp: 11.08.2022].

[32] „Encyklopedia zarządzania”, Agregat M1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Agregat_M1 [dostęp: 11.08.2022] za Begg D., Fischer S., Dornbusch R. (2003), Ekonomia. Makroekonomia, s. 115—116.

[33] „Encyklopedia zarządzania”, Agregat M2 [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Agregat_M2 [dostęp: 11.08.2022].

[34] J. Attali, Żydzi, świat, pieniądze, przeł. K. i K. Pruscy. Warszawa 2003, s. 134 — 135.

[35] Ibidem, s. 151 — 152.

[36] Ibidem, s. 151.

[37] S. Homer. R. Sylla, A History of Interest Rates. Hoboken 2005, s. 136 — 139.

[38] Ibidem, s. 618 — 621.

[39] N. Jones, Usury [Online]. Dostępne w Internecie: https://eh.net/encyclopedia/usury/ [dostęp: 11.08.2022].

[40] B. M. Smith, A History of Global Stock Market From Ancient Rome to Silicon Valley. Chicago 2003, s. 9.

[41] S. Homer. R. Sylla, Op. cit, s. 61, 63.

[42] H. Song, Wojna o pieniądz 4. Cisza przed burzą. Przeł. T. Sierakowski. Wrocław 2018, s. 305.

[43] B. M. Smith, A History of Global Stock Market From Ancient Rome to Silicon Valley. Chicago 2003, s. 10 — 11.

[44] C. Sandvick. J. Krebsbach. E. Lambrecht, What Role Did Inflation Play in the Collapse of the Roman Empire. "DailyHistory.org" [Online]. Dostępne w Internecie: https://dailyhistory.org/What_Role_Did_Inflation_Play_in_the_Collapse_of_the_Roman_Empire?utm_source=bankier.pl&utm_medium=content&utm_campaign=article [dostęp: 11.08.2022].

[45] J. J. Kilborn, The 5000-Year Circle of Debt Clemency: From Sumer and Babylon to America and Europe, s. 1 — 5 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.iiiglobal.org/sites/default/files/19036430v1%20-%20The%205000-Year%20Circle%20of%20Debt%20Clemency-%20From%20Sumer%20and%20Babylon%20to%20America%20and%20Europe%20%28Jason%20Kilborn%29.PDF [dostęp: 11.08.2022].

[46] A. Gałganek, Zmiana w globalnym systemie międzynarodowym. Supercykle i wojna hegomoniczna. Poznań, s. 33 — 37. Pobrano z: file:///C:/Users/Dell/OneDrive/Pulpit/Materia%C5%82y%20do%20ksi%C4%85%C5%BCki/Zmiana-w-globalnym-systemie-miedzynarodowym-Supercykle-i-wojna-hegemoniczna. pdf [dostęp: 18.08.2022]..

[47] J. B. Glubb, Cykl życia imperium. W poszukiwaniu środków zaradczych, przeł. P. Słowiński, J. Kubań, N. Popielewicz. Warszawa 2017, s. 78 — 79, 25 [Online]. Dostępne w Internecie: https://docplayer.pl/58448158-Cykl-zycia-imperium-w-poszukiwaniu-srodkow-zaradczych.html [dostęp: 11.08.2022].

[48] W. Białek, Inwestowanie w cyklach gospodarczych. TMS from Oanda. Publikacja internetowa, dostępna za pośrednictwem TMS.

[49] A. Gałganek, Op. cit, s. 38 — 41 za Ch. F. Doran. W. Parsons, War of Cycle of Relative Power „The American Political Science Review 1980 vol. 74 nr 4, s. 955 — 957.

[50] "Bankier.pl”, Liczba ludności na świecie osiągnie w tym roku 8 miliardów. Chiny oddadzą palmę pierwszeństwa [Raport ONZ] [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Liczba-ludnosci-na-swiecie-osiagnie-w-tym-roku-8-miliardow-Chiny-oddadza-palme-pierwszenstwa-Raport-ONZ-8373185.html?fbclid=IwAR13ZhpJ9lbOtsZgid226hPhEl2GSsutG5hUaBNQ4mF1T6Flxprys6aiw0o [dostęp: 11.08.2022].

[51] E. Kempisty-Jeznach, Testosteron. Klucz do męskości. Warszawa 2018, s 29 — 30, 33, 37 — 39, 166 — 167.

[52] „Redakcja Medonet”, Testosteron działa przeciwdepresyjnie. „Medonet”. 05.10.2015 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.medonet.pl/zdrowie/wiadomosci,testosteron-dziala-przeciwdepresyjnie,artykul,1658796.htmle [dostęp: 11.08.2022].

[53] E. Kempisty-Jeznach, Op. cit, s. 33.

[54] Ibidem, s. 180 — 181.

[55] „Trading for a living”, The Hemline Index. Istnieje korelacja pomiędzy długością damskich spódnic a wynikami amerykańskiego rynku akcji. Naprawdę! [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.tradingforaliving.pl/korelacja-dlugosc-spodnicy-losowosc/?fbclid=IwAR1f0z3N_obLHDRE-wOMCBbBw_uMmG0bnsv9SbqI-96_Lirci4RDKxqEaWQ [dostęp: 11.08.2022]. Zob. także A. Paluch, Długość sukienki miarą kryzysu — czym jest Hemline Index. „DNA rynków” [Online]. Dostępne w Internecie: https://dnarynkow.pl/dlugosc-sukienki-miara-kryzysu-hemline-index/?fbclid=IwAR0-tWVdndp-BZwzC83P4Q1lX2HaCXq_ZP0LrsDFJ6lFZsKIsamO1FnDKKk [dostęp: 11.08.2022].

[56] P. Smith, Do Sales of Men’s Underwear Really Predict The State of The Economy? „International Journal of Technology” 2012 vol. 3 no 1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://ijtech.eng.ui.ac.id/old/index.php/journal/article/view/83?fbclid=IwAR2BVkhimwrFHikMhDj-a1hemiHPmYaL_SLxJrOUyUz1mMwZIhSMwn-eE08 [dostęp: 11.08.2022].

[57] M. Wojewódka, Dziecko rodzic i rozwód oraz alienacja rodzicielska. Kraków 2015, s. 63. [Online]. Dostępne w Internecie: https://docplayer.pl/11776088-Maciej-wojewodka-dziecko-rodzic-i-rozwod-oraz-alienacja-rodzicielska-problemy-pomysly-porady-maciej-wojewodka-krakow-2015-telefon-kom.html [dostęp: 11.08.2022].

[58] CIA, The World Fact Book: Total fertility rate [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison [dostęp: 11.08.2022].

[59] M. Wojewódka, Dziecko …, s. 63 — 64. Zob. także M. Wojewódka, Prawo rodzinne, przyszłość Europy. „Goldenline”. 02.12.2014 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.goldenline.pl/grupy/Zainteresowania/alienacja-rodzicielska/prawo-rodzinne-przyszlosc-europy,989186/ [dostęp: 09.09.2022].

[60] K. Krzysztofek, Dopuszczalność stosowania prawa szariatu w zakresie spraw rozwodowych i spadkowych w prawodawstwie Unii Europejskiej. „Studia z prawa wyznaniowego” 2016, t. 19 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjvpL3qoKD5AhUC_CoKHZPJDAkQFnoECAYQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-b5980706-b194-4a89-afaa-9f319cd04158%2Fc%2FKatarzyna_Krzysztofek_2C_Studia_z_Prawa_Wyznaniowego_2C_t.19.2016.pdf&usg=AOvVaw1ErCxCHFdgVzjvvHY35LWB [dostęp: 11.08.2022].

[61] Komisja Europejska, W centrum uwagi: Działania na rzecz praw kobiet. luty 2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://op.europa.eu/webpub/com/factsheets/women/pl/ [dostęp: 11.08.2022].

[62] T. Samek, Analiza transakcyjna. Kraków 1993, s. 9 — 19.

[63] M. Wojewódka, Dziecko …, s. 61 — 65.

[64] T. Samek, Op. cit., s. 16 — 18.

[65] P. G. Zimbardo. F. L. Ruch, Psychologia i życie. Warszawa 1997, s. 397 — 398.

[66] R. H. Popkin. A. Stroll, Filozofia. Poznań 1994, s. 97.

[67] L. Sykulski, Koncepcja Radykalnego Podmiotu i „czwarta teoria polityczna” Aleksandra Dugina, „Przegląd Geopolityczny” 2014, t. 8, s. 232 — 233. [Online]. Dostępne w Internecie: http://przeglad.org/wp-content/uploads/2014/08/Sykulski_Leszek_PG_tom_8.pdf [dostęp: 11.08.2022].

[68] J. Piekutowski, Seksualna recesja. „Nowa Konfederacja”. 01.08.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://nowakonfederacja.pl/seksualna-recesja/ [dostęp: 11.08.2022].

[69] „Forex Club”, Koniunktura kołem się toczy — kila słów o cykliczności gospodarki [Online]. Dostępne w Internecie: https://forexclub.pl/koniunktura-kolem-sie-toczy-kilka-slow-o-cyklicznosci-gospodarki/ [dostęp: 11.08.2022].

[70] „Bankier.pl”, Białek: Suma wszystkich cykli przyniesie nam hossę. 17.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Bialek-Suma-wszystkich-cykli-przyniesie-nam-hosse-8354298.html?fbclid=IwAR2_GZuHr6O4PTatodDLZknehEIkexc6e_4-6tOWjiNTeHRLdLwAiBehS_E [dostęp: 11.08.2022].

[71] W. Białek, Inwestowanie w cyklach gospodarczych. TMS from Oanda. Publikacja internetowa, dostępna za pośrednictwem TMS.

[72] A. Gałganek, Op. cit, s. 51 — 52.

[73] M. Ambrożek, Zmiana pozycji geopolitycznej Chin z perspektywy teorii cykli hegemonicznych oraz teorii tranzycji potęgi. „Przegląd Geopolityczny” 2018 nr 26, s. 95—114 [Online]. Dostępne w Internecie: http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-7056d6ad-c07f-4a26-a207-82614334e688 [dostęp: 11.08.2022].

[74] T. Banyś, Schyłek potęgi NATO. Najpotężniejszy Pakt XX wieku… 70 lat później. Instytut Cybernetycznych Analiz Strategicznych [Online]. Dostępne w Internecie: https://instytuticas.wordpress.com/2017/09/14/schylek-potegi-nato/ [dostęp: 11.08.2022].

[75] L. Sykulski, Pułapka Kindlebergera a bezpieczeństwo Polski. „YouTube” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=DWey2-MarCc [dostęp: 11.08.2022]. Zob. także M. Ambrożek, Zmiana …, s. 103.

[76] „Encyklopedia PWN”, Marshalla plan [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Marshalla-plan;3938082.html [dostęp: 11.08.2022].

[77] J. Palowski, Rewizja Pacific Pivot? Kryzys ukraiński nie zatrzyma amerykańskiego zwrotu w kierunku Azji. „Defence24”. 25.04.2014 [Online]. Dostępne w Internecie: https://defence24.pl/geopolityka/rewizja-pacific-pivot-kryzys-ukrainski-nie-zatrzyma-amerykanskiego-zwrotu-w-kierunku-azji [dostęp: 11.08.2022]. Zob. także H. Clinton, America’s Pacific Century. „FP” [Online]. Dostępne w Internecie: https://foreignpolicy.com/2011/10/11/americas-pacific-century/ [dostęp: 11.08.2022].

[78] R. Dalio, The Changing World Order. Chapter 1: The Big Cycles in a Tiny Nutshell. 02.04.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.linkedin.com/pulse/chapter-1-big-picture-tiny-nutshell-ray-dalio/ [dostęp: 11.08.2022].

[79] Ibidem.

[80] Ibidem.

[81] Ibidem.

[82] Ibidem.

[83] Ibidem.

[84] Federal Reserve History, Employment Act of 1946 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.federalreservehistory.org/essays/employment-act-of-1946 [dostęp: 17.08.2022].

[85] S. Arslanalp. C. Simpson-Bell, US Dollar Share of Global Foreign Exchange Reserves Drops to 25-Year Low. „IMFblog”. 05.05.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://blogs.imf.org/2021/05/05/us-dollar-share-of-global-foreign-exchange-reserves-drops-to-25-year-low/ [dostęp: 17.08.2022].

[86] R. Dalio, The Changing …

[87] W. Mizerski, Op. cit., s. 277.

[88] P. Stoynov, The Chinese dynastic cycle — historical and quantitative overview. JFAMM-6-2018, s. 1 — 5 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiCgdWAndP2AhW8AxAIHevtA4sQFnoECAQQAw&url=http%3A%2F%2Fwww.psp-ltd.com%2FJFAMM_47_6_2018.pdf&usg=AOvVaw0hvb9wGlgyFjDrsqKgsdEI [dostęp: 17.08.2022].

[89] Por. P. Klityńska, Myśl Konfucjusza, s. 79 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjRt92ok9r2AhU-AxAIHdYJBeIQFnoECDMQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.repozytorium.uni.wroc.pl%2FContent%2F78929%2FPDF%2F06_Klitynska_P_Mysl_Konfucjusza.pdf&usg=AOvVaw0uhhElw9O0yk1PrYSW8V3m [dostęp: 17.08.2022].

[90] D. Miłoszewska, Zderzenie cywilizacji — mit czy rzeczywistość [Online]. Dostępne w Internecie: https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/962/1/Zderzenie%20cywilizacji.pdf [dostęp: 30.11.2022].

[91] G. Allison, Skazani na wojnę. Czy Ameryka i Chiny unikną pułapki Tukidydesa? Przeł. R. Mościcka. M. Wacław. M. Żbikowska. Bielsko Biała 2018, s. 15 — 16.

[92] Ibidem, s. 51 — 54.

[93] Ibidem, s. 69.

[94] K. Szczudlik, Spotkanie Xi-Putin: otwarte wsparcie Chin dla celów polityki Rosji. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych. 07.02.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://pism.pl/publikacje/spotkanie-xi-putin-otwarte-wsparcie-chin-dla-celow-polityki-rosji [dostęp: 17.08.2022].

[95] M. Bogusz. J. Jakóbowski. W. Rodkiewicz, Koniec gry pozorów: demonstracyjna koordynacja między Pekinem i Moskwą. OSW. 23.04.2022.[Online]. Dostępne w Internecie: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2022-02-23/koniec-gry-pozorow-demonstracyjna-koordynacja-miedzy-pekinem-i [dostęp: 17.08.2022].

[96] A. Wolska, Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję potępiającą Rosję za napaść na Ukrainę. Tylko pięć krajów było przeciw. "Eyroactiv.pl”. 02.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.euractiv.pl/section/bezpieczenstwo-i-obrona/news/zgromadzenie-ogolne-onz-przyjelo-rezolucje-potepiajaca-rosje-z-napasc-na-ukraine-tylko-piec-krajow-bylo-przeciw-w-tym-sama-rosja/ [dostęp: 17.08.2022].

[97] World Economic Forum, Contact Us [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.weforum.org/contact-us/office-locations [dostęp: 17.08.2022].

[98] C. Silver, E. Rasure, Y. Perez, The Top 25 Economies in the World, „Investopedia”. 01.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/insights/worlds-top-economies/ [dostęp: 04.09.2022].

[99] Ł. Kiczma. M. Sułek, Potęga państw. Rankingi potęgometryczne. Warszawa 2020, s. 10, 13, 59 — 61.

[100] Ibidem, s. 73 — 75.

[101] Ibidem, s. 59 — 79.

[102] Ibidem, s. 22 — 23.

[103] Ibidem, s. 45.

[104] Ibidem, s. 56.

[105] Ibidem, s. 17.

[106] mar, Chiny prześcigną gospodarczo Stany Zjednoczone około 2035 r. Prognoza ekonomistów. PAP. 06.12.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1500301%2Cchiny-przescigna-gospodarczo-stany-zjednoczone-okolo-2035r-prognoza [dostęp: 06.12.2022].

[107] G. Allison. R. D. Blackwill. A. Wyne, Chiny, Stany Zjednoczone i świat w oczach wielkiego mistrza Lee Kuan Yew. przeł. H. Bińczak, Warszawa 2020, s. 39 — 44.

[108] Ibidem, s. 54 — 55.

[109] Ibidem, s. 60.

[110] K. Kaźmierczak. aljazeera.com/kresy.pl, Amerykanie rozpoczynają rozmowy o układzie handlowym z państwami azjatyckimi. „Kresy.pl”. 08.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kresy.pl/wydarzenia/gospodarka/amerykanie-rozpoczynaja-rozmowy-o-ukladzie-handlowym-z-panstwami-azjatycykimi/?swcfpc=1&fbclid=IwAR052JbRaOUHNbR-u1r23S3z1FuYmHRDdcUy-s6Y98fNZcbnAT81m7K4s1Q [dostęp: 11.09.2022].

[111] Zyga, aljazeera.com/kresy.pl, USA oficjalnie wycofują się z TPP. "Kresy.pl”. 23.07.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kresy.pl/wydarzenia/usa-oficjalnie-wycofuja-sie-z-tpp/ [dostęp: 11.09.2022].

[112] R. Dalio, The Changing …

[113] Ibidem.

[114] Ibidem.

[115] St. Louis FED, Federal Debt: Total Public Debt as Percent of Gross Domestic Product. „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/GFDEGDQ188S [dostęp: 17.08.2022].

[116] D. Ranasinghe, Global debt is fast approaching record $300 trillion — IIF. „Reuters”. 14.09.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.reuters.com/business/global-debt-is-fast-approaching-record-300-trillion-iif-2021-09-14/ [dostęp: 17.08.2022].

[117] St. Louis FED, Federal …

[118] BIS, Credit-to-GDP gaps [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bis.org/statistics/c_gaps.htm [dostęp: 17.08.2022].

[119] Eurostat, First quarter of 2022. Government debt down to 95.6% of GDP in euro area Down to 87.8% of GDP in EU [Online]. Dostępne w Internecie: https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/14644644/2-21072022-AP-EN.pdf/ce72169d-1c4a-076c-d9da-4e87577a18dd?t=1658388869931 [dostęp: 17.08.2022].

[120] „Trading Economics”, Euro Area Households Debt To GDP [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/euro-area/households-debt-to-gdp [dostęp: 17.08.2022].

[121] BIS, Op. cit.

[122] Narodowy Bank Polski, Bufor antycykliczny [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/nadzormakroostroznosciowy/bufor.aspx [dostęp: 17.08.2022].

[123] A. Przybylska-Mazur. A. Kościański, Antycykliczny bufor kapitałowy w kontekście bazylejskich regulacji bankowych, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2019. 289 Nr 389, s. 112 — 113 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjylPC-58D5AhXTBxAIHWAcCqYQFnoECCEQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.cejsh-491b2e76-ab42-4a2a-89e2-b9e534dbbbbc%2Fc%2F06.pdf&usg=AOvVaw26BYJu5bRKmxLyJRgGMJh2 [dostęp: 17.08.2022].

[124] Narodowy Bank Polski, Bufor … Obliczenia autora.

[125] Główny Urząd Statystyczny, Rachunki kwartalne produktu krajowego brutto w latach 2017—2021. 30.06.2022, s. 51 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/kwartalne-rachunki-narodowe/rachunki-kwartalne-produktu-krajowego-brutto-w-latach-2017-2021,6,16.html [dostęp: 17.08.2022].

[126] Komisja Nadzoru Finansowego, Dane miesięczne sektora bankowego — czerwiec 2022/prezentacja, s. 23. Dostępne w Internecie: https://www.knf.gov.pl/?articleId=56224&p_id=18 [dostęp: 17.08.2022].

[127] CEIC, Household Debt: % of GDP by Country Compariso [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.ceicdata.com/en/indicator/european-union/household-debt--of-nominal-gdp [dostęp: 17.08.2022].

[128] D. D’Souza. M. J. Boyle. Y. Perez, Modern Monetary Theory (MMT). „Investopedia”. 12.02.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/modern-monetary-theory-mmt-4588060 [dostęp: 17.08.2022].

[129] A. Piński, Poprzez celową inflację rządy pozbywają się długu. "obserwatorfinansowy.pl”. 05.11.2012 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/poprzez-celowa-inflacje-rzady-pozbywaja-sie-dlugu/ [dostęp: 17.08.2022].

[130] Biblia … Pwt, 15:6 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=225 [dostęp: 17.08.2022].

[131] R. Dalio, Principles …

[132] P. Turchin, Return of the oppressed. „Aeon” 07.03.2013 [Online]. Dostępne w Internecie: https://aeon.co/essays/history-tells-us-where-the-wealth-gap-leads [dostęp: 17.08.07.2022].

[133] Ibidem.

[134] J. H. de Soto, Pieniądz, kredyt bankowy i cykle koniunkturalne, przeł. G. Łuczkiewicz. Warszawa 2011, s. 360 za Carlo C. Cippolla, Money in the Fourtenth-Century Florence. University of California Press. Berkeley 1982 oraz Carlo C. Cippolla, Money in the Sixtenth-Century Florence. University of California Press. Berkeley 1989.

[135] P. Turchin. Op. cit.

[136] A. Jadevicius. B. Sloan. A. Brown, A Centuary of Research on Propery on Cycles — A Review of Research on Major and Auxuliary Business Cycles, s. 2, 4 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwid8czitYD4AhUXuosKHUGjC6IQFnoECDwQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.napier.ac.uk%2F~%2Fmedia%2Fworktribe%2Foutput-207303%2Fpaperiminsk2010pdf.pdf&usg=AOvVaw10cGTl3rqTEbh4Ao4FDc8_ [dostęp: 17.08.2022].

3. Cykle koniunkturalne, finansowe i dłuższe, reperkusje polityczne oraz polityka antycykliczna

3.1 Merytoryczne wprowadzenie

Zdaniem prof. Marka Lubińskiego nie istnieje powszechnie akceptowalna definicja cyklu koniunkturalnego[1].

Prof. Barbara Polszakiewicz wskazuje że: w opracowaniach o charakterze podręcznikowym cykle koniunkturalne definiowane są najczęściej jako wahania produkcji i zatrudnienia wokół długookresowych trendów. Twierdzi ona także, że najbardziej uzasadnioną z teoretycznego punktu widzenia ich podstawą materialną są cechujące się rytmicznością dysproporcje powstające w procesie inwestowania w trwałe urządzenia produkcyjne, co jest związane z długością życia tych urządzeń oraz ponadprzeciętnym dążeniem do ich odnowy, na skutek ożywienia występującego w poprzednim cyklu koniunkturalnym[2]. Wskazuje ona również, że za oscylacje cyklu koniunkturalnego uważa się trwające nie krócej niż rok i nie dłużej niż 12 lat[3].

Za prof. N. Gregorym Mankiwem i prof. Markiem P. Taylorem, prof. Barbara Polszakiewicz wskazuje, że: ekonomiczne fluktuacje nie są bynajmniej regularne i są one niemożliwe do przewidzenia ze znaczną dokładnością[4].

Zdaniem Encyklopedii zarządzania: Cykl koniunkturalny — to sytuacja występująca w gospodarce w dłuższym okresie, polegająca na wahaniach mierników ekonomicznych w oparciu o rosnącą krzywą trendu wzrostu gospodarczego. Miernikami tymi mogą być wielkości takie jak PKB, nakłady inwestycyjne czy dochody ludności ale też, wynikające bezpośrednio z koniunktury zatrudnienie, relacja eksport-import, czy nawet zyski przedsiębiorstw. Dobra koniunktura charakteryzuje się wzrostem dochodu narodowego, wysokim poziomem zatrudnienia, dobrą relacją handlową oraz równowagą makroekonomiczną. Zła koniunktura natomiast spadkiem lub stagnacją dochodu narodowego i poziomu zatrudnienia oraz obniżeniem wielkości handlu zagranicznego[5].

Encyklopedia zarządzania wskazuje również, że cykl koniunkturalny jest zjawiskiem stosunkowo nowym, a wcześniejsze zjawiska wykazywały symptomy wahań wskaźników ekonomicznych oraz że czterofazowy cykl koniunkturalny przekształcił się w dwufazowy, po II Wojnie Światowej[6].

Serwis informacyjny finanse21 zaznacza, że do najważniejszych mierników gospodarczych zmian cyklu zalicza się: inflację, stopę bezrobocia, poziom zamożności społeczeństwa, dynamikę PKB, indeksy giełdowe i nakłady inwestycyjne[7].

Zdaniem prof. Marii Drozdowicz-Bieć, wiele teorii cyklu koniunkturalnego wiąże ich powstawanie z nierównowagą pomiędzy wydajnością, kosztami i cenami[8].

Uważa ona, że zmniejszające się zyski firm, a za czym ich mniejsza skłonność do inwestycji i zaciągania kredytów oraz skłonność do redukcji kosztów często prowadzą do recesji oraz że koszty przedsiębiorstw powiązane są z wydajnością pracy. Na początku ożywienia wydajność pracy jest wysoka, a wraz z rozwojem cyklu nasilają się żądania płacowe, co prowadzi do jej obniżenia oraz do wzrostu cen, a następnie do obniżenia popytu[9].

[1] M. Lubiński, Analiza koniunktury i badanie rynków rynków. Warszawa 2002, s. 240.

[2] B. Polszakiewicz, Rytmiczność jako zasadnicza cecha cyklu koniunkturalnego. „Polskie Towarzystwo Ekonomiczne. Zeszyty naukowe”. Kraków 2008 nr 6, s. 166 — 168 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjA7qzU0tn1AhWhlosKHWGYD2IQFnoECA8QAQ&url=http%3A%2F%2Fwww.krakow.pte.pl%2Fpliki%2Fzn-pte-nr-6%2F10polszakiewicz.pdf&usg=AOvVaw3hdafl13OPzEjgPwS4VOEt [dostęp: 17.08.2022].

[3] Ibidem, s. 170.

[4] B. Polszakiewicz, Op. cit., s. 166 za N. G. Mankiw, M. P. Taylor, Economics, Australia–Canada–Mexico–Singapore–Spain–United Kingdom–United States 2006, s. 682.

[5] „Encyklopedia zarządzania”, Cykl koniunkturalny [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Cykl_koniunkturalny [dostęp: 17.08.2022].

[6] „Encyklopedia zarządzania”, Cykl koniunkturalny …

[7] „finanse21”, Czym jest cykl koniunkturalny? Definicja, fazy, wykres [Online]. Dostępne w Internecie: https://finanse21.pl/czym-jest-cykl-koniunkturalny-definicja-fazy-wykres.html [dostęp: 17.08.2022].

[8] M. Drozdowicz -Bieć, Cykle i wskaźniki koniunktury. Warszawa 2012, s. 153.

[9] Ibidem, s. 154.

[10] R. Dalio, How The Economic Machine Works by Ray Dalio [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=PHe0bXAIuk0 [dostęp: 01.09.2022]. Zob. także „Bodytech blog”, Jak działa gospodarka. 26.07.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://bodytechemsfit.com/pl/jak-dzia%c5%82a-gospodarka/ [dostęp: 01.09.2022].

[11] R. Dalio, How …

[12] W. Kalita. M. Kurek. L. Piczak. B. Sowa, Ekonomia. Wybrane zagadnienia mikro i makroekonomii. Rozdział XII. Wzrost gospodarczy. Wahania cykliczne. Rzeszów — Przemyśl 2014, s. 8 — 9 [Online]. Dostępne w Internecie: http://ftp.wspia.eu/wu/edukator/19_20_zima/razem/3S/1/Mechanizmy%20gospodarki%20rynkowej/temat32/IX.%20TEMAT%2032%20-%20PODR%C4%98CZNIK%20-%20M.%20KUREK%20ST.%20STACJONARNE%20TEMATY%2032%20.pdf [dostęp: 17.08.2022].

[13] „Encyklopedia zarządzania”, Popyt zagregowany [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Popyt_zagregowany [dostęp: 17.08.2021].

[14] A. Piński, Poprzez celową inflację rządy pozbywają się długu. „obserwatorfinansowy.pl”. 05.11. 2012. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/poprzez-celowa-inflacje-rzady-pozbywaja-sie-dlugu/ [dostęp: 17.08.2022].

[15] G. Selgin, A Plea for (Mild) Deflation. CATO Institute. Maj/czerwiec 1999 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.cato.org/policy-report/may/june-1999/plea-mild-deflation# [dostęp: 17.08.2022].

[16] A. Piński, Op. cit.

[17] A. Piński, Op. cit. za P. Krugman, Why is deflation bad. The New York Times. 02.08.2022.

[18] J. Siekierski, Nobliści w dziedzinie ekonomii o cyklach i kryzysach gospodarczych. „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie” 2012 t. 20 nr 1, s. 150 — 151 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwj8yYSh0NTpAhVhpYsKHSLCBFs4ChAWMAN6BAgCEAE&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-30e9af70-20cf-407e-b52b-349306fc9e86%2Fc%2FNoblisci_w_dziedzinie_ekonomii.pdf&usg=AOvVaw35BSL8Kskqx8jdckWv25xA [dostęp: 17.08.2022].

[19] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Schumpeter [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/economy/schumpeter/ [dostęp: 17.08.2022].

[20] D. Kużbiel, Analiza krytyczna wybranych teorii cyklu koniunkturalnego, s. 13 [Online]. Dostępne w Internecie: https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/7118/1/D_Kuzbiel_Analiza_wybranych_teorii_cyklu_koniunkturalnego.pdf [dostęp: 17.08.2022].

[21] M. T. Kahler, Kahler: Czy innowacje wywołują cykle koniunkturalne? przeł. Ł. Buczek. Instytut Misesa. 27.01.2010 [Online]. Dostępne w Internecie: https://mises.pl/blog/2010/01/27/m-t-kahler-czy-innowacje-wywoluja-cykle-koniunkturalne/ [dostęp: 17.08.2022].

[22] „Encyklopedia zarządzania”, Pieniądz fiducjarny [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Pieni%C4%85dz_fiducjarny [dostęp: 17.08.2022].

[23] B. Polszakiewicz, Op. cit, s. 170 za A. H. Hansen, Fiscal Policy and Business Cycles. New York 1941, s. 18 i nast.

[24] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 78.

[25] „Ecyklopedia zarządzania”, Cykl Kondratiewa [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Cykl_Kondratiewa [dostęp: 17.08.2022].

[26] M. Stopka, Krach i Wojna: pięćdziesięcioletni Cykl Kondratiewa a granice kreowania długów. 29.03.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.michalstopka.pl/krach-i-wojna-piecdziesiecioletni-cykl-kondratiewa-a-granice-kreowania-dlugow/ [dostęp: 17.08.2022].

[27] H. Pałaszewski, Cykl koniunkturalny we współczesnym świecie. „Gospodarowanie zasobami organizacji w warunkach zagrożeń otoczenia”. „Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae” 2009 Rok 13 Nr 1, s. 163 [Online]. Dostępne w Internecie: https://miscellanea.ujk.edu.pl/data/Oferta/Pliki/81_Art_Pa_aszewski.pdf [dostęp: 17.08.2022].

[28] A. V. Korotayev. S. V. Tsirel, A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. „Structure and Dynamics” 2010” [Online]. Dostępne w Internecie: https://escholarship.org/uc/item/9jv108xp#page-1 [dostęp: 17.08.2022]. Zobacz także M. Pielach, Idzie kolejna gospodarcza zima. „Obserwatorfinansowy.pl” 02.04.2015 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/idzie-kolejna-gospodarcza-zima/ [dostęp: 17.08.2022].

[29] Ch. Grafton, Mastering Hurst Cycle Analysis. A Modern Treatment of Hurst Original System of Market Analysis. Hampshire 2011, s. 29.

[30] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 44.

[31] M. Stopka, Op. cit.

[32] D. Kużbiel, Op. cit., s. 18.

[33] J. Siekierski, Op cit., s. 153 — 154.

[34] B. J. L. Berry. D. J. Dean, Long Wave Rhythms: A Pictorial Guide to 220 Years of U.S. History, with Forecasts. „Social Studies”, s. 109 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.sociostudies.org/almanac/articles/long_wave_rhythms_a_pictorial_guide_to_220_years_of_us_history_with_forecasts/ [dostęp: 17.08.2022]. Przed 2022 rokiem.

[35] Główny Urząd Statystyczny, Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1950 roku [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/roczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych/ [dostęp: 09.11.2022].

[36] „Słownik Języka Polskiego PWN”, reflacja [Online]. Dostępne w Internecie: https://sjp.pwn.pl/slowniki/reflacja.html [dostęp: 17.08.2022].

[37] W. Kenton. R. C. Celly, Disinflation. „Investopedia”. 24.03.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/d/disinflation.asp [dostęp: 17.08.2022].

[38] „Encyklopedia zarządzania”, Cykl Kondratiewa. Pobrano z: https://mfiles.pl/pl/index.php/Cykl_Kondratiewa [dostęp: 17.08.2022].

[39] W. R. Thompson, K-Waves, Technological Clustering, and Some of Its Implications [w:] L. E. Grinin, T. C. Devezas, A. V. Korotayev „Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff”. „Long cycles and political aspets”, Volgograd 2014, s. 177, 167 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.researchgate.net/publication/294086817_Kondratieff_Waves_Juglar_-_Kuznets_-_Kondratieff [dostęp: 17.08.2022].

[40] Stockbroker. Okiem maklera, Cykl gospodarczy w inwestowaniu. Wojciech Białek (CDM Pekao). 13.11.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stockbroker.pl/cykl-gospodarczy-wojciech-bialek/ [dostęp: 17.08.2022].

[41] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Kondratieff [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/economy/kondratieff/ [dostęp: 17.08.2022].

[42] K. Piech, Rodzaje cykli gospodarczych, s. 265 [Online]. Dostępne w Internecie: http://instytut.info/wp-content/uploads/2016/08/r19-2.pdf [dostęp: 17.08.2022] za M. Pring, Podstawy analizy technicznej. Warszawa 1998, s. 212.

[43] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 27 — 28, 40, 25.

[44] Ibidem, s. 43 — 44, 48.

[45] Ibidem, s. 62 — 64.

[46] Ibidem, s. 45.

[47] Ibidem, s. 65.

[48] Ibidem, s. 65.

[49] Ibidem, s. 48.

[50] Ibidem, s. 56.

[51] Ibidem, s. 48.

[52] W. Mizerski, Op. cit., s. 205 — 207.

[53] Instytut Pamięci Narodowej, Historia z IPN. 41 rocznica zamachu na Jana Pawła II [Online]. Dostępne w Internecie: https://ipn.gov.pl/pl/historia-z-ipn/98910,41-rocznica-zamachu-na-Jana-Pawla-II.html [dostęp: 25.11.2022].

[54] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 894 — 904.

[55] W. Mizerski, Op. cit., s. 251.

[56] "dzieje.pl. Portal historyczny”, Kalendarz dat: 2001 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzieje.pl/kalendarz-dat/2001 [dostęp: 17.08..2022].

[57] Ch. Potters. A. Courage, A Review of Past Recessions. „Investopedia”. 16.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/articles/economics/08/past-recessions.asp [dostęp: 17.08.2022].

[58] L. Piekarska, Globalny kryzys finansowy 2008 r, s. 3 [Online]. Dostępne w Internecie: https://ssl-kolegia.sgh.waw.pl/pl/KES/struktura/kue/publikacje/Documents/Piekarska%20-%20GLOBALNY%20KRYZYS%20FINANSOWY%20Z%202008%20R.pdf [dostęp: 17.08..2022].

[59] M. Potocki, Op. cit.

[60] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 48.

[61] W. Mizerski, Op. cit., s. 290.

[62] Ibidem, s. 239.

[63] Ibidem, s. 196.

[64] "dzieje.pl Portal historyczny”, Słowacja — trzeci agresor we wrześniu 1939 r. 01.09.2014 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzieje.pl/aktualnosci/slowacja-trzeci-agresor-we-wrzesniu-1939-r [dostęp: 17.08.2022].

[65] R. Cameron, Historia gospodarcza świata. Od paleolitu do czasów współczesnych, przeł. H. Lisicka-Michalska. M. Kluźniak. Warszawa 1997, s. 386.

[66] N. Ferguson, Potęga pieniądza. Finansowa historia świata. przeł. T. Kunz. Kraków 2010, s, 162 — 164.

[67] G. E. Griffin, Finansowy potwór z Jekyll Island. Prawdziwa historia Rezerwy Federalnej. przeł. M. Kotowski. Wrocław 2012, s. 434 — 435.

[68] G. E. Griffin, Op. cit., s. 430 — 431.

[69] G. E. Griffin, Op. cit., s. 430 — 431 za M. N. Rothbard, America’s Great Depression. Kansas City 1963, s. 125.

[70] C. P. Kindleberger, Op. cit., s. 111.

[71] Ibidem, s. 112 — 113.

[72] Ibidem, s. 113 — 114.

[73] H. Song, Wojna o pieniądz. Prawdziwe źródła kryzysów. przeł. T. Sierakowski. Kobierzyce 2010, s. 113, 110.

[74] J. H. de Soto, Op. cit., s. 365 — 367 wraz z przypisem ze s. 367.

[75] J. H. de Soto, Op. cit., s. 366 za B. M. Anderson, Economics and the Public Welfare, s. 145 — 157.

[76] M. Adamczyk, Współczesny kryzys finansowy — przyczyny o konsekwencje dla gospodarki światowej. „Wyzwania gospodarki globalnej. Prace i Materiały Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdańskiego” 2012, nr 31, s. 18 — 19. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjbwo_BnbL5AhVvxosKHRVgCHEQFnoECAMQAQ&url=https%3A%2F%2Fekonom.ug.edu.pl%2Fweb%2Fdownload.php%3FOpenFile%3D930&usg=AOvVaw0hG7Nn_L8V1wGU99RDhOZD [dostęp: 17.08.2022].

[77] C. P. Kindleberger, Op. cit., s. 404.

[78] Ibidem, s. 237.

[79] N. Crafts. P. Fearon, Lessons from the 1930s Great Depression. „Oxford Review of Economic Policy”, v. 26, Issue 3, Autumn 2010, s. 285–317 [Online]. Dostępne w Internecie: https://academic.oup.com/oxrep/article/26/3/285/374047 [dostęp: 17.08.2022].

[80] „AP News”, A History of The Dow Jones Industrial Average. 11.11.1991 [Online]. Dostępne w Internecie: https://apnews.com/50399f1ad8429b5259a2890d963a25fb [dostęp: 17.08.2022]. Zob także N. Ferguson, Potęga pieniądza. Finansowa historia świata. przeł. T. Kunz. Kraków 2010, s, 158.

[81] K. Kaliński, Historia gospodarcza XX i XXI w. Warszawa 2008, s. 169 — 175 [Online]. Dostępne w internecie: http://otworzksiazke.pl/images/ksiazki/historia_gospodarcza_xix_i_xx_wieku/historia_gospodarcza_xix_i_xx_wieku.pdf [dostęp: 17.08.2022].

[82] S. Barszowski, Cykl gospodarczy, a ceny akcji. Czy koniunktura giełdowa uzależniona jest od stanu gospodarki. Poznań 2015, s. 21 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/8393/Cykl%20gospodarczy%20a%20ceny%20akcji%20ca%c5%82a%20ksi%c4%85%c5%bcka.pdf?sequence=3&isAllowed=y [dostęp: 02.10.2022].

[83] N. Wapshott, Keynes kontra Hayek. Spór, który zdefiniował współczesną ekonomię, przeł. R. Madejski. Warszawa 2017, s. 186 — 189.

[84] Ibidem, s. 193.

[85] Ibidem, s. 183. Keynes podejmował takie próby w Wielkiej Brytanii, w której mieszkał i której był obywatelem oraz zamieszczał adekwatne artykuły, w amerykańskiej prasie.

[86] J. H. de Soto, Op. cit., s. 370.

[87] H. Hazlitt, Inflacja wróg publiczny nr 1, przeł. J. N. Fijor. Warszawa 2007, s. 158.

[88] G. Allison, Op. cit., s. 321.

[89] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 311.

[90] W. Mizerski, Op. cit., s. 188.

[91] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 324.

[92] Ibidem, s. 313 — 314.

[93] W. Mizerski, Op. cit., s. 188.

[94] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 318.

[95] Ibidem, s. 317.

[96] Ibidem, s. 318, 321 — 323.

[97] Ibidem, s. 283 — 284, 278.

[98] W. Mizerski, Op. cit., s. 250.

[99] N. Davies, Europa: Rozprawa historyka z historią, przeł. E. Tabakowska. Kraków 1998, s. 1023.

[100] „Encyklopedia PWN”, Nowa Ekonomiczna Polityka [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Nowa-Ekonomiczna-Polityka;3948557.html [dostęp: 17.08.2020].

[101] N. Davies, Op. cit., s. 1021.

[102] N. Davies, Op. cit., s. 1022 — 1024.

[103] Instytut Pamięci Narodowej, Publikacje zwarte. Wielki Terror: operacja polska 1937–1938 [Online]. Dostępne w Internecie: https://szczecin.ipn.gov.pl/pl9/archiwa/dzialalnosc-naukowa-i-p/publikacje-zwarte/32243,Wielki-Terror-operacja-polska-19371938.html [dostęp: 18.08.2022].

[104] W. Mizerski, Op. cit., s. 110.

[105] A. J. Frost. R. R. Prechter, Teoria fal Eliotta. przeł. W. Madej. K. Środa. Warszawa 1995, s. 199.

[106] Ch. Potters. A. Courage, Op. cit.

[107] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 48.

[108] J. Siekierski, Op cit., s. 153 — 154.

[109] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 26.

[110] D. Żochowski, Myśl ekonomiczna wobec cykli koniunkturalnych, s. 36 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjGh8Ce3qPxAhXchP0HHUGgD8sQFjACegQIAhAF&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.cejsh-6644d069-2de0-4cae-b338-ff8fa0993832%2Fc%2F77-D._ochowski.pdf&usg=AOvVaw0KyFWCDJAbtseo7bRbnPJh [dostęp: 18.08.2022].

[111] L. E. Grinin. T. C. Devezas. A. V. Korotayev, Cyclical Dynamics in Economics and Politics in the Past and in the Future [w:] L. E. Grinin. T. C. Devezas. A. V. Korotayev, „Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff”. Volgograd 2014, s. 13 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjH86f0s4L4AhVys4sKHfHAAbAQFnoECAMQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.researchgate.net%2Fpublication%2F294086817_Kondratieff_Waves_Juglar_-_Kuznets_-_Kondratieff&usg=AOvVaw07BpdhQZ2OgGRt9AcBDnGF [dostęp: 18.08.2022].

[112] W. Mizerski, Op. cit., s. 176. Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[113] M. Drozdowicz-Bieć, Op cit., s. 14 za W. C. Mitchell, What Happens During Business Cycle. NBER, New York 1951.

[114] CMT Program, Juglar Wave, a Cycle of 8 to 10 Years [Online]. Dostępne w Internecie: https://cmtassociation.org/kb/juglar-wave-a-cycle-of-8-to-10-years/ [dostęp: 18.08.2022] za R. Colby, The Encyclopedia of Technical Market Indicators 2003.

[115] „Encyklopedia zarządzania”, Cykl Juglara [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Cykl_Juglara [dostęp: 18.08.2022].

[116] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 28.

[117] Ibidem, s. 30.

[118] D. Lipka. L. Sykulski, Geoekonomiczny wymiar teorii systemów światów Immanuela Wallersteina, a centra, półperyferia i peryferia. "Geopolityka.net” [Online]. Dostępne w Internecie: https://geopolityka.net/geoekonomiczny-wymiar-teorii-systemow-swiatow-immanuela-wallersteina [dostęp: 18.08.2022].

[119] L. E. Grinin. A. V. Korotayev, Op. cit., s. 34 — 35.

[120] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit, s. 19.

[121] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit, s. 19 za J. R. Meyer i D. H. Weinberg, On the Classification on the Recent Cyclical Experience. NBER inc. 55th Annual Report, wrzesień 1975, s. 1 — 8.

[122] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 19

[123] B. Polszakiewicz, Op. cit., s. 170 za A. H. Hansen, Fiscal, Policy and Business Cycles. New York 1941, s. 3 — 128, 78.

[124] K. Piech, Op. cit., s. 265.

[125] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit, s. 16.

[126] Ibidem, s. 21.

[127] Ibidem, s. 27.

[128] Ibidem, s. 29 — 34.

[129] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 35 za S. Claessens. M. A Kose. M. Terrones, What Happens During Reccesion Crunches and Busts. IMF 2008 oraz E. Leamer, Housing in Business Cycle. „NBER Working Papier” 2007 No 13428. J. Muellbauer, Housing Credit and Consumer Expendinture, Symposium of Economic Policy FED od Kansas City, Housing, Housing Finance and Monetary Policy, Jackson Hole, Wyoming 2007.

[130] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 36 — 38.

[131] Ibidem, s. 38.

[132] Ibidem, s. 40 — 43.

[133] A. Tausch, The Hallmarks of Crisis. A New Center-Periphery Perspective on Long Economic Cycles [w:] L. E. Grinin, T. C. Devezas, A. V. Korotayev „Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff”, Volgograd 2014, s. 181, 189, 193 — 194, 202 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.researchgate.net/publication/294086817_Kondratieff_Waves_Juglar_-_Kuznets_-_Kondratieff [dostęp: 18.08.2022].

[134] M. Pal, Understanding economic cycles. „Business Standart. Guest Column”. 29.01.2013 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.business-standard.com/article/markets/understanding-economic-cycles-108080401087_1.html [dostęp: 18.08.2022].

[135] E. Ropuszańska — Surma, Wahania koniunktury. Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma [Online]. Dostępne w Internecie: https://docplayer.pl/8550987-Wahania-koniunktury-wyklad-dr-inz-edyta-ropuszynska-surma.html [dostęp: 23.10.2022].

[136] D. Neufeld, Markets in a Minute Visualizing the 200-Year History of U.S. Interest Rates. „Advisor Channel”. 01.10.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://advisor.visualcapitalist.com/us-interest-rates/ [dostęp: 23.10.2022].

[137] A. Tausch, Op. cit., s. 182, 200, 183.

[138] J. Ślęzak, Kto naprawdę sfinansował rewolucję październikową? „twojahistoria.pl”. 18.10.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://twojahistoria.pl/2017/10/18/kto-naprawde-sfinansowal-rewolucje-pazdziernikowa/ [dostęp: 05.09.2022].

[139] G. E. Griffin, Op cit., s. 245 — 248.

[140] Ibidem, s. 245 — 262.

[141] „Encyklopedia PWN”, Trocki Lew D. [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Trocki-Lew-D;3989233.html [dostęp: 16.10.2022].

[142] PAP, Układ w Rapallo — Niemcy i Sowieci rozpoczynają współpracę. „PolskieRadio.pl”. 16.04.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/2442130,Deklaracja-o-nieagresji-z-Hitlerem-%E2%80%93-pakt-z-diablem-proba-obrony-niepodleglosci [dostęp: 05.09.2022].

[143] N. LePan, What is a Commodity Super Cycle? 02.08.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.visualcapitalist.com/what-is-a-commodity-super-cycle/ [dostęp: 18.08.2022].

[144] C. Lloyd, Czy zbliża się kolejny supercykl surowcowy? 08.12.2021. tłum. P. Rapka [Online]. Dostępny w Internecie: https://mises.pl/blog/2021/12/08/lloyd-czy-zbliza-sie-kolejny-supercykl-surowcowy/ [dostęp: 18.08.2022].

[145] S. Goldstein, The fifth commodity supercycle has started, says highly regarded JPMorgan strategist. 11.02.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.marketwatch.com/story/the-fifth-commodity-supercycle-has-started-says-highly-regarded-jpmorgan-strategist-11613044794 [dostęp: 18.08.2022].

[146] G. Śleszyńska, Inwestorzy antycypują nowy supercykl surowcowy. 26.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/artykuly/8171055,inwestorzy-antycypuja-nowy-supercykl-surowcowy.html [dostęp: 18.08.2022].

[147] L. Boer. A. Pescatori. M. Stuermer. N. Valckx, Metale mogą stać się nową ropą naftową. "obserwatorfinansowy.pl”. 26.05.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/metale-moga-stac-sie-nowa-ropa-naftowa/ [dostęp: 18.08.2022].

[148] T. Sarna, Srebro najlepszą inwestycją dekady. Przemysł wchłonie całą podaż metalu: David Morgan, założyciel The Morgan Report, uważa, że podaż białego metalu będzie się załamywać w kolejnych latach. „Comparic”. 22.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://comparic.pl/srebro-najlepsza-inwestycja-dekady-przemysl-wchlonie-cala-podaz-metalu/?fbclid=IwAR0_v_TtSE6rQk_jUiS9Tu5Vs5OKOCugDguCeTsZb3EhiC7fxC5npyJZcwk [dostęp: 27.08.2022].

[149] K. Rybiński, Globalizacja, a polityka pieniężna. „Studia Regionalne i Lokalne 2006 nr 2 (24), s. 5. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjI8p6p7pv3AhWCvIsKHYMrCqcQFnoECAYQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-f9bf07db-c98c-48c1-a342-355cb839afaa%2Fc%2F2006_2_rybinski.pdf&usg=AOvVaw1FtDxWUlaPxU4CxjpGng7m [dostęp: 18.08.2022].

[150] „Encyklopedia zarządzania”, Globalizacja [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Globalizacja [dostęp: 18.08.2022].

[151] W. Morawski, Fale globalizacji i globalne zarządzanie, s. 22 — 24 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwigrOX34KX1AhVC-yoKHfqmAGAQFnoECAQQAQ&url=http%3A%2F%2F31.186.81.235%3A8080%2Fapi%2Ffiles%2Fview%2F1327.pdf&usg=AOvVaw1M3A47WIMaoTdhgpNKIG6A [dostęp: 10.01.2021].

[152] Ibidem, s. 24 — 25. Wspomniana praca Harolda Jamesa to The End of Globalization. Lessons From the Great Depression, z 2001 roku, s. 222.

[153] J. Danielsson. Ch. Goodhart. R. Macrae, Sankcje, wojna i ryzyko systemowe w latach 1914 i 2022. "obserwatorfinansowy.pl”. 01.04.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/bankowosc/sankcje-wojna-i-ryzyko-systemowe-w-latach-1914-i-2022/ [dostęp: 18.08.2022].

[154] „Encyklopedia zarządzania”, Leseferyzm [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Leseferyzm [dostęp: 18.08.2022].

[155] W. Morawski, Fale …, s. 25 — 26.

[156] K. Rybiński, Op. cit., s. 5 — 8.

[157] K. Kłosowicz-Toborek, Istota protekcjonizmu w dziewiętnastym wieku oraz współcześnie. „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2018 t. 18 (XXIII), zeszyt 1, s. 89 — 91 [Online]. Dostępne w Internecie: http://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-2572f7c3-651f-427f-99a7-000f8fb651e9/c/s.88.pdf [dostęp: 18.08.2022].

[158] H. James, Nowa-stara globalizacja. "obserwatorfinansowy.pl”. 23.04.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/nowa-stara-globalizacja/ [dostęp: 29.08.2022].

[159] „EveryCRSReport.com”, Economic Growth and the Business Cycle: Characteristics, Causes, and Policy Implications [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.everycrsreport.com/reports/RL34072.html [dostęp: 18.08.2022].

[160] St. Louis FED, Nonfarm Business Sector: Labor Productivity (Output per Hour) for All Employed Persons. „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/OPHNFB [dostęp: 12.09.2022].

[161] W. Białek, Prognozowanie sytuacji giełdowej z wykorzystaniem cykli giełdowych i gospodarczych, 17.11.2007, s. 5 — 6, 10 — 15, 19 [Online]. Dostępne w Internecie: http://docplayer.pl/1597084-Prognozowaniem-sytuacji-gieldowej-z-wykorzystaniem-cykli-gieldowych-i-gospodarczych.html [dostęp: 18.08.2022].

[162] J. Fryc, W 2022 r. o zyski na GPW już tak łatwo nie będzie. Są 3 powody. "Analizy.pl" [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.analizy.pl/tylko-u-nas/28956/gpw-i-polskie-akcje-prognozy-na-2022-rok [dostęp: 18.08.2022].

[163] OECD data, Composite leading indicator (CLI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://data.oecd.org/leadind/composite-leading-indicator-cli.htm [dostęp: 18.08.2022].

[164] B. Polszakiewicz, Op. cit. s. 166 — 167.

[165] M. Lubiński, Analiza koniunktury i badanie rynków. Warszawa 2022, s. 53 — 62.

[166] Ibidem, s. 232.

[167] Ibidem, s. 238 — 243.

[168] M. Drozdowicz-Bieć, Cykle …, s. 121 — 122.

[169] M. Lubiński, Analiza …, s. 245.

[170] M. Drozdowicz-Bieć, Cykle …, s. 87.

[171] Ibidem, s. 88.

[172] Ibidem, s. 204.

[173] „YCharts”, US Index of Consumer Sentiment [Online]. Dostępne w Internecie: https://ycharts.com/indicators/us_consumer_sentiment_index [dostęp: 29.10.2022].

[174] „Trading Economics”, European Union Consumer Confidence [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/european-union/consumer-confidence [dostęp: 29.10.2022].

[175] M. Drozdowicz-Bieć, Cykle …, s. 204 — 205.

[176] Ibidem, s. 214 — 216.

[177] Ibidem, s. 216 — 217.

[178] Ibidem, s. 225 — 226.

[179] Ibidem, s. 205.

[180] Ibidem, s. 80.

[181] Ibidem, s. 101 — 102.

[182] Ibidem,, s. 226 — 229.

[183] „The Investopedia Team”. M. J. Boyle. P. Rathburn, Coincident Indicators. „Investopedia”, 25.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/t/tcioci.asp [dostęp: 29.10.2022].

[184] „The Investopedia Team”. E. Estevez, What Is the Composite Index of Leading Indicators? „Investopedia”, 27.12.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/c/cili.asp [dostęp: 29.10.2022].

[185] „The Investopedia Team”. Ch. Potters, What Is the Composite Index of Lagging Indicators? „Investopedia”, 06.01.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/c/cili.asp [dostęp: 29.10.2022].

[186] J. O’Trakoun, What Are Leading Indicators Telling Us About Economic Growth? Federal Reseve Bank of Richmond. 31.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.richmondfed.org/research/national_economy/macro_minute/2022/mm_05_31_22 [dostęp: 31.10.2022].

[187] „The conference Board”, US Leading Indicators. 20.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.conference-board.org/topics/us-leading-indicators [dostęp: 31.10.2022].

[188] J. O’Trakoun, Op, cit.

[189] Ibidem. Zob. także Federal Reserve Bank of Chicago, Brave-Butters-Kelley Indexes (BBKI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.chicagofed.org/publications/bbki/index [dostęp: 31.10.2022].

[190] M. Lubiński, Analiza …, s. 243 — 244.

[191] Ibidem.

[192] Ibidem.

[193] T. Hońdo, To już wyczekiwana rynkowa „kapitulacja” czy jeszcze nie w pełni? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 19.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/ju%C5%BC-wyczekiwana-rynkowa-kapitulacja-czy-jeszcze-nie-w-pe%C5%82ni [dostęp: 31.10.2022].

[194] T. Hońdo, Kryteria zwiastujące koniec bessy — ile z nich jest spełnionych? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 26.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/kryteria-zwiastuj%C4%85ce-koniec-bessy-%E2%80%93-ile-z-nich-jest-spe%C5%82nionych [dostęp: 16.10.2022]. Artykuł ten pojawił się po raz pierwszy w Gazecie Giełdy i Inwestorów „Parkiet”.

[195] T. Hońdo, Koniec podwyżek stóp w Polsce zawsze pomagał obligacjom, ale niekoniecznie też akcjom. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 10.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/koniec-podwy%C5%BCek-st%C3%B3p-w-polsce-zawsze-pomaga%C5%82-obligacjom-ale-niekoniecznie-te%C5%BC-akcjom [dostęp: 27.10.2022].

[196] T. Hońdo, Czego potrzeba do końca bessy na rynku obligacji? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 21.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/czego-potrzeba-do-ko%C5%84ca-bessy-na-rynku-obligacji [dostęp: 27.10.2022].

[197] L. Roberts, The Rule Of 20 & Why The Bear Market Remains. „VettaFi Advisor Perspectives”. 06.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.advisorperspectives.com/commentaries/2022/09/06/the-rule-of-20-why-the-bear-market-remains [dostęp: 16.10.2022].

[198] „Encyklopedia zarządzania”, Premia za ryzyko. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Premia_za_ryzyko [dostęp: 27.10.2022] za Luenberger D.G. (2003) Teoria inwestycji finansowych. WN PWN, Warszawa; Cornell B. (1999). The Equity Risk Premium. The Long-Run Future of The Stock Market. John Wiley & Sons, New York; Sekuła P.(2011) Szacunek premii za ryzyko dla Polski — próba empirycznej weryfikacji premii ex post i ex ante, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Oeconomica nr 258, s. 1.

[199] T. Segal. A. Battle. Y. Perez, What Caused Black Monday, the 1987 Stock Market Crash? „Investopedia”. 28.10.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/ask/answers/042115/what-caused-black-monday-stock-market-crash-1987.asp [dostęp: 27.10.2022].

[200] T. Hońdo, Bez zatrzymania spadku tych wskaźników będzie ciężko o koniec bessy. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 23.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/bez-zatrzymania-spadku-tych-wska%C5%BAnik%C3%B3w-b%C4%99dzie-ci%C4%99%C5%BCko-o-koniec-bessy [dostęp: 22.10.2022].

[201] T. Hońdo, Co wróży podaż pieniądza? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 30.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/co-wr%C3%B3%C5%BCy-poda%C5%BC-pieni%C4%85dza [dostęp: 22.10.2022].

[202] T. Hońdo, Sprawdzony model bez dobrych wieści. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 08.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/sprawdzony-model-bez-dobrych-wie%C5%9Bci [dostęp: 22.10.2022].

[203] T. Hońdo, Ten wskaźnik sprawdza się perfekcyjnie. „Qnews. Portal Edukacyjny dla inwestorów”. 27.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/ten-wska%C5%BAnik-sprawdza-si%C4%99-perfekcyjnie [dostęp: 28.10.2022].

[204] M. Lubiński, Analiza …,, s. 244.

[205] K. Szeplewicz, Wskaźniki wyprzedzające koniunktury — analiza ekonometryczna, s. 33, 59 [Online]. Dostępne w Internecie: https://ssl-kolegia.sgh.waw.pl/pl/KAE/struktura/IRG/publikacje/Documents/pim87_2.pdf [dostęp: 18.08.2022]. Zob także Business Insider, Co to są wskaźniki wyprzedzające? [Online]. Dostępne w Internecie: https://businessinsider.com.pl/gospodarka/przepisy/czym-jest-wskaznik-wyprzedzajacy/3gwlrcb [dostęp: 18.08.2022] i in.

[206] M. Drozdowicz, Sztuka prognozowania punktów zwrotnych. „obserwatorfinansowy.pl”. 12.10.2010 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/sztuka-prognozowania-punktow-zwrotnych/ [dostęp: 23.10.2022].

[207] M. Lubiński, Analiza …, s. 248.

[208] Ibidem, s. 256 — 258.

[209] Ibidem, s. 258 — 263.

[210] Ibidem.

[211] T. Kufel. M. Osińska. M. Błażejowski, P. Kufel, Zegar cyklu koniunkturalnego państw UE i USA w latach 1995 -2013 w świetle badań synchronizacji [w:]. K. Jajuga. M. Walesiak, Taksonomia 25 Klasyfikacja i analiza danych — teoria i zastosowania. „Prace naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”. Wrocław 2015 nr 385, s. 138 — 140 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.researchgate.net/publication/282593940_Zegar_cyklu_koniunkturalnego_p_anstw_U_E_i_U_SA_w_l_atach_1 [dostęp: 21.10.2022].

[212] Główny Urząd Statystyczny, Równoległy oraz wyprzedzający zagregowany wskaźnik koniunktury, zegar koniunktury — szereg do października 2020 r. [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/statystyki-eksperymentalne/gospodarka-przedsiebiorczosc-finanse-publiczne/rownolegly-oraz-wyprzedzajacy-zagregowany-wskaznik-koniunktury-zegar-koniunktury-szereg-do-pazdziernika-2020-r-,4,20.html?pdf=1 [dostęp: 23.10.2022].

[213] T. Hońdo, Pierwszy pozytywny sygnał na 2023 rok. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 14.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/pierwszy-pozytywny-sygna%C5%82-na-2023-rok [dostęp: 22.10.2022].

[214] T. Drautzburg, Why Are Recessions So Hard to Predict? Random Shocks and Business Cycles, s. 1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.econedlink.org/wp-content/uploads/2020/05/Supplemental_Reading_Fed_Philadelphia_eiq119-predicting-recessions.pdf [dostęp: 18.08.2022] za J. Bernstein, „Washington Post”, 7/5/2018.

[215] S. Barszowski, Op. cit., s. 23 za M. Lubiński, Analiza koniunktury i badanie rynków. Warszawa 2002, s. 13.

[216] K. Kolany, Rekordowy spadek realnych płac. Inflacja pożera podwyżki. "Bankier.pl”. 22.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Przecietne-wynagrodzenie-i-zatrudnienie-pazdziernik-2022-8443773.html [dostęp: 25.11.2022].

[217] S. Barszowski, Op. cit., s. 27 — 28 za F. K Reilly i K. C. Brown, Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem. Warszawa 2001, s. 620 — 621 i G. Soros, Alchemia finansów. Kraków 1996, s. 43.

[218] S. Barszowski, Op. cit., s. 33 za E. Łon, Makroekonomiczne uwarunkowania koniunktury na polskim rynku akcji w świetle doświadczeń międzynarodowych. Poznań 2006, s. 85 — 88.

[219] „Trading Economics”, United States Fed Funds Rate [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/united-states/interest-rate [dostęp: 29.10.2022].

[220] „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^spx [dostęp: 29.10.2022].

[221] S. Barszowski, Op. cit., s. 27 za E. Łon, Op. cit., s. 40 — 53.

[222] S. Barszowski, Op. cit., s. 27 za E. Łon, Op. cit., s. 56 — 60.

[223] M. Stopka, Analiza 1996—2022: Kiedy będzie krach …

[224] S. Barszowski, Op. cit., s. 77 — 78.

[225] S. Barszowski, Op. cit., s. s. 35 za T. Gruszecki, Teoria pieniądza i polityka pieniężna. Rys historyczny i praktyka gospodarcza. Kraków 2004, s. 96.

[226] S. Barszowski, Op. cit., s. s. 35.

[227] Główny Urząd Statystyczny, Akumulacja brutto [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/6,pojecie.html [dostęp: 29.10.2022].

[228] M. Lubiński, Analiza …, s. 141 — 142.

[229] Ibidem, s. 145 — 146.

[230] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 168.

[231] OECD Data, Inflation forecast [Online]. Dostepne w Internecie: https://data.oecd.org/price/inflation-forecast.htm [dostęp: 29.10.2022].

[232] „Trading Economics”, United States Forecast [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/united-states/inflation-cpi?user=dainius/forecast [dostęp: 29.10.2022].

[233] „Trading Economics”, Poland Forecast [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/poland/forecast [dostęp: 29.10.2022].

[234] A. Hayes. G. Scott. S. Kvilhaug, Yield Curve. „Investopedia”, 13.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/y/yieldcurve.asp [dostęp: 18.08.2022].

[235] K. Kolany, Ameryka na krawędzi recesyjnego sygnału. „Bankier.pl”. 30.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ameryka-na-krawedzi-recesyjnego-sygnalu-8308933.html [dostęp: 18.08.2022]. Zob. także St. Louis FED, 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 2-Year Treasury Constant Maturity. „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/T10Y2Y [dostęp: 18.08.2022].

[236] St. Louis FED, 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 3-Month Treasury Constant Maturity (T10Y3M). „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/T10Y3M [dostęp: 30.08.2022].

[237] D. Szymański, Na rynku pojawił się sygnał alarmowy. „To skończy się wielkim płaczem”. „money.pl”. 04.04.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/na-rynku-pojawil-sie-sygnal-alarmowy-to-skonczy-sie-wielkim-placzem-6754576446990880a.html [dostęp: 18.08.2022].

[238] K. Kolany, PMI: strefa euro coraz bliżej recesji. "Bankier.pl”. 23.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Wskazniki-PMI-w-strefie-euro-czerwiec-2022-8361900.html [dostęp: 18.06.2022].

[239] „Stooq”, Eurozone: PMI Manufacturing (PMMNEU. M)[Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=pmmneu.m&c=1y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 25.11.2022].

[240] „Investing.com”, U.S. Manufacturing Purchasing Managers Index (PMI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investing.com/economic-calendar/manufacturing-pmi-829 [dostęp: 25.11.2022].

[241] „Independent Trader Team”, Bessa już jest, recesja będzie za moment. 15.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://independenttrader.pl/bessa-juz-jest-recesja-bedzie-za-moment.html?fbclid=IwAR3UrPo2yAaqk5zkp2ha0l4gCXoqxysw_6D2scM-mIRaXGmYT_CtgZF0H50 [dostęp: 18.08.2022].

[242] B. Banner. K. Munichiello, What is the Purchasing Managers” Index? „Investopedia”. 27.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/p/pmi.asp [dostęp: 18.08.2022].

[243] FxMag Forex Magazine, Pmi [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/co-to-jest/pmi [dostęp: 18.08.2022].

[244] T. Gessner, Inwersja krzywej dochodowości, a reakcje Fedu. „Stooq”. 12.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=27132 [dostęp: 18.07.2022]. Zob. także St. Louis FED, 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 2-Year Treasury Constant Maturity. „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/T10Y2Y [dostęp: 18.08.2022].

[245] MLG, Bank centralny USA zdecydował. Czegoś takiego nie było od lat 80. „money.pl. 27.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/bank-centralny-usa-zdecydowal-czegos-takiego-nie-bylo-od-lat-80-6795021649824640a.html [dostęp: 18.09.2022].

[246] Ekonomiści mBanku, Inflacja w USA, czerwiec 2022: to pewnie szczyt CPI, ale nie jest różowo. „FXMAG”. 14.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/artykul/inflacja-w-usa-czerwiec-2022-to-pewnie-szczyt-cpi-ale-nie-jest-rozowo [dostęp: 18.08.2022].

[247] Macrotrends, U.S. Debt to GDP Ratio 1989 — 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/countries/USA/united-states/debt-to-gdp-ratio [dostęp: 14.09.2022].

[248] K. Kolany, Stopy procentowe w USA znów w górę. Fed dotarł do „linii Powella”. „Bankier.pl”. 27.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Fed-podnosi-stopy-procentowe-lipiec-2022-8381571.html [dostęp: 18.08.2022].

[249] RI, American inflation rate [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.rateinflation.com/inflation-rate/usa-inflation-rate/ [dostęp: 18.08.2022].

[250] OECD data, Consumer confidence index (CCI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://data.oecd.org/leadind/consumer-confidence-index-cci.htm#indicator-chart [dostęp: 30.08.2022].

[251] OECD data, Business confidence index (BCI) [Online]. Dostępne w Internecie: https://data.oecd.org/leadind/business-confidence-index-bci.htm#indicator-chart [dostęp: 30.08.2022].

[252] „The Conference Board”…

[253] M. Kolasa, Comiesięczne zestawienie informacji o oszczędnościach Polaków — listopad 2022 r. PFR. 15.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://pfr.pl/ekspertyzy-ekonomiczne/comiesieczne-zestawienie-informacji-o-oszczednosciach-polakow-listopad-2022-r.html [dostęp: 25.11.2022].

[254] M. Kolasa, Comiesięczne zestawienie informacji o oszczędnościach Polaków — październik 2022 r. PFR. 15.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie:
https://pfr.pl/ekspertyzy-ekonomiczne/comiesieczne-zestawienie-informacji-o-oszczednosciach-polakow-pazdziernik-2022-r.html [dostęp: 25.11.2022].

[255] „Trading Economics”, Euro Area Manufacturing PMI [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/euro-area/manufacturing-pmi [dostęp: 27.10.2022].

[256] „Encyklopedia zarządzania”, Paradoks zapobiegliwości [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Paradoks_zapobiegliwo%C5%9Bci [dostęp: 30.08.2022].

[257] J. H. de Soto, Op. cit., s. 239 — 248.

[258] Ibidem, s. 248 za F. A. Hayek, „Profits, Interest and Investment” and Other Essays on the Theory of Industrial Fluctuations, s. 39.

[259] J. H. de Soto, Op. cit., s. 247.

[260] K. Kolany, Stany Zjednoczone w technicznej recesji. "Bankier.pl”. 28.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/PKB-w-USA-w-II-kwartale-2022-r-dane-wstepne-8381963.html?fbclid=IwAR2RW5p2oB-AYALwCaiuxT_kpVYXN_0rVpRmlobXugw8IfiNUI8WMLcpmms [dostęp: 18.08.2022].

[261] Federal Reserve Bank of Atlanta. GDPNow [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.atlantafed.org/cqer/research/gdpnow?utm_source=bankier.pl&utm_medium=content&utm_campaign=article [dostęp: 09.11.2022].

[262] Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych, W gospodarce coraz gorzej. 30.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: http://biec.org/gospodarce-coraz-gorzej/ [dostęp: 29.07.2022].

[263] Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych, Ostre hamowanie. 27.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: http://biec.org/ostre-hamowanie/ [dostęp: 18.08.2022].

[264] Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych, Końca spadków nie widać. 01.09.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: http://biec.org/konca-spadkow-widac/ [dostęp: 12.09.2022].

[265] Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych, Mniejszy napływ zamówień, gorsze finanse. 28.10.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: http://biec.org/mniejszy-naplyw-zamowien-gorsze-finanse/ [dostęp: 09.11.2022].

[266] „Parkiet”, EBC mocno podniósł stopy. 23.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.parkiet.com/gospodarka-swiatowa/art36737321-ebc-mocno-podniosl-stopy [dostęp: 18.08.2022].

[267] "Forsal.pl”, Inflacja w strefie euro wyniosła 8,6 proc. Eurostat podał dane. 01.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/inflacja/artykuly/8483557,inflacja-w-strefie-euro-eurostat-podal-dane.html [dostęp: 18.08.2022].

[268] Narodowy Bank Polski, Cykl koniunkturalny. Prezentacja [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbportal.pl/wiedza/prezentacje/cykl-koniunkturalny [dostęp: 18.08.2022].

[269] T. Drautzburg, Op. cit., s. 1 — 2.

[270] S. Barszowski, Op. cit., s. 31 32.

[271] M. Kacperska, Liberalizm czy interwencjonizm? Recepta na kryzys, s. 146 — 147 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjIgOG4_YL3AhWJyYsKHYJuAHIQFnoECBoQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.ojs-doi-10_14746_pp_2010_15_2_12%2Fc%2F16408-16257.pdf&usg=AOvVaw3N2sHaDAR_03TwtVp_Xldz [dostęp: 18.08.2022].

[272] Cycle Research Institute For the Interdiscicplinary Study of Cycles, Schumpeter …

[273] K. Kolany, Recesyjne trojaczki z Ameryki. „Bankier.pl”. 06.04.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Recesyjne-trojaczki-z-Ameryki-8313574.html?fbclid=IwAR2XrcvAKm-KC7fQ4FOqDxKl_8NeourHQtsLSR0ShTvTu6wHu8D8GbK7HL0 [dostęp: 18.08.2022].

[274] J. Siekierski, Op. cit., s. 152.

[275] Admiral markets/admiral, Analiza międzyrynkowa [Online]. Dostępne w Internecie: https://admiralmarkets.com/pl/education/articles/market-statistics/analiza-miedzyrynkowa [dostęp: 18.03.2022].

[276] „Encyklopedia zarządzania”, Cykl Juglara …

[277] Jan Siekierski, Op. cit., s. 163.

[278] D. Kużbiel, Op. cit., s. 12.

[279] J. H. de Soto, Op. cit., s. 435.

[280] Ibidem, s. 45.

[281] Ibidem, s. 273 — 291.

[282] Ibidem, s. 303 (z przypisami) — 306.

[283] R. Cameron, Op. cit., s. 301 — 302.

[284] A. Twardosz, Wielka depresja, a współczesny kryzys finansowy — podobieństwa i różnice. Perspektywy dla globalizacji. „Uniwersytet ekonomiczny w Krakowie Zeszyty Naukowe: 2013 Nr 903, s. 39 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiRxcrn2Oj2AhWhlIsKHYSgC3wQFnoECCIQAQ&url=https%3A%2F%2Fzeszyty-naukowe.uek.krakow.pl%2Farticle%2FviewFile%2F826%2F648&usg=AOvVaw1FfCZTLUEsMU_SJ2svl1v9 [dostęp: 18.08.2022].

[285] Nieopublikowane. Relacja czasowa, według wskazań autora.

[286] W. Mizerski, Op. cit., s. 177.

[287] P. Skott, Post-Keynesian theories of business cycles. University of Massachusetts. Working Papier Amherst 2011 no 21, s. 2 — 3 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjjoMuqud_1AhXph4sKHQA2AncQFnoECB8QAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.umass.edu%2Feconomics%2Fpublications%2F2011-21.pdf&usg=AOvVaw3gQrUfvQyRc4mKb2pwT_v_ [dostęp: 18.08.2022].

[288] Zob. W. Kalita, M. Kurek, L. Piczak, B. Sowa, Op. cit., s. 5.

[289] L. Achutchan. P. Westfall. K. R. Schmitt, Business Cycle. „Investopedia”. 15.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/b/businesscycle.asp [dostęp: 18.08.2022].

[290] National Bereau of Economic Research (NBER), US Business Cycle Expansions and Contractions [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nber.org/research/data/us-business-cycle-expansions-and-contractions [dostęp: 18.08.2022].

[291] M. Pielach, Pandemia przyśpieszyła cykl koniunkturalny. „Obserwator finansowy”. 17.05.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/pandemia-przyspieszyla-cykl-koniunkturalny/ [dostęp: 18.08.2022]. Zob. także Narodowy Bank Polski, Szybki Monitoring NBP. Analiza sytuacji sektora przedsiębiorstw. 2021 nr 2 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/publikacje/koniunktura/raport_2_kw_2021.pdf [dostęp: 18.08.2022].

[292] K. Frączyk, Kolejne zwiastuny kryzysu. Początek w lutym przyszłego roku. 27.03.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/kolejne-zwiastuny-kryzysu-poczatek-w-lutym-przyszlego-roku-6363896583181953a.html [dostęp: 19.08.2022].

[293] A. Braumberger, Krach na giełdach, w USA zawieszono notowania, frank najdroższy od lat. „bizblog”. 09.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://spidersweb.pl/bizblog/czarny-poniedzialek-gieldy-waluty-prognozy/ [dostęp: 19.08.2022].

[294] Medicover, Pandemia koronawirusa na świecie i w Polsce — kalendarium [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/pandemia-koronawirusa-na-swiecie-i-w-polsce-kalendarium,7252,n,192 [dostęp: 19.08.2022] za AJMC, A Timeline of COVID-19 Developments in 2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.ajmc.com/view/a-timeline-of-covid19-developments-in-2020 [dostęp: 19.08.2022].

[295] „Stooq”, WIG …

[296] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) …

[297] „Stooq”, S&P500 (^SPX) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^spx [dostęp: 19.08.2022].

[298] „Stooq”, DAX Index — Germany (^DAX) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^dax [dostęp: 19.08.2022].

[299] „OECD data”. (2022). Composite leading indicator (CLI). Pobrano z: https://data.oecd.org/leadind/composite-leading-indicator-cli.htm [dostęp: 18.08.2022].

[300] A. Arent, Analiza kryzysów finansowych w Stanach Zjednoczonych z 1837 i 1907 roku na podstawie austriackiej teorii pieniądza, kredytu i cyklów koniunkturalnych. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu. Wydział Gospodarki Międzynarodowej, s. 70 — 77 [Online]. Dostępne w Internecie: https://mises.pl/wp-content/uploads/2014/02/Arent_Analiza-kryzysow-finansowych-z-1837-i-1907-roku.pdf [dostęp: 19.08.2022].

[301] „StockCharts”, Op. cit.

[302] USGS, The Great 1906 San Francisco Earthquake [Online]. Dostępne w Internecie: https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/events/1906calif/18april/ [dostęp: 19.08.2022].

[303] A. Zelek, Kryzysy były, są i będą! — o przesłankach kolejnego kryzysu gospodarczego. „Zeszyty Naukowe ZPSB Firma i Rynek” 2018 nr 2 (54), s. 9 — 18 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjbj7jh5InzAhWTzYsKHTPYAlg4ChAWegQIIxAB&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-02fd6ace-a73c-4dbf-b397-6bcc11eeee53%2Fc%2F1_A_Zelek_art_2018_2_M.pdf&usg=AOvVaw0A-CSIsKEwMaGiwOSwA5V- [dostęp: 19.08.2022].

[304] C. M. Kopp, G. Scott. D. Costaglioli, ISM Manufacturing Index: Definition and How It’s Calculated. „Investopedia”. 24.12.2020. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/i/ism-mfg.asp [dostęp: 26.11.2022].

[305] A. Hayes, G. Scott. M. Logan, ISM Non-Manufacturing Index. „Investopedia”. 30.08.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/i/ism-nonmfg.asp [dostęp: 26.11.2022].

[306] „Macronext”, Indeks Chicago PMI (USA) [Online]. Dostępne w Internecie: https://macronext.pl/pl/raport/USA/indeks-chicago-pmi/64 [dostęp: 26.11.2022].

[307] A. Zelek, Op. cit., s. 8.

[308] M. Stopka, Kryzys w 2020 roku: za nami szczyt cyklu dziesięcioletniego na rynku pracy i w polskiej gospodarce. List do akcjonariuszy listopad 2019. 13.11.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.michalstopka.pl/kryzys-w-2020-roku-za-nami-szczyt-cyklu-dziesiecioletniego-rynku-pracy-polskiej-gospodarce/ [dostęp: 19.08.2022].

[309] S. Miller, Stock Market Cycles Forecast Start of Bear Market In 2020. „See it market”. 16.09.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seeitmarket.com/stock-market-cycles-forecast-start-of-bear-market-in-2020/ [dostęp: 19.08.2022].

[310] „Stockbroker”. Okiem …

[311] P. Frączek, Cykle koniunkturalne na giełdzie papierów wartościowych, s, 9 — 10 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj_gYiLi8vpAhXusIsKHbTHAFwQFjAEegQICRAB&url=http%3A%2F%2Fwww.kapital.edu.pl%2Fpliki%2Fwyroznione_prace%2Ffraczek_piotr.pdf&usg=AOvVaw3qcKSegtF8v3rgY3GDxcxB [dostęp: 19.08.2022].

[312] N. Wapshott, Op. cit, s. 292.

[313] Ibidem, s. 334.

[314] W. Małecki, Finansjalizacja cykli koniunkturalnych i jej konsekwencje dla polityki stabilizacyjnej. „Gospodarka Narodowa” 2016. Rok LXXXVI/XXVII lipiec–sierpień nr 4 (284), s. 54 — 56 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjetNSa3abxAhVklYsKHY2RA3sQFjADegQICRAD&url=https%3A%2F%2Fgnpje.sgh.waw.pl%2FFinansjalizacja-cykli-koniunkturalnych-i-jej-konsekwencje-dla-polityki-stabilizacyjnej%2C100769%2C0%2C1.html&usg=AOvVaw1frBS3GmU33-kLXrV4MEhl [dostęp: 19.08.2022].

[315] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit, s. 121 — 122.

[316] Ibidem, s. 127.

[317] Ibidem, s. 138.

[318] Ibidem, s. 124 — 125.

[319] P. Pacześ, Polityka stabilizacyjna, a cykl polityczny [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Perspektywy polityki gospodarczej. „Prace i materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH” 99. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Warszawa 2017, s. 46 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjetNSa3abxAhVklYsKHY2RA3sQFjACegQIGRAD&url=http%3A%2F%2Fbazekon.icm.edu.pl%2Fbazekon%2Felement%2Fbwmeta1.element.ekon-element-000171480549&usg=AOvVaw3xojwzhl0xFBuJd3rF8Np0 [dostęp: 19.08.2022] [dostęp: 19.08.2022] za A. S. Blinder, Is There a Core of Practical Macroeconomics That We Should All Believe?, „American Economic Review” 1997, vol. 87, no. 2, s. 241—242.

[320] P. Pacześ, Op. cit. [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 47 za A. Balcerzak, Współczesna polityka stabilizacyjna wobec problemów informacyjnej nieefektywności decydentów gospodarczych: przypadek Stanów Zjednoczonych, „Zeszyty Naukowe” nr 6, PTE, Kraków 2008, s. 185.

[321] „Encyklopedia zarządzania”, Krzywa Philipsa [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Krzywa_Philipsa [dostęp: 19.08.2022].

[322] „Encyklopedia zarządzania”, Prawo Okuna [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Prawo_Okuna [dostęp: 26.11.2022].

[323] K. Piech, Op. cit., s. 262 — 265.

[324] A. Koronowski, Polityka pieniężna a kryzysy finansowe, s. 34 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjKvLXvieH1AhVtkIsKHUwiC4QQFnoECAQQAw&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.doi-10_33119_GN_101230%2Fc%2Fgna-pdf-101230-32768.pdf&usg=AOvVaw3ILC9kn97r8L2TCo24Eqz5 [dostęp: 19.08.2022].

[325] Ibidem, s. 42.

[326] J. Drahokoupil, Political business cycle. „Britannica” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.britannica.com/topic/political-business-cycle [dostęp: 19.08.2022].

[327] K. Kolany, Recesyjne …

[328] K. Badowski, Ropa jest najtańsza od miesięcy i wymusi spadek inflacji. „DNA rynków”. 15.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dnarynkow.pl/ropa-jest-najtansza-od-miesiecy-i-wymusi-spadek-inflacji/ [dostęp: 19.08.2022].

[329] J. Mahon. P. Davies, The Meaning of Slutsky. Federal Reserve Bank of Minneapolis [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.minneapolisfed.org/article/2009/the-meaning-of-slutsky [dostęp: 19.08.2022].

[330] J. G. Arenas, The financial cycle: an essential tool for understanding the economy. „Caixa Bank Research” 16.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.caixabankresearch.com/en/economics-markets/monetary-policy/financial-cycle-essential-tool-understanding-economy [dostęp: 19.08.2022]. Zob. także C. Borio, The financial cycle and macroeconomics: What have we learnt? Bank for International Settlements. „BIS Working Papers” 2012 No 395 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjTwIDbkNr1hWpxIsKHW2wBv4QFnoECA8QAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.bis.org%2Fpubl%2Fwork395.pdf&usg=AOvVaw12VBNXCh4WOv4nv_30WplB [dostęp: 19.08.2022].

[331] „Encyklopedia zarządzania”, Cytaty i parafrazy dla: stopa procentowa (20 — 34 z 34) [Online]. Dostępne w Internecie: https://cytaty.mfiles.pl/index.php/keyword/51/1/stopa_procentowa [dostęp: 19.08.2022] za A. Sławiński, Rynki finansowe. Warszawa 2006.

[332] B. Rockefeller, Op. cit, s. 68.

[333] A. Hayes. Robert C. Kelly, Credit Cycle. „Investopedia”. 21.02.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/c/credit-cycle.asp [dostęp: 19.08.2022].

[334] A. P. Balcerzak, Polityka antycyliczna, s. 178 — 179 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwir5frQnYr3AhVmx4sKHdKmDXwQFnoECAkQAQ&url=https%3A%2F%2Frepozytorium.umk.pl%2Fhandle%2Fitem%2F1897&usg=AOvVaw19pdUwlsKs_r0NslW3diKA [dostęp: 19.08.2022].

[335] „Encyklopedia PWN”, Prawo rynków Saya [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/prawo-rynkow-Saya;3961902.html [dostęp: 13.09.2022].

[336] A. P. Balcerzak, Polityka …, s. 182 za N.G. Mankiw, M.P. Taylor, Makroekonomia. Warszawa 2009, s. 123 — 124.

[337] A. P. Balcerzak, Polityka …, s. 183 za P. A. Samuelson. W. D. Nordhaus, Ekonomia 1. Warszawa 1997, s. 297–306.

[338] N. Wapshott, Op. cit., s. 336.

[339] Ibidem.

[340] A. P. Balcerzak, Op. cit., s. 181.

[341] T. Gessner, Umiejscowienie inflacji względem wzorca z lat 70-tych. „Stooq”. 10.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=27791 [dostęp: 19.08.2022].

[342] M. Lubiński, Powojenna ewolucja polityki stabilizowania koniunktury [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz. Perspektywy polityki gospodarczej. „Prace i materiały Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH” 2017 nr 99. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Warszawa, s 9 — 42. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjetNSa3abxAhVklYsKHY2RA3sQFjACegQIGRAD&url=http%3A%2F%2Fbazekon.icm.edu.pl%2Fbazekon%2Felement%2Fbwmeta1.element. ekon-element-000171480549&usg=AOvVaw3xojwzhl0xFBuJd3rF8Np0 [dostęp: 19.08.2022].

[343] „PoznajRynek”, Czym jest wielka recesja? 26.05.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://poznajrynek.pl/czym-jest-wielka-recesja/ [dostęp: 19.08.2022].

[344] R. Barczyk, Podstawy teoretyczne stabilizacyjnej roli narzędzi fiskalnych w gospodarce rynkowej. „Polityka Europejska, Finanse i Marketing” 2020 nr 23 (72), s. 10. DOI 10.22630/PEFIM.2020.23.72.1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjZu7ykxaH5AhV9AxAIHRx7AcYQFnoECAcQAQ&url=https%3A%2F%2Fagro.icm.edu.pl%2Fagro%2Felement%2Fbwmeta1.element.agro-78b6cdb4-db35-43d5-a834-f68cec43e025%2Fc%2F7.pdf&usg=AOvVaw2WH0P0u0ALeMeKS3D6MQIq [dostęp: 19.08.2022].

[345] Ibidem, s. 12 — 13.

[346] A. P. Balcerzak, Op. cit, s. 185.

[347] Narodowy Bank Polski, Czym jest rezerwa obowiązkowa? [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/edukacja/zasoby/broszury/rezerwa-obowiazkowa.pdf [dostęp: 19.08.2022]. Zob także Narodowy Bank Polski, Instrumenty banku centralnego [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/statystyka/instrumenty/instrumenty.html [dostęp: 19.08.2022].

[348] PAP, Stopa rezerwy obowiązkowej 3,5 proc. ma zastosowanie od 31 marca. "obserwatorfinansowy.pl”. 08.02.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/forma/dispatches/stopa-rezerwy-obowiazkowej-na-poziomie-35-proc-ma-zastosowanie-od-31-marca-2022-r/ [dostęp: 19.08.2022].

[349] Narodowy Bank Polski, Bufor …

[350] A. Przybylska-Mazur. A. Kościański, Op. cit.,s. 101, 106 — 108.

[351] P. Pacześ, Polityka.. [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz., Op. cit., s. 48 za K. Rogoff, A. Sibert, Elections and Macroeconomic Policy Cycles, “Review of Economic Studies”. no. 55, 1998, s. 1 — 16.

[352] P. Pacześ, Polityka … [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 48 za A. Balcerzak, Polityka antycykliczna, [w:] Polityka gospodarcza, teoria i praktyka. red. B. Kryk, ECONOMICUS, Szczecin 2012, s. 178 — 210.

[353] P. Pacześ, Polityka … [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 59 za M. Hallenberg. L. Vinhas de Souza, The Political Business Cycles of EU Accesion Countries, „Tinberger Institute Discussion Paper” 2000. No. 085/2.

[354] P. Pacześ, Polityka … [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 60 za A. Balcerzak, Polityka antycykliczna, [w:] Polityka gospodarcza, teoria i praktyka, pod red. B. Kryk, ECONOMICUS, Szczecin 2012, s. 178 — 210.

[355] P. Pacześ, Polityka … [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 43. Zob. także: P. Pacześ, Polityczny cykl koniunkturalny w świetle teorii i badań empirycznych. Rozprawa doktorska. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Kolegium Gospodarki Światowej [Online]. Dostępne w Internecie: https://docplayer.pl/185293907-Polityczny-cykl-koniunkturalny-w-swietle-teorii-i-badan-empirycznych.html [dostęp: 13.09.2022].

[356] A. P. Balcerzak, Op. cit., s. 184 — 185.

[357] W. Małecki, Op. cit., s. 56.

[358] Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Polska w OECD, Jaki Policy Mix dla polskiej gospodarki w okresie post-covidowej odbudowy? 02.12.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.gov.pl/web/oecd/seminarium-jaki-policy-mix-dla-polskiej-gospodarki-w-okresie-post-covidowej-odbudowy2 [dostęp: 19.08.2022].

[359] P. Pacześ, Polityka … [w:] Prac zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 55 — 57.

[360] MKa, Grabowski: Polityka pieniężna jest zdecydowanie za słaba w kontekście polityki fiskalnej. "Bankier.pl”. 20.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Grabowski-Polityka-pieniezna-jest-zdecydowanie-za-slaba-w-kontekscie-polityki-fiskalnej-8425878.html?fbclid=IwAR2tKrtKZtb6n8u56-0PValne2LpyZOlQOQwOqTne3LZdGi6RNaHRkeArGE [dostęp: 23.10.2022].

[361] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Perspektywy polityki gospodarczej., s. 17 za D. W. Elmendorf. J. Furman J, If, When, How: A Primer on Fiscal Stimulus, „The Hamilton Project Strategy Paper”, https://www.urban.org/sites/default/files/publication/31076/1001127-If-When-How-A-Primer-on-Fiscal-Stimulus.PDF [dostęp 19.08.2022].

[362] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 14 — 15, 27 — 28.

[363] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit., s. 15 za W. R. Kollmann. Jan in’t Veld J., Fiscal Policy in a Financial Crisis: Standard Policy versus Bank Rescue Measures, “American Economic Review” 2012, May.

[364] D. Lesznik, Dlaczego kryzysowe „drukowanie pieniędzy” nie powoduje hiperinflacji? Część 2: QE a rezerwy „FXMAG” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/artykul/dlaczego-kryzysowe-drukowanie-pieniedzy-nie-powoduje-hiperinflacji-czesc-2-qe-a-rezerwy [dostęp: 15.09.2022].

[365] „Investopedia Team” E. Rasure. K. Munichiello, Quantitative Easing (QE). 03.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/q/quantitative-easing.asp [dostęp: 19.08.2022].

[366] Narodowy Bank Polski, Luzowanie ilościowe [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/edukacja/zasoby/broszury/luzowanie-ilosciowe.pdf [dostęp: 19.08.2022].

[367] D. Lesznik, Dlaczego kryzysowe „drukowanie pieniędzy” nie powoduje hiperinflacji? Część 2 …

[368] D. Lesznik, Dlaczego kryzysowe „drukowanie pieniędzy” nie powoduje hiperinflacji? Część 3: Fakty i akty. „FXMAG”. 12.05.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/artykul/dlaczego-kryzysowe-drukowanie-pieniedzy-nie-powoduje-hiperinflacji-czesc-3-fakty-i-akty [dostęp: 20.08.2022].

[369] R. Dalio, How The Economic Machine Works by Ray Dalio. Pobrano z: https://www.youtube.com/watch?v=PHe0bXAIuk0 [dostęp: 01.09.2022]. Zob. także „Bodytech blog”, Jak działa gospodarka. 26.07.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://bodytechemsfit.com/pl/jak-dzia%c5%82a-gospodarka/ [dostęp: 01.09.2022].

[370] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit. s. 27 m.in. za W. H. Buiter. J. Tobin, Fiscal Policy and Monetary Policies, Capital Formation, and Economic Activity, “Cowles Foundation Discussion Paper” 1978, no. 512.

[371] K. Kolany, „Ekonomiczny Nobel” dla „helikopterowego Bena”. "bankier.pl”. 10.10.2022 [Online]” Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ekonomiczny-Nobel-dla-helikopterowego-Bena-8420264.html?fbclid=IwAR1pRV_BvjvVpvFenKQBNwSMz-ZRoC9FMM4kSwhKota7E97mbvkiexXNsho [dostęp: 10.10.2022].

[372] I. Morawski, Ile pieniędzy można jeszcze wydrukować. "obserwatorfinansowy.pl" 31.08.2011 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/drukowanie-pieniadze-skutki/ [dostęp: 20.08.2022].

[373] „Independent Trader Team”, Najważniejszy artykuł 2021 roku. 02.11.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://independenttrader.pl/najwazniejszy-artykul-2021-roku.html?fbclid=IwAR2S8CTQSqt9sf9239EHJ0heKkfwAWMiiwwCq1SaYIdxumKLdl710_SbRGc [dostęp: 20.08.2022].

[374] „The Investopedia Team”. E. Rasure. K. Munichiello, Op. cit.

[375] N. Ferguson, Op. cit., s. 162.

[376] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit. s. 28 — 29 za T. I. Palley, Quantitative Easing: A Keynesian Critique, “Investigación Económica” 2011, julio-septiembre.

[377] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit. s. 29 za Ch. Qianying. A. Filardo. D. He. F. Zhu, International Spillovers of Central Bank Balance Sheet Policies, “BIS Papers” 2012, no. 66.

[378] M. Lubiński, Powojenna … [w:] Prac. zbior. red. J. Stacewicz, Op. cit. s. 29 — 37.

[379] „Independent Trader Team”, Trendy na 2022 rok. Cz. 1 — gospodarka i plany banków centralnych. 08.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://independenttrader.pl/trendy-na-2022-rok-cz-1-gospodarka-i-plany-bankow-centralnych.html?fbclid=IwAR2RQhvs_zObe4bcCuuOs_W2Q-SveiQDjwyG6wfMJI4rT3KQwGYedaDOQ2c [dostęp: 02.08.2022].

[380] M. Kalwasiński, 1400+ w USA. Amerykanie najbogatsi w historii. „Bankier.pl”. 17.03.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Pakiet-Bidena-1400-w-USA-Amerykanie-najbogatsi-w-historii-8074099.html [dostęp: 20.08.2022].

[381] Serwis Rzeczypospolitej Polskiej. Tarcza anykryzysowa [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.gov.pl/web/tarczaantykryzysowa [dostęp: 20.08.2022].

[382] JM, Dodatek węglowy. Sprawdzamy pomysł rządu na podreperowanie portfeli Polaków. "Bankier.pl”. 22.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie:https://www.bankier.pl/wiadomosc/Dodatek-weglowy-Dla-kogo-kiedy-i-ile-Najwazniejsze-informacje-8378956.html [dostęp: 20.08.2022] i in.

[383] Ministerstwo Finansów, Tarcza antyinflacyjna przedłużona. 27.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.gov.pl/web/finanse/tarcza-antyinflacyjna-przedluzona [dostęp: 20.08.2022].

[384] MKa, Dopłaty do węgla, gazu, prądu… Rząd wyda dziesiątki miliardów złotych. "Bankier.pl”, 09.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Doplaty-do-wegla-gazu-pradu-Rzad-wyda-dziesiatki-miliardow-zlotych-8387284.html [dostęp: 01.09.2022].

[385] Atlantic Council, Global QE Tracker [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.atlanticcouncil.org/global-qe-tracker/ [dostęp: 14.09.2022].

[386] M. Zaleska, Historyczne luzowanie. „gazetasgh, życie uczelni”. 09.04.2020 [Online}. Dostępne w Internecie: https://gazeta.sgh.waw.pl/meritum/historyczne-luzowanie [dostęp: 20.08.2022].

[387] D. Clark, Quantitative Tightening Is Here. „Investopedia”. 03.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/quantitative-tightening-is-here-5270749 [dostęp: 20.08.2022].

[388] „Atlantic Council”, Op. cit.

[389] E. Yardeni. M. Quintana, Central Banks: Montly Balance Sheets, f. 1. 13.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjCzrmMroL3AhWDr4sKHRk-AXkQFnoECAYQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.yardeni.com%2Fpub%2Fpeacockfedecbassets.pdf&usg=AOvVaw2YDiHMRHjXOHdaNFW7yuqB [dostęp: 14.09.2022].

[390] „Independent Trader Team”, Trendy …

[391] K. Kolany, Fed kończy z „dodrukiem” pieniądza. Koniec zerowych stóp procentowych jest bliski. „Bankier.pl”. 26.01.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Fed-konczy-z-dodrukiem-pieniadza-Koniec-zerowych-stop-procentowych-jest-blisk-8266790.html [dostęp: 20.08.2022].

[392] M. Kalwasiński, EBC ogłasza koniec skupu aktywów i zapowiada podwyżki stóp procentowych. „Bankier.pl”. 09.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/EBC-oglasza-koniec-skupu-aktywow-i-zapowiada-podwyzke-stop-procentowych-8354219.html [dostęp: 20.08.2022].

[393] „Trading Economics”, CRB Commodity Index [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/commodity/crb [dostęp: 20.08.2022].

[394] Enverus, Commodity Research Bureau [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.marketview.com/data-providers/commodity-research-bureau/ [dostęp: 20.08.2022].

[395] A. Hayes. M. J. Boyle, Commodity Research Bureau Index (CRBI). 20.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/c/crb.asp [dostęp: 20.08.2022].

[396] „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) …

[397] „Stooq”, Dow …

[398] „Stooq”, Nasdaq Composite — U.S. (^NDQ) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=^ndq [dostęp: 26.11.2022].

[399] Isabelnet, Fed Balance Sheet vs. S&P 500. 09.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.isabelnet.com/fed-balance-sheet-vs-sp-500-2/ [dostęp: 20.08.2022]. Zob. także Board of Governors of the Federal Reserve System, Credit and Liquidity Programs and the Balance Sheet. Recent balance sheet trends [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_recenttrends.htm [dostęp: 20.08.2022].

[400] „Trading Economics”, World Food Price Index [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradingeconomics.com/world/food-price-index [dostęp: 20.08.2022].

[401] Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Food Situation [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en [dostęp: 20.08.2022].

[402] „macrotrends”, U.S. Inflation Rate 1960—2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/countries/USA/united-states/inflation-rate-cpi [dostęp: 20.08.2022].

[403] „Ekonomiści mBanku”, Op cit.

[404] Główny Urząd Statystyczny, Roczne …

[405] M. Kalwasiński, Inflacja nieco niższa, niż szacowano wcześniej. Ale ceny rosły najszybciej od 25 lat. "Bankier.pl”. 15.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Inflacja-w-Polsce-w-czerwcu-2022-finalne-dane-8375509.html [dostęp: 20.08.2022].

[406] K. K., Rekordowa inflacja w strefie euro. W niektórych krajach przekracza 20%. "Bankier.pl”. 19.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Inflacja-HICP-w-strefie-euro-czerwiec-2022-8377174.html [dostęp: 20.08.2022].

[407] RI, Euro area Inflation Rates: 1997 to 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.rateinflation.com/inflation-rate/euro-area-historical-inflation-rate/ [dostęp: 20.08.2022].

[408] St. Louis FED, FRED Graph. „FRED economic data” (1) [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/graph/?g=8dGq [dostęp: 20.08.2022].

[409] Ibidem.

[410] Główny Urząd Statystyczny, Roczne …

[411] St. Louis FED, FRED Graph (2) [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/graph/?g=3obN [dostęp: 20.08.2022].

[412] St. Louis FED, Consumer Price Index for All Urban Consumers: All Items in U.S. City Average+Unemployment Rate [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/graph/?g=1dD3 [dostęp: 20.08.2022].

[413] „Longtermtrends”, M2 Money Supply Growth vs. Inflation [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.longtermtrends.net/m2-money-supply-vs-inflation/ [dostęp: 20.08.2022].

[414] St. Louis FED, M2 (M2SL). „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/M2SL [dostęp: 26.11.2022].

[415] St. Louis FED, Personal Consumption Expenditures Excluding Food and Energy (Chain-Type Price Index). „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/PCEPILFE [dostęp: 20.08.2022].

[416] Narodowy Bank Polski, Miary pieniądza i indeksy Divisia [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/statystyka/pieniezna_i_bankowa/miary.html [dostęp: 14.09.2022].

[417] E. Yardeni, M. Quintana, Op.cit., f. 2.

[418] Isabelnet, S&P And Fed Balance Sheet. 10.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.isabelnet.com/sp-500-and-fed-balance-sheet/ [dostęp: 20.08.2022].

[419] S. Stodolak, Dominacja fiskalna napędza wzrost cen. Czy grozi nam hiperinflacja? "Forsal.pl”. 18.06.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/inflacja/artykuly/8193166,dominacja-fiskalna-napedza-wzrost-cen-czy-grozi-nam-hiperinflacja.html [dostęp: 13.10.2022]

[420] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 146 — 147.

[421] Ibidem, s. 147 za R. J. Barro, Inflation and Economic Growth. „Working Papier NBER” 1995. No 5326.

[422] M. Drozdowicz-Bieć, Op. cit., s. 148 — 149.

[423] Ibidem, s. 149 — 166.

[424] S. Barszowski, Op. cit., s. 40 za E. Łon, Polityka pieniężna, a koniunktura. Monetarne uwarunkowania koniunktury na rynku akcji. „Nasz rynek kapitałowy” 2005 nr 175/176 lipiec, sierpień.

[425] M. Stopka, Inflacja w Polsce w 2019 i 2020 roku: niebawem już 4/5% r/r (!). 16.09.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.michalstopka.pl/inflacja-w-polsce-w-2019-i-2020-roku-niebawem-juz-45/?fbclid=IwAR380D_HahWyZ2gqhs8TbdtGAScSFrT2hGEv_C66Cl_7oA6CNhqFOc6MP-M [dostęp: 14.10.2022].

[426] M. Stopka, Inflacja GUS październik 2021 aż 6,8% (!) Co dalej z inflacją? 29.10.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.michalstopka.pl/inflacja-gus-pazdziernik-2021-az-68-co-dalej-z-inflacja/?fbclid=IwAR2GnPk-xzhY2AihyTT4vhgniQZR9KsMLuYpsGksu6Z9Fgfi1gZh7wIL0Kc [dostęp: 14.10.2022].

[427] J. Powell, Fed Chair Powell Delivers Remarks at the 2022 Jackson Hole Symposium. „KansasCityFed”. 26.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=vhMRynjm3CI [dostęp: 28.08.2022].

[428] A Carstens, A story of tailwinds and headwinds: aggregate supply and macroeconomic stabilisation. BIS. 26.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bis.org/speeches/sp220826.htm [dostęp: 01.09.2022].

[429] I. Schnabel, Monetary policy and the Great Volatility. European Central Bank.27.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2022/html/ecb.sp220827~93f7d07535.en.html [dostęp: 01.09.2022].

[430] G. Gopinath, How Will the Pandemic and the War Shape Future Monetary Policy? Presentation at Jackson Hole Conference. Federal Reserve Bank of Kansas City. 26.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.kansascityfed.org/Jackson%20Hole/documents/9029/F6.Gopinath_Jackson_Hole_23Aug2022.pdf [dostęp: 03.09.2022].

[431] F. Bianchi. L. Melosi, Inflation as a Fiscal Limit. 12.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.kansascityfed.org/Jackson%20Hole/documents/9038/S1.Bianchi_JH2022_handout.pdf [dostęp: 03.09.2022].

[432] J. Wójcik, Czy Zachodowi grozi powtórka ze stagflacji? „Ekonomia siły”. „Układ sił” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=m3A9cKUPdUE [dostęp: 19.09.2022].

[433] K. Kolany, Inflacja producencka w strefie euro z nowym rekordem. "Bankier.pl”. 02.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Inflacja-PPI-w-strefie-euro-lipiec-2022-8399586.html?fbclid=IwAR1zGIn9q6UZ_4cUswgNjOt5e185s8gumu1wjINDT8l5FhcnwA5z5DFwclM [dostęp: 02.09.2022].

[434] A. Ganti. S. Kvilhaug, Tapering. „Investopedia”. 27.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/terms/t/tapering.asp [dostęp: 20.08.2022].

[435] J. Scott Davis, Don’t Look to the 2013 Tantrum for the Effect of Tapering on Emerging Markets. „Federal Reserve Bank of Dallas”. 10.08.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.dallasfed.org/research/economics/2021/0810.aspx [dostęp: 01.09.2022].

[436] KRO, Fed podjął decyzje ws. stóp procentowych i dodruku dolara. Czekał na nie cały świat, "money.pl”. 15.12.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/pieniadze/fed-podjal-decyzje-ws-stop-procentowych-i-dodruku-dolara-czekal-na-nie-caly-swiat-6715723512732544a.html [dostęp: 20.08.2022].

[437] „Stooq”, 10-Year U.S. Bond Yield (10USY. B) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=10usy.b&c=2y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 20.08.2022].

[438] „Stooq”, 30-Year U.S. Bond Yield (30USY. B) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=30usy.b&c=2y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 20.08.2022].

[439] A. Ganti. V. Velasquez, Quantitative Tightening (QT). „Investopedia”. 10.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/quantitative-tightening-6361478 [dostęp: 31.08.2022].

[440] K. M. Engemann, What Is Quantitative Tightening? Federal Reserve Bank of St Lois. 17.07.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.stlouisfed.org/open-vault/2019/july/what-is-quantitative-tightening [dostęp: 20.08.2022].

[441] PAP, Stopy w dół, QE od listopada. EBC wydał komunikat. „Forsal.pl”. 12.09.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/artykuly/1429899,stopy-w-dol-qe-od-listopada-ebc-wydal-komunikat.html,stopy-w-dol-qe-od-listopada-ebc-wydal-komunikat.html,komentarze-najnowsze,1 [dostęp: 20.08.2022].

[442] "Bankier.pl”, Koronawirusowy kataklizm na rynkach finansowych [Podsumowanie]. 01.04.2020. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Koronawirus-na-gieldach-Rynkowy-kataklizm-w-marcu-2020-r-Podsumowanie-7852411.html [dostęp: 20.08.2022].

[443] K. Folger. M. J. Boyle, T. Li, What Is the Relationship Between Inflation and Interest Rates? [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/ask/answers/12/inflation-interest-rate-relationship.asp [dostęp: 20.08.2022].

[444] Federal Reserve Bank of Cleveland, PCE and CPI Inflation: What’s the Difference? 04.07.2014 [ Online]. Dostępne w Internecie: https://www.clevelandfed.org/newsroom-and-events/publications/economic-trends/2014-economic-trends/et-20140417-pce-and-cpi-inflation-whats-the-difference.aspx [dostęp: 16.09.2022]. Zob także mbank, Inflacja bazowa PCE vs CPI: wszystko co chcielibyście wiedzieć, ale nie chce Wam się szukać [ Online]. Dostępne w Internecie: https://makroekonomia.mbank.pl/145739-inflacja-bazowa-pce-vs-cpi-wszystko-co-chcielibyscie-wiedziec-ale-nie-chce-wam-sie-szukac [dostęp: 16.09.2022].

[445] St Lois FED, 1-Year Real Interest Rate (REAINTRATREARAT1YE) „Fred Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/REAINTRATREARAT1YE [dostęp; 20.08.2022]. Zob. także K. Folger. M. J. Boyle, T. Li, What Is the Relationship Between Inflation and Interest Rates? „Investopedia”. 05.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/ask/answers/12/inflation-interest-rate-relationship.asp [dostęp: 20.08.2022].

[446] „macorotrends”, Federal Funds Rate — 62 Year Historical Chart [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/2015/fed-funds-rate-historical-chart [dostęp: 20.08.2022].

[447] St. Louis FED. (2022). Federal Funds Effective Rate-Consumer Price Index for All Urban Consumers: All Items in U.S. City Average. FRED Economic Data. Pobrano z: https://fred.stlouisfed.org/graph/?g=6TK [dostęp: 20.08.2022].

[448] Główny Urząd Statystyczny, Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 roku [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/miesieczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-od-1982-roku/ [dostęp: 20.08.2022].

[449] Narodowy Bank Polski, Podstawowe stopy procentowe NBP w latach 1998 — 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy_archiwum.htm [dostęp: 20.08.2022].

[450] Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[451] L. Pawłowski. M. Siudaj, Rząd przyjął projekt ustawy o maksymalnych cenach prądu. Polska Agencja Prasowa. 14.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news,1452874,rzad-przyjal-projekt-ustawy-o-maksymalnych-cenach-pradu.html [dostęp: 14.10.2022].

[452] "bankier.pl”, Tyrowicz: Pojawia się wątpliwość, czy uda się wyjść z inflacji bez dodatnich stóp procentowych. 16.09.2022 [Online]. Dostepne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Tyrowicz-Pojawia-sie-watpliwosc-czy-uda-sie-wyjsc-z-inflacji-bez-dodatnich-stop-procentowych-8406934.html?fbclid=IwAR3vWeJIYfc54imgD77iBdnkHgKFxGT6KvDlUYbWGAkjN4nrtqn69z_Fkvg [dostęp: 16.09.2022].

[453] „Zespół w Gospodarce”, Joanna Tyrowicz w Radzie Polityki Pieniężnej po decyzji Senatu. "wGopodarce.pl”. 07.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://wgospodarce.pl/informacje/116729-joanna-tyrowicz-w-radzie-polityki-pienieznej-po-decyzji-senatu [dostęp:16.09.2022].

[454] Senat Rzeczypopolitej Polskiej, Kluby i koła. X kadencja [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.senat.gov.pl/sklad/kluby-i-kola/ [dostęp:16.09.2022].

[455] Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych, Wysokie prawdopodobieństwo recesji [Online]. Dostępne w Internecie: http://biec.org/wysokie-prawdopodobienstwo-recesji/ [dostęp: 02.10.2022].

[456] „Business Insider”, Co to jest rentowność obligacji? 15.03.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://businessinsider.com.pl/poradnik-finansowy/oszczedzanie/czym-jest-rentownosc-obligacji/1m6mgfs [dostęp: 21.10.2022].

[457] K. Wysota, Rentowność polskich obligacji wystrzeliła. Koszt obsługi polskiego długu coraz wyższy. „Money.pl”. 21.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/rentownosc-polskich-obligacji-wystrzelila-koszt-obslugi-polskiego-dlugu-coraz-wyzszy-6825103145630624a.html [dostęp: 21.10.2022].

[458] MKu, ONZ chce końca podwyżek stóp procentowych. „Wciąż jest czas, aby zrobić krok w tył”. "Bankier.pl”. 15.04.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/ONZ-chce-konca-podwyzek-stop-procentowych-Wciaz-jest-czas-aby-zrobic-krok-w-tyl-8417004.html?fbclid=IwAR073ZCDRBbwLxNdrMMC16qvwwp00CFPGTBjmviW469VQaoH87j70KhKxF8 [dostęp: 04.10.2022] za United Nations, Trade and Development Report. Development prospects in a fractured world: Global disorder and regional responses. 03.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://unctad.org/system/files/official-document/tdr2022_en.pdf?utm_source=bankier.pl&utm_medium=content&utm_campaign=article [dostęp: 04.10.2022].

[459] C. Rouse. J. Zhang. E. Tedesch. Historical Paralles to Today’s Inflationary Episode. The White House. 06.07.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.whitehouse.gov/cea/written-materials/2021/07/06/historical-parallels-to-todays-inflationary-episode/#_ftnref1 [dostęp: 14.10.2022] za B. Caplan, A Case of Study: The 1948 — 1949. National Bureau of Economic Research [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nber.org/system/files/chapters/c2798/c2798.pdf [dostęp: 14.10.2022].

[460] R. J. Barro, Tajemnice polityki pieniężnej. "obserwatorfinansowy.pl" 15.07.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.obserwatorfinansowy.pl/bez-kategorii/rotator/tajemnice-polityki-pienieznej/ [dostęp:16.09.2022] za „Project Syndicate”. 2019 http://www.project-syndicate.org/

[461] macrotrends, U.S. Inflation Rate 1960 — 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/countries/USA/united-states/inflation-rate-cpi [dostęp:16.09.2022].

[462] St. Louis FED, Unemployment Rate (UNRATE). „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/UNRATE [dostęp: 16.09.2022].

[463] „History”, How the US Got out of 13 Economic Recessions Since World War II. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.history.com/news/us-economic-recessions-timeline [dostęp: 17.09.2022].

[464] St. Louis FED, Unemployment …

[465] „the balance”, Unemployment Rate by Year Since 1929 Compared to Inflation and GDP U.S. Unemployment Rate History. 05.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.thebalance.com/unemployment-rate-by-year-3305506 [dostęp: 20.08.2022].

[466] J. Klepacki, Ryzyka ujemnych stóp procentowych. „Finanse, Rynki finansowe, Ubezpieczenia” 2016 nr 4 (82), s. 722 — 724 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjp9oTf5Zv3AhVlkosKHRx7DIEQFnoECAQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwnus.edu.pl%2Ffrfu%2Ffile%2Farticle%2Fdownload%2F11449.pdf&usg=AOvVaw3yYfuzJwIVD1903HYOipdG [dostęp: 20.08.2022].

[467] D. Słomski, Obligacje z ujemnym oprocentowaniem. Inwestorzy płacą miliardy, żeby stracić pieniądze? "money.pl”. 23.07.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gielda/obligacje-z-ujemnym-oprocentowaniem-inwestorzy-placa-miliardy-zeby-stracic-pieniadze-6403458850129537a.html?fbclid=IwAR3mW1Wi2fztBHdqg1i11GwDkpikskwv42DABeq9lxxiWGPCFj5uh-GEuNU [dostęp: 20.08.2022].

[468] M. Kalwasiński, EBC zrywa z polityką ujemnych stóp procentowych. "Bankier.pl" 21.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/EBC-zrywa-z-polityka-ujemnych-stop-procentowych-8378435.html [dostęp: 20.08.2022].

[469] W. Kwasnicki, Kitchin, Juglar and Kuznetz business cycles revisited. Institute of Economic Sciences Faculty of Law, Administration and Economics University of Wroclaw, s. 3 [Online]. Dostępne w Internecie: http://kwasnicki.prawo.uni.wroc.pl/todownload/Kwasnicki_cyclesJEBO.pdf [dostęp: 19.08.2022].

[470] St. Louis FED, Overnight Reverse Repurchase Agreements: Treasury Securities Sold by the Federal Reserve in the Temporary Open Market Operations. „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/RRPONTSYD [dostęp: 20.08.2022].

[471] „Encyklopedia zarządzania”, Repo [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Repo [dostęp: 20.08.2022]. Zob. także Narodowy Bank Polski, Operacje …

[472] Narodowy Bank Polski, Operacje otwartego rynku [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/edukacja/zasoby/broszury/operacje-otwartego-rynku.pdf [dostęp: 30.08.2022].

[473] S. Homer i R. Sylla, Op. cit., s. 358 oraz S. Adamed. E. Rasure, US Inflation Rate by Year From 1929 to 2023.”the balance”. 27.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.thebalance.com/u-s-inflation-rate-history-by-year-and-forecast-3306093 [dostęp: 20.08.2022].

[474] S. Homer i R. Sylla, Op. cit., s. 375 oraz S. Adamed. E. Rasure, Op. cit.

[475] W. J. Luther, What’s the Right Inflation Rate? „American Institute for Economic Research”. 05.09.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.aier.org/article/whats-the-right-inflation-rate/ [dostęp: 31.08.2022].

[476] M. Żuławiński, EBC zmienia cel inflacyjny i przejmuje się zmianą klimatu. „Bankier.pl” 08.07.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/EBC-zmienia-cel-inflacyjny-i-przejmuje-sie-zmiana-klimatu-8150053.html [dostęp: 20.08.2022].

[477] M. Fidziński, Poranna Rozmowa Gazeta.pl. Gościnią członkini RPP prof. Joanna Tyrowicz. "Gazeta.pl”. 11.02.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://next.gazeta.pl/next/7,151003,29007785,poranna-rozmowa-gazeta-pl-goscinia-czlonkini-rady-polityki.html#s=BoxOpImg3#s=BoxMMtImg2 [dostęp: 12.10.2022]. Zob. także tus/pr, Tyrowicz (RPP): Powrót CPI do celu może zająć kilka lat. Trudno o mocniejszy PLN w obecnym policy mix. „Bamkier.pl”. 09.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Tyrowicz-RPP-Powrot-CPI-do-celu-moze-zajac-kilka-lat-Trudno-o-mocniejszy-PLN-w-obecnym-policy-mix-8419868.html?fbclid=IwAR1k4nuJPLYyzstcmwz8wgUAZmD8xXGq8W6WK0F8iDReWTiGLqQunb69PCc [dostęp: 09.10.2022] za PAP Biznes.

[478] aw/ PAP Biznes, Tyrowicz (RPP): RPP nie realizuje mandatu, jakim jest zapewnienie stabilności cen. "Bankier.pl”. 12.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Tyrowicz-o-RPP-inflacji-recesji-i-podwyzkach-stop-procentowych-8421260.html?fbclid=IwAR05jH7tal1TRSDydkYHHPV7flp2DvBIHoxQfaPlb-jvdn6DmBz6OiGULCo [dostęp: 12.10.2022].

[479] Mka, MFW: inflacja w Polsce będzie najwyższa w Europie. "Bankier.pl”. 12.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/MFW-inflacja-w-Polsce-bedzie-najwyzsza-w-Europie-8421390.html?fbclid=IwAR20ZC9TOxZqcF1xMsrqQS9AVSGeR4IHLgKlgzRyWHnzJGDM0PPWklHgXGY [dostęp: 12.10.2022].

[480] „bankier. pl”, Ekonomiści: Zapowiedź cięcia stóp proc. w 2023 roku jest przedwczesna. 16.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ekonomisci-Zapowiedz-ciecia-stop-proc-w-2023-roku-jest-przedwczesna-8407185.html?fbclid=IwAR0y33su2TCbk0to8SL4LdqGe4RNmR58XHEPraWLg998jGAtq6zJiFbsjUg [dostęp: 18.09.2022] za „PAP Biznes”.

[481] M. Lubiński, Co zrobi PiS, aby wygrać wybory? Będzie nas to kosztować kolejne 120 miliardów zł. „money.pl”. 12.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/wybory-parlamentarne-2023-r-co-zrobi-pis-aby-je-wygrac-bedzie-nas-to-kosztowac-120-miliardow-zl-6811552648546944a.html [dostęp: 18.09.2022].

[482] Narodowy Bank Polski, Informacja po posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej w dniu 9 listopada 2022 r. 09.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/files/rpp_2022_11_09.pdf [dostęp: 09.11.2022].

[483] P. Boguszewski. U. Bitner. P. Popowski. Ł. Postek. K. Puchalska. A. Sawicka. I. Tymoczko, Szybki monitoring NBP. Analiza sektora przedsiębiorstw. Narodowy Bank Polski. Departament Analiz i Badań Ekonomicznych 2022 nr 4 (październik), s. 4 — 5 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nbp.pl/publikacje/koniunktura/raport_4_kw_2022.pdf [dostęp: 21.10.2022].

[484] S. Stodolak, Dominacja fiskalna napędza wzrost cen. Czy grozi nam hiperinflacja? "Forsal.pl«. 18.06.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/gospodarka/inflacja/artykuly/8193166,dominacja-fiskalna-napedza-wzrost-cen-czy-grozi-nam-hiperinflacja.html [dostęp: 13.10.2022] za M. D. Bordo. M. D. Levy, Do Enlarged Fiscal Deficits Cause Inflation. »Economic Affairs”. Wiley [Online]. Dostępne w Internecie: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/ecaf.12446 [dostęp: 13.10.2022].

[485] M. D. Bordo. M. D. Levy, Do Enlarged Fiscal Deficits Cause Inflation. „Economic Affairs”. Wiley [Online]. Dostępne w Internecie: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/ecaf.12446 [dostęp: 13.10.2022].

[486] S. Stodolak, Op. cit.

[487] T. Hońdo, Nadejście recesji staje się scenariuszem bazowym? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 18.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/nadej%C5%9Bcie-recesji-staje-si%C4%99-scenariuszem-bazowym [dostęp: 22.10.2022].

[488] T. Hońdo, Sześć okołorynkowych trendów do obserwacji w II półroczu. „Parkiet”. 10.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.parkiet.com/analizy-rynkowe/art36675121-szesc-okolorynkowych-trendow-do-obserwacji-w-ii-polroczu [dostęp: 28.10.2022]. Zob. także St. Louis FED, ICE BofA US High Yield Index Option-Adjusted Spread (BAMLH0A0HYM2). „FRED Economic Data” [Online]. Dostępne w Internecie: https://fred.stlouisfed.org/series/BAMLH0A0HYM2 [dostęp: 16.10.2022].

[489] N. Ferguson, Op. cit., s, 60.

[490] Ibidem.

[491] K. Kolany, Jak Roosevelt obrabował Amerykanów ze złota. „Bankier.pl”. 05.04.2018 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Jak-Roosevelt-obrabowal-Amerykanow-ze-zlota-7581409.html [dostęp: 20.08.2022].

[492] K. Kolany, 45 lat temu Nixon zamknął „złote okno”. "Bankier.pl”. 17.08.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/45-lat-temu-Nixon-zamknal-zlote-okno-7473819.html [dostęp: 20.08.2022].

[493] K. Kolany, Pół wieku banicji złota, czyli jak Nixon zakończył stary ład monetarny [Analiza]. "Bankier.pl”. 13.08.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Pol-wieku-banicji-zlota-Jak-Nixon-zakonczyl-stary-lad-monetarny-8169265.html [dostęp: 20.08.2022].

[494] Congress.gov, S.2665 — An Act to provide for increased participation by the United States in the International Development Association and to permit United States citizens to purchase, hold, sell, or otherwise deal with gold in the United States or abroad [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.congress.gov/bill/93rd-congress/senate-bill/2665 [dostęp: 29.08.2022]. Zob. także: Federal Deposit Insurance Corporation, 5000 — Statements of Policy, GOLD Statement of Policy [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fdic.gov/regulations/laws/rules/5000-200.html [dostęp: 20.08.2020].

[495] H. Song, Wojna o pieniądz. Prawdziwe …, s. 184 za F. Lips, Złoty spisek. Kobierzyce 2010, s. 72 — 73.

[496] M. D. Bordo, Gold Standard [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html [dostęp: 20.08.2020].

[497] „macrotrends”, Gold Prices — 100 Year Historical Chart [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/1333/historical-gold-prices-100-year-chart [dostęp: 20.08.2022].

[498] „Stooq”. (2022). Gold — COMEX (GC. F). Pobrano z: https://stooq.pl/q/?s=gc.f&c=50y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 21.08.2022].

[499] „Stooq”, 10-Year …

[500] A. Kariv. R. Pollock, 10 year US Government Bond Yields (long-term interest rate). „Data Hub” [Online]. Dostępne w Internecie: https://datahub.io/core/bond-yields-us-10y [dostęp: 20.08.2022].

[501] „InflationData.com”, Historical Inflation Rate [Online]. Dostępne w Internecie: https://inflationdata.com/Inflation/Inflation_Rate/HistoricalInflation.aspx [dostęp: 20.08.2020].

[502] „the balance”, Unemployment …

[503] Główny Urząd Statystyczny, Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990—2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-rejestrowanego-w-latach-1990-2022,4,1.html [dostęp: 20.08.2022].

[504] Zob. N. Ferguson, Op. cit., s, 64.

[505] ISAP, Ustawa z dnia 28 października 1950 r. o zakazie posiadania walut obcych, monet złotych, złota i platyny oraz zaostrzeniu kar za niektóre przestępstwa dewizowe. Dz. U. 1950 nr 50 poz. 460 [Online]. Dostępne w Internecie: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19500500460 [dostęp: 20.08.2022]. Zob. także ISAP, Ustawa dewizowa z dnia 28 marca 1952 r. Dz. U. 1952 nr 21 poz. 133 [Online]. Dostępne w Internecie: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19520210133 [dostęp: 20.08.2022].

[506] ISAP, Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 7 listopada 1956 r. zmieniające rozporządzenie z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej. Dz. U. 1956 nr 50 poz. 223 [Online]. Dostępne w Internecie: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19560500223 [dostęp: 20.08.2022].

[507] „Dzieje.pl. Portal historyczny”, Stalinizm. Reforma walutowa czyli skok na kasę obywatela. 13.07.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzieje.pl/aktualnosci/reforma-walutowa-czyli-skok-na-kase-obywatela [dostęp: 20.08.2020] za PAP. Zob. ISAP, także Ustawa z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego. Dz. U. 1950 nr 50 poz. 459 [Online]. Dostępne w Internecie: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19500500459 [dostęp: 20.08.2022].

[508] K. Kaliński, Op. cit., s. 225.

[509] „statista”, Bitcoin (BTC) price per day from October 2013 to August 18, 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.statista.com/statistics/326707/bitcoin-price-index/ [dostęp: 20.08.2022].

[510] „Stooq”, Ethereum Cryptocurrency USD (ETH. V) [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/q/?s=eth.v&c=mx&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 20.08.2022].

[511] A. I. Piotrowska, Bitcoin. Płatnicze zastosowania kryptowaluty. Warszawa 2021, s. 29 — 34.

[512] K. Chustecki, Elon Musk: wiem, kto jest twórcą Bitcoina. „Computerworld”. 29.12.2021. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.computerworld.pl/news/Elon-Musk-wiem-kto-jest-tworca-Bitcoina,434911.html [dostęp: 20.08.2022].

[513] Por. H. Hazlitt, Op. cit., s. 229 — 235.

[514] F. M. Ametrano, Hayek Money: The Cryptocurrency Price Stability Solution [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.blockchain.srl/newwp/?mdocs-file=20943 [dostęp: 20.08.2022].

[515] Zob. N. Ferguson, Op. cit., s. 56 — 57.

[516] „Encyklopedia zarządzania”, Hiperinflacja [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Hiperinflacja [dostęp: 20.08.2022].

[517] H. Hazlitt, Op. cit., s. 76.

[518] Zob. W. Mizerski, Op. cit., s. 338.

[519] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 854 — 855.

[520] H. Hazlitt, Op. cit., s. 77 — 92.

[521] Ibidem, s. 78.

[522] Ibidem, s. 80.

[523] Ibidem, s. 80 — 82.

[524] Ibidem, s. 83 — 89. Nieopublikowane …

[525] H. Hazlitt, Op. cit., s. 115 za C. Bresciani-Turonii, The Economis of Inflation.

[526] H. Hazlitt, Op. cit., s. 90

[527] Ibidem, s. 158.

[528] Ibidem, s. 85.

[529] Ibidem, s. 100 — 102.

[530] H. Hazlitt, Op. cit., s. 182 za Bresciani-Turroni, Economic of Inflation.

[531] H. Hazlitt, Op. cit s. 183.

[532] Ibidem, s. 231.

[533] Ibidem, s. 91 — 92.

[534] Ibidem, s. 93.

[535] Polskie radio, Pucz Monachijski — Hitler chce władzy. 08.11.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/973124,Pucz-monachijski-Hitler-chce-wladzy [dostęp: 20.08.2022].

[536] G. Galofré-Vilà. Ch. M. Meissner. M. McKee. D. Stuckler, Austerity and the Rise of the Nazi Party. „NBER Working Papier” 2017 nr 24106, s. 1 — 62 [ Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nber.org/system/files/working_papers/w24106/revisions/w24106.rev0.pdf [dostęp: 07.12.2022].

[537] Ibidem.

[538] W. Mizerski, Op. cit., s. 188.

[539] R. Kaczmarek, Op. cit., s. 182 — 185.

[1] M. Kołatka, Inwestycje giełdowe zależne od fazy cyklu koniunkturalnego. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach 2019 nr 387, s. 55 — 67 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwig_LT0tI_7AhVXEncKHfF3CiUQFnoECBYQAQ&url=https%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.cejsh-2acd0ea2-9b0f-495d-b2eb-292e89704651%2Fc%2F04.pdf&usg=AOvVaw0ovqffNg_mIxWYCPmCRX_5 [dostęp: 02.11.2022].

[2] Cycles Research Institute For the Interdisciplinary Study of Cycles, Jevons [Online]. Dostępne w Internecie: https://cyclesresearchinstitute.org/cycles-research/economy/jevons/ [dostęp: 21.08.2022].

[3] „Dobrapogoda24.pl”, Sonda SOHO zarejestrowała pełny 22-letni cykl słoneczny. Jak w tym czasie zmieniała się aktywność Słońca? [Online]. Dostępne w Internecie: https://dobrapogoda24.pl/artykul/cykl-sloneczny-pomiary-badania [dostęp: 21.08.2022].

[4] „Kosmonauta.net”, Początek 2020: dwie grupy plam z nowego cyklu. 10.01.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kosmonauta.net/2020/01/poczatek-2020-dwie-grupy-plam-z-nowego-cyklu/ [dostęp: 21.08.2022].

[5] SpaceWeatherLive.com, Postęp cyklu słonecznego [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.spaceweatherlive.com/pl/aktywnosc-sloneczna/cykl-sloneczny.html [dostęp: 21.08.2022].

[6] Cycles Research Institute For the Interdisciplinary Study of Cycles, Chizhevsky …

[7] D. Church, Myśli to materia, przeł. K. Knockenhauer. Białystok 2018, s. 278.

[8] D. Church, Op. cit., s. 279 za R. McCraty. A. Deyhle. The science of interconnectivity. „JeartjMath Institute. Boulder Creek 2016.

[9] Nieopublikowane … Porównanie autora. W. Mizerski, Op. cit., s. 96 — 97. F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit.

[10] Nieopublikowane … Porównanie autora. W. Mizerski, Op. cit., s. 102 — 105. F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit.

[11] F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit.

[12] Nieopublikowane … W. Mizerski, Op. cit., s. 201 — 207 F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit.

[13] „Bankier.pl”, Koronawirusowy …

[14] M. Dziadkowiak, Na rynku ropy leje się krew. Saudowie idą na wojnę z Rosją. „Bankier.pl”. 09.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Kurs-ropy-gwaltownie-w-dol-Arabia-Saudyjska-uderza-w-Rosje-7834658.html [dostęp: 21.08.2022] za PAP.

[15] „SpaceWeatherLive.com”, Postęp cyklu słonecznego [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.spaceweatherlive.com/pl/aktywnosc-sloneczna/cykl-sloneczny.html [dostęp: 04.08.2022]. oraz Nieopublikowane …

[16] „Stooq”, Dow … oraz Nieopublikowane …

[17] „SpaceWeatherLive.com”, Postęp … oraz Nieopublikowane … Porównanie autora.

[18] F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit. Zob. także SpaceWeatherLive.com, Op. cit. oraz „Stooq”, Gold … oraz Nieopublikowane … Porównanie autora.

[19] P. Pietkun, Słońce w kryzysie. „Bankier.pl”. 11.04.2009 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Slonce-w-kryzysie-1932057.html [dostęp: 21.08.2022] oraz Nieopublikowane … Porównanie autora.

[20] „SpaceWeatherLive.com”, Historyczne cykle słoneczne [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.spaceweatherlive.com/pl/aktywnosc-sloneczna/cykl-sloneczny/historyczne-cykle-sloneczne.html [dostęp: 22.08.2022] oraz Nieopublikowane … Porównanie autora.

[21] F. Clette. L. Svaalgard. J. M. Vaquero. E. W. Cliver, Op. cit.

[22] Niepublikowane … Porównanie własne autora.

[23] K. Kanawka, Jaki będzie 25 cykl słoneczny? „Kosmonauta.net”. 21.04.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kosmonauta.net/2019/04/jaki-bedzie-25-cykl-sloneczny/ [dostęp: 21.08.2022].

[24] „Dziennik Naukowy”, NASA: rozpoczął się nowy cykl słoneczny. 16.02.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzienniknaukowy.pl/kosmos/nasa-rozpoczal-sie-nowy-cykl-sloneczny [dostęp: 21.08.2022] za NASA.

[25] K. Kanawka, 25 cykl: szybki wzrost aktywności. "Kosmonauta.net”. 17.01.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://kosmonauta.net/2022/01/25-cykl-szybki-wzrost-aktywnosci/ [dostęp: 21.08.2022].

[26] D. Church, Myśli to materia, przeł. K. Knockenhauer. Białystok 2018, s. 316 za F. Halberg. G. Cornélissen. R. McCraty. K. Czaplicki. A. Alabdulgader, Time Structures (Chronomes) of the Blood Circulation, Populations” Health, Human Affairs and Space Weather. „World Heart Journal” 2011 nr 3(10), s. 73. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.researchgate.net/publication/294799585_Time_Structures_Chronomes_of_the_Blood_Circulation_Populations%27_Health_Human_Affairs_and_Space_Weather [dostęp: 21.08.2022].

[27] „sofijon”, 2 września 1859 — największa w historii burza magnetyczna. 02.09.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.sofijon.pl/module/article/one/1341 [dostęp: 21.08.2022].

[28] M. Romanowski, Burza słoneczna cofnie ludzkość kilkaset lat wstecz. Kiedy? To tylko kwestia czasu — twierdzą naukowcy. „Express Bydgoski”. 02.08.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://expressbydgoski.pl/burza-sloneczna-cofnie-ludzkosc-kilkaset-lat-wstecz-kiedy-to-tylko-kwestia-czasu-twierdza-naukowcy/ar/c15-12607730 [dostęp: 21.08.2022].

[29] P. Pietkun, Op. cit.

[30] M. Hall. S. Anderson. V. Velasquez, Market Cycles: The Key to Maximum Returns. „Investopedia”. 19.07.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.investopedia.com/trading/market-cycles-key-maximum-returns/ [dostęp: 21.08.2022].

[31] Trader21, Inteligentny inwestor XXI wieku. wyd II. 2020 t. 1, s. 18 — 20.

[32] „Independent Trader”, Czy jesteśmy już w dołku? „Youtube” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=hC-4C1pf8wQ [dostęp: 21.09.2022].

[33] Trader21, Op. cit., t. 1, s. 21 — 28.

[34] Lazard Assets Managaments, Outlook on Emerging Markets [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.lazardassetmanagement.com/research-insights/outlooks/emerging-markets [dostęp: 27.11.2022].

[35] W. Białek, Prognozowanie …, s. 88.

[36] W. Białek, Czym jest cykl Kuznetza („Kuznetz swing”) i jak go wykorzytać? „XTB Trading Club”. 30.10.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=PHh1MK_qlbQ [dostęp: 21.08.2022].

[37] K. Kolany, Czy giełdowa hegemonia USA dobiegnie końca? „Bankier.pl" 21.07.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Czy-gieldowa-hegemonia-USA-dobiegnie-konca-8363071.html [dostęp: 21.08.2022].

[38] MSCI inc, MSCI World Index (USD) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.msci.com/documents/10199/178e6643-6ae6-47b9-82be-e1fc565ededb [dostęp: 21.08.2022].

[39] G. Przekota. J. Rembeza, Cykle czy fluktuacje? Wykorzystanie analizy harmonicznej w analizie zmian indeksów giełdowych. „Zeszyty naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 862.” „Finanse, Rynki Finansowe i Ubezpieczenia” nr 75 (2015), s. 411—422. [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.go4business.wneiz.pl/nauka_wneiz/frfu/75-2015/FRFU-75-411.pdf [dostęp: 21.08.2022].

[40] A. J. Frost. R. R. Prechter, Op. cit., s. 124 — 127.

[41] C. Grafton, Op. cit., s. 25 — 27.

[42] T. Plummer, Op. cit., s. 37 — 41.

[43] „Stockbroker”, Op. cit.

[44] Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych, Nastroje inwestorów [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.sii.org.pl/3438/analizy/nastroje-inwestorow.html [dostęp: 28.11.2022].

[45] „Bankier.pl”, Białek: Suma wszystkich cykli przyniesie nam hossę. 12.06.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Bialek-Suma-wszystkich-cykli-przyniesie-nam-hosse-8354298.html?fbclid=IwAR2_GZuHr6O4PTatodDLZknehEIkexc6e_4-6tOWjiNTeHRLdLwAiBehS_E [dostęp: 21.08.2022].

[46] „Parkiet”, Cykl …

[47] T. Hońdo, Dołek na jesieni według chińskiego impulsu. „Qnews”. 27.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/do%C5%82ek-na-jesieni-wed%C5%82ug-chi%C5%84skiego-impulsu [dostęp: 21.08.2022]. Zob. także „MacroMicro”, China Bloomberg Credit Impulse Index [Online]. Dostępne w Internecie: https://en.macromicro.me/collections/31/cn-finance-relative/35559/china-credit-impulse-index [dostęp: 22.10.2022].

[48] T. Hońdo, Rynki wschodzące — prawie półtora roku bessy i co dalej? „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 25.07.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/rynki-wschodz%C4%85ce-%E2%80%93-prawie-p%C3%B3%C5%82tora-roku-bessy-i-co-dalej [dostęp: 22.10.2022].

[49] T. Hońdo, Chiński impuls wróży hossę, ale za … pół roku. „Qnews. Edukacyjny portal dla inwestorów”. 20.04.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://qnews.pl/pl/news/chi%C5%84ski-impuls-wr%C3%B3%C5%BCy-hoss%C4%99-ale-za-p%C3%B3%C5%82-roku [dostęp: 22.10.2022].

[50] KWY, Chińska gospodarka w tarapatach. Bank centralny reaguje. „money.pl”. 15.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/chinska-gospodarka-w-tarapatach-bank-centralny-reaguje-6801678572075520a.html [dostęp: 21.08.2022].

[51] W. Białek, Kiedy szczyt a kiedy dołek cyklu 6,(66) -letniego na WIG-u? "Investing.com” 07.06.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://pl.investing.com/analysis/kiedy-szczyt-a-kiedy-dolek-cyklu-666letniego-na-wigu-200240420 [dostęp: 21.08.2022].

[52] „Forbes”, Joe Biden wygrywa wybory prezydenckie w USA. 07.11.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.forbes.pl/gospodarka/usa-wyniki-wyborow-prezydenckich-2020-joe-biden-46-prezydentem/2np2h0e [dostęp: 21.08.2022] za PAP/Forbes.

[53] „Seasonax”, Dow Jones Election Cycle [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonalcharts.com/zyklen_wahl_dowjones4j.html [dostęp: 21.08.2022].

[54] D. Speck, German Stock Index US Election Cycle. „Seasonax” 2012 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonalcharts.com/zyklen_wahl_dax4j.html [dostęp: 21.08.2022].

[55] D. Speck, Gold Election Cycle. „Seasonax” 2012 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonalcharts.com/zyklen_wahl_gold4j.html [dostęp: 21.08.2022].

[56] „macrotrends”, Gold …

[57] „GoldPredict”, Explaining Various Gold cycles. 15.07.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://goldpredict.com/archives/4587 [dostęp: 21.08.2022].

[58] C. Vermeulen, 7 year cycles can be powerful and gold just started one. „KITCO”. 01.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.kitco.com/commentaries/2019-12-05/7-year-cycles-can-be-powerful-and-gold-just-started-one.html [dostęp: 21.08.2022].

[59] „Seasonax”, 5 examples of seasonal patterns [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonax.com/seasonality [dostęp: 21.08.2022].

[60] J. Rzeźniczek, Sezonowość na rynku złota i srebra. „Stooq”. 20.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=30830 [dostęp: 28.01.2023].

[61] W. Białek, Prognozowanie …, s. 19 — 21.

[62] „Federal Reserve History”, The Great Recession. 22.11.2013 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.federalreservehistory.org/essays/great-recession-of-200709 [dostęp: 21.08.2022].

[63] „macrotrends”, Dow Jones — DJIA — 100 Year Historical Chart [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.macrotrends.net/1319/dow-jones-100-year-historical-chart [dostęp: 21.08.2022].

[64] „Seasonax”, Dow Jones Industrial Average, 10-year cycle, over the past 124 years [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonax.com/research/dow-jones-10-year-cycle [dostęp: 21.08.2022]. Zob także D. Speck, Der Dow Jones 10-Jahreszyklus. „Seasonax”. 24.02.2011 [Online]. Dostępne w Internecie: https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/media.seasonax.com/131-seasonax-seasonalinsights-issue-04-dow-jones-1h-jahres-zyklus.pdf [dostęp: 21.08.2022].

[65] W. Białek, „Decennial pattern” na DJIA. K(no)w Future. 24.11.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://wojciechbialek.pl/2019/10/decennial-pattern-na-djia.html [dostęp: 21.08.2022].

[66] L. E. Grinin. Tessaleno C. Devezas. A. V. Korotayev, Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff. Volgograd 2014, s. 13 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjH86f0s4L4AhVys4sKHfHAAbAQFnoECAMQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.researchgate.net%2Fpublication%2F294086817_Kondratieff_Waves_Juglar_-_Kuznets_-_Kondratieff&usg=AOvVaw07BpdhQZ2OgGRt9AcBDnGF [dostęp: 21.08.2022].

[67] „Parkiet”, Giełdowe cykle, czyli historia na wykresach lubi się powtarzać. 18.12.2015 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.parkiet.com/analizy-rynkowe/art21080091-gieldowe-cykle-czyli-historia-na-wykresach-lubi-sie-powtarzac [dostęp: 21.08.2022].

[68] „macrotrends”, Dow …

[69] W. Kwasnicki, Op. cit., s. 2.

[70] „Encyklopedia PWN”, Schumpeter Joseph Alois [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Schumpeter-Joseph-Alois;3973256.html [dostęp: 21.08.2022].

[71] W. Białek, Prognozowanie …, s. 71 — 87.

[72] TMS, Inwestowanie w cyklach gospodarczych [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.tms.pl/document/349691 [dostęp: 21.08.2022].

[73] „FOREX Club”, Op. cit.

[74] Time-Price-Research, DJIA vs 35.21 Three Year Cycle. 11.09.2012 [Online]. Dostępne w Internecie: http://time-price-research-astrofin.blogspot.com/2012/09/3521-three-year-cycle-vs-djia.html [dostęp: 21.08.2022].

[75] W. Białek, Czym …

[76] Ibidem.

[77] Ibidem.

[78] Ibidem.

[79] Ibidem.

[80] L. E. Grinin. Tessaleno C. Devezas. A. V. Korotayev, Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff …, s. 6.

[81] M. Gwardecki, Szczyt cen nieruchomości w 2023 roku? „enerad”. 17.07.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://enerad.pl/aktualnosci/szczyt-cen-nieruchomosci-w-2023-roku/ [dostęp: 21.08.2022].

[82] „Property Geek”, Understanding the 18 year property cycle.. 30.12.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.propertygeek.net/article/the-18-year-property-cycle/ [dostęp: 21.08.2022].

[83] Ibidem.

[84] „Trader21”, Inteligentny Inwestor XXI wieku. Wyd II. 2020. t. 2, s. 165 — 166.

[85] Ibidem, s. 168, 164 — 165.

[86] Ibidem, s. 173.

[87] Ibidem, s. 172 — 173.

[88] Pr. zbior. pod red. K. A. Przybyły (gł. autor A. Czerniak), Sytuacja na rynku nieruchomości mieszkaniowych. III kwartał 2022 roku, s. 5 — 10 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.otodom.pl/wiadomosci/wp-content/uploads/2022/10/Polityka-Insight-i-Otodom-Kwartalnik-mieszkaniowy-Q3_2022.pdf [dostęp: 28.11.2022].

[89] „Stooq”, WIG (WIG) …

[90] „Independent Trader Team”, Co sprawiło, że złoty jest na dnie? 19.11.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://independenttrader.pl/co-sprawilo-ze-zloty-jest-na-dnie.html?fbclid=IwAR2KqPHPaLLsB84-b8eg3XzV8b_DP4vpLPVm-6yu6XKhgvfZATjE2aTAiMA [dostęp: 21.08.2022].

[91] "tradingview.com”, Indeks dolara amerykańskiego [Online]. Dostępne w Internecie: https://pl.tradingview.com/symbols/TVC-DXY/ [dostęp: 21.08.2022].

[92] „Independent Trader Team”, Co …

[93] D. Speck, US Dollar-Index Election Cycle. „Seasonax” 2012 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.seasonalcharts.com/zyklen_wahl_usdx4j.html [dostęp: 21.08.2022].

[94] K. Yuan, L. Zheng. Q. Zhu, Are Investors Moonstruck? Lunar Phases and Stock Returns 2002, s. 2 — 49. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bus.umich.edu/pdf/mitsui/workshopdocs/ZhengMoonstruck.pdf [dostęp: 21.08.2022].

[95] K. Piech, Op. cit., s. 262 — 263.

[96] S. Barszowski, Op. cit., s. 11.

[97] S. Barszowski, Op. cit, s. 11 za A. Szyszka, Efektywność rynków kapitałowych a anomalie w rozkładzie stóp zwrotu w czasie, s. 18 [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.atinvest.pl/pdf/Efektywnoscrynkukapitalowego.pdf [dostęp: 01.10.2022].

[98] A. Szyszka, Efektywność rynków kapitałowych a anomalie w rozkładzie stóp zwrotu w czasie, s. 2 — 4 [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.atinvest.pl/pdf/Efektywnoscrynkukapitalowego.pdf [dostęp: 01.10.2022].

[99] „NewHach. Financial Market Guide”, Koniunkcja Jowisz — Saturn już w grudniu 2020. 10.10.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://newhach.eu/wielka-koniunkcja-jowisz-saturn-grudzien-2020-uklad-planet-jowisz-saturn-wplyw-planet-na-gieldy-wielka-koniunkcja-wykaz-lista-koniunkcji-jowisz-saturn/?fbclid=IwAR1xzklGwANVBy6HguNupsjGdRd54tUip0rFJdvnbAL03uD3cfFm9kxmxY4 [dostęp: 21.08.2022].

[100] „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) …

[101] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) …

[102] „Stooq”, WIG (WIG) …

[103] J. Gillen, The Key to Speculation on the New York Stock Exchange. Tempe 2009, s. 123 [Online]. Dostępne w Internecie: https://books.google.pl/books?id=oBo4F0RdBAAC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=twelve+year+cycle+stock&source=bl&ots=oNjj7S5v43&sig=ACfU3U0vehI5qGUU8HotvyhD8HshbHvuzg&hl=pl&sa=X&ved=2ahUKEwjfoMyVsrnpAhVMtIsKHfG7DDEQ6AEwCnoECAsQAQ#v=onepage&q=twelve%20year%20cycle%20stock&f=false [dostęp: 21.08.2022].

[104] „Encyklopedia” PWN, Ukraina. Historia [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Ukraina-Historia;4383804.html [dostęp: 21.08.2022].

[105] Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Skutki pandemii COVID-19 dla gospodarki światowej. 20.04.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://pism.pl/publikacje/Skutki_pandemii_COVID19_dla_gospodarki_swiatowej [dostęp: 21.08.2022].

[106] „Stooq”, WIG (WIG) …

[107] M. Wierciszewski, Robert Shiller tłumaczy, dlaczego krach jak z 1987 r. jest możliwy. "Bankier.pl" 19.10.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Robert-Shiller-tlumaczy-dlaczego-krach-jak-z-1987-r-jest-mozliwy-7550559.html [dostęp: 21.08.2022] za nytimes.com. Porównanie autora.

[108] T. Hońdo, Konfrontacja dwóch cykli giełdowo-gospodarczych — cykl Kitchina kontra cykl ekspansja-recesja. Quercus 10.06.2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://quercustfi.pl/pl/zawartosc/konfrontacja-dwoch-cykli-gieldowo-gospodarczych-cykl-kitchina-kontra-cykl-ekspansja [dostęp: 21.08.2022].

[109] P. Eberhardt, Op. cit. s. 231. Zob. także M. Wojnowski, Aleksander …, s. 16.

[110] M. Wojnowski, Terroryzm …, s. 62.

[111] M. Bala, Wizja Europy Środkowo-wschodniej w projektach geopolitycznych ideologa euroentuzjazmu, Aleksandra Dugina. „Kultury Wschodniosłowiańskie — oblicza i dialog” 2014 t. IV, s. 13 — 14, 18 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjLkMLQ_qr2AhWPuosKHXA6DVkQFnoECBEQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.ojs-doi-10_14746_kw_2014_4_1%2Fc%2F14730-14452.pdf&usg=AOvVaw2MT-Plp0oGEtyNVZpARLTh [dostęp: 26.08.2022]. Zob także А. Дугин, Основы геополитики [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwihlI-hh6v2AhVBAhAIHUGyAtQQFnoECAQQAQ&url=https%3A%2F%2Fvector-eurasia.org%2Fbooks%2FDugin.Geopolitika.pdf&usg=AOvVaw0d7lsPzKpqZjVnXFBk6klj [dostęp: 21.08.2022].

[112] L. Sykulski, Koncepcja …, s. 229 — 236.

[113] Astrotrading, Predictions and analysis [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.tradingview.com/ideas/astrotrading/ [dostęp: 21.08.2022].

[114] World Today News, The National Bank of Romania has employed a well known astrologer, 14.08.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.world-today-news.com/the-national-bank-of-romania-has-employed-a-well-known-astrologer/ [dostęp: 21.08.2022].

[115] K. Kolany, Biblijna prawidłowość dotyczy też giełdy. „Bankier.pl”. 30.07.2014 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Biblijna-prawidlowosc-dotyczy-tez-gieldy-7216954.html [dostęp: 21.08.2022].

[116] „Stooq”, WIG (WIG) …

[117] M. Kuchciak, Giełdowe cykle zapowiadają trudny rok — zwłaszcza dla rynku akcji. „FXMAG”. 29.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/artykul/gieldowe-cykle-zapowiadaja-trudny-rok-zwlaszcza-dla-rynku-akcji [dostęp: 21.08.2022].

[118] Chabad Polska, Szmita [Online]. Dostępne w Internecie: https://chabad.org.pl/szmita/ [dostęp: 21.08.2022].

[119] „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) … Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[120] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit. …, s. 123 — 124.

[121] P. Zielonka, Giełda i psychologia. Behawioralne aspekty inwestowania na rynku papierów wartościowych. Warszawa 2021, s. 7 — 8 za Financial Planning: Win a Flight to the U. S., „Financial Times” 10.05.1997 oraz T. H. Ho. C. F. Camerer. K. Weigelt, Iterated Dominance and Iterated Best Response in Experimental „p-Beauty Contests”. „American Economic Review” 1998 nr 88, s. 947 — 969.

[122] P. Zielonka, Op. cit., s. 8.

[123] Biblia Tysiąclecia. Ewangelia wg. św. Mateusza, 25:1—13 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=361 [dostęp: 21.08.2022].

[124] Biblia Tysiąclecia. Ewangelia wg. św. Mateusza, 10:1—4. [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=253 [dostęp: 08.08.2022]. Ewangelia wg. św. Marka, 3:13—19. [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=302 [dostęp: 21.08.2022]. Ewangelia wg. św. Łukasza, 6:13—16 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=321 [dostęp: 08.08.2020].

[125] M. Rucki, Mor Severius Moses, M. Abdalla, Ashraf Benyamin Miłosierdzie Boże w tradycji judaizmu i Kościołów Wschodu, s. 371 — 404 [w:] red. J. Jaromin, Obraz miłosierdzia w Biblii Online. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjQ7-y56PnxAhXtAxAIHadvDekQFjACegQIDhAD&url=https%3A%2F%2Fwww.researchgate.net%2Fprofile%2FMiroslaw_Rucki%2Fpublication%2F309762932_The_Divine_Mercy_in_the_Tradition_of_Judaism_and_Eastern_Churches%2Flinks%2F5821fa4e08ae1e06ad24b889%2FThe-Divine-Mercy-in-the-Tradition-of-Judaism-and-Eastern-Churches.pdf&usg=AOvVaw17ROfLt63fTAd2-arhq32d [dostęp: 21.08.2022].

[126] Biblia Tysiąclecia. 1 Krl, 7:1 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=1236 [dostęp: 21.08.2022].

[127] M-A. Ouaknin. Tajemnice kabały, przeł. K. i K. Pruscy, Warszawa 2006, s. 117 — 120.

[128] P. Hamarnik, Templariusze: Chwała i upadek. 15.11.2005 [Online]. Dostępne w Internecie: https://histmag.org/Templariusze-chwala-i-upadek-715 [dostęp: 21.08.2022].

[129] W. Mizerski, Op. cit., s. 276.

[130] H. Song. Wojna o pieniądz 4. … s. 367.

[131] T. Krok, Templariusze jako twórcy podstaw współczesnego sytemu bankowego. „Fronda Lux” 2019 nr 3/4 [Online]. Dostępne w Internecie: http://frondalux.pl/tomasz-krok-templariusze-jako-tworcy-podstaw-wspolczesnego-systemu-bankowego/ [dostęp: 21.08.2022].

[132] E. S. Miller (Lady Queenborough), Teokracja okultystyczna, przeł J. Morka. Wrocław 2021, t. 1 s. 137.

[133] W. Mizerski, Op. cit., s. 131 — 132.

[134] W. Mizerski, Op. cit., s. 239, 104.

[135] Ibidem, s. 205. Rozważania autora.

[136] A. Dziurok. M. Gałęzowski. Ł. Kamiński. F. Musiał, Grudzień 1970. Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej 2010 nr 12 (121) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwi8-O2Pt7z5AhUSqYsKHX4fBqkQFnoECA4QAQ&url=https%3A%2F%2Fipn.gov.pl%2Fdownload%2F1%2F18376%2F1-29308.pdf&usg=AOvVaw0nFFq3_2FStK2CYu3s3ETZ [dostęp: 21.08.2022].

[137] ISAP. Układ między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków, podpisanego w Warszawie dnia 7 grudnia 1970. Sejm RP r. [Online]. Dostępne w Internecie: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19720240168 [dostęp: 21.08.2021].

[138] B. Bodalska, Napięcie na polsko-białoruskiej granicy. Aktywiści próbowali przeciąć drut. 30.11.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.euractiv.pl/section/migracje/news/polska-bialorus-migracje-afganistan-irak-lukaszenka-ziobro-kaminski/ [dostęp: 21.08.2022].

[139] I. Asimov, Krótka historia chemii, przeł. R. Bugaj. Warszawa 1970, s. 48.

[140] P. Jędrzejewski, Stowarzyszenie 614. Przykazania // The 614th Commandment Society. „Facebook” — grupa dyskusyjna. 01.02.2023. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.facebook.com/groups/130806889102/posts/10159417314014103/?comment_id=10159417619124103&reply_comment_id=10159418153839103&notif_id=1675266449502375&notif_t=group_comment_mention [dostęp: 01.02.2023].

[141] Dow Fractal, Last 20 Years Closely Resemble Whole History [Online]. Dostępne w Internecie: https://pbs.twimg.com/media/FH3hOa4XsAceUUe?format=png&name=small [dostęp: 21.08.2022].

[142] S. Barszowski, Op. cit., s. 33 za M. D. Bordo. D. C. Wheelock, When the stock market booms occur. The macroeconomics and policy enviroments of 20th century booms, Federal Bank of St Louis Working Papier 2006—051 A. September 2006 [Online]. Dostępne w Internecie: https://research.stlouisfed.org/wp/more/2006-051 [dostęp: 01.10.2022].

[143] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) …

[144] "Bankier.pl”, USA przerwały techniczną recesję. 27.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/PKB-USA-w-III-kwartale-2022-szybki-szacunek-8429968.html [dostęp: 31.10.2022].

[145] T. Hońdo, To …

[146] MPU, PGO, Biden zdecydował. USA uwolnią ogromne zapasy ropy, „money.pl”. 19.10.2022. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.money.pl/gospodarka/biden-zdecydowal-usa-uwolnia-ogromne-zapasy-ropy-6824698690087840a.html [dostęp: 31.10.2022].

[147] Warsaw Institute, USA przed mid-terms elections 2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://warsawinstitute.org/pl/usa-przed-mid-terms-elections-2022/ [dostęp: 31.10.2022].

[148] T. Zalewski, Wybory do kongresu USA: Sensacja. Demokraci zachowali większość w Senacie. „Polityka”. 13.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/2189354,1,wybory-do-kongresu-usa-sensacja-demokraci-zachowali-wiekszosc-w-senacie.read [dostęp: 28.11.2022].

[149] T. Piwoński, HOSSA się rozpędza! | Podsumowanie tygodnia na rynkach finansowych | Tomasz Piwoński. „Youtube”. 28.10 (podcast) [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=04-5kB_Vt8Y [dostęp: 31.10.2022].

[150] M. Rogalski, Sytuacja na rynkach 17 października — zmienia się schemat wobec dolara? „Parkiet”. 17.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.parkiet.com/waluty/art37249681-sytuacja-na-rynkach-17-pazdziernika-zmienia-sie-schemat-wobec-dolara [dostęp: 31.10.2022].

[151] Board of Governors of the Federal Reserve System, Credit and Liquidity Programs and the Balance Sheet [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/bst_recenttrends.htm [dostęp: 31.10.2022].

[152] T. Gessner, Odwracanie oczekiwań poziomu stóp procentowych. Stooq. 18.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=29202 [dostęp: 31.10.2022]. Zob. także J. Rzeźniczek, Prognoza Goldman Sachs zbieżna z rynkiem. „Stooq”. 02.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=29507 [dostęp: 02.11.2022].

[153] Nieopublikowane … Obserwacja autora.

[154] M. Wojewódka, Noworoczne spojrzenie na wybrane wskaźniki dla gospodarki w odniesieniu do rynku akcji. „FXMAG”. 17.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.fxmag.pl/artykul/noworoczne-spojrzenie-na-wybrane-wskazniki-dla-gospodarki-w-odniesieniu-do-rynku-akcji [dostęp: 28.01.2023].

[155] J. Rzeźniczek, BofA — niedźwiedzie niewzruszone ostatnimi wzrostami. „Stooq”. 16.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=29767 [dostęp: 17.11.2022].

[156] J. Rzeźniczek, Skrajny optymizm ulicy w Warszawie. „Stooq”. 10.11.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://stooq.pl/mol/?id=29698 [dostęp: 17.11.2022].

[157] K. Zucchi. C. Potters. K. Rohrs Schmitt, Inflation’s Impact on Stock Returns. „Investopedia”. 18.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie:https://www.investopedia.com/articles/investing/052913/inflations-impact-stock-returns.asp [dostęp: 05.11.2022].

[158] „finanseicontroling”, Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF) wyceny przedsiębiorstw [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.finanseicontrolling.pl/controlling/metoda-zdyskontowanych-przeplywow-pienieznych-dcf-wyceny-przedsiebiorstw [dostęp: 05.11.2022].

[1] C. Hoefer, Causal Determinism. „Stanford Encyclopedia of Philosophy”. 21.01.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/ [dostęp: 21.08.2022].

[2] B. Tytoń, Psychogenealogia. „Psychologia w praktyce”. [Online]. Dostępne w Internecie: https://psychologiawpraktyce.pl/artykul/psychogenealogia [dostęp: 07.08.2022].

[3] L. Fritcher, Understanding the Colective Unconsious. „verywellmind”. 18.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.verywellmind.com/what-is-the-collective-unconscious-2671571 [dostęp: 21.08.2022].

[4] A. Kasperek, Czekając na Godota w burzliwych czasach — socjologiczny szkic i społecznej potędze oczekiwań wobec szkoły i nie tylko. „Studia pedagogiczne” t. LXVII/2014, s. 20 — 21. [Online]. Dostępne w Internecie: https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/14694/1/Kasperek_Czekajac_na_Godota.pdf [dostęp: 21.08.2022] za R. K. Merton (1948), The Self-Fulfilling Prophecy, “The Antioch Review”, vol. 8, no 2, s. 193 — 210. Późniejszy przedruk dostępny w R. K. Merton, Social Theory and Social Structure, opublikowany języku polskim w 1982 w 2002 r., pod tytułem Teoria socjologiczna i struktura społeczna.

[5] Instytut Fizyki Jadrowej, bez tytułu [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.ifj.edu.pl/przygoda/frameless/uncertainty.html [dostęp: 21.08.2022].

[6] S. Drożdż. F. Grümmer. F. Ruf. J. Speth, Log-period self-semilarity: an emerging financial law? „Physica A: Statistical Mechanics and its Applications”, Volume 324, Issues 1–2, 1 June 2003, s. 174 — 182.

[7] „Sniper Market Timing”, Bear Market 2000 — 2002. [Online]. Dostępne w Internecie: https://snipermarkettiming.com/bear-market-2000/ [dostęp: 21.08.2022].

[8] The Henryk Niewodniczański Institute of Nuclear Physics Polish Academy od Sciences, It’s time for a Hyper-Crash, say multifractal analyses of the main stock market index. 2018 [Online]. Dostępne w Internecie: https://press.ifj.edu.pl/en/news/2018/11/22/IFJ181122a-Time-for-Hyper-Crash.pdf [dostęp: 21.08.2022].

[9] J. J. Murphy, Analiza techniczna. Obszerny podręcznik metod i strategii inwestycyjnych stosowanych na rynkach kapitałowych i terminowych, przeł. W. Madej, A. Kalinauskas. Warszawa 1995, s. 40.

[10] Porównanie autora.

[11] J. J. Murphy, Analiza techniczna. Obszerny podręcznik metod i strategii inwestycyjnych stosowanych na rynkach kapitałowych i terminowych, przeł. W. Madej, A. Kalinauskas. Warszawa 1995, s. 371 — 372.

[12] Ibidem, s. 371 — 372.

[13] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 11 — 49.

[14] Ibidem, s. 58, 64.

[15] Ibidem, s. 57.

[16] Ibidem, s. 58.

[17] Ibidem, s. 80 — 102.

[18] Ibidem, s. 78 — 79.

[19] Ibidem, s. 80 — 82.

[20] Por. N. Ferguson, Op. cit., s. 34.

[21] A. Avagyan, The Fibonacci Sequence. „A with honor projects” 2010 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiph9ja3vvxAhXq-SoKHc-mCTsQFjAUegQIChAD&url=https%3A%2F%2Fspark.parkland.edu%2Fcgi%2Fviewcontent.cgi%3Farticle%3D1008%26context%3Dah&usg=AOvVaw1fl-tX9YE_N5o3QE1S_oUo [dostęp: 21.08.2021].

[22] P. Singh, The So-called Fibonacci Numbers in Ancient and Medieval India, „Historia Mathematica” 1985 nr 12, s. 229 — 224 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/urlsa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiv4c6P5PvxAhWSzYsKHTCwASAQFjAAegQIBRAD&url=http%3A%2F%2Fwww.sfs.uni-tuebingen.de%2F~dg%2Fsdarticle.pdf&usg=AOvVaw3WIS5JkViD-e_or2R5LiK5 [dostęp: 24.07.2021].

[23] T. Plummer, Op. cit., s. 93 — 94.

[24] D. Church, Op. cit., s. 315.

[25] V. Stolc. M. Ohayon. David J. Loftus, The Impact of the Schumann Resonances on Human and Mammalian Physiology. Ground-based Investigations to Support Human and Mammalian Studies Beyond Low Earth Orbit. 31.10.2021, s. 2, 4 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj1vqTept_3AhUWyYsKHUAdCH8QFnoECB8QAQ&url=http%3A%2F%2Fsurveygizmoresponseuploads.s3.amazonaws.com%2Ffileuploads%2F623127%2F6378869%2F154-48a5766284d47dc2523cb38d856654f6_STOLCVIKTOR.pdf&usg=AOvVaw1DegUBkl0dCMGPKOPAQVO4 [dostęp: 21.08.2022].

[26] D. Church, Op. cit., s. 315 za za J. L. Oschman, Energy medicine: The scientific basis. London: Elsevier Health Sciences 2015. W. Bengston, The energy cure: Unraveling the mystery of hand-on healing. Boulder 2010.

[27] S. Danho, Innovative technical implementation of the Schumann resonances and its influence on organisms and biological cells. 2019 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwiby-_-rt_3AhWIAxAIHcGwDxEQFnoECCUQAQ&url=https%3A%2F%2Fiopscience.iop.org%2Farticle%2F10.1088%2F1757-899X%2F564%2F1%2F012081%2Fpdf&usg=AOvVaw19teTRJq1xx8mCwR4UA1v6 [dostęp: 21.08.2022].

[28] M. Zelent, Tajemniczy ciąg Fibonacciego. Złota liczba. Boska proporcja [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=wb7kPaM8cfg [dostęp: 21.08.2022].

[29] R. Knott, The Mathematical Magic of the Fibonacci Numbers. 08.03.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.maths.surrey.ac.uk/hosted-sites/R.Knott/Fibonacci/fibmaths.html#cycles [dostęp: 21.08.2022].

[30] The Matchleacher. Portal Matematyczny, Ciekawe liczby [Online]. Dostępne w Internecie: http://www.tomaszgrebski.pl/viewpage.php?page_id=562#Du%C5%BCe_liczby_ [dostęp: 21.08.2020].

[31] M. Zelent, Op. cit.

[32] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 77 — 105. Zob. także M. Zelent, Op. cit.

[33] M. Zelent, Op. cit.

[34] T. Crilly, Matematyka 50 idei, które powinieneś znać, przeł. W. Bartol. Warszawa 2020, s. 64 — 67.

[35] I. Mainguy, Symbolika masońska trzeciego tysiąclecia. Ryt szkocki dawny uznany oraz ryt francuski, przeł. L. P. Skurczyński. A. Drzymała. K. Milewska. M. Zawadzka. Warszawa 2020, s. 258.

[36] T. Crilly, Op. cit., s. 67.

[37] I. Mainguy, Op. cit., s. 258 — 264.

[38] M. Michalski, Gematria, Geometria i inne fenomeny w architekturze judaizmu. Wrocław 2020, s. 107 — 120. [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj31ryQ96PxAhWDmIsKHTY9Cxg4ChAWMAl6BAgJEAM&url=http%3A%2F%2Fwww.oficyna.pwr.edu.pl%2Fwp-content%2Fmedia%2FMateusz-Michalski-Gematria-geometria-i-inne-fenomeny-w-architekturze-judaizmu.pdf&usg=AOvVaw3uwjJsMZrrisOs8E-0fuAM [dostęp: 21.08.2021].

[39] M. Michalski, Op. cit., s. 110. za Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekł. z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, tłum. ksiąg W. Borowski [i in.], red. K. Dynarski, red. nauk. A. Jankowski [et al.], Poznań 2003. Tanach to określenie Biblii Hebrajskiej.

[40] M. Zelent, Dziwne liczby Lucasa. Rodzina złotych ciągów [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=7VHFr0GCSyw [dostęp: 21.08.2020].

[41] Biblia, Rdz. 6:15 [Online]. Dostępne w Internecie: https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=6 [dostęp: 22.08.2020].

[42] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 1 — 278. Zob także „Traders Area”, Harmonic Trading — geometria rynku. 23.10.2016 [Online]. Dostępne w Internecie: https://tradersarea.pl/harmonic-trading-geometria-rynku/ [dostęp: 22.08.2022]. Także Nieopublikowane …

[43] Niepublikowane … Odkrycie autora.

[44] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 208.

[45] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[46] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 174, 176

[47] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[48] W. Mizerski, Op. cit., s. 174, 177.

[49] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[50] Ibidem. Odkrycie autora.

[51] W. Mizerski, Op. cit., s. 174, 188. Także Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[52] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[53] W. Mizerski, Op. cit., s. 174, 188. Także Nieopublikowane …

[54] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz R. Kaczmarek, Op. cit., s. 370.

[55] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[56] Unia Europejska, Polska [Online]. Dostępne w Internecie: https://europa.eu/european-union/about-eu/countries/member-countries/poland_pl [dostęp: 22.08.2022]. Zob. także ISAP, Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 kwietnia 2003 r. w sprawie trybu wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. M. P. 2003 nr 19 poz. 291 [Online]. Dostępne w Internecie: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20030190291 [dostęp: 08.08.2022]. Także Nieopublikowane …

[57] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[58] ISAP, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. „Dz. U. 1997 nr 78 poz. 483”. [Online]. Dostępne w Internecie: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970780483 [dostęp: 28.08.2022].

[59] Prezydent.pl, Prezydent RP ratyfikował Traktat Akcesyjny. 23.07.2003 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.prezydent.pl/archiwalne-aktualnosci/aktualnosci-rok-2003/prezydent-rp-ratyfikowal-traktat-akcesyjny,30408,archive [dostęp: 28.08.2022].

[60] Eur-Lex, Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana). Document 12012M/TXT [Online]. Dostępne w Internecie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A12012M%2FTXT [dostęp: 28.08.2022].

[61] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[62] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 130, 177.

[63] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[64] Ibidem. Odkrycie autora.

[65] Nieopublikowane … oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 201 — 203.

[66] Instytut Pamięci Narodowej. Książki, Koniec jałtańskich złudzeń. Sfałszowane wybory — 19 I 1947 [Online]. Dostępne w Internecie: https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/12419,Koniec-jaltanskich-zludzen-Sfalszowane-wybory-19-I-1947.html [dostęp: 22.08.2022].

[67] Nieopublikowane oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 177.

[68] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 176.

[69] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 177

[70] zabytek.pl, Kraków — Kopiec Kościuszki z otoczeniem [Online]. Dostępne w Internecie: https://zabytek.pl/pl/obiekty/krakow-krakow-kopiec-kosciuszki-z-otoczeniem-2 [dostęp: 22.08.2022].

[71] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz M. Mizerski, Op. cit., s. 97, 102.

[72] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz M. Mizerski, Op. cit., s. 97, 174.

[73] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[74] I. Śliwińska-Słomska, Karol I Stuart — losy ściętego tyrana. "Histmag.org”, 27.03.2020 [ Online]. Dostępne w Internecie: https://histmag.org/Karol-I-Stuart-losy-scietego-tyrana-20415 [dostęp: 12.09.2022].

[75] W. Mizerski, Op. cit., s. 74.

[76] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[77] W. Mizerski, Op. cit., s. 99, 103, 238. Także Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[78] Ibidem., s. 102 — 104, 239.

[79] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[80] Ibidem. Odkrycie autora.

[81] W. Mizerski, Op. cit., s. 248.

[82] Ibidem., s. 249 — 250. Zob. także R. W. Thurston, Social Dimensions of Stalinist Rule: Humor and Terror in the USSR, 1935—1941 „Journal of Social History”. Vol. 24, No. 3 (Spring, 1991), s. 541. [Online]. Dostępne w Internecie: https://pdfs.semanticscholar.org/7ff7/7f1baf024730c53d0a1df72dae3511baec0b.pdf [dostęp: 22.08.2022]. Także Nieopublikowane …

[83] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[84] Ibidem. Odkrycie autora.

[85] Ibidem. Odkrycie autora.

[86] Ibidem. Odkrycie autora. oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 247 — 251.

[87] A. J. Frost. R. R. Prechter, Op. cit., s. 82. Zob. także M. Zelent, Op. cit.

[88] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 247 — 251.

[89] W. Mizerski, Op. cit., s. 247 — 251 oraz Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[90] Zob. W. Mizerski, Tablice historyczne. Warszawa 1996, s. 249 oraz Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[91] „Encyklopedia PWN”, Komunizm wojenny [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html [dostęp: 05.09.2022] oraz Nieopublikowane …

[92] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[93] Ibidem. Odkrycie autora.

[94] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz L. E. Grinin. Tessaleno C. Devezas. A. V. Korotayev, Kondratieff Waves: Juglar — Kuznets — Kondratieff …, s. 6.

[95] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz W. Mizerski, Op. cit., s. 247 — 251.

[96] Nieopublikowane … Odkrycie autora oraz „Encyklopedia zarządzania”, Karol Marks [Online]. Dostępne w Internecie: https://mfiles.pl/pl/index.php/Karol_Marks [dostęp: 22.08.2022].

[97] Nieopublikowane … Odkrycie autora.

[98] R. Kania, Marksizm-leninizm a cybernetyka prawa w PRL Zarys problematyki. „Miscellanea Historico-Iuridica” 2017 t. XVI, z. 1. DOI: 10.15290/mhi.2017.16.01.08, s. 153 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiLrL6Hhbj5AhXql4sKHe6qDBsQFnoECCIQAQ&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.ojs-issn-1732-9132-year-2017-volume-16-issue-1-article-84%2Fc%2F84-70.pdf&usg=AOvVaw0IVzM5uFG7jQVL7DDbeTH6 [dostęp: 22.08.2022].

[99] „Encyklopedia PWN”, Wiosna Ludów [Online]. Dostępne w Internecie: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Wiosna-Ludow;3996625.html [dostęp: 22.08.2022].

[100] G. Allison, Op. cit., s. 324 — 326.

[101] R. R. Prechter, jr, Op. cit., s. 55, 27 — 29.

[102] Ibidem, s. 29.

[103] W. Mizerski, Op. cit., s. 174.

[104] R. R. Prechter, jr, Op. cit., s. 27.

[105] Ibidem, s. 27 — 29.

[106] Ibidem, s. 29, 55.

[107] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 80.

[108] Ibidem, s. 135.

[109] Ibidem, s. 133 — 135.

[110] Ibidem, s. 133 — 135.

[111] R. R. Prechter, jr, Op. cit, s. 29 — 30.

[112] Niepublikowane … Rozważania autora oraz R. R. Prechter.

[113] Ibidem. Rozważania autora.

[114] Ibidem. Rozważania autora.

[115] Ibidem. Rozważania autora.

[116] Ibidem. Rozważania autora.

[117] A. J. Frost, R. R. Prechter, Op. cit., s. 64.

[118] „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) …

[119] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) …

[120] Nieopublikowane … Zestawienia autora.

[121] „Stooq”, Dow Jones Industrial — U.S. (^DJI) … oraz „Stooq”, S&P 500 — U.S. (^SPX) …

[122] „Stockcharts”, Op. cit.

[123] W. Mizerski, Op. cit., s. 74.

[124] „History.com Editors”, Great Depression. „History” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.history.com/topics/great-depression/great-depression-history [dostęp: 22.09.22].

[125] Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[126] „Recession Tips”, Crisis Chronicles: The Panic Of 1785. 31.03.2020 [Online]. Dostępne w Internecie: https://recession.tips/panic-of-1785/ [dostęp: 22.08.2022]. Także Nieopublikowane …

[127] „Dargo”, Trading Based On EMA144. „Comparic” 01.05.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://comparic.com/trading-based-ema-144/ [dostęp: 08.11.2022].

[128] „AP News”, Op. cit. Zob. także N. Ferguson, Op. cit., s. 158.

[129] Nieopublikowane … Spostrzeżenie autora.

[130] D. Menok, Prezes Fundacji Muzeum Hołodomoru: Rosja jako dziedziczka ZSRR używa wobec ludności ukraińskiej tych samych narzędzi co podczas Wielkiego Głodu. Polska Agencja Prasowa. 14.10.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1450800%2Cprezes-fundacji-muzeum-holodomoru-rosja-jako-dziedziczka-zsrr-uzywa-wobec [dostęp: 14.10.2022].

[131] A. Kadykało, Wojny Czeczeńskie — „błąd”, hańba czy narodowa tragedia Rosji obraz konfliktów rosyjsko-czeczeńskich w rosyjskich podręcznikach do historii. Roczniki humanistyczne 2017, t. 65, zeszyt 7, s. 81 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjpksvmlN_8AhVrhosKHbO3AVQQFnoECB0QAQ&url=https%3A%2F%2Fojs.tnkul.pl%2Findex.php%2Frh%2Farticle%2Fdownload%2F6609%2F6402%2F&usg=AOvVaw1oMxhFu_gkCizPQZfqbp_9 [dostęp: 31.10.2022].

[132] I. Hurak, Rosyjska obecność militarna oraz dyplomacja rosyjska w kontekście konfliktu na wschodzie Ukrainy. Wschód Europy. Studia Humanistyczno-Społeczne 2015, 2, s. 161 [Online]. Dostępne w Internecie: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_we_2015_1_2_161/c/3669-2697.pdf [dostęp: 31.10.2022].

[133] Nieopublikowane … Obliczenia i porównania własne autora.

[134] Korotayew, A. Tierel S. W, A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, „Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis” [Online]. Dostępne w Inytenecie: https://escholarship.org/uc/item/9jv108xp#page-1 [dostep: 12.12.2022].

[135] Rozważania własne autora.

[136] R. R. Prechter, jr, Op. cit., s. 55.

[137] „Quora”, Who should be the next President of the United States in 2025? [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.quora.com/Who-should-be-the-next-President-of-the-United-States-in-2025 [dostęp: 14.12.2022].

[138] K. Alvord, Who Is Running for President in 2024? Confirmed and Rumored Republican and Democratic Candidates. „People”. 10.12.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://people.com/politics/2024-presidential-candidates/ [dostęp: 14.12.2022].

[139] Rozważania własne autora.

[140] A. Piasecki. R. Michalak, Op. cit., s. 332.

[141] W. Mizerski, Op. cit. s. 251.

[142] Ibidem, s. 207.

[143] W. Mizerski, Op. cit., s. 204.

[144] Niepublikowane … oraz Ibidem, s. 174.

[145] Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 kwietnia 2022 r. w sprawie uczczenia pamięci ofiar zbrodni katyńskiej oraz katastrofy smoleńskiej. M.P. 2022 poz. 408, 2022. ISAP, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20220000408 [dostęp: 31.10.2022].

[146] W. Mizerski, Op. cit., s. 206 — 207.

[147] Ibidem, s. 204.

[148] Encyklopedia PWN, jesień ludów [Online]. Dostępne w Internecie:
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/jesien-ludow;3917771.html [dostęp: 01.02.2023].

[149] M. Jarosiński, Inwazja wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. "Dzieje.pl. Portal historyczny.” 12.04.2017 [Online]. Dostępne w Internecie: https://dzieje.pl/aktualnosci/inwazja-wojsk-ukladu-warszawskiego-na-czechoslowacje [dostęp: 01.02.2023].

[150] Interia.pl/RMF/PAP, Świat w roku 2002. 29.12.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-swiat-w-roku-2002,nId,793169#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=firefox [dostęp: 01.02.2023].

[151] K. Wojczal, Trzecia dekada. Świat dziś i za 10 lat. Zielona Góra 2021, s. 628 — 630.

[152] KN, Chińscy generałowie mówią o „pułapce Tukidydesa”: Musimy przygotować się na możliwą konfrontację z USA. "Forsal.pl”. 09.03.2021 [Online]. Dostępne w Internecie: https://forsal.pl/swiat/chiny/artykuly/8116054,chiny-generalowie-pulapka-tukidydesa-mozliwa-konfrontacja-z-usa.html [dostęp: 22.08.2022] za Bloomberg.

[153] B. Góralczyk, Nowa Era Chin. Forum Dialogu. Perspektywy ze środka Europy. 27.10.2022 [Online]. Dostępne w Intenecie: https://forumdialogu.eu/2022/10/27/nowa-era-chin/?fbclid=IwAR2NybEunL50RTPHgLGYeXBfa5KN0Zx5r2MdmvicdDiH-b6BUamStZXVuLE [dostęp: 29.10.2022].

[154] NATO/OTAN, Defence Expenditure of NATO Countries (2014—2022). 27.06.2022, s. 8 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2022/6/pdf/220627-def-exp-2022-en.pdf [dostęp: 22.08.2022].

[155] kor, PolskieRadio24.pl/ IAR/ PAP/ gov.pl/ mib, Rekordowe wydatki na wojsko. Premier: uzdrowiliśmy finanse publiczne i uzbroiliśmy polskiego żołnierza. "PolskieRadio24.pl". 02.02.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://polskieradio24.pl/42/273/artykul/3112983,rekordowe-wydatki-na-wojsko-premier-uzdrowilismy-finanse-publiczne-i-uzbroilismy-polskiego-zolnierza [dostęp: 11.02.2023].

[156] anb/ap/, USA: Chiny chcą do 2027 roku rozwinąć zdolność do ataku na Tajwan. "Bankier.pl”. 06.05.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/USA-Chiny-chca-do-2027-roku-rozwinac-zdolnosc-do-ataku-na-Tajwan-8331768.html [dostęp: 22.08.2022] za PAP.

[157] O. Górzyński, CIA: przywódca ChRL chce, aby wojsko było w stanie zająć Tajwan do 2027 roku. PAP. 16.09.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1427526%2Ccia-przywodca-chrl-chce-wojsko-bylo-w-stanie-zajac-tajwan-do-2027-roku [dostęp: 18.09.2022].

[158] adj/ ap/, Szef MSZ Tajwanu: Inwazja Chin coraz bardziej prawdopodobna. "Bankier.pl”. 18.01.2023 za PAP [Online]. Dostępne w Internecie:
https://www.bankier.pl/wiadomosc/Szef-MSZ-Tajwanu-Inwazja-Chin-coraz-bardziej-prawdopodobna-8474133.html [dostęp: 01.02.2023].

[159] kgr, Amerykański generał przewiduje wojnę z Chinami w 2025 r. Pisze do oficerów „śmiertelność liczy się najbardziej, celuj w głowę”. PAP. 28.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1527842%2Camerykanski-general-przewiduje-wojne-z-chinami-w-2025-r-pisze-do-oficerow [dostęp: 01.02.2023].

[160] J. Bartosiak, Jacek Bartosiak w krótkim podsumowaniu obecnej sytuacji geopolitycznej Polski, regionu i Europy. „YouTube” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.youtube.com/watch?v=My769dyHgKc [dostęp: 22.08.2022].

[161] J. Bartosiak, Tak Rosja zaatakuje Polskę. Jacek Bartosiak o planach Putina. [Online]. Dostępne w Internecie:https://www.youtube.com/watch?v=LajwAZCPN-k [dostęp: 22.08.2022].

[162] adj/ tebe/, Stoltenberg: Wojna na Ukrainie może przemienić się w wojnę Rosji z NATO. "Bankier.pl”. 09.12.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Stoltenberg-Wojna-na-Ukrainie-moze-przemienic-sie-w-wojne-Rosji-z-NATO-8454235.html?fbclid=IwAR22hd1oIHavRDBhTOB6GaRmKOJFHdd8-Wf32xqQtU8Me-vfAZPKj8iRakU [dostęp: 09.11.2022].

[163] P. Soroka, Czeka nas eskalacja wojny i bardzo niepewna przyszłość. "portal-mundurowy.pl”. 13.12.2022 [Online]. Dostępne w Internecie: https://portal-mundurowy.pl/index.php/component/k2/item/16483-czeka-nas-eskalacja-wojny-i-bardzo-niepewna-przyszlosc [dostęp: 30.01.2023].

[164] O. Górzyński, Donald Trump skrytykował pomoc USA dla Ukrainy. „Najpierw idą czołgi, potem atomówki”. PAP. 26.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1527003%2Cdonald-trump-skrytykowal-pomoc-usa-dla-ukrainy-najpierw-ida-czolgi-potem [dostęp: 30.01.2023].

[165] J. Dąbrowska-Cydzik, Kontrowersyjny historyk Leszek Sykulski rozpoczyna kampanię „To nie nasza wojna”. „wirtualne media” [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/leszek-sykulski-to-nie-nasza-wojna [dostęp: 01.02.2023]. Zob. także D. Al Shehabi, Niepokojące jest to, że w duchu rosyjskiej propagandy zaczynają się wypowiadać w Polsce osoby coraz bardziej wpływowe. PAP. 28.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1527664%2Cstanislaw-zaryn-niepokojace-jest-ze-w-duchu-kremlowskiej-propagandy [dostęp: 02.02.2023].

[166] K. Kropiwiec, Rośnie liczba Polaków o opiniach zbieżnych z rosyjską propagandą. "Bankier.pl”. 30.01.2023 [Online]. Dostępne w Internecie: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Rosnie-liczba-Polakow-o-opiniach-zbieznych-z-rosyjska-propaganda-8480907.html [dostęp: 02.02.2023].

[167] E. Agiure, Op. cit.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.