Rafał Sulikowski

Mamy to! O sztuce tworzenia promptów w pracy z generatywną sztuczną inteligencją

© Rafał Sulikowski, 2025

Esencja budowania promptów w generatywnej AI. ABC tworzenia tekstu, grafiki/video/3D i dźwięku za pomocą sztucznej inteligencji.

Książkę utworzono przy pomocy narzędzi sztucznej inteligencji (AI).

ISBN 978-83-8440-161-3

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Architektura Wyobraźni

Kompendium Inżynierii Promptów w Erze Generatywnej AI

Wstęp: Nowa Gramatyka Interakcji Człowiek-Maszyna

Wkraczamy w erę, w której bariera między abstrakcyjną myślą a cyfrową kreacją uległa bezprecedensowemu zatarciu. Generatywna sztuczna inteligencja (GenAI) przekształciła język naturalny — nasze codzienne słowa, metafory i skojarzenia — w kod wykonywalny. Nie jest to już, jak w tradycyjnym programowaniu, relacja deterministyczna, gdzie konkretna komenda zawsze wywołuje ten sam skutek. Relacja ta stała się probabilistyczna, negocjacyjna i głęboko semantyczna. Inżynieria promptów, czyli sztuka formułowania poleceń dla modeli AI, wyrosła na kluczową kompetencję XXI wieku, łącząc w sobie elementy lingwistyki, logiki formalnej, reżyserii, teorii sztuki oraz inżynierii dźwięku.¹

Niniejsze opracowanie stanowi wyczerpujące, eksperckie studium metodologii komunikacji z systemami AI w czterech kluczowych domenach: tekście (LLM), grafice statycznej, wideo/3D oraz muzyce. Celem tego raportu nie jest jedynie dostarczenie listy gotowych formuł, lecz zbudowanie u czytelnika głębokiego zrozumienia mechaniki działania modeli. Zrozumienie to pozwala na przejście od prostego wydawania poleceń do zaawansowanej „orkiestracji” algorytmów, gdzie użytkownik świadomie manipuluje przestrzenią latentną modelu, wagami semantycznymi i parametrami chaosu, aby uzyskać precyzyjne, często nieoczywiste rezultaty.⁴

Szczególny nacisk w niniejszej pracy położono na techniki zaawansowane, często pomijane w powierzchownych poradnikach, takie jak iteracyjne zagęszczanie informacji (Chain of Density), manipulacja fizyką w wideo (Force Prompting) czy strukturalne tagowanie w kompozycji muzycznej. Zbadamy również krytyczną rolę „monitów negatywnych” (negative prompts), które w rękach eksperta stają się dłutem rzeźbiarza — narzędziem do usuwania szumu i krystalizowania wizji poprzez eliminację tego, co zbędne.⁶

Część I: Alchemia Słowa — Zaawansowane Prompty Tekstowe (LLM)

Modele językowe (Large Language Models), takie jak GPT-4, Claude czy Llama, stanowią fundament obecnej rewolucji. Choć interfejsy czatowe sugerują prowadzenie rozmowy, w rzeczywistości mamy do czynienia z zaawansowanym procesem autouzupełniania, w którym model przewiduje najbardziej prawdopodobny kolejny token na podstawie dostarczonego kontekstu. Mistrzostwo w promptowaniu tekstowym polega na takim konstruowaniu tego kontekstu, aby pożądana odpowiedź — choćby najbardziej kreatywna lub skomplikowana — stała się dla modelu matematyczną koniecznością.

Od Instrukcji do Symulacji: Rola Persony i Kontekstu

Wczesne metody interakcji z LLM opierały się na prostych instrukcjach typu zero-shot (pytanie bez przykładów). Szybko jednak okazało się, że modele te, trenowane na ogromnych zbiorach danych internetowych, potrzebują precyzyjnego ukierunkowania, aby przyjąć odpowiedni styl i poziom merytoryczny. Tutaj wkracza technika Role Prompting (nadawanie persony). Badania i praktyka wskazują, że rozpoczęcie promptu od frazy definiującej rolę (np. „Jesteś doświadczonym redaktorem naukowym z 20-letnim stażem w Nature”) radykalnie zmienia rozkład prawdopodobieństwa generowanych słów. Model „uruchamia” specyficzne klastry słownictwa i struktury logiczne powiązane z tą rolą, które w standardowym trybie „pomocnego asystenta” pozostają nieaktywne.⁹

Jednak sama persona to za mało. Kluczowa jest kontekstualizacja zadania. Zamiast prosić o „napisanie artykułu”, ekspert promptingu definiuje cel, odbiorcę i ograniczenia.

— Cel: Co ma osiągnąć ten tekst? (np. „przekonać sceptyków”, „wyjaśnić laikom”).

— Odbiorca: Do kogo mówimy? (np. „do studentów medycyny”, „do inwestorów VC”).

— Format: Jaka jest struktura wyjściowa? (np. „tabela porównawcza”, „esej narracyjny”).

Przykładem ewolucji promptu jest przejście od „Napisz historię” do złożonej instrukcji narracyjnej, która wykorzystuje techniki takie jak „Show, Don’t Tell” (Pokaż, nie mów). Zamiast pisać „Bohater był smutny”, promptujemy: „Opisz zachowanie bohatera w sposób, który sugeruje jego głęboki smutek, używając języka sensorycznego, bez użycia słów oznaczających emocje wprost”. 11

Architektura Rozumowania: Chain-of-Thought i Skeleton-of-Thought

Jednym z najważniejszych odkryć w dziedzinie inżynierii promptów jest technika Chain-of-Thought (CoT), opisana m.in. przez Wei et al. (2022). Polega ona na wymuszeniu na modelu ujawnienia procesu myślowego krok po kroku. Modele językowe nie posiadają ukrytej „pamięci roboczej” — ich „myśli” istnieją tylko wtedy, gdy zostaną wygenerowane jako tekst. Jeśli zmusimy model do natychmiastowego podania odpowiedzi na skomplikowane pytanie (np. zagadkę matematyczną), ryzyko błędu (halucynacji) jest wysokie. Jeśli jednak poprosimy: „Rozwiąż to zadanie krok po kroku, wyjaśniając każdą operację”, model generuje ciąg logiczny, który sam dla siebie staje się kontekstem, prowadząc do poprawnego wyniku.¹²

Ewolucją tego podejścia w kierunku optymalizacji i struktury jest Skeleton-of-Thought (SoT). Ta technika, opracowana w celu przyspieszenia inferencji i poprawy spójności długich form, naśladuje ludzki proces planowania.

— Faza Szkieletu: Model proszony jest najpierw o wygenerowanie samego spisu treści lub listy kluczowych punktów argumentacji, bez ich rozwijania.

— Faza Ekspansji: Następnie model (lub system agentowy) rozwija każdy z punktów szkieletu niezależnie.

— Takie podejście zapobiega „gubieniu wątku” przez model w trakcie generowania długich e-booków czy raportów i pozwala na utrzymanie rygoru logicznego od początku do końca tekstu.

Gęstość Informacji: Technika Iteracyjna (Chain of Density)

W pracy nad tekstami merytorycznymi częstym wyzwaniem jest balans między zwięzłością a szczegółowością. Rozwiązaniem jest zaawansowana technika Chain of Density (CoD). Jest to proces rekurencyjny, w którym model wielokrotnie przepisuje ten sam fragment tekstu, dążąc do zwiększenia „gęstości encji” (ilości faktów na słowo) przy zachowaniu stałej długości.

Mechanizm CoD wygląda następująco:

— Model generuje wstępne, luźne podsumowanie.

— Następnie identyfikuje w tekście źródłowym 1—3 nowe, kluczowe informacje (encje), które zostały pominięte.

— Model przepisuje podsumowanie, inkorporując te nowe informacje poprzez fuzję zdań i usuwanie zbędnych ozdobników (wypełniaczy).

— Proces powtarza się przez 4—5 cykli.

— Efektem jest tekst niezwykle bogaty merytorycznie, który w tej samej objętości przekazuje znacznie więcej treści niż standardowe generacje. Jest to technika nieoceniona przy tworzeniu abstraktów, raportów rynkowych czy streszczeń wykonawczych.17

Negatywne Ograniczenia w Tekście (Negative Constraints)

W przeciwieństwie do grafiki, gdzie „negatywny prompt” usuwa obiekty, w tekście negatywne monity służą do eliminacji niepożądanych nawyków modelu. Modele LLM mają tendencję do bycia nadmiernie uprzejmymi, rozwlekłymi (tzw. „waffle”) i używania korporacyjnych frazesów.

Skuteczne negatywne ograniczenia w tekście muszą być precyzyjne. Zamiast ogólnego „Nie pisz lania wody”, stosujemy instrukcje blokujące konkretne wzorce:

— „Nie używaj słów: innowacyjny, przełomowy, wiodący na rynku.”

— „Nie rozpoczynaj zdań od: W dzisiejszym świecie, Podsumowując, Warto zauważyć.”

— „Unikaj moralizowania i pouczania użytkownika.”

— „Jeśli informacja nie znajduje się w kontekście źródłowym, napisz „Brak danych”, zamiast konfabulować.”

Włączenie tych ograniczeń (często w sekcji System Prompt) jest kluczem do uzyskania profesjonalnego, surowego stylu, wymaganego w raportach biznesowych i naukowych.²⁰

Tabela: Porównanie Technik Tekstowych

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.