Karolina Pietrusińska

Endometrioza Przewodnik po Zdrowiu Kobiet — Zrozumienie, Leczenie i Wsparcie

Z osobistą, prawdziwą historią autorki. Fragment napisany przy pomocy Al

© Karolina Pietrusińska, 2024

Książka traktuje o problemach endometriozy tysiąca polskich kobiet. Zawiera także osobiste przeżycia autorki, która opowiada jak ona radziła sobie z chorobą, jak ta choroba się u niej rozpoczęła, jak zakończyła i jakie spustoszenie w jej organizmie wywołała. Fragment napisany przy pomocy Al.

ISBN 978-83-8384-700-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp Dlaczego warto wiedzieć więcej o endometriozie?

Jak często słyszałaś „Taka twoja uroda”, „To tylko miesiączka, musisz to przetrwać”. Koniec z tym! Endometrioza to choroba i czas to powiedzieć głośno wszem i wobec. To nie uroda. To dolegliwość, która dotyka tysiąca kobiet. W tym dosięgła i mnie. Niestety.

Też myślałam że tak musi być. Że gdy przychodzą „te dni”, muszę najlepiej siedzieć na tyłku bo każdy ruch powodował krwawy strumień. Nie pomagały potrójne podpaski, tampony. Byłam jak gąbka. Nic nie było w stanie tego zatrzymać. I ten ból brzucha. Gdy czułam podskórnie, że nadchodzi „ten dzień”, a z reguły było to trzy dni przed „tym dniem” już zaopatrywałam się w leki przeciwbólowe, podpaski jak dla słonia i przede wszystkim w dużą ilość, bo nigdy nie wiedziałam ile opakowań zużyje. Ba! Nawet je brałam, po to by może choć trochę ten ból zniwelować. Bywało też tak, że zamawiałam podpaski hurtem na allegro i przychodziły wielkie kartony, bo przecież jak są „te dni” nie będę fruwać do sklepu jak w razie mi zabraknie.

Czy znacie to wszystko z autopsji? Świetnie! Nie świetnie bo cierpicie, tylko świetnie bo ta książka jest właśnie dla was. I dotrwajcie do końca bo w 20 rozdziale opiszę moją osobistą historię. Jak właśnie było ze mną. Jak dowiedziałam się o tym że obfite miesiączki, piekielne bóle brzucha, problem z zajściem w ciąże to nie „taka uroda” i „nie potraficie zrobić dziecka” tylko choroba, którą się leczy i która dotyka wiele kobiet w tak różnym wieku.

Część 1

Rozdział 1 Podstawy endometriozy Co to jest i jak powstaje?

Endometrioza to schorzenie, które dotyka wiele kobiet w wieku rozrodczym, choć jej diagnoza często opóźnia się o kilka lat. Jest to choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy, czyli endometrium, rozwija się poza macicą. To niezwykle złożone schorzenie może pojawiać się na jajnikach, jajowodach, w obrębie miednicy, a nawet w odleglejszych miejscach, takich jak jelita czy pęcherz moczowy. Pojawienie się tej tkanki w nietypowych miejscach prowadzi do wielu problemów zdrowotnych, od chronicznego bólu po problemy z płodnością.

Podstawy endometriozy zaczynają się od nieprawidłowej lokalizacji tkanki endometrialnej. Normalnie, podczas cyklu menstruacyjnego, endometrium wewnątrz macicy pogrubia się, aby przygotować się na potencjalną ciążę. Jeśli zapłodnienie nie nastąpi, błona śluzowa jest usuwana podczas menstruacji. W przypadku endometriozy, tkanka, która przypomina endometrium, zaczyna rosnąć w miejscach poza macicą. Choć mechanizm dokładnie opisujący, jak i dlaczego tkanka endometrialna przemieszcza się poza macicę, nie jest w pełni zrozumiany, istnieje kilka teorii.

Jedna z najpopularniejszych teorii zakłada, że krew menstruacyjna, zawierająca cząstki endometrium, co miesiąc cofa się przez jajowody do jamy brzusznej zamiast opuszczać organizm przez pochwy. Ta cofająca się krew może przyczepiać się do struktur w obrębie miednicy i rozwijać w pełnoprawne ogniska endometriozy. Inna teoria sugeruje, że komórki endometrialne mogą być transportowane przez układ krwionośny lub limfatyczny, a następnie osadzać się w różnych miejscach w organizmie. Jeszcze inne hipotezy zakładają wpływ czynników genetycznych, które predysponują do rozwoju endometriozy, lub wpływ czynników immunologicznych, które mogą zaburzać normalne mechanizmy eliminacji komórek endometrialnych.

Bez względu na to, która teoria jest najbliższa prawdy, fakt pozostaje taki, że endometrioza wywołuje stan zapalny w miejscach, gdzie tkanka endometrialna się rozwija. To zapalenie prowadzi do bólu, tworzenia się zrostów i blizn, które mogą powodować dalsze problemy zdrowotne. Objawy endometriozy mogą być różne, od silnych bólów menstruacyjnych, przez ból podczas stosunku płciowego, aż po przewlekłe bóle miednicy. Często związana jest również z problemami z płodnością, co może być dodatkowym obciążeniem emocjonalnym dla osób starających się o dziecko.

Leczenie endometriozy jest złożone i zależy od wielu czynników, takich jak nasilenie objawów, wiek pacjentki oraz jej plany dotyczące płodności. Terapie mogą obejmować farmakologiczne leczenie bólu, terapie hormonalne mające na celu zahamowanie wzrostu tkanki endometrialnej, a w niektórych przypadkach także interwencje chirurgiczne mające na celu usunięcie ognisk endometriozy. Pomimo dostępnych metod leczenia, endometrioza może być przewlekła i nawracająca, co wymaga długotrwałego zarządzania i wsparcia medycznego oraz emocjonalnego.

Podsumowując, endometrioza to skomplikowane schorzenie, które może znacząco wpływać na życie kobiet. Choć mechanizmy jej powstawania są wciąż badane, to jej skutki zdrowotne są dobrze znane i mogą obejmować zarówno fizyczne, jak i emocjonalne wyzwania. Właściwe zrozumienie choroby oraz skuteczne leczenie są kluczowe dla poprawy jakości życia pacjentek.

Rozdział 2 Objawy endometriozy, Jak rozpoznać chorobę?

Endometrioza to schorzenie, które może przybrać wiele różnych form, a jej objawy często są zróżnicowane, co może utrudniać postawienie prawidłowej diagnozy. Wczesne rozpoznanie endometriozy jest kluczowe dla skutecznego zarządzania jej objawami i poprawy jakości życia pacjentek. Aby rozpoznać endometriozę, należy zwrócić uwagę na szereg specyficznych objawów, które mogą wskazywać na obecność tej choroby.

Jednym z najczęstszych objawów endometriozy jest ból miednicy. Ból ten często nasila się w czasie menstruacji, ale może również występować w innych fazach cyklu miesiączkowego. Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów, chociaż intensywność bólu może się różnić w zależności od nasilenia endometriozy. Niektóre kobiety mogą odczuwać umiarkowany dyskomfort, podczas gdy inne mogą zmagać się z silnym bólem, który wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Ból podczas stosunku płciowego jest kolejnym objawem, który może sugerować endometriozę. Kobiety z endometriozą często opisują ten ból jako głęboki i kłujący, który może być szczególnie intensywny podczas penetracji. Ból ten może być spowodowany przez obecność tkanki endometrialnej w obszarach, które są wrażliwe na bodźce mechaniczne podczas stosunku.

Kolejnym objawem, który może wskazywać na endometriozę, jest ból podczas wypróżniania lub oddawania moczu, zwłaszcza w czasie menstruacji. Może to być efektem zaangażowania jelit lub pęcherza moczowego w proces chorobowy. Kobiety mogą również zauważyć zmiany w regularności wypróżnień, takie jak biegunki, zaparcia lub krew w stolcu, co może dodatkowo sugerować zaawansowaną endometriozę, która wpływa na jelita.

Problemy z płodnością są również istotnym objawem endometriozy. W przybliżeniu 30—40% kobiet z endometriozą zmaga się z trudnościami w zajściu w ciążę. Endometrioza może powodować zrosty i blizny w obrębie miednicy, które mogą wpływać na funkcjonowanie jajników, jajowodów oraz macicy, utrudniając zapłodnienie i implantację zarodka. Dlatego też kobiety, które starają się o dziecko, a mają trudności z poczęciem, powinny rozważyć konsultację z lekarzem w celu zbadania możliwych przyczyn, w tym endometriozy.

Inne, mniej oczywiste objawy endometriozy mogą obejmować zmęczenie, bóle pleców, bóle głowy oraz problemy z układem pokarmowym, takie jak wzdęcia i nudności. Chociaż te objawy mogą być mniej specyficzne i mogą być związane z wieloma innymi schorzeniami, ich obecność w połączeniu z innymi, bardziej charakterystycznymi objawami, powinna skłonić do dalszej diagnostyki.

Rozpoznanie endometriozy często wymaga wykonania kilku badań diagnostycznych. Wywiad medyczny oraz badanie ginekologiczne mogą być pierwszymi krokami, ale ostateczna diagnoza zazwyczaj wymaga laparoskopii — zabiegu chirurgicznego, podczas którego lekarz może bezpośrednio obejrzeć wnętrze miednicy i pobrać próbki tkanki do dalszej analizy. Laparoskopia jest jedynym sposobem na pewne potwierdzenie obecności endometriozy i ocenę jej stopnia zaawansowania.

Podsumowując, rozpoznanie endometriozy może być wyzwaniem ze względu na jej różnorodne objawy, które mogą przypominać inne schorzenia. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na charakterystyczne objawy, takie jak bóle miednicy, bóle podczas stosunku płciowego, problemy z wypróżnianiem, trudności w zajściu w ciążę oraz ogólne zmęczenie i dyskomfort. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia kobiet cierpiących na endometriozę, dlatego istotne jest, aby każda osoba doświadczająca tych objawów niezwłocznie skonsultowała się z lekarzem w celu dalszej oceny i terapii.

Rozdział 3 Diagnozowanie endometriozy Od pierwszych symptomów do diagnozy

Diagnozowanie endometriozy jest procesem złożonym, który często wymaga cierpliwości, dokładności i współpracy między pacjentką a zespołem medycznym. Schorzenie to charakteryzuje się wieloma różnymi objawami, które mogą przypominać inne choroby ginekologiczne, co sprawia, że postawienie jednoznacznej diagnozy może być wyzwaniem. Proces ten zazwyczaj zaczyna się od zwrócenia uwagi na wczesne symptomy i prowadzi przez różne etapy diagnostyczne, zanim można postawić ostateczną diagnozę.

Pierwszym krokiem w diagnozowaniu endometriozy jest identyfikacja objawów, które mogą wskazywać na obecność tej choroby. Najczęstsze objawy to ból miednicy, który nasila się w czasie menstruacji, ból podczas stosunku płciowego, ból podczas wypróżniania lub oddawania moczu, oraz problemy z płodnością. W przypadku wystąpienia tych objawów, kluczowe jest, aby pacjentka zgłosiła je swojemu lekarzowi. Często jednak endometrioza jest diagnozowana dopiero po wielu miesiącach lub nawet latach, ponieważ objawy mogą być mylone z innymi problemami zdrowotnymi, a także mogą być różnie interpretowane przez pacjentki oraz lekarzy.

Po zgłoszeniu objawów lekarz zazwyczaj rozpoczyna proces diagnostyczny od przeprowadzenia szczegółowego wywiadu medycznego oraz badania ginekologicznego. Wywiad medyczny obejmuje pytania dotyczące objawów, ich nasilenia, cyklu miesiączkowego oraz historii medycznej pacjentki, w tym przypadków endometriozy w rodzinie. Badanie ginekologiczne może dostarczyć dodatkowych informacji na temat stanu macicy, jajników i innych struktur miednicy. W przypadku podejrzenia endometriozy, lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak ultrasonografia przezpochwowa, aby ocenić obecność torbieli endometrialnych i innych nieprawidłowości w obrębie miednicy.

Jednakże, ultrasonografia, choć użyteczna, często nie jest wystarczająca do postawienia jednoznacznej diagnozy endometriozy. Dlatego, jeśli wyniki tych badań są niejednoznaczne lub jeśli objawy wskazują na bardziej zaawansowaną endometriozę, lekarz może zalecić wykonanie laparoskopii. Laparoskopia jest mało inwazyjnym zabiegiem chirurgicznym, który pozwala na bezpośrednie obejrzenie wnętrza miednicy za pomocą cienkiego narzędzia wprowadzanego przez małe nacięcia w jamie brzusznej. Podczas tego zabiegu można pobrać próbki tkanki do dalszej analizy, co pozwala na potwierdzenie obecności endometriozy oraz ocenę jej stopnia zaawansowania.

Pomimo że laparoskopowa ocena jest kluczowa dla postawienia ostatecznej diagnozy endometriozy, to także analiza histopatologiczna pobranych próbek jest niezbędna. Próbki te są badane pod mikroskopem w celu potwierdzenia obecności tkanki endometrialnej poza macicą. W niektórych przypadkach diagnoza może być postawiona na podstawie klinicznych objawów i odpowiedzi na leczenie, ale ostateczna pewność jest możliwa dopiero po analizie histopatologicznej.

Po postawieniu diagnozy endometriozy, kolejny krok to ustalenie planu leczenia. Leczenie endometriozy może obejmować farmakologiczne zarządzanie bólem, terapie hormonalne mające na celu kontrolowanie wzrostu tkanki endometrialnej, a w bardziej zaawansowanych przypadkach — interwencje chirurgiczne mające na celu usunięcie ognisk endometriozy. Plan leczenia jest dostosowywany indywidualnie do potrzeb pacjentki, jej objawów oraz planów dotyczących płodności.

Podsumowując, diagnozowanie endometriozy to wieloetapowy proces, który zaczyna się od identyfikacji objawów i prowadzi przez różne badania diagnostyczne, w tym ultrasonografię i laparoskopię. Wymaga to nie tylko precyzyjnego rozpoznania symptomów, ale także zaawansowanej diagnostyki, aby dokładnie ocenić obecność i stopień zaawansowania choroby. Wczesne i dokładne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia endometriozy i poprawy jakości życia pacjentek.

Rozdział 4 Przyczyny endometriozy Co wiemy o genezie choroby?

Endometrioza, choć jest dobrze rozpoznawalna w kontekście klinicznym, pozostaje jednym z bardziej tajemniczych schorzeń ginekologicznych pod względem jej dokładnej genezy. Zrozumienie przyczyn Endometrioza jest kluczowe dla skutecznego leczenia i profilaktyki, ale mimo intensywnych badań, pełny obraz jej powstawania wciąż się wyłania. W literaturze medycznej istnieje wiele teorii dotyczących genezy endometriozy, z których każda wnosi coś istotnego do zrozumienia tego skomplikowanego schorzenia.

Jedną z najbardziej uznawanych teorii jest teoria cofnięcia się krwi menstruacyjnej, znana jako teoria wstecznego przepływu krwi. Zgodnie z tą koncepcją, podczas menstruacji część krwi menstruacyjnej, zawierająca komórki endometrialne, cofa się przez jajowody do jamy brzusznej zamiast opuszczać organizm przez pochwy. Ta cofająca się krew może przyczepiać się do różnych struktur w obrębie miednicy, gdzie następnie tkanka endometrialna może rozwijać się i powodować charakterystyczne zmiany patologiczne. Choć teoria ta wyjaśnia, dlaczego tkanka endometrialna może znajdować się w nietypowych miejscach, nie tłumaczy w pełni, dlaczego u niektórych kobiet taka sytuacja prowadzi do rozwoju endometriozy, a u innych nie.

Inną istotną teorią jest teoria metaplazji, która zakłada, że komórki endometrialne mogą powstawać z komórek innych tkanek, które ulegają transformacji pod wpływem różnych czynników. Według tej teorii, komórki wyściółki jamy brzusznej, które nie są typowe dla endometrium, mogą przekształcać się w tkankę endometrialną. Metaplazja może być związana z wpływem hormonalnym lub innymi czynnikami środowiskowymi, które sprzyjają takim zmianom. Ta teoria zwraca uwagę na potencjalną rolę hormonalnych i chemicznych czynników w powstawaniu endometriozy.

Teoria rozprzestrzeniania komórek przez układ limfatyczny i krwionośny również jest szeroko rozważana. Zakłada ona, że komórki endometrialne mogą być transportowane przez krew lub limfę do różnych części ciała, gdzie następnie osadzają się i rozwijają. Ta koncepcja może tłumaczyć przypadki endometriozy występujące w odległych miejscach, takich jak płuca czy wątroba. Ponadto, badania sugerują, że takie szerokie rozprzestrzenienie może być wspierane przez predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia funkcji immunologicznych, które mogą wpływać na zdolność organizmu do rozpoznawania i eliminowania komórek endometrialnych poza macicą.

Rola czynników genetycznych w rozwoju endometriozy również jest intensywnie badana. Istnieją dowody na to, że endometrioza może występować w rodzinach, co sugeruje, że czynniki dziedziczne mogą odgrywać rolę w jej rozwoju. Badania nad genotypem kobiet z endometriozą wykazały pewne różnice w genach odpowiedzialnych za regulację hormonalną i funkcje immunologiczne, co może przyczyniać się do zwiększonego ryzyka wystąpienia tej choroby. Genetyka może wpływać na podatność na endometriozę poprzez modyfikację odpowiedzi organizmu na hormony, jak również na zdolność do rozpoznawania i eliminowania nieprawidłowych komórek.

Ważnym aspektem, który również zasługuje na uwagę, jest teoria związana z zaburzeniami funkcji immunologicznych. W ramach tej teorii sugeruje się, że endometrioza może być wynikiem defektów w układzie odpornościowym, który nie jest w stanie skutecznie eliminować komórek endometrialnych spoza macicy. Funkcjonalne nieprawidłowości w układzie odpornościowym mogą prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, który sprzyja wzrostowi i rozprzestrzenianiu się tkanki endometrialnej.

Pomimo licznych teorii, które starają się wyjaśnić genezę endometriozy, pełne zrozumienie przyczyn tego schorzenia wciąż pozostaje poza zasięgiem współczesnej medycyny. Każda z omawianych koncepcji wnosi cenne informacje i może mieć swoje znaczenie w różnych aspektach rozwoju choroby. Kluczowe jest, aby kontynuować badania nad endometriozą, aby w przyszłości być w stanie precyzyjniej określić jej przyczyny oraz opracować skuteczniejsze strategie zapobiegawcze i terapeutyczne. W międzyczasie, połączenie wiedzy z różnych teorii oraz indywidualne podejście do pacjentek pozostaje podstawą skutecznego zarządzania tym trudnym i często wyniszczającym schorzeniem.

Rozdział 5 Endometrioza a płodność Jak choroba wpływa na zdolność do zajścia w ciążę?

Endometrioza to schorzenie, które w istotny sposób wpływa na zdrowie reprodukcyjne kobiet, a jej oddziaływanie na zdolność do zajścia w ciążę jest dobrze udokumentowane, choć skomplikowane. W tym schorzeniu tkanka przypominająca błonę śluzową macicy rozwija się poza jej naturalnymi granicami, zazwyczaj w obrębie miednicy, co prowadzi do wielu problemów zdrowotnych, w tym trudności z poczęciem. Zrozumienie, jak endometrioza wpływa na płodność, jest kluczowe dla skutecznego zarządzania chorobą i zwiększenia szans na zajście w ciążę.

Podstawowym mechanizmem, przez który endometrioza wpływa na płodność, jest tworzenie się zrostów i blizn w obrębie miednicy. Zrosty te mogą prowadzić do zniekształcenia i zablokowania jajowodów, co utrudnia transport jajeczka z jajnika do macicy oraz uniemożliwia zapłodnienie przez plemniki. Jajowody, które są kluczowe dla zapłodnienia, mogą zostać uszkodzone lub całkowicie zablokowane przez te patologiczne zmiany, co znacznie utrudnia naturalne poczęcie. Dodatkowo, zrosty mogą wpływać na prawidłowe osadzenie zarodka w macicy, co jest niezbędne do rozpoczęcia ciąży. Nawet jeśli zapłodnienie nastąpi, trudności w implantacji zarodka mogą być spowodowane przez zmiany zapalne w obrębie miednicy.

Innym istotnym problemem związanym z endometriozą są torbiele endometrialne, znane również jako torbiele czekoladowe. Te torbiele mogą tworzyć się na jajnikach i zakłócać normalny cykl owulacyjny, co prowadzi do zmniejszenia liczby jajeczek dostępnych do zapłodnienia. Ponadto, torbiele mogą wpływać na jakość jajeczek, co dodatkowo obniża prawdopodobieństwo poczęcia. Zmiany hormonalne związane z endometriozą mogą także wpływać na cykl menstruacyjny i owulację, co może prowadzić do dalszych trudności w zajściu w ciążę.

Wpływ endometriozy na płodność może także wynikać z przewlekłego zapalenia, które jest charakterystyczne dla tego schorzenia. Stan zapalny w obrębie miednicy może prowadzić do produkcji substancji chemicznych, które są szkodliwe dla komórek jajowych, plemników oraz zarodków. Takie zmiany mogą wpływać na zdolność komórek jajowych do zapłodnienia oraz na zdolność zarodka do prawidłowego zagnieżdżenia się w macicy. Przewlekłe zapalenie może także prowadzić do uszkodzenia tkanki macicy, co może utrudniać prawidłowy rozwój ciąży.

Również aspekt immunologiczny może odgrywać rolę w problemach z płodnością związanych z endometriozą. Zaburzenia funkcji układu odpornościowego mogą prowadzić do nietypowej odpowiedzi organizmu na obecność komórek endometrialnych poza macicą. Może to prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, który negatywnie wpływa na funkcję jajników i jajowodów oraz na zdolność organizmu do wspierania ciąży.

Mimo że endometrioza może poważnie wpływać na zdolność do zajścia w ciążę, wiele kobiet z tym schorzeniem jest w stanie począć dziecko, zarówno naturalnie, jak i z pomocą technologii wspomaganego rozrodu. Leczenie endometriozy może obejmować terapie hormonalne, które pomagają kontrolować objawy i poprawić warunki w obrębie miednicy, a także interwencje chirurgiczne, mające na celu usunięcie zrostów i torbieli. W przypadku trudności z poczęciem, techniki wspomaganego rozrodu, takie jak inseminacja wewnątrzmaciczna (IUI) czy zapłodnienie in vitro (IVF), oferują dodatkowe opcje. IVF, na przykład, umożliwia bezpośrednie zapłodnienie jajeczka w laboratorium i umieszczenie zarodka w macicy, co może obchodzić problemy z drożnością jajowodów oraz inne przeszkody związane z endometriozą.

Podsumowując, endometrioza ma wieloaspektowy wpływ na płodność, poprzez mechanizmy takie jak zrosty i torbiele endometrialne, zmiany zapalne oraz zaburzenia funkcji immunologicznych. Chociaż może to stanowić poważne wyzwanie dla zajścia w ciążę, dostępne opcje leczenia oraz technologie wspomaganego rozrodu mogą pomóc wielu kobietom osiągnąć sukces reprodukcyjny. Kluczowe jest indywidualne podejście i współpraca z lekarzem, aby skutecznie zarządzać endometriozą i zwiększyć szanse na poczęcie oraz utrzymanie zdrowej ciąży.

Rozdział 6 Opcje leczenia, Od leków po operacje

Leczenie endometriozy jest złożonym procesem, który wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego zarówno objawy pacjentki, jak i jej cele dotyczące zdrowia reprodukcyjnego. Endometrioza, polegająca na obecności tkanki endometrialnej poza macicą, może prowadzić do szeregu objawów, takich jak ból miednicy, problemy z płodnością oraz przewlekłe stany zapalne. Dlatego też opcje leczenia obejmują szeroki zakres metod, od farmakologicznych po chirurgiczne, które mają na celu kontrolowanie objawów i poprawę jakości życia pacjentki.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.