Hugo Bettauer

Prawo pięści

Tłumacz Tomasz Janke

Redaktor Ewa Zawadzka

Korektor Wiktor Gardocki

Projektant okładki Marek Adam Godlewski

Fotograf 3quarks, Istockofoto.com

© Hugo Bettauer, 2019

© Tomasz Janke, tłumaczenie, 2019

© Marek Adam Godlewski, projekt okładki, 2019

© 3quarks, Istockofoto.com, fotografie, 2019

„Prawo pięści” to polska premiera książki Hugona Bettauera napisanej w 1920 roku. Wielowątkowa akcji powieści rozgrywa się w Wiedniu i Stanach Zjednoczonych. Autor opisuje przyjaźń dwóch oficerów, którzy przeżyli piekło I wojny światowej a także miłość dwóch kobiet do mężczyzny, która przeradza się w nietypowy związek, skutkujący dramatycznymi wydarzeniami. Pisarz podsuwa czytelnikom kilka tropów a następnie zachęca czytelnika do wspólnego rozwiązywania frapującej intrygi kryminalnej.

ISBN 978-83-8155-847-1

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Część 1

Rozdział 1

Oskar Fels wszedł do ogromnego, wypełnionego gwarem rozmów pomieszczenia w redakcji „Weltpresse”. Rzucił kapelusz na biurko, zawiesił palto na oparciu krzesła i zatarł ręce, aby je rozgrzać. Nieprzyjemny pomruk zza sąsiedniego biurka przerwał jego hałaśliwe zachowanie.

— Ach, już pan jest, kolego! I do tego niewyspany? — rzucił mimochodem Fels.

Pomruk zamienił się w prychnięcie. Julius Grubenheld, szef działu regionalnego i bezpośredni przełożony Oskara, nie odpowiedział. Tłumił w sobie wybuchy złości, ponieważ zwykle nie miał odwagi wdawać się z Felsem w potyczki słowne. Tak było również tym razem. Jak większość neurasteników Grubenheld był z rana nieznośny, wściekły, w kiepskim humorze i wyczulony na każdy, nawet najmniejszy szmer. Najchętniej zaszyłby się gdzieś w piwnicy i przebywał tam do momentu, gdy wyrwie go z odrętwienia „głos Pana” i tchnie w niego nowe życie. „Panem” był właściciel wydawnictwa „Weltpresse”, którego Grubenheld uwielbiał i zarazem nienawidził, cenił i gardził nim w taki sam sposób, jak niewolnicy kochają i nienawidzą, gardzą i ubóstwiają swoich panów. Uważał szefa za łajdaka, jego polecenia za idiotyczne, częste zarzuty zaś za czystą złośliwość. Ale kiedy wzywany był przed oblicze wydawcy, jego nienawiść zmieniała się w pokorę, zaś poranny, jeszcze ochrypły głos stawał się łagodny i stonowany, pełen uwielbienia. Fels, który nie dbał o dobre stosunki ze „starym”, patrzył z politowaniem na swego przełożonego i robił wszystko, aby Grubenheld odczuwał jego intelektualną wyższość. Wyraźne różnice można już było dostrzec w wyglądzie zewnętrznym obu dziennikarzy. Fels — wysoki, silny brunet, pełen temperamentu, o czarnych oczach, z których promieniowała radość życia i silna wola. Z kolei Grubenheld — zgarbiony, delikatny, niezdarny, o nieco zamglonych, niebieskich oczach, pomarszczonej twarzy, na której swoje piętno pozostawiły złudne nadzieje, nocna harówka, chorobliwa, ale i próżna ambicja.

Fels z hukiem usiadł na krześle, przekartkował pospiesznie notatki i powiedział:

— Co za gówno! Znowu nic się nie dzieje!

Naburmuszony Grubenheld odpowiedział łamiącym się, bełkotliwym głosem:

— Nic się nie dzieje? Moim zdaniem wystarczy na dwie kolumny w wieczornym wydaniu o otwarciu nowych wystaw.

— Wystarczy na pewno, ale to nic ciekawego. Przecież to największy gniot. Jedna kolumna na temat: „Wśród widzów spotkać można było”, a druga — z błyskotliwymi wypowiedziami szacownego sekretarza stanu, w rodzaju „bardzo piękna”, „bardzo nastrojowa”, „czy malował to pan z natury?”, „pięknie wyszło” i tak dalej.

— Drogi kolego, nie mam teraz czasu ani ochoty, aby dyskutować o znaczeniu tego rodzaju wydarzeń dla naszego wydawnictwa, lecz muszę pana prosić o…

Na szczęście dyskusja została przerwana. Rozległy się dwa dzwonki telefonu Grubenhelda, które oznaczały, że przebywający w swoim mieszkaniu wydawca chce porozmawiać z szefem działu regionalnego. W okamgnieniu Grubenheld opanował się i z największą uwagą, trzymając jedną ręką słuchawkę przed sobą, jakby chciał odgrodzić się od wszelkich hałasów, krzyknął do mikrofonu:

— Dzień dobry! Dobrze się spało? Tak? Cieszę się. Dobry sen jest przy pańskiej ogromnej pracowitości najważniejszy. Chciałbym panu pogratulować artykułu wstępnego! Cały Wiedeń mówi tylko o nim. Słucham? Mówił już panu o tym pan Untermacher? No tak, nie wiedziałem, że rozmawiał już pan z nim wcześniej.

Głos Grubenhelda przybrał urażony ton.

— Nie, nie ma nic szczególnego. Jakiś większy pożar w dziewiątym okręgu, wypadek kolejowy pod Pragą, ale to zwykły pociąg osobowy, a więc nic ciekawego dla naszych czytelników. Aha, i jeszcze obszerna relacja z otwarcia wystawy w Domu Sztuki. Tak, oczywiście, bez wątpienia, to należy się naszym czytelnikom. Zresztą powiedziałem już koledze Felsowi, że ta relacja ma dla nas ogromne znaczenie. Oczywiście, musimy napisać o tym dużo więcej niż „Tagespost”.

Fels przysłuchiwał się rozmowie z szyderczym uśmiechem, po czym wygarnął:

— Drogi kolego, skąd pan wie, że cały Wiedeń mówi o naszym artykule wstępnym? Dopiero wstał pan z łóżka! I dlaczego cały czas kłania się pan nisko? Przecież stary tego nie widzi. Proszę się wyprostować, bo nabawi się pan skrzywienia kręgosłupa.

Również i ta dyskusja została zakończona. Do pomieszczenia wpadł chłopak na posyłki.

— Panie redaktorze — rzekł, zwracając się do Grubenhelda. — Właśnie dzwonili z kawiarni „Türkenschanzpark”. W domu w dzielnicy Cottage[1], przy Kastanienstrasse 42 popełniono okropną zbrodnię. Właścicielka domu oraz jej siostra zostały zamordowane! Grubenhelda ogarnęło wielkie podniecenie. Zaczął szybko przebierać rękami i nogami. Fels z kolei zachował całkowity spokój, jak gdyby sprawa go nie interesowała, i zaczął pisać artykuł o otwarciu wystawy w Domu Sztuki. Grubenheld zbeształ reportera:

— Nie słyszał pan? Cottage, to musi być dokładnie zbadane i opisane!

Dziennikarz odrzekł:

— Tak jest, nie jestem przecież głuchy. Pojadę tam i przyjrzę się tej sprawie.

Pozostawiwszy podekscytowanego kolegę, chwycił palto, kapelusz i spokojnie opuścił budynek wydawnictwa. Zatrzymał taksówkę i kazał zawieźć się na Kastanienstrasse.

[1] Cottage — dzielnica willowa w Wiedniu w okręgu Währig i Döbling.

Rozdział 2

Dom pod numerem 42, położony przy najstarszej ulicy wytwornej wiedeńskiej dzielnicy willowej Cottage, w cichej, prawie zapomnianej alei pełnej kasztanowców, był otoczony przepięknym starym ogrodem kwiatowym. Także teraz, w lutym, mimo że drzewa straciły swoje okrycia, trudno było dostrzec fasadę willi, przypominającej wspaniały pałac. Poniżej szczytu budynku, od frontu widoczny był, świecący złotym blaskiem, napis „Villa Mabel”. Dwupiętrowy budynek z najlepszego okresu wiedeńskiego baroku, z wjazdem od strony głównego wejścia, sprawiał wrażenie luksusowego. Stał samotnie, z sześcioma oknami zwróconymi w stronę alei. Na wysokim parterze znajdowały się salon i hall, na pierwszym piętrze zaś — pokoje dzienne oraz sypialnie, nad nimi z kolei pokoje gościnne i pomieszczenia służby.

Kiedy Fels nadjechał taksówką, tłumy ludzi zgromadziły się już przed okratowaną bramą ogrodu. Strażnik nikogo nie wpuszczał. Gdy Fels okazał swoją legitymację, policjant otworzył bramę, zasalutował ufnie i powiedział:

— Na dole, pierwszy pokój po prawej.

Fels poczuł, jak zebrany tłum gapiów śledził go zazdrosnymi spojrzeniami. Na jego może odrobinę zbyt pełnej twarzy z widocznym podstrzyżonym angielskim wąsem zagościł osobliwy, ironiczny, nieco pogardliwy uśmiech. Chwilę później pojawił się samochód, w którym dostrzec można było głównego komendanta wiedeńskiej policji, doktora Lerchenfelda i jego prywatnego sekretarza. Komendant dogonił dziennikarza tuż przed głównym wejściem, poklepał po ramieniu i rzekł:

— No, w końcu prasa ma swoją kolejną sensację! Podwójne morderstwo przy jednej z prestiżowych wiedeńskich ulic to łakomy kąsek dla „Weltpresse”. Na Boga, twój szef także mieszka w dzielnicy Cottage! Potraktuje to morderstwo jako osobiste zagrożenie i w swoim artykule wstępnym będzie udzielał policji dobrych rad. To może być całkiem ciekawe.

— Nic mi na ten temat nie wiadomo — odpowiedział chłodno Fels. — Wiem jedynie, że popełniono tam morderstwo.

Z pięknego obszernego korytarza weszli do pokoju położonego po prawej stronie. Pomieszczenie, w którym zgromadzili się policjanci, było z pewnością męskim salonem. Dolna część ścian wyłożona była ciemnym drewnem, górna zaś — pokryta zielonym, skórzanym obiciem. Ogromne, dyplomatyczne biurko, palarnia, stół do gry, wbudowane regały na książki, a pomiędzy nimi, na ścianach stare, drogocenne angielskie sztychy. Za biurkiem siedział policjant, który wyraźnym charakterem pisma zapisał już pokaźną liczbę arkuszy papieru. Wokół stołu do gry zebrali się ubrani po cywilnemu detektywi. Dwie płaczące dziewczyny opuszczały właśnie pokój.

Jednym z mężczyzn był szef wydziału bezpieczeństwa policji wiedeńskiej, dyrektor Anton Lechner, drugim zaś jego zastępca, nadkomisarz Hermann, starszy, niski mężczyzna, pełniący funkcję rzecznika policji, którego zadaniem było przygotowywanie oświadczeń dla prasy. Za detektywami przystanął, opierając się o ścianę, z rękami skrzyżowanymi na piersiach, wysoki, szczupły, gładko ogolony mężczyzna z haczykowatym nosem i binoklami, zza których widać było mądre, szare oczy. Był to komisarz policji kryminalnej, doktor Heinrich Bär, jeden z najskuteczniejszych śledczych niemiecko-austriackiej republiki, któremu zawsze powierzano rozwiązywanie najtrudniejszych spraw. Nie tak dawno został bohaterem trudnego, międzynarodowego śledztwa dzięki wykryciu szajki fałszerzy banknotów działającej w sześciu miastach. Temu trzydziestoletniemu mężczyźnie przepowiadano wielką karierę w policji. Kiedy komendant wszedł do pomieszczenia razem z dziennikarzem, komisarz Bär uśmiechnął się i skinął głową temu ostatniemu. Obu łączyły przyjacielskie relacje. Często spotykali się w tej samej kawiarni i wspólnie pracowali nad rozwiązaniem interesujących zagadek kryminalnych.

Dyrektor Rechner wziął protokół do ręki, ukłonił się raz jeszcze komendantowi i zaczął czytać, podczas gdy Fels notował:

— Panie komendancie, pozwoli pan, że przedstawię wszystko, co do tej pory zostało ustalone: dom, w którym się znajdujemy, należy do małżeństwa Augusta i Mabel Langerów. Pan Langer ma trzydzieści sześć lat, urodził się i wychował w Wiedniu, jednak przed ukończeniem gimnazjum wyjechał z kraju i zamieszkał u wuja, który posiadał fabrykę urządzeń precyzyjnych w Londynie. W Anglii August Langer poznał córkę innego fabrykanta z tej samej branży i przed piętnastoma laty poślubił pannę Mabel Mac Lean. Dzięki temu małżeństwu wszedł w posiadanie ogromnego majątku. Po kilku latach odziedziczył firmę teścia i przeprowadził się do Wiednia, gdzie wybudował nowe zakłady. Pozostawione w Anglii przedsiębiorstwa wydzierżawił krewnym swojej żony. W czasie wojny August Langer powiększył swój majątek dziesięciokrotnie, ponieważ nie tylko zarabiał miliony w kraju, lecz także uzyskał ogromne przychody w wysokości połowy zysku z udziałów w angielskich przedsiębiorstwach. Gdy Langer przed jedenastu laty przeniósł się do Wiednia, kupił willę, którą wraz z żoną urządził w prawdziwie książęcym stylu. Przez te wszystkie lata towarzyszyła im panna Kathleen Mac Lean, młodsza o dwa lata siostra pani Langer. Miała ona widoczną wadę kręgosłupa i z tego powodu nie mogła znaleźć męża. Małżeństwo Langerów było bezdzietne. Poza nimi w domu mieszkali jeszcze pokojówka, kucharka, kamerdyner i ogrodnik. Kamerdyner wyjechał wczoraj z panem Langerem do Pragi, ogrodnik, z pochodzenia Holender, jest od miesiąca na urlopie w swojej ojczyźnie, ponieważ teraz, w lutym, nie ma tu nic do roboty. Szofer Langerów nie mieszkał z nimi. Obecnie przebywa w Essen, gdzie odbiera nowe auto pana Langera. Prywatny sekretarz Augusta Langera, mecenas Holzinger, pracuje tu od jedenastej przed południem do drugiej po południu.

W ten sposób dochodzimy do okropnego wydarzenia, które nas tu dziś sprowadziło. Jak już wspominałem, August Langer wyjechał wczoraj rano w celach służbowych do Pragi i zabrał ze sobą kamerdynera. Ponieważ ogrodnik przebywa w Holandii, a szofer w Essen, w domu pozostały tylko cztery osoby: pani Langer, jej siostra i dwie służące. Wczorajszy dzień minął spokojnie. Obie panie pojechały po południu wynajętym samochodem do centrum miasta i zrobiły zakupy. Wróciły około ósmej wieczorem, zjadły kolację i poszły spać około jedenastej. Sypialne obu pań znajdują się na pierwszym piętrze od strony wschodniej. Oddzielają je dwa małe pokoje oraz garderoby. Pokojówka oraz kucharka mają wspólny pokój, mieści się on na drugim piętrze i wychodzi na zachód. Znajduje się zatem po przeciwnej stronie domu i można powiedzieć, że jest znacznie oddalony od pomieszczeń sypialnych obu pań. W sypialniach pań domu znajduje się elektryczny dzwonek połączony z pokojem służących. Dziewczęta, które poszły spać zaraz po paniach, nie słyszały nic niepokojącego. Żadnych kroków, hałasów czy krzyków. Pani Langer i jej siostra należą do osób, które wstają bardzo wcześnie i prawie zawsze proszą o śniadanie, dzwoniąc około ósmej rano. Lecz kiedy dzisiaj mijał kwadrans za kwadransem, a dzwonka nie było słychać, pokojówka Anna Prohaska za piętnaście dziewiąta udała się do sypialni pani Langer, otworzyła drzwi i zajrzała do środka. To, co zobaczyła, spowodowało, że wydała z siebie przeraźliwy krzyk, na odgłos którego kucharka Marie Bittner wybiegła z położonej obok sutereny kuchni. Pani Langer, z siną twarzą i szeroko otwartymi ustami, leżała w łóżku, a jej ręce o sztywnych palcach leżały szeroko rozpostarte. Pokojówka pochyliła się nad swoją panią i natychmiast stwierdziła, że jest ona martwa. Wspólnie z kucharką przebiegła przez obie garderoby do sypialni panny Mac Lean i ujrzała ten sam widok, z tą różnicą, że nogi panny Mac Lean zwisały z łoża.

Obie służące wybiegły z krzykiem na ulicę, wołając o pomoc. W ten sposób zaalarmowały przechodniów oraz sąsiadów. Na miejscu natychmiast pojawił się policjant, a już wpół do dziesiątej byłem na miejscu, wraz z moim zastępcą, protokolantem, komisarzem kryminalnym doktorem Bärem oraz pozostałymi detektywami. Kilka minut po nas przybył lekarz sądowy, doktor Bondi, który obecnie zajmuje się badaniem ciał obu ofiar. Według nas obie kobiety zostały przed kilkoma godzinami napadnięte podczas snu i uduszone. Nawet bez dokładnego zbadania ciał, zauważyliśmy ślady duszenia na szyjach obu kobiet. W sypialni pani Langer dolne szuflady toaletki były wysunięte. W górnej szufladzie znajdowała się kasetka z kości słoniowej, w której, według relacji pokojówki, pani Langer przechowywała drogocenną biżuterię. Ta kasetka o długości czterdziestu, szerokości trzydziestu i wysokości dwudziestu pięciu centymetrów była otwarta. Jej zawartość prawdopodobnie skradziono.

— A więc bez wątpienia jest to morderstwo na tle rabunkowym — zauważył komendant.

— Według wszelkiego prawdopodobieństwa, tak — odrzekł szef wydziału bezpieczeństwa, podczas gdy doktor Bär powstrzymał się od wszelkich komentarzy, mimo że komendant rzucił w jego kierunku pytające spojrzenie. Fels z kolei ze spokojem wszystko notował.

Dyrektor Lechner kontynuował:

— Powstrzymałem się od dokładnych oględzin ciał, zanim doktor Bondi ich nie zbada. Mimo tego mogę stwierdzić, że panna Mac Lean miała na ręku złoty zegarek, który podczas szamotaniny z mordercą został stłuczony. Zegarek ze zbitym szkiełkiem zatrzymał się na godzinie drugiej dwadzieścia. Można więc przyjąć, że jest to czas popełnienia przestępstwa. Pokojówka potwierdziła, że pani Langer nigdy nie zdejmowała zegarka na noc.

Wytypowanie sprawców zbrodni nie wchodzi na razie w rachubę. Zarówno kucharka, jak i pokojówka pracują w domu od prawie dziesięciu lat. Obie są kobietami o delikatnej, kruchej posturze i wydają się być ogromnie wstrząśnięte tym okropnym wydarzeniem. Oczywiście przydzieliliśmy im dyskretną ochronę, a gruntowne sprawdzenie ich działań nie przyniosło żadnego rezultatu. Najważniejszą wypowiedzią, jaką udało nam się uzyskać, jest następująca relacja obu służących: jedna z pokojówek udała się o siódmej rano do wejścia od strony ogrodu, aby odebrać dostarczoną do skrzynki na listy gazetę. Drzwi wejściowe do domu oraz furtka były dokładnie zamknięte, a dodatkowe zabezpieczenie znajdowało się w należytym porządku. Gdy furtka jest zamknięta, można ją otworzyć odciągając pokrywę wewnętrznego zamka do góry. Jest to jeden z wielu mechanizmów zabezpieczających, jakie stosowane są w wielu domach w tej dzielnicy. Morderca lub mordercy musieli więc, zarówno furtkę, jak i bramę otworzyć kluczem oraz znać zasadę działania mechanizmu zabezpieczającego. Ślusarze nie stwierdzili żadnych uszkodzeń. Podobnie, bez znajomości układu pomieszczeń w willi oraz wiedzy na temat wyjazdu pana Langera, popełnienie zbrodni nie byłoby możliwe. Ten fakt powinien ułatwić nam dalszą pracę, ponieważ dzięki temu krąg podejrzanych osób będzie ograniczony.

Rozdział 3

Gdy szef wydziału bezpieczeństwa zakończył swoją relację, otworzyły się drzwi i do pomieszczenia weszło dwóch policjantów. Pierwszy z nich poinformował, że doktor Bondi zakończył badanie ciał i czeka na górze. Drugi wyjaśnił, że właśnie skończył rozmowę telefoniczną z dyrekcją policji w Pradze. Jeden z wyższych urzędników policji praskiej przekazał panu Langerowi w hotelu „Blauer Stern” informację o tych tragicznych wydarzeniach. August Langer omal się nie załamał i natychmiast zamówił sportowe auto, aby jak najszybciej wrócić do Wiednia. Ponieważ szoferowi udzielono specjalnego pozwolenia na jazdę z prędkością powyżej dozwolonej, Langer powinien przyjechać około piętnastej.

W tym czasie zjawiło się jeszcze wielu innych dziennikarzy i wszyscy udali się do pokojów obu zamordowanych kobiet. Widok uduszonych ofiar był wstrząsający. Jeden z reporterów nie przepuścił okazji, by podzielić się mało taktownym komentarzem:

— No tak, zbyt piękne to one nie były!

Nie, rzeczywiście nie były! Pani Langer była typem chudej, mało atrakcyjnej Angielki o kościstej budowie ciała, z dużymi stopami, o rzadkich włosach w kolorze brudnej żółci, z wąskimi ustami i dużymi wystającymi zębami. Z kolei panna Mac Lean, ze swoim skrzywionym kręgosłupem, czarnymi gęstymi włosami i zrośniętymi brwiami wyglądała odpychająco. Po powierzchownej obdukcji zwłok mężczyźni przeszli przez przedpokój i udali się do pełniącej rolę jadalni sali, gdzie doktor Bondi opisał sytuację z medycznego punktu widzenia:

— Obu morderstw dokonano przed mniej więcej siedmioma godzinami, a więc około drugiej w nocy. Kiedy obie kobiety spały, morderca zakradł się do ich sypialni i prawą ręką ścisnął szyję ofiary, przy czym w obu przypadkach kciuk sprawcy spoczywał na krtani. Następnie z ogromną siłą zacisnął ją tak, że ofiara jeszcze przez kilka sekund żyła, ale z pewnością nie mogła wydobyć z siebie krzyku. W obu przypadkach krtań jest zaciśnięta, a więc kobiety musiały niemal natychmiast stracić przytomność. Dobrze zbudowana panna Mac Lean mogła się dłużej bronić, o czym świadczy fakt, że nadgarstkiem, na którym nosiła zegarek, uderzyła o mosiężny element oparcia łóżka, wskutek czego zbiła cyferblat. W każdym razie morderca działał w taki sposób, że nie został zraniony przez ofiary. Potwierdziło to mikroskopowe badanie dosyć długich paznokci obu kobiet.

Na podstawie śladów pozostałych po duszeniu można wnioskować, że obie kobiety zostały zamordowane przez tego samego sprawcę. Ta osoba musiała być bardzo silna i mieć duże dłonie. Sprawca używał rękawiczek, najprawdopodobniej z zamszu. Ta wyrafinowana ostrożność sprawia, że badanie daktyloskopowe śladów duszenia jest bezcelowe.

W pokoju zaległa głęboka cisza, którą po chwili przerwał komendant główny. Marszcząc czoło, rzekł wyraźnie nerwowym tonem:

— Szanowni państwo, na pewno przyznacie mi rację. Przed nami ogromna zagadka do rozwikłania. Od chwili popełnienia zbrodni minęło prawie osiem godzin. Wystarczająco dużo, aby zatrzeć ślady, ukryć skradzione przedmioty, a nawet przekroczyć granice naszego małego kraju. Panie doktorze Bär, proszę, aby wszystkie czynności śledcze przeprowadzone zostały z pełnym zaangażowaniem i przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych środków. Jeśli i ten sprawca nie zostanie wykryty, utracimy prestiż, którego nie uda się nam już odzyskać, tym bardziej, jeżeli nadal nie będziemy mogli odnaleźć mordercy z Schönbrunnerstrasse.

Doktor Bär ukłonił się komendantowi i odpowiedział:

— W pełni doceniam zaufanie, jakim obdarzył mnie pan komendant i wykonam należycie swoje obowiązki. Natomiast, jeśli chodzi o morderstwo z Schönbrunnerstarsse, pozwolę sobie zauważyć, że mam konkretne ślady prowadzące do sprawcy, którego będę mógł aresztować już dziś, o ile nie opóźnię tej czynności, aby móc go jeszcze poobserwować z powodu kilku istotnych dla sprawy aspektów. Natomiast w tym przypadku mamy do czynienia z zagadką, której nie będę mógł rozwiązać, przynajmniej dopóki pan Langer nie wróci do Wiednia. Tylko on może nam odpowiedzieć na kluczowe pytania. Tylko on może nam przekazać, jakie kosztowności zostały skradzione. Przesłuchałem już na tę okoliczność obie służące, ale ich informacje nie są zbyt precyzyjne. Wspominają wprawdzie o drogocennym sznurze pereł, wielu pierścionkach, broszkach, spinkach i tak dalej, ale nie mogą opisać ich dokładnie. Torebka z szylkretu[1], która należała do pani Langer, leżała na stoliku nocnym i poza drobnymi monetami, nie zawierała żadnych pieniędzy. Pokojówka nie wie też, czy i jaka kwota znajdowała się w torebce. Po oględzinach dokonanych w pokoju panny Mac Lean możemy stwierdzić, że nic nie zginęło, ponieważ w leżącej na szafce torebce znaleźliśmy dwa tysiące koron, zaś sporo biżuterii, także tej wartościowej, spoczywało w szufladach nocnego stolika.Nie podejrzewam obu służących. Kucharka sprawia wrażenie skromnej, nieco ograniczonej umysłowo osoby. Pokojówka pochodzi z dobrej rodziny i jest zaręczona z nauczycielem szkoły państwowej, który mieszka w Linzu. To niemożliwe, aby sama popełniła te zbrodnie. Nie wykluczam natomiast, że mogła kogoś wynająć albo pomóc sprawcy. W chwili obecnej nie mam żadnych konkretnych tropów, zwracam jednak uwagę, że nie przesłuchaliśmy jeszcze prywatnego sekretarza pana Langera, to znaczy mecenasa Holzingera. Wysłałem już moich ludzi do jego mieszkania przy Florianigasse, ale nikogo tam nie zastali. Zakładam, że mecenas wkrótce się tu zjawi.

W tym momencie wszedł jeden z detektywów i zameldował, że mecenas Holzinger właśnie przyszedł. Do pokoju wkroczył prywatny sekretarz Augusta Langera.

[1] Szylkret — materiał z rogowych płytek, pokrywających pancerz żółwi szylkretowych wykorzystywany dawniej do wyrobu drobnej galanterii.

Rozdział 4

W chwili, gdy tylko doktor Bär wypowiedział nazwisko mecenasa Holzingera, podejrzenia wszystkich zgromadzonych w pokoju osób skupiły się na młodym adwokacie. Był on bowiem jedynym, który w czasie nieobecności Langera w domu mógł się tam swobodnie poruszać. Jako jedyny ponadto nie uczestniczył w dotychczasowym śledztwie. I to kiełkujące, niczym niepotwierdzone podejrzenie, trudno było wszystkim obecnym stłumić, gdy do pokoju wszedł mecenas Holzinger, mimo że swoim wyglądem w ogóle nie przypominał mordercy. Był on szczupłym mężczyzną średniego wzrostu, z jasnymi włosami i zadbaną, krótko przystrzyżoną w szpic bródką. Ubrany skromnie, ale porządnie. Wyglądał na nauczyciela albo urzędnika. Z pewnością nie była to demoniczna postać. Cały blady i roztrzęsiony, ale nie mogło to nikogo dziwić, ponieważ od policjantów na dole dowiedział się, co się wydarzyło. Stał teraz przerażony i oniemiały, patrząc szeroko otwartymi oczami na osoby znajdujące się wokół. W końcu z jego ust dało się słyszeć słowa:

— To wstrząsające…

— Tak, zgadza się. Wstrząsające — odpowiedział komisarz Bär. — I musimy pana prosić, aby uczynił wszystko, co do niego należy i ułatwił nam rozwiązanie tej niezmiernie trudnej zagadki.

I tak oto rozpoczęło się przesłuchanie.

Odpowiadając na pytania, sekretarz zaczął mówić cichym głosem:

— Mam trzydzieści dwa lata, urodziłem się w Wiedniu. Mój ojciec nie żyje już od wielu lat. Mieszkam ze starą matką przy Florianigasse pod numerem pięćdziesiąt pięć. Chciałem zostać urzędnikiem państwowym, ale akurat gdy ukończyłem studia prawnicze i uzyskałem tytuł mecenasa, wybuchła wojna. Wstąpiłem do wojska w stopniu chorążego. W czasie walk na froncie nie odniosłem żadnych ran i dotrwałem do końca wojny w stopniu porucznika rezerwy. Po jej zakończeniu moja sytuacja życiowa zmieniła się całkowicie. Nie było mowy o karierze urzędnika. Aby zostać adwokatem, byłem już za stary. Brakowało mi środków do życia, abstrahując od tego, że zaręczyłem się podczas wojny i pilnie potrzebowałem pieniędzy, aby móc się ożenić.

Słysząc te słowa wszyscy obecni skinęli głowami ze zrozumieniem. Doktor Bär wymienił spojrzenia z Felsem. Kolejny przypadek, jeden z dziesiątków tysięcy, kiedy to tragiczna wojna niweczy nadzieje, burzy plany, niszczy ludzkie życie!

Mecenas Holzinger kontynuował:

— Po wielu tygodniach daremnych poszukiwań, dzięki ogłoszeniu w gazecie znalazłem posadę, którą zajmuję od dwóch lat. Zostałem prywatnym sekretarzem pana Langera.

— Jakie wynagrodzenie pan otrzymuje?

— Zaczynałem od pięciuset koron, dwukrotnie mi je podwyższono. Obecnie zarabiam sześćset koron miesięcznie. Nie jestem zatrudniony w pełnym wymiarze godzin, ponieważ pracuję dla pana Langera od jedenastej do pory obiadu, a więc do około drugiej po południu. Próbuję znaleźć dodatkowe zajęcie, ponieważ nie mam odwagi z takim wynagrodzeniem, przy szalejącej drożyźnie, założyć własnej rodziny. Tym bardziej, że muszę opiekować się jeszcze schorowaną matką. Ale dotychczas mi się to nie udało.

— W jakim charakterze był pan zatrudniony u pana Langera?

— Pan Langer, którego biuro znajduje się przy Hegelgasse, polecił mi zarządzanie jego prywatnym majątkiem, co jest, rzec można, dosyć skomplikowane. Z jednej strony wartość majątku liczona jest w milionach koron, z drugiej zaś małżonka pana Langera i szwagierka są współwłaścicielkami tego majątku, a sprzedaż czy też kupno nowych udziałów nie może dokonać się bez ich zgody. Każda transakcja wymaga ich podpisu. Poza tym prowadzę prywatną korespondencję, o ile nie dotyczy ona całkiem osobistych spraw pana Langera.

Doktor Bär oparł ręce na biurku, odchylił się i zadał pytanie, które z pewnością wszyscy zamierzali postawić:

— Panie mecenasie, jaki był stosunek Augusta Langera do obu zamordowanych kobiet? Czy było to harmonijne małżeństwo? Czy dochodziło do kłótni i sprzeczek? Te pytania, które zadaję, są raczej delikatnej, niedyskretnej natury, ale odpowiedź na nie może mieć olbrzymie znaczenie.

Holzinger zwlekał z odpowiedzią, po chwili rzekł:

— Nie mogę potwierdzić, że było to małżeństwo doskonałe i nad wyraz szczęśliwe, mimo że nigdy nie byłem świadkiem poważniejszych kłótni. Pan Langer wydawał się być słabszą połową w tym związku i całkowicie ulegał swej żonie oraz jej siostrze. Miałem nawet wrażenie, że był całkowicie ubezwłasnowolniony. Wielokrotnie, gdy miałem dużo zajęć, byłem gościem przy stole i często widziałem, że pan Langer nie uczestniczył we wspólnych rozmowach. Mówiąc inaczej, kobiety nie angażowały go do swoich rozmów. Obie panie stanowiły zgrany tandem, a pan Langer był całkowicie zepchnięty na margines. Rano, kiedy przychodziłem, mój pracodawca często był w bardzo złym nastroju i sprawiał wrażenie zirytowanego, zmarnowanego człowieka. W tych dniach mogłem dostrzec w wyrazie twarzy pani Langer oraz panny Mac Lean nastrój zadowolenia, a nawet coś w rodzaju satysfakcji.

Nastąpiła przerwa. W sali zapanowała cisza. Każdy z obecnych zastanawiał się nad słowami młodego człowieka. Dziennikarze skrzętnie notowali każde zdanie. Pytania bez odpowiedzi zawisły w powietrzu — złośliwość losu, ogromne fatum, mroczna łamigłówka?

Komisarz kontynuował przesłuchanie, po czym szepnął coś do swojego przełożonego.

— Wróćmy do bieżących wydarzeń. Wczoraj rano August Langer wyjechał do Pragi. Czy wie pan, w jakim celu?

— Pan Langer miał pewne problemy z należnościami celnymi wobec czesko-słowackiego państwa. Chodziło tam o bardzo duże sumy. Ponieważ adwokat w Pradze niewystarczająco pilnie przykładał się do sprawy, przed kilkoma dniami pan Langer odbył spotkanie z ministrem do spraw handlu, doktorem Prinzbramem, które wyznaczono mu już dawno temu.

— Czy przebywał pan w tym czasie w willi Mabel, mimo że pan Langer był nieobecny?

— Tak, przyszedłem jak zwykle około jedenastej i zostałem nawet dłużej niż zwykle, ponieważ musiałem przygotować pewne dokumenty.

— Czy coś szczególnego zwróciło pana uwagę w domu albo wśród mieszkańców?

— Nic konkretnego. Obu kobiet w ogóle nie widziałem.

Doktor Bär zadał pytanie podniesionym głosem:

— Panie mecenasie, mówi pan, że przyszedł pan wczoraj, jak zwykle, o jedenastej. Dlaczego więc dziś zjawił się pan dopiero o dwunastej?

— Spałem dłużej niż zazwyczaj, bolała mnie głowa i przyszedłem dziś pieszo, aby się nieco przewietrzyć.

— Spał pan dziś dłużej niż zwykle? Zapewne późno się pan położył.

I kiedy wszystkich opanowała atmosfera pełna napięcia, mecenas Holzinger odpowiedział spokojnie:

— Tak, wczoraj wróciłem do domu dopiero o drugiej w nocy.

Zapadła grobowa cisza. Ledwo wyczuwalne poruszenie. Głośniej i mocniej niż wcześniej zabrzmiał głos komisarza:

— Czy mógłbym pana zapytać o przyczyny tak późnego powrotu do domu w nocy, kiedy popełniono morderstwo?

W chwili, gdy padło słowo „morderstwo”, Holzinger zadrżał. Dotarło do niego, że jego słowa wywarły fatalne wrażenie i w jednej chwili stał się głównym obiektem zainteresowania policji. W końcu, drżąc, odpowiedział niepewnie:

— Wczorajszy wieczór spędziłem u rodziców mojej narzeczonej. Rozmawialiśmy o naszej przyszłości. Mama Elsbeth była nastawiona bardzo sceptycznie, nie chciała słyszeć o naszym rychłym ślubie i doszło do niezbyt przyjemnej a nawet kłopotliwej dla mnie i mojej narzeczonej wymiany zdań, która mnie bardzo wzburzyła. Wyszedłem tuż przed zamknięciem bramy, parę minut przed dziesiątą i udałem się do położonej na rogu Ringstrasse i Babenbergstrasse kawiarni „Kaisergarten”. Przeczytałem tam wiele gazet, rozegrałem kilka partii bilarda i opuściłem lokal po północy, około pół do pierwszej. Czułem się nieswojo i byłem zbyt zdenerwowany, aby pójść do łóżka. Postanowiłem więc przejść się jeszcze, aby zaczerpnąć świeżego powietrza. Poszedłem wzdłuż Ringstrasse, następnie od nadbrzeża w kierunku centrum. W kawiarni „Grabencafé” wypiłem kieliszek likieru i wróciłem do domu z pewnością po drugiej, a może wpół do trzeciej.

Ponownie nastąpiła krótka, trwająca kilka sekund przerwa. W tym momencie Holzinger poczuł, że wokół niego zapanowała atmosfera pełna wątpliwości, nieufności, a nawet wrogości. W ustach poczuł gorzki posmak. Mecenas wyprostował się i zmierzył zgromadzonych wokół mężczyzn złowrogim wzrokiem.

Bär zadał jeszcze jedno pytanie:

— Czy posiada pan klucze do drzwi wejściowych oraz głównej bramy?

Holzinger rzekł szybko, ze złością i przekornie:

— Nie, a dlaczegóż miałbym je posiadać?

Doktor Bär nie odpowiedział. Spojrzał na swojego przełożonego i zapytał:

— Czy mają panowie jeszcze jakieś pytania? — a kiedy ci zaprzeczyli, rzekł:

— Mecenasie Holzinger, spodziewamy się, że za około dwie godziny przyjedzie pan August Langer. Będziemy zapewne jeszcze pana potrzebować. Proszę więc pozostać w pobliżu do naszej dyspozycji, a policjantom na dole powiedzieć, gdzie będziemy mogli pana znaleźć.

Holzinger został wypuszczony z willi. Kiedy zasiadł w restauracji przy Gersthoferstrasse, aby spożyć swój skromny posiłek, od razu zorientował się, że mężczyzna siedzący przy sąsiednim stoliku jest policyjnym detektywem. Nie wiedział jednak, że dwaj inni policjanci pojechali samochodem do jego mieszkania przy Florianigasse, aby wykonać tam czynności, które w języku policyjnym zwykło nazywać się przeszukaniem.

Rozdział 5

Pozostali policjanci również wybrali się do restauracji, by coś zjeść, jedynie doktor Bär spędził jeszcze ponad godzinę w willi Mabel. Fels i inni dziennikarze udali się do swoich redakcji, aby przekazać do druku pierwsze sensacyjne artykuły o „Zbrodni w dzielnicy Cottage”.

Wpół do drugiej w wilii Mabel zebrali się wszyscy policjanci, poza komisarzem, który w swoim gabinecie zajął się przygotowaniem wstępnego raportu. Doktor Bär ogłosił, że dalsze śledztwo zostało objęte pełną tajemnicą, w związku z czym dziennikarze nie mogli w nim już uczestniczyć. Rzecznik prasowy policji miał przesyłać kilka razy dziennie krótkie relacje z przebiegu śledztwa poszczególnym redakcjom. Reporterzy mieli oczywiście prawo do prowadzenia poszukiwań na własną rękę oraz przekazywania policji istotnych dla śledztwa informacji.

Tuż przed drugą po południu komisarz wezwał do swojego gabinetu doktora Bära oraz mecenasa Holzingera. Po chwili dołączyli do nich jeszcze młody chłopak i starszy mężczyzna. Bär wyjaśnił:

— Poleciłem przyprowadzić dwóch kelnerów z kawiarni „Grabencafé”, którzy pracowali poprzedniej nocy.

Zwrócił się do nich:

— Proszę dokładnie przyjrzeć się temu mężczyźnie i powiedzieć, czy obsługiwaliście go wczorajszej nocy pomiędzy pierwszą a wpół do drugiej w nocy?

Kelnerzy przyglądali się adwokatowi długo i dokładnie. Po chwili ze wzruszeniem ramion stwierdzili, że go nie rozpoznają. Starszy kelner dodał, że ruch w kawiarni był bardzo wzmożony, a on, o ile nie ma specjalnych powodów, nie bardzo zwraca uwagę na obecnych gości. Mężczyźni opuścili gabinet, natomiast Bär zwrócił się bezpośrednio do Holzingera, który coraz bardziej uświadamiał sobie, że zaczyna odgrywać rolę głównego podejrzanego:

— Pańskie stwierdzenie, że wrócił pan do domu około drugiej w nocy jest bardzo trudne do sprawdzenia, ponieważ posiada pan własny zestaw kluczy do mieszkania. Pańska matka może tylko potwierdzić, że wrócił pan późno, ale nie wie, która mogła być wtedy godzina. Odpowiadając na moje pytanie podczas przesłuchania, stwierdził pan stanowczo, że nie posiada kluczy do drzwi wejściowych willi Mabel. Przeszukanie w pańskim mieszkaniu przeczy temu twierdzeniu. Jeden z policjantów znalazł w górnej szufladzie szafki z bielizną pęk kluczy, które okazały się kluczami do drzwi wejściowych oraz bramy głównej.

Doktor Holzinger poczuł, że ziemia osuwa mu się pod nogami. Jego twarz ogarnęła trupia bladość. Oddychał głęboko, patrzył przed siebie nieobecnym wzrokiem, prawą ręką otarł spocone czoło i odpowiedział beznamiętnym tonem:

— Teraz, kiedy jest już za późno, przypominam sobie. Przed półtora roku, gdy na giełdach wystąpiły ogromne, wstrząsające całym rynkiem inwestycyjnym wahania kursów, pracowałem wielokrotnie w willi aż do wczesnych godzin porannych, wysyłając liczne telegramy i prowadząc długie rozmowy telefoniczne. Pan Langer, który nie chciał trzymać tak długo służby w gotowości, odprowadzał mnie, kiedy kończyłem pracę. Pewnego razu, kiedy padał rzęsisty deszcz przekazał mi klucze mówiąc, że mogę z nich korzystać w przyszłości. Po kilku dniach, gdy mój tryb pracy unormował się, wrzuciłem pęk kluczy do szafki z bielizną, o czym całkowicie zapomniałem.

Komisarz rzekł poważnie i niemal uroczyście:

— Panie mecenasie Hozlinger, pańskie wyjaśnienia brzmią logiczne, ale nie przekonywująco. Pan jako prawnik z wykształcenia sam może przyznać, że wiele faktów świadczy przeciwko panu i nie pozostaje mi nic innego, jak pana aresztować. Jeśli popełnił pan ten czyn albo ma z nim coś wspólnego, może pan poprawić swoje położenie, przyznając się do winy.

Holziger szybko doszedł do siebie po tych słowach. Wyprostował się i z dumą udzielił odpowiedzi:

— Przysięgam na życie mojej starej matki i mojej biednej narzeczonej, że jestem niewinny.

Bär spojrzał mu głęboko w oczy, wymienił porozumiewawcze spojrzenie z szefem wydziału bezpieczeństwa i łagodnym, pobłażliwym tonem rzekł:

— Z całego serca życzę, aby pańska niewinność została szybko i całkowicie potwierdzona. Proszę, aby był pan przekonany o tym, że będę chwytał się każdego, choćby najmniejszego śladu, który będzie świadczył o pańskiej niewinności tak, aby jak najszybciej odzyskał pan wolność. Tymczasem jednak musi pan poddać się naszym procedurom.

Komisarz skinął głową. Po chwili jeden z policjantów odprowadził podejrzanego do aresztu. Niecałą minutę później na Kastanienstrasse pojawił się ogromy sportowy samochód i zatrzymał się przed willą Mabel. Wysiadł z niego, ochlapany błotem od stóp do głów, blady i zmęczony August Langer, którego żona i szwagierka zostały przed niespełna dwunastoma godzinami pozbawione życia rękami okrutnego mordercy.

Rozdział 6

Mimo że nadeszła już północ, w kawiarni „Café Central” panował ożywiony, wesoły nastrój. Większość stolików była zajętych, a na popularnym „Dziedzińcu pod arkadami” zebrała się cała wiedeńska bohema, która właściwie nią wcale nie była, ponieważ składała się głównie z zadowolonych z życia, wychowanych w nurcie „Sturm und Drang”[1] artystów, pisarzy i szykownej młodzieży. Przy jednym ze stolików siedział wraz z piękną, szczupłą, brunetką Oskar Fels, który znajdował się dziś w kręgu dużo większego niż zwykle zainteresowania. Wszystkie rozmowy dotyczyły ponurej zbrodni w dzielnicy Cottage. Fels, który sprawiał wrażenie wyczerpanego i zdenerwowanego, nie miał już ochoty opowiadać o tej tragedii. Jego przyjaciółka, Alma Mia, w rzeczywistości nazywająca się Mizzi Schoberlechner, uwielbiana przez wszystkich i doskonale zapowiadająca się aktorka Teatru Narodowego, nie dawała mu odpocząć i usilnie dopytywała, czy ten „biedny Holzinger” rzeczywiście jest mordercą. Ponieważ także dyrektor Teatru Narodowego, pan Büxel, i jego niska, urocza i wesoła małżonka chcieli dowiedzieć się czegoś więcej, Fels wyjaśnił z uśmiechem:- Uważam Holzingera za tak samo niewinnego, jak i was, i jestem całkowicie przekonany, że mój przyjaciel Bär popełnił dziś ogromny błąd, który będzie kosztował nasz kraj ogromną sumę pieniędzy. Na podstawie nowych przepisów prawa państwo powinno wypłacić osobie niewinnie oskarżonej o ciężkie przestępstwo odszkodowanie w wysokości pięćdziesięciu koron za każdy dzień pobytu w areszcie. A teraz dajcie mi odrobinę spokoju i spytajcie o tę sprawę komisarza Bära, który właśnie nadchodzi.

Rzeczywiście, do stolika podszedł doktor Bär, wypoczęty i rozluźniony, jakby miał za sobą całkiem spokojny dzień. Natychmiast został zarzucony setką pytań. Żona dyrektora teatru zapewniła, że nie zamieni z nim już żadnego słowa, jeśli okaże się, że nakazał aresztowanie niewinnego człowieka. Z kolei Alma Mia, wznosząc uroczyście swój papieros, deklarowała, że pragnie uraczyć biednego Holzingera swoimi względami, choćby przez jedną noc. Wszyscy ryknęli śmiechem. Komisarz wyjaśnił sucho, że w tej sytuacji, niezależnie od tego, czy Holzinger jest winny czy niewinny, nadal pozostanie w areszcie. Następnie pociągnął Felsa za ucho i poprosił, aby wyszedł z nim na kwadrans. Wszelkie protesty obecnych kobiet i mężczyzn były bezowocne i obaj mężczyźni usiedli przy małym oddalonym od reszty gości stoliku, gdzie nikt im już nie przeszkadzał. A z zapowiadanego kwadransa zrobiła się pełna godzina, zanim Fels mógł ponownie poświęcić uwagę swojej wielce zagniewanej i nadąsanej narzeczonej.

Doktor Bär i Oskar Fels znali się od wielu lat, a dzięki wspólnym przeżyciom z okresu trzech lat wojennej zawieruchy zostali prawdziwymi przyjaciółmi. Kiedy wybuchła wojna, obaj zostali wcieleni do tej samej jednostki wojskowej w stopniu porucznika rezerwy. Obaj walczyli w jednej kompanii, przeżyli te same porażki i zwycięstwa. Razem cierpieli i narażali swoje życie. Obaj też zostali odznaczeni medalami za odwagę. A kiedy przyjaciel został uprowadzony przez włoskich żołnierzy i dostał się do niewoli, Fels z narażeniem życia odbił go z rąk wroga, przywracając mu wolność. Po zakończeniu wojny prawie tego samego dnia zostali zwolnieni z wojska i odesłani do kraju — jeden na wezwanie dyrekcji policji, drugi zaś na prośbę redakcji „Weltpresse”.

Poza tym nie mieli ze sobą wiele wspólnego. Bär wspinał się po szczeblach kariery w policji, prowadził uporządkowane, dostatnie życie i bardzo rzadko dawał się sprowokować do dokonania jakichś nieprzemyślanych czynów. Fels z kolei wprawdzie kochał swój zawód dziennikarza, ale traktował go jak narkotyk kojący skołatane nerwy. Często popadał w długi, poza tym miał niedający się poskromić pociąg do wygodnego, luksusowego i sybaryckiego[2] trybu życia. Otwarcie i nieskrępowanie, jak to miał w zwyczaju, podkreślał: — Bogactwo, nicnierobienie — inaczej mówiąc, nie musieć nic robić, tylko korzystać z życia i czerpać z niego to, co najlepsze — na tym polega największe szczęście!

Wśród kobiet cieszył się mianem zdobywcy. Nie tylko dlatego, że kruche i nieprzystępne kobiety zachwycały się jego fascynującym trybem życia i brakiem wszelkich skrupułów. Fels wyznawał zasadę, że jego celem nie jest zyskanie nad nimi przewagi, lecz bycie zawsze tym, który pierwszy się z takiego związku wycofa.

[1] Sturm und Drang (okres burzy i naporu) — okres w literaturze niemieckiej przypadający umownie na lata 1767—1785.

[2] Sybarytyzm — leniwy, wygodny tryb życia w luksusach i dostatku; inaczej wygodnictwo.

Rozdział 7

Komisarz Bär zapalił papierosa i zapytał:

— Powiedz mi, drogi przyjacielu, co sądzisz o całej tej sprawie. Wiesz, że bardzo cenię twoje zdanie.

Zamiast odpowiedzi Fels wyciągnął z teczki jeszcze wilgotny, próbny wydruk jutrzejszej gazety i rzekł bez namysłu:

— To jest mój artykuł, który rano ukaże się w „Weltpresse”. Przeczytaj go, wtedy poznasz moje stanowisko.

Z ogromną uwagą komisarz rozpoczął lekturę obszernej relacji, którą za kilka godzin będą pochłaniali czytelnicy „Weltpresse” w Wiedniu.

Fels opisał w typowo reporterski, precyzyjny sposób obraz przestępstwa, miejsce popełnienia zbrodni oraz, nieco subiektywnie, pracujące nad sprawą osoby. Celnie scharakteryzował całe otoczenie i na koniec, pod nagłówkiem zatytułowanym: Czy mecenas Holzinger jest mordercą? — przedstawił pogląd na sprawę, opowiadając się za niewinnością aresztowanego. Pisał:

Przeciwko mecenasowi Holzingerowi świadczą niepodważalne fakty. Nie ma alibi na czas popełnienia zbrodni. Posiadał klucze do willi, czemu wcześniej zaprzeczył oraz jest jedyną osobą spośród kręgu podejrzanych, która znała rozkład poszczególnych pokojów i zwyczaje domowników. A przede wszystkim: jest ubogi i zamierza się ożenić, ale nie ma na to pieniędzy. Zrabowana biżuteria posiada zaś olbrzymią wartość.

Odpowiadając na te fakty: ja, a wraz ze mną jeszcze dziesiątki tysięcy kawalerów w Wiedniu, również nie posiadam alibi na wczorajszą noc. Ja i jeszcze sto tysięcy osób ma jakieś klucze, których posiadania byśmy się zapewne wyparli, ponieważ o nich dawno zapomnieliśmy. Ja i tysiące osób nie posiadamy też pieniędzy, kiedy ich pilnie potrzebujemy. Pozostaje jeszcze kwestia: Holzinger znał dokładnie miejsce popełnienia zbrodni. Ja tego miejsca nie znam, ale znają je dokładnie setki różnych rzemieślników, ponieważ po zakończeniu wojny willa Mabel przeszła gruntowną przebudowę i w tym okresie przebywało tam mnóstwo malarzy, tapeciarzy, instalatorów oraz elektryków. Któraś z tych osób mogła zapewne zabrać ze sobą jeden z wielu istniejących kompletów kluczy. O tym, że August Langer wyjechał ze swoim kamerdynerem oraz, że ogrodnik i szofer przebywają poza Wiedniem, wiedziała cała najbliższa okolica, ponieważ służący zapewne opowiadał o tym fakcie w gospodzie czy gdziekolwiek indziej. W ten sposób osoba, która wcześniej zabrała klucze, mogła dowiedzieć się, że jest to odpowiedni moment, aby dokonać tej przerażającej zbrodni.

Przede wszystkim jednak, i co wydaje się najważniejsze, mecenas Holzinger jest rozważnym, rozsądnym i wykształconym obywatelem, który, jeśli już popełniłby przestępstwo, nie zachowałby się jak człowiek niespełna rozumu. Dlaczego nie ukrył kluczy, które doprowadziły do jego aresztowania, lecz schował je w szufladzie, gdzie natychmiast odnalazłby je każdy śledczy? Dlaczego w ogóle ten mądry i spokojny człowiek miałby popełnić zbrodnię? Z policyjnych raportów wynika, że w torebce pani Langer znajdowało się około dwóch tysięcy koron. Jest to więcej, niż należałoby spodziewać się u damy, ale na tyle mało, że w żaden sposób nie pomogłoby rozwiązać problemów tego młodego człowieka. Przyjrzyjmy się klejnotom i perłom, które według policyjnego raportu przedstawiały wartość około miliona koron. Nawet głupi i niewykształcony opryszek wiedziałby, że te kosztowności będą niesprzedawalne przez wiele lat, a każda próba spieniężenia ich oznaczałaby dla niego ogromne ryzyko.

Nie, Holzinger nie jest ani podejrzany, ani chory umysłowo i całkowicie nieusprawiedliwione jest, aby na podstawie tak niepewnych poszlak wysyłać tego porządnego, cieszącego się nieposzlakowaną opinią człowieka do więzienia, jako potencjalnego kandydata na szafot.

Bär zakończył czytanie artykułu, zagwizdał cicho i powiedział:

— Ten artykuł komplikuje tylko moją sytuację. Komendant zdenerwuje się, a Lechner udzieli mi uroczystym głosem swoich doskonałych rad. W rzeczywistości jednak uczyni to z nadzieją, że się ośmieszę. On natomiast ucieszy się z tego faktu. Zresztą z punktu widzenia dziennikarza, jak i obiektywnego obserwatora, masz rację, ale mnie, komisarzowi kryminalnemu, nie pozostaje nic innego, jak doprowadzić do szybkiego aresztowania podejrzanego. Twoje wywody, drogi przyjacielu, obarczone są jednym poważnym błędem wynikającym z założenia, że sprawca powinien zawsze działać logicznie, przemyślanie i ostrożnie. Jednak doświadczenie uczy nas, że nie jest to ten przypadek. Podczas badania najcięższych przestępstw spotykamy się często z niesamowitymi błędami w postępowaniu sprawcy. Poszlaki przeciw Holzingerowi są bardzo mocne, nawet jeśli ja nie jestem do końca przekonany o jego winie. Wiem, jaki zarzut chcesz mi postawić: twoim zdaniem zamiast go aresztować powinienem raczej zapewnić mu ścisłą obserwację. Dzięki takiemu działaniu szybciej osiągnąłbym cel. Ale niezależnie od tego, że taka ścisła obserwacja jest dla podejrzanego dużo bardziej dokuczliwa, niż areszt w przyzwoitej, obszernej celi z samodzielnym wiktem oraz prawem do rozmów i spacerów, to nawet najmocniejsze techniczne poszlaki nie upoważniają mnie do odstąpienia od aresztowania. Porozumiewanie się przez spojrzenie, słowa wypowiadane w publicznych lokalach, rozmowy telefoniczne, tego nie da się całkowicie wyeliminować.

Fels odparował:

— Nie przekonamy się nawzajem, zostawmy więc ten temat. Powiedz mi, mój drogi, oczywiście całkiem prywatnie, co dziś udało ci się ustalić. Przede wszystkim, jak przebiega przesłuchanie Langera? Jakim człowiekiem jest ten milioner? Chciałbym przeprowadzić z nim wywiad, ale w takiej chwili uważam to za mało taktowne i poza tym, zbędne.

Bär zaśmiał się.

— August Langer sprawił na mnie całkiem korzystne wrażenie. Jest w naszym wieku, ale wygląda dużo starzej, co wynika ze szczupłej budowy ciała i kruchości jego układu kostnego. Z pewnością ma ciekawą urodę z osobliwymi, zamglonymi, smutnymi oczami i w całej swojej postaci ma coś z kobiecości, miękkości i łagodności. Wiesz, to mężczyzna, którego silne, twarde kobiety kochają, z kolei dziewczęce, delikatne istoty uważają za okropnego.

Przesłuchanie Langera nie przyniosło żadnych niespodzianek. Był opanowany, swojego prywatnego sekretarza uważa za osobę absolutnie niewinną. Stanął także w obronie obu służących i przekazał mało dokładny wykaz zrabowanych kosztowności. Nie miał najmniejszego pojęcia, ile i jakich pierścionków posiadała jego żona. Dokładnie opisał natomiast poczwórny perłowy naszyjnik z diamentową klamrą, który kupił żonie w Paryżu, jeszcze przed wybuchem wojny, za pół miliona franków, a także platynową spinkę z przepięknym szmaragdem o wadze sześciu karatów. Była to zupełna rzadkość o wartości, nawet dziś, po wielkim krachu, miliona franków, nie mówiąc już o wartości w koronach. Jego zdaniem, być może morderca upatrzył sobie właśnie te dwa drobiazgi, które będzie chciał spieniężyć gdzieś w Ameryce lub Australii.

— Uwaga, która nie jest wcale taka głupia — zauważył Fels.

— Po tym, jak skończyłem przesłuchanie Augusta Langera, który zdążył już wyznaczyć nagrodę w wysokości stu tysięcy koron za schwytanie sprawcy lub sprawców, zaczęła się dla mnie właściwa i interesująca praca. Być może kierowała mną zwykła ciekawość, ale chciałem dowiedzieć się czegoś więcej na temat rzeczywistych stosunków tego przystojnego mężczyzny o kobiecej naturze do obu tak odpychających kobiet. Udało mi się to. Kiedy dokładnie przeszukałem garderobę zamordowanej żony Langera, a następnie jej siostry, w obu pomieszczeniach znalazłem na regałach mnóstwo książek sadomasochistycznych, a także fotografii o podobnej tematyce, które nie pozostawiają cienia wątpliwości. Książki te znane mi były w większości jako utwory zakazane. Są to bez wyjątku ubrane w formę powieści opisy psychopatycznych stosunków silnych, twardych kobiet do słabych, poddanych mężczyzn. Nie ma chyba potrzeby, bym dalej opowiadał ci o tych odchyleniach.

Fels przytaknął ze zrozumieniem.

— A potem zabrałem się za przesłuchanie kamerdynera Josefa, który wrócił z Pragi, oraz obu służących. Następnie odbyłem dłuższą rozmowę z pewną damą, która mieszka naprzeciwko willi Mabel i przez lornetkę obserwowała sypialnię na pierwszym piętrze. Z obserwacji, o których opowiedziała mi ta dama, wyłaniał się następujący obraz: August Langer był typowym pantoflarzem, całkowicie uzależnionym od swojej żony i szwagierki. Obie kobiety znęcały się nad nim psychicznie i fizycznie, jakkolwiek dziwnie to brzmi. Małżonków łączyła też ogromnie skomplikowana sytuacja majątkowa. Z umów i pism, które przestudiowałem — kopie leżały w biurku Mabel Langer — oraz z informacji, jakie przekazał mi przed godziną mecenas Holzinger, wynika, że August Langer nie mógł samodzielnie dysponować majątkiem. Każde wystawienie czeku na kwotę powyżej dziesięciu tysięcy koron, każda transakcja majątkowa czy wymiana papierów wartościowych — wszystko wymagało podpisu jego żony, podczas gdy ona do tego samego nie potrzebowała jego zgody. Mogła dysponować całym majątkiem wedle własnego upodobania.

Jest jeszcze coś: zgodnie z testamentem, którego kopię również przeczytałem, August Langer po śmierci swojej żony popadłby w taką samą zależność od panny Mac Lean! W takiej sytuacji ta odpychająca kobieta stałaby się jedyną właścicielką całego majątku! Tylko w przypadku, gdyby obie umarły, obojętnie czy równocześnie, czy też najpierw pani Langer, a później jej siostra, August Langer mógłby wejść w pełne, autonomiczne posiadanie majątku. To właśnie miało miejsce i właściwie należałoby pogratulować z całego serca tego tragicznego, a z drugiej strony, po części szczęśliwego, dla niego wydarzenia.

Od strony stolika, przy którym siedzieli ich współtowarzysze dało się słyszeć głośne odgłosy niezadowolenia z powodu ich długiej nieobecności. Żona dyrektora teatru określiła ich zachowanie jako bezczelne, podczas gdy Alma Mia nieomal płakała. Fels i Bär postanowili więc zakończyć rozmowę. Dziennikarz zadał jednak jeszcze jedno pytanie:

— Drogi przyjacielu — powiedział — to wszystko, czego się dowiedziałeś, jest nadzwyczajne i musi porządnie zaprzątać twój kryminalistyczny umysł!

— Oczywiście fakt, że śmierć obu kobiet była w pewnym sensie wybawieniem dla Augusta Langera, mógłby ukazać nowy trop w naszym śledztwie. Ale moja intuicja i doświadczenie podpowiadają mi, że jest to trop fałszywy. My obaj, jako normalni, wrażliwi obywatele uważamy śmierć tych kobiet za poniekąd szczęśliwe dla niego zrządzenie losu. Ale czy tak samo uważa August Langer? Nie wierzę! Ten człowiek, aby móc żyć w zgodzie z samym sobą, potrzebuje prawdopodobnie całkowitego poddania się kobiecym pożądaniom. To, co dla nas byłoby okropną męką, dla niego jest rozkoszą. Niezależnie od tego, czy ten mięczak byłby kiedykolwiek w stanie przejąć inicjatywę, aby dokonać zbrodni albo wynająć zabójcę, czy też zaplanować tak wyrafinowane morderstwo. Ten człowiek szybciej umarłby ze strachu, niż podjął tak heroiczną decyzję. Już raczej spodziewałbym się po tym pantoflarzu samobójstwa, niż dokonania morderstwa.

Oskar Fels przytaknął, jak człowiek, który całkowicie zgadza się z tym, co usłyszał. Następnie przyjaciele wrócili do stolika, gdzie zmuszono ich do wypicia kilku zaległych kolejek koniaku.

Rozdział 8

Następnego przedpołudnia Oskar Fels siedział w redakcji niewyspany, próbując napisać do wieczornego wydania duży artykuł o zbrodni w dzielnicy Cottage. Wydawca kategorycznie oznajmił, że tekst powinien zająć przynajmniej dwie kolumny w wydaniu wieczornym oraz cztery w porannym. Felsowi nie pozostało nic innego, niż przyznać mu rację. Rzeczywiście, cały Wiedeń interesował się tą zbrodnią i wszyscy zadawali sobie pytanie, czy aresztując Holzingera, policja schwytała niewinnego obywatela, czy też faktycznego mordercę. Artykuł w wydaniu porannym „Weltpresse” sugerował opinii publicznej, aby stanęła w obronie aresztowanego. Pełno w nim było insynuacji, sugestii i subiektywnych opinii autora. Wiedeńczycy bardzo interesowali się postaciami zamordowanych kobiet oraz samym Augustem Langerem. Fels szybko dostrzegł, że osobliwe stosunki rodzinne w willi Mabel stały się również tematem publicznych dyskusji. Wydawca przekazał dziennikarzowi list, który otrzymał od pewnego dyrektora banku mieszkającego w dzielnicy Cottage. List zawierał adnotację „bardzo poufne” i zawierał opis pewnej kolacji w willi Mabel, w której ów dyrektor uczestniczył wraz małżonką. Treść listu była następująca:

Augusta Langera znam od wielu lat dzięki licznym kontaktom zawodowym i zawsze uważałem go za mądrego, wykształconego człowieka, który znakomicie orientował się w bieżących problemach. Zawsze przedstawiał swoje zdanie w żywy, naturalny i swobodny sposób. Pewnego razu, podczas derbów konnych spotkaliśmy go w towarzystwie obu ostatnio zamordowanych kobiet. Mojej żonie spodobało się, mnie osobiście nieco mniej, z jakim oddaniem zachowywał się pan Langer wobec swojej małżonki i jej siostry. Mogę podać przykład: jeden z trenerów udzielił mi rady, abym postawił w derbach na wygraną konia Mayflowera. Powiedziałem o tym Langerowi. Zanim poszliśmy do bukmachera, Langer wyjął z portfela pięćset koron, a jego żona zapytała, na jakiego konia zamierza postawić tę kwotę.

— Na Mayflowera — odpowiedział i wyjaśnił dlaczego. W ostry i dość obcesowy sposób jego małżonka oznajmiła:

— Nie, postawisz na Wotana!

A kiedy Langer bojaźliwym wzrokiem, wyrażającym sprzeciw, spojrzał na mnie, jego szwagierka uderzyła dłonią w oparcie loży i zasyczała:

— Powiedziałyśmy na Wotana. Koniec dyskusji!

Byłem ogromnie zdumiony, że można w ten sposób rozkazywać mężczyźnie. Moja żona zerknęła na mnie z zakłopotaniem. Jak wielka była moja radość, gdy wyścig wygrał Mayflower, a ja zgarnąłem czterokrotną stawkę, podczas gdy Langer odpowiedział z przekąsem swoim towarzyszkom:

— Zazwyczaj tak się kończy, kiedy człowiek nie może wyrazić własnego zdania.

Odebrałem to jako słuszną karę za zbytnią uległość.

Kilka dni później pani Langer zaprosiła nas na kolację. Oczywiście, przyjęliśmy zaproszenie. Podczas kolacji zdarzyło się coś niepojętego. Najpierw spostrzegłem z niepokojem, jak milczący i przygnębiony jest pan domu. Kiedy zaś odeszliśmy od stołu, moja żona szepnęła:

— Spójrz, ten Langer nie ma nawet odwagi wypowiedzieć słowa w obecności swojej żony.

Ja jednak dostrzegłem, że za każdym razem, kiedy Langer chciał wyrazić swoje zdanie, zwracał bojaźliwie oczy w kierunku żony. Ta natomiast odpowiadała mu stanowczym ruchem głowy. Milczał więc. Panna Mac Lean zachowywała się wprawdzie obojętnie i z rezerwą, ale często jej spojrzenia krzyżowały się ze wzrokiem szwagra w szczególny sposób. Do dziś trudno mi jest określić znaczenie takiego postępowania.

Następnie udaliśmy się do salonu i tam rozwinęła się rozmowa na temat żartów o angielskich sufrażystkach[1], które ostatnio bardzo się rozpanoszyły. Pani Langer, jak i panna Mac Lean, z ogromnym zaangażowaniem opowiadały się za prawami kobiet. Panna Mac Lean odważyła się nawet do wyrażenia niezbyt gustownej uwagi:- Gdyby każda kobieta z pejczem w ręku mogła wyrazić w domu swoje zdanie, szybko otrzymałybyśmy prawa wyborcze…

Po tych słowach zaległa kłopotliwa cisza, która została przerwana przez Augusta Langera jakąś polubowną, powściągliwą uwagą. W tym momencie pani Langer zacisnęła swoją prawą dłoń na przegubie dłoni stojącego obok niej męża i powiedziała nieprzyjemnym, ostrym tonem:

— Słuchaj no, a więc ty także jesteś przeciwny równouprawnieniu płci żeńskiej!

Langer zadrżał, jakby uderzony batem, zaczerwienił się, ale nic nie odrzekł. Kilka minut później sięgnął lewą ręką po zapałki, trzymając w prawej ręce cygarnicę, a ja ze zdumieniem spostrzegłem na jego przegubie krwawe rany, dokładnie tam, gdzie wcześniej ścisnęła go żona. Jego czuła małżonka musiała swoimi doskonale wypielęgnowanymi paznokciami wpić się w jego nadgarstek. Odeszła mi ochota na dalszy pobyt w willi Mabel i wkrótce, pod pierwszym lepszym pretekstem udaliśmy się do domu.

Przekazuję panu moje obserwacje, które oczywiście nie są przeznaczone dla osób postronnych. Nie dlatego, aby skłonić pana do wyciągnięcia daleko idących wniosków, ale dlatego, aby powstrzymać pana przed wyrażaniem wyrazów współczucia temu „biednemu” wdowcowi. Z pełnym przekonaniem można go raczej nazwać „wesołym” wdowcem.

Fels zaśmiał się i odłożył list na bok. Następnie wyciągnął z czeluści biurka swoją maszynę do pisania i zaczął pospiesznie uderzać w klawisze, zapełniając tekstem stronę po stronie.

[1] Sufrażyzm (łac. suffragium — głos wyborczy) — ruch aktywistyczny działający w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych walczący o prawa wyborcze dla kobiet w końcu XIX i na początku XX wieku.

Rozdział 9

W chwili, gdy Fels skończył pisać, chłopak na posyłki zameldował, że dwie kobiety chcą porozmawiać z autorem artykułu „Morderstwo w dzielnicy Cottage”, który ukazał się w dzisiejszym porannym wydaniu gazety. Reporter polecił, aby zaprowadzono je do położonego obok pokoju i po chwili stał przed starszą, siwą kobietą oraz piękną jasnowłosą dziewczyną. Obie wyglądały na zrozpaczone. Nietrudno było domyślić się, kim były. Jedna z nich, Therese Holzinger, była matką aresztowanego mecenasa, druga zaś — Elsbeth Volkmar — jego narzeczoną. Pani Holzinger nie mogła wypowiedzieć ani słowa, natomiast młoda dziewczyna zebrała się w sobie i podziękowała za obronę jej narzeczonego.

— Ale ja nie zrobiłem nic takiego, za co należałoby dziękować — odpowiedział Fels, który bardzo współczuł obu kobietom.

— Uważam mecenasa Holzingera za absolutnie niewinnego. Zresztą jego sytuacja nie jest wcale taka dobra i muszą się panie przygotować na to, że minie trochę czasu, zanim zostanie zwolniony z aresztu.

W tym momencie także Elsbeth Volkmar zaczęła płakać.

— Panie redaktorze — powiedziała szlochając — ogarnia mnie rozpacz! Jak ja i mój biedny narzeczony przeżyjemy ten wstyd i hańbę? On na pewno coś sobie zrobi!

— Nie, z pewnością nie. Gdyby się tak stało, byłby to dowód, że jest winny. Nigdy dotychczas nie spotkałem się z sytuacją, by niesłusznie oskarżony człowiek popełnił samobójstwo. Już samo rozgoryczenie, chęć dowiedzenia swojej niewinności, powstrzymuje go przed takim krokiem.

W ten sposób udało się Felsowi uspokoić nieco obie kobiety. Po chwili skierował rozmowę na temat samego zabójstwa i odpowiedzialności obwinianego.

— Mecenas Holzinger zeznał, że między pierwszą a wpół do drugiej w nocy przebywał w kawiarni „Grabencafé” i stamtąd udał się do domu. Niestety kelnerzy nie potwierdzili tego zeznania, co oczywiście nie działa na jego korzyść. Pan Holzinger ma własny klucz do domu, więc dozorca nie może nic powiedzieć na temat pory jego powrotu. Miałoby to ogromne, decydujące znaczenie, gdyby udało się odnaleźć jakiegoś świadka, który go widział w tym czasie w kawiarni albo podczas drogi do domu. Komisarz Bär, który prowadzi wstępne śledztwo, jest najsolidniejszym, najuczciwszym i najbardziej skrupulatnym detektywem, jakiego moglibyśmy sobie życzyć. Mimo tego, w tym przypadku może mu się nie powieść, jak każdemu innemu detektywowi. Oczywiście nie zamierza on używać policyjnych sił i środków, aby zapewnić obwinionemu alibi. To my musimy działać i wykorzystać wszelkie możliwe metody.

Elsbeth zaczerwieniła się lekko.

— Powiedział pan „my”, panie redaktorze, a więc mogę widzieć w panu naszego sprzymierzeńca?

— Ależ oczywiście, całkowicie i bez żadnych wątpliwości, moja panno! Zrobię wszystko, co możliwe, z pełnym zaangażowaniem, aby tylko wyciągnąć go z tych tarapatów!

Przygotowali następujący plan, który powstał w głowie dziennikarza i który zrealizować miała panna Volkmar. Elsbeth posiadała przy sobie fotografię swojego narzeczonego. Z tym, nad wyraz udanym zdjęciem miała ona udać się do redakcji wszystkich wiedeńskich gazet i czasopism z prośbą o zamieszczenie ogłoszenia. Obok zdjęcia Holzingera widniał apel skierowany do osób, które ewentualnie mogły widzieć mecenasa w noc morderstwa na ulicy albo w kawiarni „Grabencafé”. Powinny one zgłosić się do jego matki.

Ogłoszenie przyniosło skutek zaskakująco szybko. Po kilku dniach zjawił się u pani Holzinger pewien kupiec z Grazu, który w noc morderstwa przebywał w kawiarni „Grabencafé”. Pani Holzinger oraz panna Elsbeth Volkmar zaprowadziły go natychmiast do redakcji „Weltpresse”, gdzie odbył rozmowę z Felsem. Dziennikarz sporządził następującą notatkę:

W tygodniu pomiędzy drugim a szóstym lutego przebywałem w Wiedniu. Piątego lutego, po obejrzeniu przedstawienia w teatrze „Komedia”, udałem się do kawiarni „Grabencafé”, gdzie najpierw zjadłem kolację, później przeczytałem gazety i w końcu napisałem kilka listów. Punktualnie pół do drugiej zapłaciłem rachunek, ale pozostałem jeszcze jakiś czas, ponieważ kelner przyniósł mi jedno z czasopism, o które prosiłem wcześniej. Kiedy opuściłem lokal, spojrzałem na zegarek i stwierdziłem, że była dokładnie za piętnaście druga. Przed wyjściem postanowiłem jeszcze zapalić papierosa, ale nie miałem przy sobie zapałek, więc poprosiłem siedzącego tuż przy wyjściu mężczyznę o ogień. Kiedy podziękowałem, mężczyzna, którego twarz widziałem dokładnie, zawołał kelnera, aby zapłacić rachunek.

Kiedy wczoraj czytałem „Interessantes Blatt”, zauważyłem fotografię mecenasa Holzingera. Od razu rozpoznałem, że wygląda on identycznie, jak mężczyzna, którego prosiłem o ogień. Jego historia bardzo mnie poruszyła i bez wahania wyruszyłem dziś rano do Wiednia, aby jak najszybciej spotkać się z panią Holzinger. Bardzo proszę, aby jak najszybciej skonfrontowano mnie z mecenasem Holzingerem.

Wybiło akurat południe, gdy notatka została spisana i Fels zatarł ręce z zadowoleniem. Oczekiwał wielkiego dziennikarskiego sukcesu. Artykuł zatytułowany „Mecenas Holzinger całkowicie niewinny” opisywał relację kupca Aloisa Pichlera. Ukazał się w wieczornym wydaniu „Weltpresse” i opierając się na tej relacji, Fels w ostrych słowach skierował do władz policji żądanie natychmiastowego zwolnienia z aresztu poszkodowanego Holzingera. Następnie wsiadł do samochodu razem z Pichlerem, który stał się w tym momencie bardzo ważnym świadkiem, i pojechał z nim do komendy policji, gdzie urzędował jeszcze Bär.

Komisarz Bär nie zdenerwował się w ogóle, a nawet okazał pewne zadowolenie z faktu, że dzięki zaangażowaniu wszechmocnej prasy doszło do znaczącego postępu w tej sprawie. Natychmiast zawiadomił szefa wydziału bezpieczeństwa, doktora Lechnera, następnie zaś polecił przyprowadzić mecenasa Holzingera, którego nie osadzono jeszcze w areszcie śledczym, lecz w policyjnej izbie zatrzymań. Komisarz Bär rozpoczął konfrontację w bardzo oryginalny sposób. Zadał Holzingerowi jedno pytanie:

— Czy zna pan tego mężczyznę?

Holzinger, blady i przybity szybko doszedł do psychicznej równowagi, przyjrzał się dokładnie Pichlerowi, przetarł ręką czoło, zamyślił się intensywnie i po chwili rzekł:

— Twarz tego mężczyzny wydaje mi się znajoma, ale naprawdę nie wiem, z kim mógłbym ją skojarzyć. Na Boga, tak, teraz przypominam sobie! Przed kilkoma dniami ten mężczyzna prosił mnie o ogień… i o ile się nie mylę, było to w kawiarni „Grabencafé!”

Fels odetchnął z ulgą, Alois Pichler zaśmiał się z zadowoleniem, a komisarz Bär kiwnął głową.

— Tym samym relacja pana Pichlera pokrywa się z pańską. Mogę więc założyć, że zostało udowodnione, iż pan mecenas Holzinger mówił prawdę, twierdząc, że przebywał w kawiarni „Grabencafé” tuż przed drugą w nocy. Jeszcze dzisiejszego popołudnia spotkam się z moim przełożonym i podejmę właściwe w tej sytuacji decyzje.

Bär podziękował Pichlerowi, który wykazał niemały trud i z własnej woli, w imię sprawiedliwości, odbył podróż z Grazu do Wiednia. Wyraził wdzięczność także Felsowi, który podszedł do sprawy rzetelnie i spełnił dziennikarski obowiązek. Kupiec i dziennikarz opuścili komendę, natomiast Holzingera ponownie zaprowadzono do celi.

Rozdział 10

Tego samego wieczora rzecznik prasowy policji poinformował, że decyzją kierownictwa Holzinger nadal pozostanie w areszcie, ponieważ zeznanie kupca z Grazu nie stanowi niezbitego alibi.

Przeciwnie — brzmiał oficjalny komunikat — śledczy wiedzą teraz dokładnie, że Holzinger kwadrans przed drugą w nocy, a więc dokładnie trzydzieści pięć minut przed popełnieniem obu morderstw, poprosił o rachunek i wyszedł z kawiarni, udając się w nieznanym kierunku. Można przyjąć, że kiedy Pichler opuścił kawiarnię, w ciągu następnych pięciu minut uczynił to także Holzinger. W dzielnicy Graben pełno było taksówek i Holzinger mógł skorzystać z jednej z nich, aby udać się w okolice Kastanienstrasse. Zakładając, że jeśli o pierwszej pięćdziesiąt wsiadł do taksówki, to pięć po drugiej mógłby znaleźć się w najbliższej okolicy willi Mabel i pięć minut później stać przed jej bramą. Przestępca dobrze znający tę dzielnicę, nie napotkawszy na żadne przeszkody, nie potrzebowałby nawet dziesięciu minut na popełnienie zbrodni. Nietrudno jest zrozumieć, dlaczego nie możemy teraz zwolnić z aresztu Holzingera. Byłoby to możliwe, gdyby zostało potwierdzone, że Holzinger udał się z kawiarni „Grabencafé” bezpośrednio do swojego mieszkania.

Pomiędzy „Weltpresse” a policją rozgorzała teraz zacięta walka, w której cała wiedeńska opinia publiczna opowiedziała się po stronie gazety. Fels pisał codziennie do wydania wieczornego i porannego polemiczne artykuły, w których używał argumentów opartych na logice i zdrowym rozsądku. Aresztowanie mecenasa Holzingera nazwał ogromną pomyłką kierownictwa policji. Decyzję tę określił jako ciężkie naruszenie praw człowieka. Ponieważ policja nie uznała alibi Holzingera jako wiarygodnego, Fels, aby nie znużyć czytelników i nie pozwolić sobie na utratę zainteresowania opinii publicznej, zajął się konsekwencjami podwójnego morderstwa.

Gdzie morderca ukrył swój łup? — pisał Fels w ogromnym artykule. Załóżmy, że nieszczęsny Holzinger jest zabójcą. Gdzie są więc drogocenne perły, broszki i kolczyki albo dwadzieścia pierścionków, gdzie jest w końcu wyjątkowo piękny szmaragd? U Holzingera nic nie znaleziono. Sprzedać też ich nie mógł. A więc gdzie jest ta drogocenna biżuteria? Czy policja chce wmówić łatwowiernym obywatelom, że ten spokojny, skromny prawnik działał zgodnie z wiedzą przestępczą i razem ze wspólnikami ukrył łup w bezpiecznym miejscu? Nie, policja nie odważy się wydać takiej opinii, ponieważ w aktach sprawy Holzingera, które przedłożył władzom sądu okręgowego przenikliwy i mądry komisarz Heinrich Bär, będzie wyraźnie zaznaczone, że ta ponura zbrodnia została dokonana z powodu przypadkowej reakcji Holzingera na frustracje związane z jego przyszłością. Nagłe natchnienie, desperacki czyn nieszczęśliwego człowieka wyklucza jednak udział wspólników albo współsprawców, podobnie jak i długofalowe przygotowania. Pytam więc raz jeszcze: gdzie rzekomy morderca — Holzinger — ukrył zrabowaną biżuterię? Dopiero wtedy, gdy poznamy odpowiedź na to pytanie, policja będzie miała prawo, aby tego nieskazitelnego, wykształconego człowieka, którego opłakuje stara matka i młoda, wrażliwa narzeczona, traktować jak mordercę.

W innym artykule Fels zajął się samym morderstwem.

Policja powinna doskonale wiedzieć, że zbrodnia w willi Mabel nie może być czynem przypadkowego przestępcy, lecz czynem wyrafinowanego mordercy, który dokonał jej według z góry zaplanowanego scenariusza i sprawdzonych, przestępczych reguł. W jaki sposób „amator” mógłby, o ile mogę użyć w tym przypadku tego słowa, popełnić tak okropną zbrodnię? On raczej w wielkim pośpiechu zaopatrzyłby się w sztylet albo długi, ostry nóż, aby w ten sposób zabić ofiary. Następnie podciąłby im gardło albo wbił nóż prosto w serce. Albo też kupiłby ciężki młotek i rozbiłby czaszki, by być pewnym, że ofiary nie przeżyją. Odnaleziona na miejscu zbrodni krew zawiera specyficzne ślady, które mogą doprowadzić policję do prawdziwego przestępcy. Jej krople pozostają na ubraniu, mogą zdradzić go nawet po upływie wielu miesięcy czy lat. Z kałuży krwi można odczytać odciski palców, a przy tryskającej i rozlewającej się krwi, nawet pozbawiony skrupułów morderca traci zazwyczaj głowę. Im dokładniej ktoś chce usunąć plamy krwi, tym więcej pozostawia śladów, które mogą go bardzo szybko zdradzić.

To wszystko z pewnością wiedział morderca z willi Mabel i dlatego nie zasztyletował ani nie zmasakrował swoich ofiar, lecz je udusił. Akurat ten rodzaj zabójstwa nie pozostawia żadnych śladów. Jak pokazują kroniki kryminalne, mamy tu najprawdopodobniej do czynienia z kimś, kto takiej zbrodni dokonał już wcześniej. „Amator” nie dusi swojej ofiary, ponieważ boi się bezpośredniego kontaktu z nią i nie ma zaufania do swojej psychicznej i fizycznej siły, która, jak sądzi, jest potrzebna, aby objąć szyję i zacisnąć na niej palce.

Dwa fakty nie podlegają najmniejszej wątpliwości:

— Właściwy jest tok rozumowania policyjnych śledczych, którzy sądzą, że jeśli Holzinger popełnił tę zbrodnię, uczynił to bez zastanowienia, działając pod wpływem nagłego impulsu.

— Zbrodnia w willi Mabel została przygotowana i dokonana przez doświadczonego, biegłego w sztuce przestępczej sprawcę i każdy, nawet dziesięcioletni uczeń szkoły podstawowej, może stwierdzić, że punkt pierwszy i drugi nawzajem się wykluczają.

Rozdział 11

Pomimo tak ostrej krytyki wzajemne stosunki dziennikarza i zaprzyjaźnionego komisarza nie zostały w najmniejszym stopniu zakłócone. W dalszym ciągu spotykali się oni wieczorami przy swoim ulubionym stoliku w „Café Central” razem z artystami, pisarzami, historykami i innymi stałymi bywalcami tej kawiarni. Fels, ku ogólnej radości zebranych, głośno komentował swoje artykuły w „Weltpresse” w taki sposób, jak gdyby dotyczyły sprawy, która go w ogóle nie poruszyła. Bär często krzyczał do swego przyjaciela już z daleka:

— Gratuluję ci dzisiejszych wywodów, są one całkowicie logiczne i bardzo zręcznie sformułowane.

Innym razem zarzucał mu pewne braki i błędy myślowe. W ostatnim okresie, a minął już luty i szybko nadeszła połowa marca, komisarz stał się nieco nerwowy. Pewnego razu rzekł do Almy:

— Najpiękniejsza istoto tego świata, chciałbym zaapelować za pani pośrednictwem do naszego wspólnego przyjaciela. Jeśli nadal będzie mnie w ten sposób atakował, to stracę posadę w policji.

W tych wypowiedzianych z dobrego serca słowach dało się także wyczuć nutkę goryczy.

Alma odpowiedziała mu, kręcąc nosem:

— Och, Oskar jest akurat człowiekiem, na którego nie mam żadnego wpływu! Zresztą ostatnio stał się dużo bardziej niż dawniej władczy i wybuchowy. Zastanawiałam się nawet, czy nie powinnam zakończyć tej znajomości. Ale zbyt mocno go kocham, aby dobrowolnie się z nim rozstać i to akurat teraz! — zaśmiała się radośnie piękna kobieta.

— Teraz byłoby to niewłaściwe z mojej strony!

A kiedy spostrzegła zdziwioną minę Bära, rzekła:

— Oskar nic panu nie powiedział? Zapewnił mnie, że jest wielce prawdopodobne, iż wkrótce może zarobić dużą sumę pieniędzy.

W tym samym momencie Fels flirtował z dyrektorową Büxel i dzięki zabawnemu, frywolnemu zachowaniu udało mu się uzyskać najwyższe uznanie u tej rozpieszczonej, wybrednej kobiety. Równocześnie wychwycił kilka ostatnich słów z rozmowy swojego przyjaciela z Almą i odrzekł:

— Alma znowu coś plecie. Z pewnością w odpowiednim czasie poinformuję cię o wszystkim.

Kiedy po północy przyjaciele zostali już sami, Fels nieproszony sam zaczął mówić o sprawie, którą wcześniej poruszyła Alma.

— Tak, drogi stary przyjacielu z wojennych czasów, możliwe jest, a nawet bardzo prawdopodobne, że wkrótce nie będę cię już denerwował moimi artykułami. O ile sprawy potoczą się gładko, moja sytuacja materialna znacznie się poprawi. Na tyle, że będę mógł porzucić dotychczasową pracę i wymierzyć Grubenheldowi zasłużone policzki w jego zapyziałą twarz klowna.

— No, nieźle! Główna wygrana, spadek czy bogata narzeczona?

— Nic z tych rzeczy. Nie mogę ci na razie nic bliższego powiedzieć, ponieważ wiąże mnie tajemnica złożona pewnym osobom. Zostałem zobowiązany pod przysięgą do całkowitego milczenia. Mogę jedynie zdradzić, że sprawa dotyczy transakcji finansowej o olbrzymiej wartości, o jakiej świat jeszcze nie słyszał. Jeśli dojdzie do skutku, a musi się tak stać, otrzymam prowizję, która uczyni mnie bardzo bogatym człowiekiem.

Bez cienia zazdrości Bär wyciągnął ku niemu obie ręce.

— Mój drogi przyjacielu, będę się cieszył z całego serca, kiedy się ona rozstrzygnie i przyniesie ci tyle szczęścia. Dobrze wiem, jak tęsknisz za lepszym życiem i jestem przekonany, że nikt na całym tym świecie nie wykorzysta tego bogactwa lepiej niż ty.

— Tak, to wielka sztuka wydać pieniądze na zachcianki i przyjemności. W takich sprawach mam jednak do siebie pełne zaufanie. Wielki Boże, i jeszcze to — eleganckie mieszkanie ze służbą, przyjmowanie gości, palenie papierosów aż do nikotynowego zatrucia, obdarowywanie pięknych kobiet drogimi prezentami, podróże, kiedy i dokąd się zapragnie, zatrudnienie najlepszego krawca, kolekcjonowanie starych, kosztownych woluminów. Takie oto życie widzę w moich snach! I w końcu, kiedy się przebudzę, pragnę je mieć na wyciągnięcie ręki — to byłoby zbyt piękne!

— Jak już mówiłem, nie ma innej osoby, której życzyłbym tego wszystkiego bardziej niż tobie. Tak, a jeśli jeszcze „Weltpresse” będzie rzadziej mnie atakowało niż ty obecnie, to na pewno będę z tego powodu ogromnie szczęśliwy.

Fels zrobił poważna minę:

— Heinrich, naprawdę dokuczam ci tak mocno? Szkodzę ci poważnie?

Bär uśmiechnął się gorzko:

— Nie! Robisz to, co do ciebie należy, i do tego w przyzwoity, mądry sposób. Lecz moi szanowni przełożeni i pozostali koledzy podsuwają mi każdy twój polemiczny artykuł pod nos, załamują ręce i twierdzą, że sprawą Holzingera zniweczę dobre imię całej wiedeńskiej policji. Nawet główny komendant, który jest rozsądnym i porządnym człowiekiem, powiedział mi dziś:

— Drogi komisarzu Bär, wie pan doskonale, że panu ufam. Ale z przypadkiem Holzingera trafił pan w ślepy zaułek. Sądzę, że w najbliższych dniach należy podjąć ostateczną decyzję. Jeśli puści go pan wolno, będzie to blamaż. Ale przynajmniej będą istniały do tego obiektywne przesłanki. Albo też będzie pan pewny, że zebrał wystarczającą liczbę dowodów i może zakończyć śledztwo, przekazując sprawę prokuratorowi. Ale wtedy on połamie sobie zęby podczas rozprawy sądowej.

— Wiesz, że najgorsze w tym wszystkim jest to, że ja sam nie jestem niczego pewien i powoli czuję, że wkrótce będę zmuszony uwierzyć w niewinność Holzingera.

— Z pewnością jest on niewinny — powiedział ciepło i zdecydowanie Fels.

— Chciałbym pracować w redakcji „Weltpresse” tak długo, aż Holzinger zostanie zwolniony z aresztu. Choćby dlatego, że wtedy mógłbym napisać piękne pożegnanie, a komendant i reszta tych waszych urzędasów będzie mogła pocałować mnie w…

Rozdział 12

Minęło kilka dni. Mecenas Holzinger nadal przebywał w areszcie. Elsbeth Volkmar odwiedzała kilka razy w tygodniu Felsa w redakcji gazety. Jej twarz stawała się coraz bardziej chuda i blada. Kobieta traciła nadzieję mimo napływających zewsząd licznych słów pocieszenia. Pewnego dnia matka Holzingera została powiadomiona przez policję, że wstępne śledztwo przeciw jej synowi zostało zakończone i dalsze postępowanie podlegać będzie jurysdykcji sądu. Z tego powodu w najbliższych dniach mecenas Holzinger już jako więzień zostanie przetransportowany z policyjnego aresztu do sądu okręgowego. Elsbeth z płaczem pokazała Felsowi pisemne zawiadomienie. Bezradny dziennikarz z zasępionym wyrazem twarzy przechadzał się po pokoju tam i z powrotem.

— Podzielam pani ból i współczuję, panno Volkmar. Los pani narzeczonego jest mi bliższy, niż pani przypuszcza. Dla spokoju duszy dałbym sobie rękę uciąć, jeśli tylko przez to mógłbym udowodnić jego niewinność. Być może byłoby możliwe, aby dzięki wielu ostrym i napastliwym artykułom udało się nam skłonić ministerstwo sprawiedliwości do interwencji i wstrzymania całego postępowania, ale, proszę mi wierzyć, nie przysłużyłoby się to pani narzeczonemu. Nie byłby on szczęśliwy ze swojego życia i wolności jako osoba, na której nadal ciąży tak okropne podejrzenie. Czułby się jeszcze gorzej niż obecnie, przebywając w celi, gdzie nie ma kontaktu z opinią publiczną. Cierpliwości, jego niewinność wkrótce zostanie dowiedziona.

I z tą mizerną pociechą Elsbeth Volkmar opuściła redakcję. Wkrótce kolejne wydarzenia potwierdziły słowa dziennikarza.

Następnego dnia, kiedy Fels zamierzał opuścić swoje biuro, zadzwonił do niego komisarz Bär:

— Drogi przyjacielu, mam dla ciebie małą niespodziankę. Przypominasz sobie być może zabójstwo tego starego handlarza z Schönbrunnenstrasse. Gazety atakowały policję wystarczająco często, że nie może odnaleźć sprawcy tamtego morderstwa. W końcu schwytałem tego drania. Za dwadzieścia minut wychodzę i będę nadzorował jego zatrzymanie. Możesz więc sporządzić krótką notatkę o wykryciu sprawcy morderstwa na handlarzu Goldblatcie. Jest nim owiany złą sławą, wielokrotnie karany recydywista Johann Schmiedeisen. Możesz też wspomnieć o jego rychłym i nieuchronnym aresztowaniu.

Fels sporządził krótką informację w formie stenogramu, gdy nagle jego sylwetka znieruchomiała, nozdrza zadrżały z podniecenia. Równocześnie krzyknął do słuchawki telefonu:

— Halo, halo! Komisarzu Bär, czy nie mógłbyś mnie zabrać ze sobą? Wiesz przecież, że przeżyłem już wszystkie możliwe sytuacje, w tym kilka egzekucji, ale nigdy nie byłem obecny podczas aresztowania takiego przestępcy. Bardzo mnie to interesuje. Proszę. Nie jest to zgodne z przepisami, ale zrobisz to dla mnie? Dzięki. Najpóźniej za dwadzieścia minut będę u ciebie.

Fels podbiegł do swojego biurka, otworzył kluczem szuflady i gwałtownie, przeklinając i hałasując zaczął je przeszukiwać. Grubenheld wpatrywał się w niego ze złością, podczas gdy Fels odnalazłszy to, czego szukał, warknął do niego:

— Znowu gdzieś podziałem moją legitymację dziennikarską.

Dziennikarz pojechał do siedziby komendy policji, gdzie oczekiwał na niego komisarz Bär. Następnie jednym samochodem udali się na Schönbrunnenstrasse. W trakcie jazdy Bär opowiedział w skrócie o sprawie:

— O tym, że Schmiedeisen zamordował i obrabował starego Goldblatta, wiedziałem już od czterech tygodni. Byłem tego pewien, ale nie zamierzałem go aresztować, zanim nie będę posiadał niezbitych dowodów. Teraz odnalazłem zrabowane przedmioty oraz siekierę, którą Schmiedeisen zakatrupił handlarza. Aresztowana dziś rano w kawiarni „Nachtcafé” kochanka Schmiedeisena przyznała się do współuczestnictwa w tej zbrodni. Przed godziną morderca pojawił się w domu, aby odespać nocne pijaństwo. Zamierzamy aresztować go właśnie teraz.

Na Schönbrunnenstrasse przed domem oznaczonym numerem sto czterdzieści stali w ukryciu dwaj detektywi, którzy lekkim skinieniem głowy powitali komisarza i jego współtowarzysza. Jeden z nich spojrzał ku górze i Bär wraz z Felsem udali się schodami na trzecie piętro, gdzie Schmiedeisen wynajmował pokój. Do mieszkania wiodło oddzielne wejście z korytarza. Trzech mężczyzn przypominających swym strojem rzemieślników oczekiwało pod drzwiami. To także byli detektywi. Jeden z nich szepnął do komisarza:

— Jeszcze śpi. Nawet tu słychać jego chrapanie. Lepiej nie pukać, tylko od razu wyważyć drzwi.

Komisarz Bär przytaknął, a dwaj detektywi wyciągnęli broń. Jeden z nich przystawił do zamka drzwi wygięty łom i po chwili silnym szarpnięciem wyłamał futrynę. Detektywi rzucili się na zaniedbanego mężczyznę, który na wpół zaspany, próbował unieść się na łóżku. Zanim oprzytomniał, trzy pary silnych rąk objęły go żelaznym uściskiem. Nie miał najmniejszej szansy stawienia oporu.

— Schmiedeisen! — krzyknął Bär. — Zapewne domyślasz się doskonale, dlaczego tu jesteśmy. Najlepiej będzie, jak się od razu przyznasz, że zamordowałeś i obrabowałeś handlarza Golblatta.

— Ja mam się przyznać? Do czego? — obruszył się mężczyzna. — Nic nie wiem, nie znam żadnego Goldblatta! Odczepcie się ode mnie!

Lecz nikt z obecnych nie zamierzał go puścić. Detektywi pozwolili mu się ubrać, następnie założyli kajdanki. Bär nakłaniał go do szybkiego przyznania się. Opowiedział mu o odkryciu skradzionych przedmiotów, o znalezieniu zakrwawionej siekiery i w końcu o przyznaniu się do winy jego kochanki. I wtedy mężczyzna, który odsiedział w więzieniu wiele różnych wyroków, poddał się, wiedząc, że dalsze zaprzeczanie jest bezcelowe. Po chwili spokojnie, jakby chodziło o mało znacząca sprawę, rzekł:

— Na Boga, jeśli pan wszystko wie, to po co pan pyta, komisarzu. Dobrze, zabiłem tego starego Żyda. A teraz zostawcie mnie w spokoju i dopilnujcie, abym w areszcie otrzymał należny mi posiłek.

Komisarz Bär przytaknął zadowolony. Kiedy sprowadzano mordercę na dół, podszedł do Felsa, poklepał go po ramieniu i rzucił w kierunku przestępcy:

— Schmiedeisen, lepiej niech pan zachowa swoje dowcipy na czarną godzinę. Niebawem opuści pana chęć do życia.

Policjanci umieścili przestępcę w samochodzie, a komisarz Bär, który nie musiał się już nigdzie spieszyć, ruszył wraz z Felsem pieszo w kierunku komendy.

— To dziwne — zaczął Oskar po długiej chwili milczenia. — Także w tym przypadku nie będę się silił na moralne kazania. Z pewnością Schmiedeisen nie jest wzorem porządnego obywatela, ale może najpierw należałoby zbadać jego sytuację rodzinną, poznać rodziców, dowiedzieć się o wychowaniu, latach młodości i późniejszym życiu, aby móc ocenić, czy mamy do czynienia z urodzonym przestępcą czy człowiekiem, którego życie uczyniło takim, jakim teraz jest. I jeszcze jedno: zapewne jest przekonany, że nie uczynił niczego złego, za co miałby odpowiadać przed swoim sumieniem. Handlarz Goldblatt był dla niego tylko starym Żydem, który posiadał pieniądze i inne wartościowe przedmioty, podczas gdy on sam, nie posiada niczego. I poprzez to zabójstwo usunął jedynie przeszkodę, która oddzielała go od tego bogactwa. On prowadził jedynie wojnę według własnych reguł. Przed wieloma laty jakiś wielki władca mógłby pewnego dnia rzec:

— Potrzebujemy kraju naszego sąsiada, ponieważ tam są bogactwa naturalne, których my nie posiadamy. A więc zaatakujemy ten kraj i zamordujemy jego obywateli. Zresztą w historii świata mordercy w mundurach otrzymywali nierzadko tytuły bohaterów, a ich czyny zostały wysoko ocenione pod względem moralnym, ponieważ nie dokonywali oni zbrodni we własnym interesie, lecz w interesie ogółu. Co oczywiście jest jednym wielkim kłamstwem, ponieważ żołnierz, kiedy mówi „my”, myśli wyłącznie o sobie i swoim dostatnim życiu, które zapewni mu zrabowane bogactwo sąsiedniego kraju. A kiedy któryś z nich wyrwie się z tego ogółu i popełni zbrodnię na własną rękę, ten sam ogół staje przeciwko niemu i nie spocznie, dopóki ten zbrodniczy czyn nie zostanie ukarany! Dziwny jest ten świat…

— Oczywiście w większości masz rację, ale to, co mówisz z taką determinacją, to są zwykłe truizmy. Nie ma teraz sensu zaprzątać sobie głowy takimi historiami. Wymiar sprawiedliwości, moralność państwa, wyższa konieczność, to tylko frazesy i pojęcia, które stworzyliśmy dla naszej zwykłej, ludzkiej wygody. Oczywiście, taka postawa jest całkowicie usprawiedliwiona, i kiedy jej bronimy, działamy w imię konieczności. Gdybyśmy jednak zlikwidowali te pojęcia, uważając je za nieistotne, nasze życie pogrążyłoby się w chaosie. Wtedy nie moglibyśmy już mówić o zdobyczach, na których nam wszystkim tak przecież zależy. A więc ten oto komisarz Bär, którego zawód polega na tym, aby w imię sprawiedliwości chwytać wszystkich prowadzących wojnę według własnych reguł, jest w rzeczywistości bardzo ważną, pożyteczną i cenioną przez społeczeństwo jednostką.

Oskar roześmiał się i po chwili rozmowa zeszła na temat planów dziennikarza na przyszłość. Fels poinformował przyjaciela, że w ciągu kilku następnych dni zamierza wyruszyć w podróż do Budapesztu, aby sfinalizować wielkie zamorskie przedsięwzięcie finansowe. W tym momencie rozpostarł szeroko ręce i krzyknął z radością:

— Wkrótce wyjdę życiu naprzeciw i będę się rozkoszował każdą godziną bez wahania, bez żalu i przymusu!

Rozdział 13

Ten dzień okazał się przełomowy, pełen niespodzianek i decydujących rozstrzygnięć. Po południu komisarz Bär zakończył czterogodzinne przesłuchanie Schmiedeisena, które przebiegło zupełnie gładko, ponieważ ten drań, po obietnicy dostarczenia posiłku na kolację w postaci pieczeni wieprzowej z kapustą, złożył obszerne wyjaśnienia z największą dokładnością. Po dokonaniu gruntownej rewizji osobistej, która zawsze jest obowiązkowa w takiej sytuacji, został doprowadzony do celi. Komisarz Bär sporządził w tym czasie protokół z przesłuchania, aby jeszcze tego samego dnia móc przekazać akta sprawy do sądu okręgowego i tym samym zakończyć sprawę zabójstwa Goldblatta. W pewnym momencie ktoś zapukał głośno do drzwi jego gabinetu. Do środka wszedł detektyw, który pomagał przy aresztowaniu Schmiedeisena i przed chwilą asystował podczas rewizji osobistej.

— Panie komisarzu — rzekł zdyszany. — Przynoszę panu ogromną niespodziankę. Proszę zobaczyć, co znaleźliśmy w kieszeni płaszcza Schmiedeisena!

Po chwili w ręku komisarza Bära ukazała się platynowa szpilka z ogromnym, błyszczącym szmaragdem o urodzie i czystości, jakiej jeszcze nigdy dotąd nie widział.

Dotychczas spokojny i opanowany komisarz, stracił nagle cały swój fason. Niemal podskoczył, rzucił detektywowi szybkie spojrzenie i powiedział nerwowo:

— Na Boga, to jest, o ile ktoś nie płata nam figla, nic innego jak szmaragd Mabel Langer, którego wartość jej mąż ocenił na przeogromną sumę.

Detektyw, który również pracował nad sprawą Mabel Langer milcząco skinął głową. Bär zastanowił się przez chwilę i odrzekł:

— Za kilka minut będziemy znali całą prawdę. August Langer mieszka od momentu wykrycia morderstwa w hotelu Bristol i mam nadzieję, że jest teraz w swoim pokoju.

Komisarz polecił, aby natychmiast połączono go telefonicznie z Langerem. Okazało się, że mężczyzna przebywa w hotelu. Bär, prosząc o dyskrecję, poinformował, że zaistniała ważna okoliczność, która wymaga pilnego spotkania. Poprosił milionera, by jak najszybciej zjawił się w komendzie policji, na co August Langer natychmiast wyraził zgodę. W oczekiwaniu na przybycie Langera, Bär polecił detektywowi, by opowiedział mu o znalezieniu szmaragdu. Rewizja osobista Schmiedeisena przebiegła w typowy sposób. W jego torbie obok kilku weksli znajdowała się niewielka suma pieniędzy, w kieszeni zaś nóż sprężynowy, kilka wytrychów oraz innych, mało znaczących dla sprawy, przedmiotów. Kiedy jednak jeden z policjantów sięgnął do górnej kieszeni płaszcza przestępcy, znalazł tam tę szpilkę z drogocennym kamieniem szlachetnym. Detektyw zapewnił:

— Staliśmy jak porażeni prądem, także Schmiedeisen wpatrywał się w klejnot, jak gdyby nie miał najmniejszego pojęcia o jego posiadaniu. A kiedy zapytałem, skąd go ma, wyglądał na całkowicie zaskoczonego i powtarzał w kółko:

— Nic o tym nie wiem, widzę ten kamień pierwszy raz w życiu!

Komisarz Bär polecił dostarczyć z archiwum sporządzony na podstawie zeznań Augusta Langera wykaz biżuterii zrabowanej z willi Mabel. Następnie połączył się z komendantem policji i poinformował go o odkryciu szmaragdu. Wkrótce pojawił się August Langer.

Stojąc przed obliczem komisarza, fabrykant i milioner w jednej osobie był śmiertelnie blady. Kiedy Bär zapytał go o samopoczucie, Langer odpowiedział ochrypłym i monotonnym, jakby zduszonym głosem; głęboko osadzone oczy zionęły pustką. Bär przyjrzał się Langerowi, poprosił o zajęcie miejsca na krześle i rozwierając dłoń, pokazał odnaleziony klejnot, którego blask widoczny był doskonale w elektrycznym świetle.

— Poznaje pan ten przedmiot, panie Langer?

August Langer zerwał się z miejsca, chwycił drżącymi rękami drogocenną szpilkę, lecz zamiast wyraźnej odpowiedzi, wydał jedynie cichy szept:

— Wielki Boże, przecież to zrabowana szpilka należąca do mojej żony.

— Tylko to chciałem usłyszeć, panie Langer. Dlatego pana wezwałem. Ta szpilka została dziś znaleziona u niebezpiecznego przestępcy, który został zatrzymany z powodu dokonania innego zabójstwa.

Komisarz Bär opowiedział ze szczegółami całą historię. Ze zdziwieniem spostrzegł jednak, że twarz milionera ponownie nabiera rumieńców, a jego głos staje się spokojniejszy. W zachowaniu Langera nastąpiła przemiana, podobnie jak u osoby obudzonej z głębokiego letargu. August Langer raz jeszcze spojrzał na klejnot i nagle krzyknął:

— Przecież dzięki temu zdarzeniu, można dowieść całkowitej niewinności mojego prywatnego sekretarza! Cieszy mnie to dużo bardziej niż fakt ponownego posiadania tego szmaragdu.

— Tak jest, panie Langer. Teraz i ja muszę uwierzyć w niewinność mecenasa Holzingera. Powinien on jeszcze dziś odzyskać wolność.

August Langer potwierdził protokolarnie, że znaleziony u Schmiedeisena szmaragd jest identyczny, jak ten zrabowany jego żonie. Zanim komisarz Bär podjął dalsze czynności, przyjrzał się drogocennemu przedmiotowi raz jeszcze. W końcu pozwolił Langerowi zabrać klejnot.

Ponownie przyprowadzono Schmiedeisena. Nadal obstawał on przy swoim zeznaniu, że nic nie wie o znalezionym szmaragdzie i nie ma nic wspólnego z morderstwem w willi Mabel.

— Pan się zastanowi, komisarzu — zapewniał stale — do wszystkiego już się przyznałem i nie można mnie przecież dwa razy powiesić. Dlaczego więc miałbym kłamać w tej sprawie? Nic o tym nie wiem i mogę się tylko domyślać, że jeden z moich kompanów z kawiarni „Café Tiger” włożył mi ten kamień do kieszeni płaszcza, zapewne ze strachu, że zostanie przy nim znaleziony.

Rzeczywiście była to teoria, której nie można było łatwo wykluczyć. Komisarz Bär skłaniał się jednak ku koncepcji, że Schmiedeisen był jedynie pomocnikiem mordercy i teraz wszystkiemu zaprzecza, aby nie zdradzić swojego wspólnika.

W końcu nadeszła chwila, kiedy można już było poinformować Holzingera, że jego niewinność została udowodniona. Zmęczony, blady i podłamany mecenas wszedł do gabinetu w towarzystwie strażnika. To w tym pomieszczeniu spędził wiele godzin podczas męczących przesłuchań. Tym razem jednak potraktowano go zupełnie inaczej niż poprzednio. Komisarz Bär jednym ruchem ręki odprawił strażnika, przywitał się z adwokatem, uścisnął mu obie dłonie i rzekł uprzejmie:

— Panie mecenasie, wyrządziłem panu wiele krzywdy, cierpienia i wstydu. Pozwoli więc pan, że serdecznie mu pogratuluję. Pańska niewinność została bezsprzecznie udowodniona i jeszcze dziś, po załatwieniu pewnych formalności, stanie się pan ponownie wolnym obywatelem!

Holzinger zachwiał się, skrył twarz w dłoniach. Z piersi tego zaszczutego, umęczonego człowieka można było usłyszeć głębokie szlochanie. Komisarz położył mu rękę na ramieniu. W kilku słowach wyjaśnił zaistniałą sytuację i powiedział:

— Proszę nie robić mi wyrzutów. Nie uczyniłem nic innego poza spełnieniem obowiązku. Sam pan przyzna, że pewne okoliczności świadczyły przeciwko panu. Cieszę się z całego serca, że pańska niewinność, w którą w głębi duszy zawsze wierzyłem, została udowodniona. Cieszę się w imieniu własnym oraz w imieniu obu bliskich panu kobiet, które od samego początku wierzyły w pańską niewinność i które tyle wycierpiały. Proszę nie martwić się o swoją przyszłość. Otrzyma pan od władz państwowych odpowiednią rekompensatę jako odszkodowanie za doznaną niesprawiedliwość. Pan Langer przywróci zapewne pana na dawne stanowisko, a mój przyjaciel Oskar Fels, który tak gorąco występował w pańskiej obronie, uczyni wszystko co tylko możliwe, aby panu pomóc odzyskać dobre imię.

Holzinger, który w końcu doszedł do siebie, uśmiechnął się z ulgą i odpowiedział:

— To wszystko wydaje mi się obecnie mało znaczące i drugorzędne. Znowu jestem wolny, odzyskałem godność i teraz całe życie przede mną.

Mecenas Holzinger ponownie udał się do celi, aby spakować swoje rzeczy i poczekać na przygotowanie dokumentów, których wymagała w takiej sytuacji urzędnicza biurokracja. Komisarz Bär bardzo szybko sporządził odpowiednie pisma, przekazał je do podpisu komendantowi policji i rozpoczął przygotowywanie raportu dla rzecznika prasowego. Spojrzał na zegarek. Minęła godzina szósta, a więc Fels z pewnością przebywał jeszcze w redakcji. Bär nie chciał, aby zaprzyjaźniony dziennikarz dowiedział się o ostatnich wydarzeniach z policyjnych raportów. Zadzwonił więc do niego i krótko je zrelacjonował, domyślając się przy tym, że Fels w czasie rozmowy telefonicznej odtańczył indiański taniec radości. Na koniec dziennikarz zapytał, czy matka Holzingera została już o tym fakcie poinformowana.

— Nie, nie miałem na to czasu, zresztą jest to już zbędne, ponieważ właśnie przed chwilą dostarczono mi rozkaz zwolnienia podpisany przez komendanta. Tak czy owak za pół godziny Holzinger będzie już w domu.

Lecz Fels nie zadowolił się tym. Chciał być pierwszym, od którego starsza pani dowie się o szczęśliwym zakończeniu sprawy. Nie zważając na sprzeciw Grubenhelda, chwycił płaszcz, nałożył kapelusz i opuścił gabinet. Nie zaszedł daleko, gdyż na schodach spotkał Elsbeth Volkmar, która w towarzystwie nieznajomej, szczupłej dziewczyny akurat go poszukiwała. Narzeczona Holzingera wyglądała na ogromnie poruszoną, na jej policzkach dostrzec można było czerwone rumieńce. W tym samym momencie wyrzuciła z siebie słowa:

— Panie redaktorze, teraz jest już wszystko w porządku i Robertowi nic nie grozi.

— To panie już wiedzą? — zapytał nieco rozczarowany Fels.

— Czy wiemy? Oczywiście, tylko my, matka, ja i ta panienka możemy to wiedzieć.

Fels zrozumiał, że wydarzyło się coś nowego i zaprowadził obie kobiety do pokoju w redakcji. Elsbeth przedstawiła swoją towarzyszkę jako Fini Berlinger, a ta opowiedziała następującą historię:

— Mieszkam wraz rodzicami naprzeciwko mieszkania Holzingerów. W nocy z piątego na szóstego lutego nie czułam się dobrze, często budziłam się z powodu silnego bólu żołądka. W pewnej chwili poczułam ogromne pragnienie i wstałam, aby napić się wody. Nasz dom jest bardzo stary i na każdym piętrze zamontowano kran przeznaczony dla wszystkich mieszkańców. Na koszulę nocną włożyłam szlafrok i wyszłam na korytarz, aby ugasić pragnienie. Kiedy wracałam, usłyszałam kroki na schodach i rozpoznałam mecenasa Holzingera, ponieważ akurat w tym momencie promień księżyca rozświetlił ciemności. Nie chciałam, żeby mnie zobaczył. Schowałam się więc za ścianą do momentu, aż mnie minął i wszedł do swojego mieszkania. Wtedy i ja mogłam już udać się z powrotem. W tym momencie zegar na wieży kościelnej wybił jeden raz i nie wiedziałam, czy było to wpół do pierwszej, wpół do drugiej, czy może później. Zapaliłam więc zapałkę i spojrzałam na zegar ścienny. Było piętnaście po drugiej. Zapamiętałam to dokładnie, ponieważ zdziwiłam się wtedy tak późnym powrotem mecenasa Holzingera, który jest przecież bardzo porządnym człowiekiem. Następnego dnia rozchorowałam się, gorączkowałam i lekarz stwierdził zatrucie pokarmowe. Zawieziono mnie do szpitala powiatowego, gdzie spędziłam w ciężkim stanie ponad cztery tygodnie. Dzisiaj zwolniono mnie w końcu do domu pod opiekę najbliższych. Dopiero teraz dowiedziałam się o przerażającej zbrodni w dzielnicy Cottage i aresztowaniu biednego mecenasa Holzingera. Mój ojciec wycinał wszystkie artykuły o morderstwie z „Kronen-Zeitung”. Pokazał mi je i w ten sposób dokładnie dowiedziałam się o wszystkim. Zrozumiałam też, że mecenas Holzinger tylko dlatego przebywa w areszcie, gdyż nie może udowodnić, że z kawiarni „Grabencafé”, gdzie był widziany jeszcze za piętnaście druga, udał się prosto do domu. Ja natomiast mogę to potwierdzić i mecenas Holzinger będzie mógł być zwolniony. Natychmiast powiedziałam o tym pani Holzinger. Ona zawołała pannę Elsbeth i szybko przebiegłyśmy do pana, aby mecenas Holzinger jeszcze dziś mógł odzyskać wolność.

Fels uścisnął dłonie obu dzielnym młodym kobietom i zwrócił się do Elsbeth:

— To jest osobliwe zrządzenie losu, że ujawnienie tego faktu następuje akurat teraz, kiedy niewinność pani narzeczonego została już przez inne wydarzenia potwierdzona.

Fels opowiedział im, czego dowiedział się podczas rozmowy telefonicznej z komisarzem Bärem i dodał:

— A teraz szybko na Florianigasse. Spotka tam pani swojego narzeczonego. Ja natomiast siadam do maszyny i zabieram się do napisania wielkiego, być może ostatniego w moim życiu sensacyjnego artykułu.

Rozdział 14

Kiedy późnym wieczorem Fels w kawiarni „Café Central” dał do przeczytania swojemu przyjacielowi kopię artykułu, zajmującego całą stronę gazety, Bär po lekturze wyraził ogromne zadowolenie. Dziennikarz zakończył artykuł w bardzo zręczny i taktowny sposób, chwaląc działania policji, a w szczególności komisarza Bära. Pisał:

Czy Schmiedeisen rzeczywiście jest mordercą obu kobiet, czy też przypadła mu tylko rola pasera, okaże się w niedalekiej przyszłości. Niewinność mecenasa Holzingera została w dobitny sposób dowiedziona, ponieważ jego alibi na czas przestępstwa jest niepodważalne. Był on widziany przez jednego ze świadków w kawiarni „Grabencafé” na pół godziny przed dokonaniem morderstwa. Inny naoczny świadek widział go wchodzącego do mieszkania w czasie, gdy popełniono morderstwo. Tak ewidentnych dowodów historia kryminalistyki jeszcze nie odnotowała.

Policji, na którą z powodu aresztowania niewinnego Holzingera spadła z naszej strony ogromna krytyka, nie można zarzucić, iż nie starała się wykazać skrupulatnymi, starannymi i skutecznymi działaniami. Śledczy trafili jednak na fałszywy trop, gdy powiązali osobę Holzingera z tym morderstwem. Ta pomyłka jest po części zrozumiała, kiedy przyjrzymy się dokładnie zaistniałym okolicznościom. Mecenas Holzinger stał się podejrzany i należy przyznać, że jeśli znany ze swoich genialnych koncepcji, słynny komisarz kryminalny Heinrich Bär chwytał się suchych poszlak, świadczyło to tylko o ogromnym zaangażowaniu i skrupulatności jego działań. Nie wolno nam tego krytykować ani tym bardziej potępiać. Bo właśnie dzięki temu ogromnemu zaangażowaniu zawdzięczamy policji wiele sukcesów, które stały się równocześnie porażkami przestępczego półświatka.

Komisarz Bär uścisnął dłoń dziennikarza i w zamyśleniu rzekł:

— Twoje słowa uznania i zręczny sposób, w jaki opisujesz i podkreślasz moją nieco wątpliwą rolę, mogłyby mnie tylko cieszyć, kiedy już zakończę tę nieszczęsną sprawę. Obawiam się jednak, że nie stanie się to szybko. Schmiedeisen nie popełnił tej zbrodni sam, jestem o tym przekonany. W jaki labirynt jeszcze zabrnę, jakie pułapki czekają mnie podczas dalszego śledztwa? A przede wszystkim zastanawia mnie osobliwe zachowanie Augusta Langera. Rzadko spotykałem ludzi tak ogromnie wystraszonych jak on, kiedy przyszedł dziś do mojego gabinetu i pokazałem mu ten szmaragd. Czy był to tylko wstrząs psychiczny, spowodowany wspomnieniem o tragicznej śmierci obu kobiet? Po tym, kiedy poznaliśmy jego stosunek do żony i jej siostry, nie można tego wykluczyć. Skąd więc to ogromne przerażenie, ten paniczny strach na jego twarzy? Oskarze, stanęliśmy przed ponurą tajemnicą i nie spocznę, dopóki jej nie rozwiążę.

Fels patrzył tępo przed siebie, aby w końcu bez namysłu odpowiedzieć:

— Możliwe, że twoje przypuszczenia są słuszne i historia ta przyniesie nam jeszcze wiele interesujących wydarzeń. Możliwe jest też, że uganiasz się za jakimś potworem, a tu chodzi o zwyczajne morderstwo na tle rabunkowym. Ja w każdym razie zajmę się tą sprawą z dziennikarskiego punktu widzenia. Mam nadzieję, że artykuł, który ukaże się jutro rano, będzie ukoronowaniem mojej dotychczasowej kariery. Pojutrze wyjeżdżam do Budapesztu. Kiedy wrócę, będę, o ile diabeł w ostatniej chwili nie stanie mi na przeszkodzie, bardzo bogatym człowiekiem.

Następnego ranka wielki artykuł w „Weltpresse” przedstawił czytelnikom rozwiązanie zagadki ponurej zbrodni w willi Mabel. Wielu z nich przesłało uwolnionemu Holzingerowi wyrazy wsparcia. August Langer natychmiast zaprosił mecenasa do siebie i zaoferował mu ponowne objęcie stanowiska prywatnego sekretarza, już z podwyższonym wynagrodzeniem. Jednak Holzinger odrzucił tę propozycję.

— Zbyt wiele tragicznych wspomnień wiązałoby się z przyjęciem tej posady — wyjaśnił.

— W porządku, nie będę nalegał. Ale jednego nie mógłbym sobie darować: ustanowiłem już wcześniej nagrodę w wysokości stu tysięcy koron dla osoby, która przyczyni się do schwytania mordercy. Policja nie wchodzi oczywiście w rachubę, a więc można powiedzieć, że zaoszczędziłem całą sumę. Pozwoli więc pan, że wręczę mu połowę tej kwoty jako małe zadośćuczynienie za to, co pan ostatnio wycierpiał. Drugą połowę przekażę na rzecz fundacji emerytowanych policjantów.

Tak też się stało, a Holzinger wszedł w posiadanie majątku, który umożliwił mu założenie wymarzonego, własnego gospodarstwo domowego. Kolejną niespodziankę sprawił mu Oskar Fels. Nowy układ konstytucyjny i prawny w młodej republice niemiecko-austriackiej przyniósł mnóstwo ważnych zmian i opinia publiczna nie znała odpowiedzi na wiele istotnych pytań. Dlatego też zwracała się ze swoimi problemami do prasy. Wydawca „Weltpresse” od dłuższego czasu planował założenie rubryki z pytaniami dotyczącymi kwestii prawnych, a także zatrudnienie solidnego prawnika, który udzielałby na nie odpowiedzi. Za namową Felsa plany te wprowadzono w życie i na kilka godzin przed swoim wyjazdem dziennikarz złożył mecenasowi Holzingerowi propozycję objęcia stanowiska redakcyjnego prawnika na warunkach, które przewyższały nawet jego oczekiwania.

Kiedy kilka tygodni później Holzinger poślubił Elsbeth Volkmar, Fels i komisarz Bär należeli do nielicznych gości zaproszonych na tę uroczystość. I tylko jedna osoba zdobyła się na odwagę, aby w porywający, charakterystyczny dla dziennikarza sposób, podczas wznoszenia toastów wychylić szklaneczkę trunku za nieszczęśliwe wydarzenia w willi Mabel, które paradoksalnie w znacznym stopniu przyczyniły się do szczęścia młodej pary.

Fels wyjechał w podróż i cztery dni przebywał poza Wiedniem. Kiedy wrócił, udał się do kawiarni „Café Central” i powitawszy stałych bywalców, krzyknął do kelnera:

— Heinrich, sześć butelek schłodzonego szampana i do tego tyle kawioru, ile pan tylko ma.

Zwracając się do przyjaciół rzekł:

— Moi państwo, chciałem poinformować, że właśnie wysłałem wypowiedzenie do redakcji „Weltpresse”. Od dziś jestem wolnym człowiekiem!

Część 2

Rozdział 1

Wiosenny poranek, gdzieś na oceanie. Kolor nieba przypominał kwiat niezapominajki przystrojony białym puchem. Świeże, rześkie powietrze pieszczotliwie muskało twarze pasażerów. Delikatne porywy wiatru kręciły powabnie grzbietami fal. Turbiny ogromnego parowca pracowały pełną mocą. Kapitan statku wyszedł na mostek, rozcierając zimne dłonie. Na pokładzie panował doskonały nastrój, jaki można spotkać na wspaniałych, nowoczesnych parowcach, kiedy żaden z pasażerów nie cierpi na chorobę morską. Dzień za dniem parowiec pokonywał kolejne mile oceanu. Pasażerowie chwalili menu okrętowej restauracji, a niektórzy odważnie stawiali zakłady, że w ciągu najbliższych dwudziestu czterech godzin na widnokręgu będzie można dostrzec już stały ląd. Ponieważ był to dziewiczy rejs tego oceanicznego olbrzyma, nastrój na pokładzie był jeszcze bardziej podniosły. Parowiec turbinowy „Deutsche Republik” o masie czterdziestu tysięcy ton był pierwszym wybudowanym po tragicznej wojnie kolosem i należał do przedsiębiorstwa żeglugowego „Hapag”[1]. Niedawno opuścił pochylnię stoczni. Był równocześnie dowodem odrodzenia niezwyciężonej niemieckiej potęgi po okresie wielkiego upadku. Pasażerowie pierwszej klasy wylegli z luksusowej restauracji na zewnątrz i w pośpiechu zajęli leżaki wystawione na nasłoneczniony pokład przez ubranych na biało stewardów. W ten ciepły majowy poranek pragnęli złapać odrobinę opalenizny, przeczytać książkę, poczekać na gazetę Marconiego[2], ale przede wszystkim — nabrać sił przed obiadem. Zrelaksowani słuchali marszów wolności granych przez okrętową orkiestrę. Młoda, szczupła dziewczyna o mahoniowej barwie włosów i niespotykanie czarnych oczach usiadła w głębokim, wygodnym fotelu i opuściła rondo białego flanelowego kapelusza tak, aby uchronić twarz przed oślepiającymi promieniami wiosennego słońca. Po chwili zwróciła się do siedzącego z lewej strony mężczyzny, który wypuszczał wielki okrągły obłok dymu papierosowego:

— Proszę przysunąć swój leżak bliżej, o tak, całkiem blisko! I proszę powiedzieć mi teraz, panie Fels, dlaczego udaje się pan do naszego błogosławionego i tak wychwalanego kraju?

Słowa te wypowiedziała płynnym niemieckim, choć z uroczym i nieco zabawnym amerykańskim akcentem. Mężczyzna obok przyglądał się jej przez chwilę, wypuścił kolejne koła dymu w powietrze i na jej niecierpliwe „teraz” odpowiedział szybko nienagannym angielskim:

— Widzi pani, panno Grace, wczoraj wieczorem, kiedy księżyc świecił swym blaskiem tak romantycznie, a my oboje wypiliśmy wystarczająco dużo szampana, aby rozluźnić nieco atmosferę, na ile to oczywiście wypada tak dystyngowanemu towarzystwu, uroczyście przyrzekliśmy, być wobec siebie szczerymi i nie dopuścić do konwencjonalnych kłamstewek, o ile jest to możliwe, nie jest nietaktowne i prostackie. Stało się to czwartego dnia naszej wspólnej, pięknej podróży, a dziś, przedostatniego dnia przez te obietnice zapędza mnie już pani w kozi róg. Gdyby nie było tego blasku księżyca i doskonałego szampana, opowiedziałbym pani, że dzień przed tym, jak statek wyszedł w morze, otrzymałem w hamburskim hotelu „Atlantic” telegram, który zmusił mnie do udania się w podróż do Stanów Zjednoczonych w celu załatwienia ważnych spraw albo, jak uwielbiają mawiać moi biedni rodacy z lądu, aby wiać stamtąd aż się kurzy. Jednak po naszych obietnicach nie mogę już w żaden sposób pani oszukać. Opowiem więc całą prawdę, której zapewne pani i tak się domyśla.

— A więc, proszę mi opowiedzieć wszystko bardzo dokładnie!

Piękna i młoda Grace Kerens przytuliła się całym ciałem do poduszki i zwróciła okrągłą twarz w kierunku swojego towarzysza. Fels zamierzał właśnie rozpocząć opowieść, kiedy zbliżył się do nich starszy, szczupły mężczyzna o twarzy z wystającymi kośćmi policzkowymi i szarymi, nerwowo mrugającymi oczami. Pochylił się z troską nad Grace i zapytał ją o samopoczucie.

Dziewczyna odpowiedziała z niecierpliwością:

— Dobrze, ojcze, ale proszę nie przeszkadzaj nam teraz. Mister Fels chce opowiedzieć historię, która mnie bardzo interesuje.

W tym momencie ten dobrze wychowany i ufny mężczyzna — prawdziwie amerykański ojciec — oddalił się i Fels mógł rozpocząć swoją relację:

— Tę opowieść chciałbym zacząć od okresu sprzed kilku miesięcy, moja najpiękniejsza panno na pokładzie i lądzie Republiki Niemieckiej[3]. Aby mnie dokładnie zrozumieć, musi pani wiedzieć, że jeszcze w lutym tego roku byłem marnym gryzipiórkiem z Wiednia, który miał dużo większe potrzeby, niż mógł na nie zarobić. Moje życie zaprzątnięte było zwykłymi, godnymi pożałowania troskami i nie posiadałem niczego poza moim osobistym i jak pani zauważyła, ujmującym charakterem oraz gwałtowną, czystą i nienasyconą tęsknotą za lepszym życiem. Później jednak dzięki śmiałemu, brawurowemu przedsięwzięciu finansowemu stałem się pewnego dnia zamożnym, a nawet jak na nasze warunki, bardzo bogatym człowiekiem. I od tamtej chwili nie czynię nic innego, tylko rozkoszuję się wszelkimi przyjemnościami życia. Pod koniec marca rozstałem się ostatecznie z moją narzeczoną, nie dlatego, że była mi niewierna, lecz z powodu jej rzekomej wierności, której od niej nigdy nie wymagałem i za którą pragnęła otrzymać nagrodę w postaci małżeństwa. A ja wolałem tułać się po starej Europie, aby sprawdzić, czy po zakończeniu wojny nadal odgrywa ona znaczącą rolę. A teraz przekonałem się, że nasza stara Europa nadal żyje, że Genua i Neapol są tak zanieczyszczone jak przed pięćdziesięcioma laty, że w Monte Carlo są jeszcze dwudziestopięcioletnie kobiety, które noszą sukienki na ramiączkach, mają kręcone włosy i nazywają „ciotką” każdą wyglądającą na godną zaufania grubszą kobietę. Następnie udałem się w podróż przez niezmieniony, lecz udręczony wojną Paryż do Berlina i Hamburga, aby rozkoszować się świeżym, pełnym nadmorskiego tlenu, niemieckim powietrzem. W Hamburgu zatrzymałem się w hotelu „Atlantic” i pewnego dnia zacząłem zastanawiać się, czy powinienem udać się w dalszą drogę do Anglii czy może Szwecji. I wtedy ujrzałem w holu recepcji starszego, wyglądającego na typowego Amerykanina, a mimo to dystyngowanego mężczyznę w towarzystwie młodej piękności o nieziemskiej urodzie, którą uznałem za młodą małżonkę tego dojrzałego mężczyzny. Grace z uśmiechem pogroziła mu palcem i zapewniła, że wprawdzie uwielbia komplementy, ale nie w porze między śniadaniem a obiadem. Jeśli już chce je usłyszeć, to raczej między podwieczorkiem a kolacją. Fels kontynuował niespeszony:

— Dyskretne pytanie zadane hotelowemu portierowi utwierdziło mnie w przekonaniu, że moją wielką przypadłością jest słabość do pięknych, młodych dziewcząt. Dowiedziałem się, że ten mężczyzna to amerykański milioner, król przemysłu bawełnianego Edgar Kerens. Natomiast ta młoda piękna kobieta to jego córka Grace. Z kolei amerykański komiwojażer trudniący się sprzedażą mydła do golenia, który także usłyszał moje pytanie, opowiedział mi, że pan Kerens jest bardzo bogaty i trzy lata temu stracił żonę. Podczas wojny w Stanach Zjednoczonych dał się poznać jako zagorzały irlandzki sojusznik i zawsze opowiadał się po stronie niemieckich Hunów, a równocześnie przeciw angielskim rycerzom. I teraz, dzięki tej informacji, także pan Kerens wzbudził moje zainteresowanie i sympatię. Od tej pory cały czas widziałem tylko obraz oczu, kształt i profil twarzy kobiety o imieniu Grace. Miałem ją przed oczyma przez cały czas, na jawie i we śnie.

— Mój panie, jest dopiero jedenasta przed południem — przerwała sucho panna Grace.

— Nic nie szkodzi, będzie jeszcze ciekawiej. Na czym skończyłem? Tak, a więc zaufałem losowi i wieczorem udałem się do Opery Narodowej, gdzie mister Kerens, który nie znał niemieckiego, śmiertelnie się nudził, podczas gdy jego córka prowadziła liczne konwersacje. Postanowiłem więc zajmować w restauracji hotelowej takie miejsca, aby zawsze móc obserwować twarz panny Grace, widząc równocześnie plecy jej ojca. Często też zdarzało się, że jechałem z panią windą, mimo że mój pokój położony był na półpiętrze. Minęły trzy dni, lecz nie znalazłem odpowiedniej sposobności, aby przedstawić się panu Kerensowi. Wkrótce ku mojej rozpaczy, dowiedziałem się od portiera, że pan Kerens wraz z córką wyruszają następnego dnia do Cuxhaven, aby stamtąd udać się w podróż parowcem „Deutsche Republik” do Nowego Jorku. Zrugałem portiera, że nie poinformował mnie o tym wcześniej i szybko podjąłem decyzję. Znam dobrze Anglię, znam Szwecję, zatem dlaczego miałbym nie popłynąć do Ameryki, której nie znam? Podjęcie tej decyzji ułatwił mi jeszcze powszechnie znany fakt, że wiele Angielek jest starych i brzydkich, zaś większość Szwedek to lekarki z binoklami na nosie, podczas gdy panna Grace jawiła się w moich oczach jako najpiękniejsza modelka z najlepszej amerykańskiej reklamy. Pobiegłem więc szybko do budynku Hapagu, aby zarezerwować kajutę na statku. Oczywiście stałem się tam obiektem kpin i szyderstw, ponieważ wszystkie miejsca, łóżka i kajuty były wykupione od wielu miesięcy. Gotów już byłem pokornie zapytać, czy nie mógłbym odbyć podróży chociażby jako worek ziemniaków w ładowni statku, ale po raz kolejny uśmiechnęło się do mnie szczęście. W tym samym momencie pojawił się jakiś mężczyzna z Teksasu, który okazał urzędnikowi bilety do kabiny dwuosobowej i poinformowawszy o rozległych bólach podbrzusza swojej małżonki, stwierdził, że zmuszony jest pozostać kilka tygodni w tej małej, nędznej Europie. Zapytał, czy na jego kabinę na statku „Deutsche Republik” nie udałoby się znaleźć chętnych. Nie dałem urzędnikowi morskiemu dojść do słowa, wyrwałem z ręki Teksańczyka bilety, sięgnąłem do portfela i krzyknąłem — Ile pan za nie chce? — i w ten oto sposób, w ostatniej chwili stałem się posiadaczem kart wstępu do kabiny owego słynnego parowca i płynę nim do Nowego Jorku, miasta, gdzie mieszkania znajdują się na wysokości pięćdziesiątego piętra. A teraz siedzę w towarzystwie najpiękniejszy kobiety Nowego Orleanu, a nawet całej Ameryki, i czuję się wspaniale.

Panna Grace milczała. Ruchem ręki poprosiła o podanie papierosa, zapaliła go, wypuściła kółka dymu, które wymieszały się z obłokiem dymu sąsiada, i nagle podała mu delikatną, szczupłą dłoń, mówiąc:

— Podoba mi się pan, panie Fels. A szczególnie podoba mi się sposób, w jaki podchodzi pan do życia. Postępowałabym tak samo, gdybym przyszła na świat mężczyzną. Żadnych wątpliwości! Bez oglądania się wstecz zawsze robić to, co przynosi chwila, okoliczności, nastrój!

— Hmm, to bardzo miłe, co pani mówi, panno Grace, ale czy rzeczywiście tak pani myśli? Czy nie ocenia pani mojego postępowania zbyt pochopnie, bez żadnych wątpliwości? Czy nawet pierwszy lepszy przestępca mógłby się pani spodobać? Przecież przestępstwo to nic innego jak bezwzględność, która może zostać posunięta tak dalece, że kiedy mamy na uwadze wyłącznie własne dobro, w ogóle nie zważamy na prawa innych ludzi.

— Wy, Niemcy, zawsze tacy jesteście! Wszystko musi być uporządkowane, określone i rozłożone na czynnik pierwsze. Ja nie myślałam o tym w takich kategoriach, lecz muszę dodać, że słowo „przestępca” nie robi na mnie wielkiego wrażenia. Czy wszystko zależy tylko od nas? Nie sądzę, że mogłabym nie pokochać mężczyzny, tylko dlatego, że kiedyś obrabował bank albo nawet kogoś zamordował.

Fels zaśmiał się sucho.

— Jest pani bardzo odważna! Większość kobiet czuje ciarki na plecach, słysząc słowo „morderstwo”. Uważa więc pani, że morderca mógłby być równocześnie honorowym, przyzwoitym człowiekiem?

— Dlaczego nie? Historia zna wiele takich przypadków. To wszystko, co nas otacza, jest tylko sprawą umowną. Istniały przecież czasy, kiedy morderstwa dokonane sztyletem albo przy użyciu trucizny były uważane za całkiem powszechny przypadek, podczas gdy dziś budzą one ogromne moralne wątpliwości. Ależ wielkie nieba, co za głupstwa tu opowiadamy! Za chwilę będzie pan uważał mnie za jakąś demoniczną istotę, podczas gdy w rzeczywistości jestem zwykłą dziewczyną, która uwielbia energicznych i wspaniałomyślnych mężczyzn.

— Nie, panno Grace, nie jest pani ani zwykłą, ani demoniczną istotą. W każdym razie uważam, że mężczyzna, którego pani pokocha, będzie silnym, możnym sprzymierzeńcem waszego kraju, a ten, którego pani znienawidzi, stanie się z pewnością przeklętym wrogiem.

Grace zaczerwieniła się lekko i odpowiedziała:

— Na razie nie mam ochoty na takie fanaberie. Proszę zauważyć, panie Fels, jestem bogata i zdaniem wielu mężczyzn, z którymi można by w zasadzie się zgodzić, także piękna. Mam już ponad dwadzieścia lat i wiele przeżyłam. Mimo tego, nie mogę dalej zdecydować się, aby wyjść za mąż. Moje poczucie niezależności jest trudne do opanowania i czuję, podobnie jak pan, że najpiękniejsze są pomysły, które nagle przychodzą do głowy i które pragnę natychmiast zrealizować, nie zważając przy tym na istniejące okoliczności. Mój biedny ojciec wystarczająco już cierpi, kiedy w południe informuję go, że wieczorem wyjeżdżam na trzy dni do Nowego Jorku albo do San Francisco odwiedzić przyjaciółkę. Nie mogę przy tym jako kobieta spełnić wszystkich moich życzeń tak, jakbym tego pragnęła. A wspólne życie z przyjaciółką okazuje się za każdym razem na dłuższą metę nie do zniesienia, zaś wspólne życie z mężczyzną oznaczałoby dla mnie z pewnością również ogromne cierpienie. Chyba że spotkałabym mężczyznę, który nie ma nic przeciwko, kiedy w południe jego żona je z nim obiad, natomiast wieczorem nagle oświadcza, że wyjeżdża. Albo też kobietą, która wychodzi do teatru lub na spotkanie z przyjaciółmi bez wcześniejszej zapowiedzi albo, jeśli ma ochotę, przez dwa tygodnie nie opuszcza swojego pokoju — on zaś nie ma prawa zapytać o jej samopoczucie. To wszystko oczywiście pod warunkiem, że on miałby takie same prawa do wolności i braku kontroli z mojej strony. Ale porozmawiajmy może wreszcie o ważniejszych sprawach. Ponieważ już wiem, dlaczego płynie pan do Ameryki, proszę powiedzieć, co zamierza pan tam robić.

Zaskoczony Fels spojrzał na pannę Grace.

— Co tam będę robił? Przecież to całkiem jasne: pozostanę w Nowym Jorku tak długo, dopóki pani tam będzie. Być może będziemy często chodzili do teatru, a później, kiedy będzie paliło słońce i panna Grace ze swoim ojcem udadzą się nad morze albo w góry, będę czynił to samo albo też — według nastroju i chwilowej potrzeby — wrócę do sympatycznej, starej Europy, gdzie słońce grzeje raczej umiarkowanie. Ale teraz, kiedy moje życie otwiera się przed panią, nieskromnym byłoby z mojej strony nie poprosić, aby opowiedziała mi pani co nieco o sobie. Doprawdy, wiem jedynie, jak się pani nazywa, że straciła pani przed kilku laty matkę, że jest pani, jak na amerykańskie stosunki, osobą bez uprzedzeń oraz że mogłaby pani łatwo wyprowadzić z równowagi opiekunki w pensjonacie dla młodych dziewcząt w Dreźnie, gdyby mówiła pani tak dobrze po niemiecku, jak ma to miejsce w tej chwili.

— Teraz — roześmiała się Grace — wie już pan o mojej osobie tyle, ile wolno mężczyźnie wiedzieć o młodej damie. Dużo więcej nie mogę panu powiedzieć, ponieważ pewne miejsca i sytuacje z kobiecego życia należy pominąć milczeniem nawet, jeśli jest ona pobożną katoliczką i co tydzień spowiada się w konfesjonale. A więc, urodziłam się i dorastałam w Nowym Orleanie, jednak prawie całe dzieciństwo spędziłam w naszym wiejskim domu, oddalonym o dwie godziny jazdy koleją od miasta, pod opieką naszych starych, czarnych służących. Wśród nich poczesne miejsca zajmowali Mary, nazywana Ammą, kucharz Benjamin i ogrodnik David. Ojciec, jak pan już wie, pochodził ze starego irlandzkiego rodu, który w zamierzchłych czasach tej zielonej wyspy wydał na świat nawet swojego króla. Mama zaś urodziła się na południu Francji. Ojciec z całego serca nienawidził Anglików, co zresztą też już pan wie, i sądzę, że gdybym zamierzała poślubić Anglika, papa po raz pierwszy bardzo by się na mnie rozgniewał. Dzięki matce, która pochodziła znad Renu, szczególnym upodobaniem darzył on Niemców, podczas gdy matka, namiętna Francuzka, nie cierpiała tej nacji. Mojego ojca kosztowało wiele wysiłku, aby przeforsować wysłanie mnie w wieku czternastu lat do Drezna, gdzie miałam spędzić cztery pełne lata w pensjonacie dla młodych dziewcząt. Tym bardziej dziwi mnie to, że tata wyszedł z tej walki zwycięsko. Moja matka była bardzo piękna, a wyjątkowa uroda w Ameryce oznacza, że ma się rację i zawsze stawia na swoim. Mimo tego pojechałam do Drezna, gdzie sprawiałam stale mnóstwo problemów mojej opiekunce. Na przykład, kiedy przyjechałam po raz pierwszy do pensjonatu i zobaczyłam swój pokój, dowiedziałam się, że będę musiała dzielić go z dwiema innymi dziewczętami. Stanęłam wówczas przed opiekunką z założonymi rękami i wygłosiłam mowę:

— Madame! W naszym domu jest sześć pokojów, do których wstęp mam tylko ja i do których nie wchodzi nawet moja matka, dopóki jej nie wpuszczę. Tutaj życzę sobie przynajmniej jednego samodzielnego pokoju, którego nie zamierzam dzielić z kimkolwiek.

A kiedy madame zwróciła mi uwagę i moje żądanie kategorycznie odrzuciła, wyjaśniłam, że domagam się natychmiastowego przyjazdu moich rodziców do Drezna i nie zamierzam spędzić w pensjonacie nawet jednej nocy. A kiedy opiekunka zamierzała zamknąć mnie w pokoju, wydarłam się tak głośno, aż na ulicy zgromadzili się przechodnie. Wkrótce moi rodzice, którzy odbywali podróż po Francji, zostali telegraficznie poinformowani o moim nieposłuszeństwie i podjęli decyzję o podwyższeniu opłaty za pobyt w pensjonacie, byle tylko spełniono moją zachciankę. Otrzymałam więc pojedynczy pokój i przez cztery lata miałam nieograniczoną swobodę w kontaktach z koleżankami, które mnie kochały, bały się mnie i równocześnie nienawidziły. Później wybuchła wojna i wróciłam do domu. Wojna sprawiła, że nawet we własnym domu czułam się nieswojo. Mama opowiedziała się całkowicie po stronie Ententy, tata po stronie Niemiec i ta zasadnicza różnica poglądów doprowadziła wkrótce do powstania między nimi przepaści nie do pokonania. Sądzę, że doszłoby do rozwodu, gdyby nie mama, która chorowała na serce, i po niecałych trzech latach nagle opuściła padół tego świata. Rok po śmierci mamy, kiedy regularne rejsy oceaniczne zostały już przywrócone, udałam się sama w podróż do Europy, aby odwiedzić mieszkających we Francji i Anglii krewnych moich rodziców, a w Niemczech przyjaciółkę z pensjonatu. Następnie pojechałam do Wiednia i Budapesztu, a nawet Konstantynopola. W Berlinie odwiedził mnie niespodziewanie tata i pozostaliśmy tam kilka tygodni. Następnie wróciliśmy do Ameryki. To wszystko, mój miły panie. Jest pan usatysfakcjonowany? — Nie, nie całkiem. Ponieważ o tym, co mi pani opowiedziała, mógłby poinformować mnie jakiś skrupulatny pracownik biura podróży. O tym, co chciałbym wiedzieć, o pani wewnętrznych przeżyciach, o sprawach i zdarzeniach, które odegrały ważną rolę w pani życiu, kiedy dorastała pani w pensjonacie, o czasie spędzonym w Nowym Jorku czy Nowym Orleanie, a później w Wiedniu i Berlinie, nie powiedziała pani ani słowa.

Grace spojrzała na niego osobliwym, lekko zamglonym wzrokiem i wycedziła powoli, ale dobitnie:

— Nie, o tym nie opowiem ani panu, ani nikomu innemu. To są sprawy intymne i nie byłyby takimi, gdyby można było o nich wokół opowiadać. Ten, kto kiedyś całkowicie zawładnie moje serce i duszę, na dobre i na złe, dowie się wszystkiego, o czym powinien wiedzieć, zaś reszta pozostanie moją słodką tajemnicą. A teraz zapraszam pana na szybki spacer, ponieważ później muszę się jeszcze przebrać. Niebawem przecież obiad.

[1] HAPAG (Hamburg Amerikanische Packetfahrt Aktien Gesellschaft, ang. Hamburg America Line) — niemieckie przedsiębiorstwo żeglugowe, obsługująca rejsy pomiędzy Hamburgiem a USA, założone w 1847 r.

[2] Guglielmo Marconi (ur. 1874 r. w Bolonii, zm. 1937 r. w Rzymie) — włoski fizyk i konstruktor. Jeden z pionierów radia i przemysłu elektronicznego. Laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w 1909 r. za wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej.

[3] Gra słów. Statek nosi nazwę „Deutsche Republik”, czyli Republika Niemiecka.

Rozdział 2

W tempie niemal wyścigowym Fels i panna Kerens popędzili po pokładzie, wywołując zgorszenie u starszych wiekiem współpasażerów, którzy dostojnie spacerowali wzdłuż pokładowej promenady. Co chwila musieli oni uskakiwać na bok, aby uniknąć stratowania. Fels przepytywał dziewczynę, która była jedynie odrobinę niższa niż on, jakie wrażenie wywarł na niej Wiedeń. Grace wyjaśniła, że jest zachwycona miastem i opowiedziała o kilku balach karnawałowych, pierwszych od zakończenia wojny, w których uczestniczyła. Opowiadała też o różnych osobistościach, opisując je w groteskowy i karykaturalny sposób. Nagle Fels zatrzymał się i zadał niespodziewane pytanie:

— Była pani w lutym w Wiedniu? Z pewnością więc czytała pani o morderstwie, którego ofiarami padły dwie kobiety.

Grace odpowiedziała twierdząco i przyznała, że ta wyjątkowa, okropna zbrodnia ogromnie ją poruszyła. Doskonale znała wszystkie szczegóły tego sensacyjnego zdarzenia.

— Tylko zakończenie — stwierdziła — rozczarowało mnie trochę. Byłam przekonana, że zagadka willi Mabel znajdzie szczególne, niebywałe rozwiązanie. A w końcu okazało się, że dokonał tego zwykły recydywista.

— A więc nie jest pani dokładnie poinformowana i najprawdopodobniej nie czytała pani gazet przed samym odjazdem, ponieważ wiedziałaby pani, że cała ta sprawa jest okropnie skomplikowana i równocześnie tajemnicza, jak żadna inna dotychczas. Holzinger okazał się niewinny. Stary recydywista Schmiedeisen także nie zamordował obu kobiet, nie ma zresztą z tą zbrodnią nic wspólnego. Śledztwo prowadzi komisarz Bär, z którym jestem zaprzyjaźniony. Spotkałem go niedawno, dzięki czemu wiem o sprawie dużo więcej, niż można przeczytać w prasie.

Zaciekawiona Grace rzuciła swoimi wielkimi oczami spojrzenie w kierunku byłego dziennikarza, któremu coraz częściej przypadała rola nieodłączonego towarzysza podróży. W tym momencie krzyknęła z błaganiem w oczach:

— Mister Fels, musi mi pan wszystko opowiedzieć, umieram z ciekawości!

Fels zaprowadził ją na dziób statku. Kiedy przyglądali się białym bałwanom fal, w których co chwila zanurzał się parowiec, Oskar zaczął opowieść o najnowszych odkryciach w sprawie morderstwa w willi Mabel.

— A więc, wie już pani, że Holzinger został całkowicie uniewinniony dzięki dwóm niezależnym świadkom, podczas gdy przy aresztowanym Schmiedeisenie, który zresztą sam się przyznał do zamordowania handlarza Goldblatta z Schönbrunnerstrasse, znaleziono drogocenny szmaragd należący wcześniej do Mabel Langer. Tym samym udowodniono, że popełnił również i tę zbrodnię, był jej współuczestnikiem lub pełnił rolę pasera. Jednak Schmiedeisen, który zapewne przypłaci życiem zbrodnię popełnioną na handlarzu oraz wiele innych przestępstw, ostro zaprzeczał, jakoby miał coś wspólnego z zamordowaniem dwóch Angielek. Komisarz Bär poddawał go pięciogodzinnym przesłuchaniom, obiecywał ogromne ilości alkoholu, byle tylko się przyznał. Wszystko na próżno. Schmiedeisen ciągłe twierdził, że w tej sprawie jest niewinny jak nowo narodzone niemowlę. Na podstawie przepisów nowego kodeksu postępowania karnego Republiki Niemiecko-Austriackiej nie wolno nikogo przetrzymywać miesiącami w areszcie śledczym, lecz należy postawić go w jak najkrótszym czasie przed sądem. Komisarz Bär był bliski załamania. Sędzia śledczy oraz prokurator nieustannie go naciskali, natomiast policja zebrała wystarczającą liczbę materiałów dowodowych, aby wnioskować o karę śmierci dla Schmiedeisena. Karę tę wprowadzono ponownie na skutek wzrastającej liczby ciężkich przestępstw. Nie mogła być ona jednak zastosowana w przypadku dokonanego morderstwa na obu kobietach w willi Mabel. O możliwej winie w tej sprawie mogło jedynie świadczyć posiadanie przez niego szmaragdu, ale na tej podstawie trudno byłoby go skazać. Został on uniewinniony przez ławę przysięgłych w sprawie podwójnego morderstwa. Tym samym zagadka willi Mabel pozostała nierozwiązana. I w tak krytycznej sytuacji komisarz Bär wpadł na doskonały pomysł. Po krótkiej rozmowie z sekretarzem rady sądowniczej nakazał ponownie doprowadzić Schmiedeisena i obiecał mu ratunek przed szubienicą w przypadku całkowitego przyznania się do winy, to znaczy zapewnił go, że w ciągu kilku dni po wydaniu wyroku przez ławę przysięgłych, zostanie on ułaskawiony i kara zostanie zamieniona na dwadzieścia lat więzienia. Na tę propozycję Schmiedeisen zamilkł jak grób, jednak oczy mu zalśniły. Po chwili oznajmił, że pod takim warunkami gotów jest przyznać się, że popełnił również zbrodnię na obu kobietach w willi Mabel. Komisarz Bär odetchnął z zadowoleniem, wezwał protokolanta i zaczął przesłuchanie. Na wstępie Schmiedeisen stwierdził:

„Ja, Johann Schmiedeisen, urodzony pierwszego sierpnia 1870 roku w Ottakringu[1] koło Wiednia, syn samotnej Fanni Schmiedeisen, niniejszym dobrowolnie i bez przymusu oświadczam, że w noc z piątego na szóstego lutego tego roku zamordowałem w willi Mabel w dzielnicy Cottage Mabel Langer i Kathleen Mac Lean”. Jak to pani opowiadam, panno Grace, brzmi to całkiem prosto, ale komisarz Bär zapewnił mnie, że napisanie tego jednego zdania zajęło całe pół godziny. Okazało się, że Schmiedeisen nie miał najmniejszego pojęcia, której nocy, w jakim domu, przy jakiej ulicy i jakie kobiety zamordował. Także każde następne słowo było z niego wręcz wyciągane i po godzinie sprawa stanęła na tym, że komisarz Bär, który zazwyczaj jest bardzo spokojny i cierpliwy, nagle doskoczył z wściekłością do tego drania i uderzył go w twarz, krzycząc przy tym: „Ty wstrętny kłamco, ty w ogóle nic nie wiesz na temat tej zbrodni”!

I podobnie było dalej. Schmiedeisen plątał się w zeznaniach i w końcu wycofał przyznanie się do winy, z czego jasno wynikało, że nie wiedział niczego konkretnego na temat morderstw w willi Mabel. Jednak cios w twarz spowodował, że Schmiedeisen, wyjąc z bólu, przyznał się do kłamstwa i zmyślenia swojej winy wyłącznie w celu uzyskania ułaskawienia. Mój przyjaciel uznał kontynuowanie sprawy za bezcelowe. Schmiedeisen został oskarżony o dokonanie morderstwa jedynie przy Schönbrunnerstrasse. Kilka dni przed tym, jak opuściłem Europę, rozpoczął się proces, w wyniku którego został on skazany na karę śmierci. Bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku Bär odwiedził skazanego w celi. Skruszony i załamany Schmiedeisen ponownie zeznał pod przysięgą, że nie ma pojęcia, w jaki sposób szmaragd znalazł się w jego kieszeni. Była to spowiedź raczej już martwego niż żyjącego człowieka. Pół godziny po tym, jak Bär opuścił celę skazanego, Schmiedeisen powiesił się na sznurze ukręconym z własnej koszuli. Jak więc pani widzi, zagadka willi Mabel nadal nie znalazła rozwiązania, ani w banalny, ani w żaden innych sposób.

— Jedynie co mnie cieszy, to — stwierdziła z namysłem Grace, patrząc na Felsa — że nie lubię zagadek, których rozwiązanie może poznać cały świat. Dałabym wiele, abym mogła ją sama rozwiązać i osobiście stanąć twarzą w twarz z mordercą.

[1] Ottakring — obecnie szesnasta dzielnica Wiednia. Powstała w 1893 r. z połączenia samodzielnych gmin Ottakring i Neulerchenfeld.

Rozdział 3

Turbiny parowca „Deutsche Republik” z dnia na dzień nabierały coraz większej mocy i w ciągu ostatnich dwudziestu czterech godzin, jeszcze przed dotarciem do Nowej Fundlandii, osiągnęły swoje maksimum, przekraczając światowy rekord prędkości o wiele węzłów. Skutkiem tego, już następnego dnia można było dostrzec wybrzeże Ameryki i pewnym wydawał się być obiad zjedzony na stałym lądzie w samym Nowym Jorku. Pasażerowie zajmowali się pakowaniem bagaży. Szybko zawarte przyjaźnie zeszły na dalszy plan, wszyscy krzątali się nerwowo. Dwa tysiące emigrantów, obawiając się o swój los, w ciszy stłoczyło się na dolnym pokładzie, oczekując na przesłuchania amerykańskich urzędników emigracyjnych, od których zależało, czy dostaną się do cudownej krainy Wuja Sama, czy też zostaną odesłani do biednej, zniszczonej wojną Europy. Większość z tych, którym Ellis Island[1] jawiła się dziś jako brama do krainy mlekiem i miodem płynącej, nie przypuszczała nawet, że dla wielu przybyszów stanie się ona wrotami piekła. Fels i piękna Amerykanka stali na pokładzie parowca niedaleko głównego trapu, podczas gdy mister Kerens zajmował się wręczaniem napiwków okrętowej obsłudze. Pokojówka, która odbyła podróż w kajucie drugiej klasy, po raz ostatni poprawiła paski spinające osiem podróżnych walizek. W odległości kilku kroków od Felsa i panny Grace zatrzymał się pastor, który podczas całej podróży, począwszy od wejścia na pokład w Southampton, spędzał czas samotnie. Stale czytał Biblię albo pogrążał się w modlitwie. Prawdopodobnie nie zamienił słowa z żadnym z pasażerów. Na początku często komentowano postawę pobożnego pastora, który wydawał się być jeszcze młodym człowiekiem. Wraz z upływem czasu wszyscy przestali zwracać na niego uwagę. W ciszy oddawał się modlitwie, patrząc szeroko otwartymi oczami gdzieś w głąb lądu. Fels obserwując go mimowolne, rzekł do Grace:

— Proszę tylko spojrzeć, ten wielebny i pobożny pastor nie wygląda na zbyt szczęśliwego. Jego oczy mają wyraz pełen strachu i przerażenia.

W tym momencie mały biały holownik z gwiazdami na banderze przybił przy głównym trapie dziesięciokrotnie większego parowca oceanicznego i na pokład wmaszerował batalion urzędników celnych i emigracyjnych, lekarzy oraz dziennikarzy poszukujących osobistości, z którymi można byłoby przeprowadzić wywiady. Jeden z oficerów okrętowych, który gwiżdżąc wesoło zbliżył się do Felsa i panny Grace, rzekł półgłosem:

— Myślę, że oczekuje nas za chwilę mała niespodzianka. Wśród urzędników widzę zastępcę szeryfa federalnego z kilkoma ludźmi, którzy już z daleka wyglądają mi na detektywów.

Grace zadrżała z podniecenia i przyglądając się w napięciu zbliżającym się mężczyznom, stwierdziła z nadzieją w głosie, że na koniec podróży wydarzy się jeszcze coś interesującego. Odpowiadając na jej pytanie, Fels stwierdził, że zadaniem zastępcy szeryfa federalnego jest ściganie i aresztowanie poszukiwanych przez prawo przestępców przybywających z Europy. Urzędnicy rozpierzchli się po pomieszczeniach restauracyjnych i pokładach pośrednich, aby dokonać pierwszych przesłuchań. Szeryf federalny udał się bezpośrednio na mostek, gdzie zamienił kilka słów z kapitanem statku. Następnie wraz z nim, dwoma urzędnikami oraz ochmistrzem okrętowym skierowali się w stronę kajuty kapitańskiej. Poza Felsem i Grace całą tę sytuację dostrzegli jedynie przebywający w pobliżu oficerowie okrętowi. Z pewnością jednak nie pastor, który stał nadal nieporuszony obok swojego skromnego bagażu. Nadszedł pan Kerens, aby zaprowadzić Grace na przesłuchanie celne, ale ta machnęła tylko ręką i wpatrywała się jak zaklęta w kierunku wejścia do kajuty kapitańskiej. Fels, którego także ogarnęło podniecenie związane z przybyciem do Ameryki, stał się wyraźnie niespokojny i nerwowy, ale pozostał w towarzystwie Grace. Szeryf federalny wyszedł wraz ze swoimi towarzyszami z kajuty i rozejrzał wokół. Ochmistrz okrętowy szepnął mu coś do ucha, wskazał dłonią i w towarzystwie detektywów ruszyli w kierunku pastora. Szeryf położył dłoń na ramieniu wielebnego i wypowiedział słowa:

— Rzekomy pastorze Smitson, jest pan aresztowany…

Nie zdążył dokończyć, ponieważ pastor nagle natarł na niego, chwycił błyskawicznie walizkę i z całej siły uderzył nią w głowę szeryfa tak, że ten, krzyknąwszy z bólu, osunął się na pokład. Zanim doskoczyli do niego detektywi, pastor rzucił się wielkimi susami do ucieczki, wymierzając ciosy pięścią na lewo i prawo. Następnie przeskoczył przez reling i rzucił się z wysokości około dziesięciu metrów w dół, na kamienne nadbrzeże, do którego stał przycumowany parowiec. Upadł, lecz szybko się podniósł, wystrzelił z pistoletu w kierunku dwóch pracowników doku, którzy zagrodzili mu drogę. Zaczął uciekać. Detektywi ruszyli w pościg. Jeden z nich dogonił go i po krótkiej szamotaninie, obezwładnił. Szczęk kajdanek słychać było aż na pokładzie. Na tym zakończyło się to nieoczekiwane zdarzenie.

Fels, cały blady, Grace czerwona na twarzy z podniecenia, wraz z inni pasażerami otoczyli kapitana statku, który po chwili udzielił krótkiego wyjaśnienia: rzekomy pastor był w rzeczywistości księgarzem z Londynu, który otruł swojego wspólnika, aby samodzielnie zarządzać księgarnią. Za pośrednictwem telegrafu rozesłano za nim list gończy i uzyskano informację, że w przebraniu pastora udał się w podróż do Ameryki. Jego aresztowanie było więc tylko kwestią czasu.

Przesłuchania, kontrole celne i emigracyjne dobiegły końca. Pasażerowie opuścili pokład i udali się do hali portowej, a statek pozostał jeszcze tydzień przy nadbrzeżu portowym. Fels pożegnał się z panem Kerensem i Grace, która z uśmiechem powiedziała na pożegnanie:

— Niech pan zauważy, że w tym mordercy nie mogłabym się zakochać. Tfu, morderstwo z powodu zbioru książek! I do tego jeszcze to głupie przebranie, niedorzeczna próba ucieczki. Już lepiej byłoby rzucić się w otchłań oceanu!

Grace pojechała z ojcem do renomowanego prywatnego hotelu, gdzie uprzednio zarezerwowała telegraficznie apartament. Fels natomiast udał się do ogromnego przydrożnego zajazdu Waldorf-Astoria, o którym marzył od czasu, kiedy był jeszcze skromnym dziennikarzem.

[1] Ellis Island — wyspa w nowojorskim porcie, położona niedaleko wyspy Manhattan, administracyjnie należąca do stanu New Jersey, gdzie w latach 1892–1924 działało główne centrum przyjmowania imigrantów do Stanów Zjednoczonych, przybywających z Europy na wschodnie wybrzeże.

Rozdział 4

Nigdy dotychczas Nowy Jork nie przedstawiał tak wspaniałego i poruszającego obrazu, jak w maju tego roku. Stany Zjednoczone w ciągu pięciu ostatnich, tragicznych lat uważane były przez cały świat za sprawiedliwego sędziego nad tym, co się wydarzyło i co się jeszcze może wydarzyć. Wuj Sam stał się wybawcą całej ludzkości. Niekończąca się fala emigrantów z wymęczonej wojną, zranionej Europy dotarła do Nowego Świata, który potrzebował milionów pracowitych rąk szukających bezpiecznej i godziwej pracy. Miała tym samym umożliwić rozwój nowo powstałych gałęzi przemysłu, ożywić ogromne, niezagospodarowane przestrzenie kraju i w końcu zapewnić wyżywienie dla ludów Europy, gdzie każda kromka chleba była na wagę złota, a ludzie w ogromnej większości cierpieli głód. Na wschodzie i zachodzie Stanów Zjednoczonych tysiące, dziesiątki tysięcy ludzi z dnia na dzień stało się milionerami. Farmerzy pławili się w dobrobycie, ponieważ nigdy dotąd płody rolne nie osiągały takich cen jak obecnie. Zebrano doskonałe plony od północy do południa i od wschodu do zachodu kraju. Od strony Missisipi i Jeziora Michigan, z Panamy i z Kanady pociągi ekspresowe oraz wielkie statki przywoziły mężczyzn i kobiety ogarniętych jednym pragnieniem: zabawić się w Nowym Jorku, skorzystać ze wszelkich uciech życia i wydawać zarobione pieniądze.

Wszystkie hotele, te dwudziestopiętrowe w najlepszych zachodnich dzielnicach miasta, jak również niewielkie, marne, o złej reputacji w okolicach Bowery[1] były przepełnione. W tysiącach domów na wynajem wolne pokoje można było znaleźć okazjonalnie i to najczęściej tylko na jeden dzień. Bilety na wszystkie przedstawienia teatralne, te popołudniowe i wieczorne, mimo typowo letniego repertuaru i wielkich upałów, zostały wyprzedane. Grubo po północy wielkie restauracje nadal były rozświetlone feerią barw, a na Broadwayu rozbrzmiewała cygańska muzyka. Ulicami centrum rozrywki podążali w różne strony kowboje z Teksasu ze swoimi żonami o rozpalonych oczach, dziwaczne postacie z dzikiego Zachodu, otyli hodowcy świń z ogromnymi sygnetami na palcach dłoni, piękności z wybrzeża Pacyfiku, groteskowo wystrojeni Murzyni i mulaci, jednym słowem wszyscy, którzy uważali ten wielki kraj za swój dom. Idąc pośród tłumów tego wielkiego miasta, Fels zderzył się w pewnym momencie z idącą z naprzeciwka ciemnoskórą nastolatką. Całe uczucie pragnienia dostatniego życia po wielu latach wyczerpującej pracy, okresie pełnym licznych trosk, okropnych przeżyć wojennych i doczesnej egzystencji na głodującej prowincji obudziło się w nim ponownie, a on nie mógł zaspokoić tego pragnienia, mimo że od wczesnego ranka aż do świtu dnia następnego pławił się w dobrobycie. Z podziwem oglądał wszystkie przedmioty, które otaczały go zewsząd. Obserwował chciwie, jak gdyby spośród miliona ludzi tylko jemu było to dane. Z przymrużeniem oka obserwował niedojrzałość kultury życia Nowego Jorku i z żelazną, niczym niezakłóconą logiką oceniał znacznie bardziej wnikliwie rozwój gospodarczy kraju, stosunki społeczne oraz to, co dzieje się obecnie, a także perspektywy na przyszłość, niż uczyniłaby to większość osób twardo stąpających po ziemi, od dziesiątków lat zamieszkujących ten kraj.

W nowym Jorku Fels wstawał wcześnie rano, co w Wiedniu nie należało do jego codziennych zwyczajów. Nie dlatego, iż był zdania, że kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje, lecz dlatego, że w swojej nowo narodzonej zachłanności życia żal było mu każdej godziny, każdej chwili, którą zabierało życie. Codziennie jadał obfite śniadania w hotelu. Przed południem u golibrody, a następnie na wysokim stołku włoskiego pucybuta czytał poranne gazety, w których roiło się od krzykliwych, wydrukowanych równiuteńką czcionką tytułów. Dzięki nim nie musiał już zagłębiać się szczegółowo w treść zamieszczonych tam artykułów. Następnie na wynajętym koniu udawał się na przejażdżkę wzdłuż Riverside Drive[2], która stanowiła nie lada atrakcję dostępną jedynie w Nowym Jorku. Kolejne godziny zajmowały mu codzienne podróże do pałacu Marborough, gdzie mieścił się prywatny hotel, w którym mieszkała Grace. Takie prywatne hotele spotkać można było wyłącznie w Nowym Jorku. Wybudowano je z myślą o zamożnych obywatelach, którzy poszukiwali w pierwszej kolejności luksusu najdroższych obiektów, bez gwaru i zbędnych świadków, a także pierwszorzędnej obsługi w restauracji. Nikt nie wynajmował tam pojedynczych pokojów, lecz wyłącznie całe apartamenty, które zgodnie z życzeniem zamawiającego w ciągu kilku godzin urządzane były w określonym stylu. Przy użyciu dzwonka zamawiano tam kartę dań, która pojawiała się bezgłośnie na biurku, transportowana wewnętrzną pocztą pneumatyczną. Goście zaznaczali w menu ulubione dania, na które akurat mieli ochotę i w ten sam sposób ich zamówienie trafiało do szefa kuchni. Kilka minut później bezszelestnie zjawiała się obsługa kelnerska w strojach szlacheckich. Niewykluczone, że miała ona rzeczywiście szlachetne pochodzenie i obecnie serwowała posiłki. Do dyspozycji gości w apartamencie pozostawały: czytelnia, salon muzyczny, basen oraz biblioteka z ogromnym księgozbiorem. Goście hotelowi stąpali po miękkich, drogich dywanach, które tłumiły wszelkie nieprzyjemne dla ucha hałasy. Wszędzie spotkać można było doskonale ubrane osoby o nienagannych manierach. W salonach rozmowy prowadzone były szeptem. Wszyscy żyli tu iluzją przybywania w książęcym pałacu. Każdego poranka o jedenastej Fels odwiedzał pałacową bibliotekę, gdzie czekała na niego Grace. Zawsze przynosił jej trzy kwiaty, najcenniejsze, jakie udało mu się znaleźć. Były to wielkie zielone goździki albo ciemnogranatowe róże lub też przepiękne orchidee, które jaśniały złotą barwą. Grace nakładała palto z lisa polarnego, kuny leśnej albo sobola, takie, z jakimi Amerykanki nie rozstawały się nawet latem i dostojnie, uroczyście i z godnością opuszczała wraz ze swoim towarzyszem budynek hotelu. Jednak kiedy już wyszli na ulicę, przechodnie traktowali ich pytającymi, wręcz potępiającymi, lekceważącymi spojrzeniami, charakterystycznymi dla żon senatorów czy miedziowych potentatów. Ich dostojność zamieniała się na ulicy w młodzieńczą swawolę. Grace chwytała Felsa za rękę i biegli razem przed siebie w nieznane jak nastolatki, tryskając wyśmienitym humorem na wspomnienie wydarzeń poprzedniego dnia. Pałac Marborough położony był na północnym końcu Central Parku[3], w którym Oskar i Grace spacerowali przy każdej pogodzie, docierając aż do krańców południowych przy Pięćdziesiątej Dziewiątej Ulicy. Centrum miasta, które wraz z rozwojem gospodarczym objęło i te obszary, tonęło w przeszywającym hałasie i bezładnym podnieceniu tłumów. Idąc w górę miasta, mijali wielkie domy towarowe i lokalne bazary. Co chwila zadzierali głowy ku górze, by móc podziwiać olbrzymie budowle nazywane tu drapaczami chmur, ponieważ ich pięćdziesiąte lub sześćdziesiąte piętra niemal sięgały nieba. Fels wraz z Grace oddawali się przez dobrą godzinę osobliwej przyjemności zwanej „shoppingiem”, co oznaczało włóczenie się po domach towarowych bez zamiaru zaspokojenia swoich realnych potrzeb, lecz wyłącznie w celu upolowania czegoś, co być może przyda się w przyszłości. Zakupy stały się dla nich rozrywką samą w sobie. Kiedy już byli zmęczeni i wyczerpani, zadawali sobie nawzajem kolejne ważne pytanie: „Gdzie zjemy dzisiaj obiad?” W grę wchodziły wystawne restauracje, takie jak urządzona w paryskim stylu „Delmenico” albo „Cherry” czy też niemiecka piwiarnia z mieszczańskim, ale wyśmienitym luksusem, włoska restauracja na dolnym Broadwayu albo chińska jadalnia przy Ósmej Ulicy, w której chop suey[4] jadało się łyżeczką i gdzie podawano kurczaka z ryżem oraz cudowną aromatyczną herbatę. Jeśli się spieszyli, mogli zjeść lunch w jednym z domów towarowych. Dysponując większą ilością wolnego czasu, zdążyli jeszcze przekartkować europejską prasę po posiłku w starej wiedeńskiej kawiarni Fleischmanna. Poza tym na Drugiej Alei, zwanej też Gulasz-Avenue, znajdowały się węgierskie, wiedeńskie i romskie gospody, wszystkie z semicką domieszką oraz nieco podejrzanym, często poszukiwanym listami gończymi towarzystwem; równocześnie jednak — z wyborną kuchnią, serwującą dania przyprawione ostrą, wołającą o pomstę do nieba papryką. Z kolei na Madison Street mogli wstąpić do greckich, armeńskich, serbskich, a trochę dalej także koszernych, żydowskich i tureckich lokali. Jednym słowem — musieli jedynie dokonać wyboru i porę lunchu spędzali wtedy w bałkańskich, syjońskich, pekińskich lokalach albo też na łonie węgierskiej puszty[5]. Jednak dla tych młodych ludzi żaden lokal nie był nieodpowiedni ani zbyt podejrzany czy obskurny, byle tylko dało się tam poczuć smak przygody i spotkać jakieś egzotyczne, interesujące towarzystwo. Było to na pewno lepsze niż widok „perfekcyjnych amerykańskich ladies” i gładko ogolonych Jankesów o rybich oczach, twarzach prezydenta McKinleya[6] i szerokich barach. Po obiedzie odwiedzali kino, oglądali wodewilowe albo teatralne przedstawienia, a następnie Fels odprowadzał dziewczynę do pałacu Marborough i następowało krótkie, nieformalne pożegnanie zakończone stałą formułką: „Do widzenia, do jutra”, zaproszeniem na podwieczorek z ojcem albo małym rendez-vous — kolacją w hotelowej restauracji, ogrodzie bądź, jeśli miało być zbyt gorąco, położonym czterdzieści pięter nad ziemią tarasie. Zazwyczaj jednak Fels spędzał wieczory samotnie i poszukiwał przygód w Chińskiej Dzielnicy, portowych knajpach, salonach gier, gdzie poznawał ciemne strony miasta, które kryły się za purytańskimi obyczajami i zwyczajową, pokorną skromnością mieszkańców.

[1] Bowery — stacja metra nowojorskiego w dzielnicy Manhattan.

[2] Riverside Drive — malownicza trasa północ-południe na Manhattanie, biegnąca wzdłuż rzeki Hudson.

[3] Central Park — park miejski w Nowym Jorku o powierzchni 341 hektarów położony w centrum Manhattanu.

[4] Chop suey — prosta chińska potrawa składająca się z różnych składników (w dosłownym tłumaczeniu chop suey oznacza różne składniki).

[5] Puszta (węg. puszta) — bezleśna formacja roślinna typowa dla Wielkiej Niziny Węgierskiej.

[6] William McKinley (ur. 1843 r. w Niles, zm. 1901 r. w Buffalo) — amerykański polityk, dwudziesty piąty prezydent USA (1897—1901).

Rozdział 5

Dzięki Grace Oskar poznał szereg dystyngowanych amerykańskich rodzin oraz wielu bogatych młodzieńców, którym zawdzięczał wstęp do elitarnych klubów Nowego Jorku. Prowadzenie rozmów nie było głównym celem odbywanych tam spotkań. Wszyscy goście pili natomiast ogromne ilości alkoholu albo uprawiali hazard. Zazwyczaj jednak czynili jedno i drugie naraz. Fels chętnie brał udział w pijaństwie, ponieważ mógł wypić sporo, a równocześnie dokładnie wiedział, kiedy powinien skończyć. Nie był jednak dobrym graczem. Ponieważ wiodło mu się kiepsko, nie lubił tej rozrywki. Według jego teorii w życiu istniały tylko dwie możliwości: albo oddawać się kartom, albo kobietom. „Nałogowy gracz”, jak mawiał, „nigdy nie będzie dobrym kochankiem. Dla przeciwnika gier hazardowych nic nie stanowi łatwiejszej zdobyczy niż żona nałogowego gracza”. Ponieważ Fels uważał zdobywanie kobiet za jedną z największych przyjemności w życiu, trzymał się zazwyczaj z dala od zielonego stolika. Pewnego razu w gorący czerwcowy wieczór został zaproszony do klubu, którego członkami byli sami milionerzy. Rozgrywane tu partie gier były doskonale znane szerokiej opinii publicznej. Ostatnio zaś w klubie „Westend” grywano głównie w ruletkę, gdzie minimalna stawka wynosiła dziesięć, zaś maksymalna tysiąc dolarów. W ciągu jednej nocy setki tysięcy, a mówiono nawet, że miliony dolarów zmieniały swoich właścicieli. Fels przyglądał się grze przy okrągłym stole przez dłuższy czas, aż w końcu postanowił spróbować swojego szczęścia.

— Szczęście, podobnie jak nieszczęście, chodzi parami — mawiał — a przed kilkoma miesiącami zaczęła się moja wyjątkowo szczęśliwa passa. W ciągu jednej nocy stałem się bogatym człowiekiem, a jedna z najpiękniejszych i najmądrzejszych kobiet w Nowym Jorku jest teraz moją towarzyszką. Ciekaw jestem, czy seria ta jeszcze trwa, czy została już przerwana?

Fels postawił złotą monetę na kolor czerwony i wygrał, podwoił więc stawkę i znowu wygrał. Kolejne pięć razy z rzędu stawiał banknot studolarowy na czerwone i zawsze wygrywał ten kolor. Przerwał grę i znowu pojawił się kolor czerwony. Następną grę pominął. Wypadł czarny. Fels położył więc przed krupierem dziesięć banknotów studolarowych, stawiając na kolor czarny. Po chwili w spokoju zgarnął podwójną sumę, podczas gdy pozostali zgromadzeni wokół stołu przyglądali mu się z wielką uwagą. To samo powtórzyło się jeszcze trzykrotnie i stos banknotów przed nim był coraz większy. Ponownie zrobił przerwę i z namysłem śledził pędzącą kulę z kości słoniowej prowadzoną wprawdzie przez ślepy los, który jednak także podlega w pewnym stopniu regułom prawdopodobieństwa. Postawił na parzyste czerwone i wygrał, następnie nieparzyste czarne — zgarnął poczwórną stawkę. Jego ręka nawet nie zadrżała, kiedy postawił banknot tysiącdolarowy na czerwone parzyste i z uśmiechem skwitował pomruki zgromadzonych, kiedy po chwili bankier wręczał mu wygraną w kwocie czterdziestu tysięcy dolarów. Stos banknotów stawał się coraz większy i jeden z pomocników krupiera podał mu bez słowa wielki portfel z naturalnej, zwierzęcej skóry, w którym Fels z zadowoleniem umieścił całą wygraną. Krupier przegrał już wielką sumę. Wycierając pot z czoła, oznajmił, że zmuszony jest przekazać bank. Fels zajął miejsce bankiera, a całe towarzystwo, które liczyło już około czterdziestu osób, postanowiło zwrócić się przeciwko intruzowi i zrujnować go. Czeki i banknoty zaszeleściły w powietrzu. Prawie wszyscy postawili maksymalną stawkę tysiąca dolarów na trzy, cztery i pięć szans. I wtedy zdarzyło się coś, co później przez lata opowiadano sobie w kręgach najlepszych graczy jako coś niesłychanego: pięciokrotnie, raz za razem, kula zatrzymała się na zerze i wszystkie wygrane przypadły osobie trzymającej bank. W kolejnych grach wypadały liczby, które nie były przez nikogo obstawione. Zatem każda z nich zakończyła się ogromną wygraną Felsa.

Nastrój wśród grających stawał się coraz bardziej nerwowy, dało się słyszeć okrzyki i przekleństwa: „Co za bezczelność”, „Do diabła” i inne, rzadko wypowiadane przez dobrze wychowanych Amerykanów. W końcu postanowiono odsunąć bankiera od stolika. Fels zaśmiał się, a kiedy pewien mężczyzna, który nosił wyśmienite niemieckie nazwisko Hammerschlag i z przekleństwem wypisywał ostatni czek ze swojej książeczki, nie mógł sobie odmówić krótkiej uwagi:

— Czy mógłby mi pan powiedzieć, panie Hammerschlag, jaki procent dochodów z tytułu produkcji bomb gazowych, które wyprodukował pan do otrucia swoich rodaków, roztrwonił pan przed chwilą?

Pytany zerwał się z miejsca i już zamierzał odpowiedzieć gburowato, ale napotkał na lodowate, przeszywające spojrzenie Felsa, tak że zmuszony był zachować przekleństwo wyłącznie dla siebie.

Przy stoliku stale zmieniali się krupierzy. Fels raz wygrywał, raz tracił, ale sukcesywnie powiększał wygraną. Kiedy o piątej rano opuszczał Braunstein-Haus przy Szóstej Alei, w którym mieścił się klub „Westend”, w swoim nowym portfelu z naturalnej skóry posiadał sumę ośmiuset tysięcy dolarów. Za podarowany portfel podziękował służącemu napiwkiem w wysokości tysiąca dolarów.

— To jest — mówił sam do siebie, kiedy lekko i swobodnie zmierzał w porannych promieniach słońca w kierunku hotelu Waldorf-Astoria — w naszej marnej niemiecko-austriackiej walucie około ośmiu milionów. Dwa razy tyle, co kwota, która niedawno, w ciągu jednej nocy uczyniła mnie bogatym człowiekiem. Moja szczęśliwa passa nie została więc przerwana!

Rozdział 6

W hotelu Fels wziął orzeźwiającą, lodowatą kąpiel, kazał się ogolić i zrobić manicure. Następnie zjadł śniadanie, odbył codzienny spacer i zanim odszukał Grace, udał się taksówką do centrum, do ogromnego budynku Woolwortha[1], w którym znajdowało się nowojorskie biuro bawełnianego milionera Edgara Kerensa. Ojciec Grace przyjął młodego człowieka bardzo serdecznie, ale i z pewnym zakłopotaniem. Oskar Fels wydawał się być sympatycznym mężczyzną, ale codzienne spotkania tego wiedeńczyka z jego córką, ta przyjaźń, która nawet według swobodnych amerykańskich obyczajów zaczęła przekraczać dopuszczalne granice, przeszkadzała mu, mimo że znał on doskonale niezależny, uparty charakter swojej córki. Nie zamierzał jednak jej prowokować, zakazując spotkań z Felsem. Chociaż mister Kerens był politycznym idealistą, to przede wszystkim był biznesmenem i nie było mu obojętne, kto stanie się kiedyś jego zięciem, a w końcu odziedziczy ogromny majątek. O Felsie wiedział tyle, co nic. W jakiejś przypadkowej rozmowie usłyszał jedynie, że był on kiedyś dziennikarzem i dzięki niespodziewanej transakcji finansowej wszedł w posiadanie dużego majątku. Obecnie zaś korzysta z życia, podróżując po świecie. Zresztą sama Grace odpowiedziała mu chłodno na jego niezdecydowane, ostrożnie postawione pytanie, że nadal nie myśli o tym, aby zaprzestać korzystania z wolności i, o ile jej wiadomo, to Fels, którego bardzo ceni, myśli całkiem podobnie o ich znajomości. Słysząc to mister Kerens, odetchnął z ulgą, lecz kiedy Fels pojawił się przed nim, ponownie ogarnęły go obawy, że ta dwójka zmieniła w międzyczasie swoje stanowisko, a ten sympatyczny młodzieniec z Wiednia pojawił się właśnie po to, aby prosić o rękę jego córki. I tym milej był zaskoczony, kiedy Fels po zwyczajowych słowach powitania poprosił go o pomoc w zainwestowaniu ośmiuset tysięcy dolarów w porządne amerykańskie papiery wartościowe. — Okay — odpowiedział Kerens. — To zależy jednak od tego, w jakiej postaci jest ta suma. Niemieckie, a szczególnie niemiecko-austriackie papiery wartościowe mają niewielką wartość. Musiałbym wiedzieć, z jaką utratą wartości powinniśmy się liczyć przy ich odsprzedaży?

— Z żadną utratą, mister Kerens, ponieważ ja nie chcę wymieniać żadnych europejskich papierów wartościowych, lecz zainwestować w akcje porządnych przedsiębiorstw doskonałe, piękne, amerykańskie dolary i czeki, równie dobre, jak żywa gotówka. Tu oto, w tej bardzo drogiej aktówce znajduje się cała kwota.

Kerens wytrzeszczył oczy i rozdziawił w zdziwieniu usta. W Ameryce nie ma zwyczaju noszenia przy sobie większych sum pieniędzy. Deponuje się je w banku, a wszelkie rachunki opłaca się czekiem. A ten szalony „greenhorn”[2] spaceruje sobie z ogromnym majątkiem, jak człowiek z psem na smyczy.- Dzieciaku, nie chce pan przez to powiedzieć, że…

— Tak, to właśnie chcę powiedzieć — zaśmiał się Fels, który bardzo dobrze rozumiał przerażenie starszego pana. Następnie opróżnił swoją aktówkę i ułożył na biurku paczki banknotów i czeków.

— To bogactwo niedawno było mi dane, zaledwie przed kilkoma godzinami i pochodzi z jajek zniesionych przez złotą kurę.

Po chwili opowiedział Kerensowi o wydarzeniach w klubie „Westend”. Ten zagwizdał z podziwem i stwierdził ostrożnie:

— Tych chłopaków, których pan dziś ograł, nie żal mi wcale! Ale muszę być szczery wobec pana. Fakt, że jest pan graczem, i do tego w ruletkę, kładzie nieco cień na pańskiej sympatycznej osobie, za jaką dotychczas pana uważałem.

— Mister Kerens — odpowiedział Fels poważnym tonem. — Ja nie jestem graczem. Może mi pan wierzyć na słowo, że dzisiejszej nocy, po raz pierwszy w życiu uprawiałem hazard i po raz pierwszy od ponad dwudziestu lat grałem w jakąkolwiek grę. I prawdopodobnie po raz ostatni w następnych dwudziestu latach. Traktuję to jako jednorazowy, nietypowy i sensacyjny przypadek. Ta noc była dla mnie bardzo pouczająca, a moje szczęście bardzo mnie ucieszyło. To, że zamierzam całą wygraną zainwestować w porządne papiery, potwierdza, że nie jestem hazardzistą.

Uradowany Kerens uścisnął mu rękę.

— Widzę naprawdę młody człowieku, że traktuje pan życie zupełnie nie po amerykańsku, ale jednak piekielnie poważnie. A teraz chętnie udzielę panu kilku cennych rad.

Kilka godzin później transakcja wymiany gotówki na papiery wartościowe została zawarta przy udziale przywołanego maklera giełdowego. Osiemset tysięcy dolarów zostało zainwestowane w bezpieczne, solidne obligacje rządowe i akcje przedsiębiorstw transportowych. Fels zjawił się w hotelu Milsborough spóźniony o dobry kwadrans, lecz Grace nie była kobietą, która byłaby tym faktem urażona. Na przekazane przeprosiny zareagowała spokojnie:

— Jeśli każe mi pan na siebie czekać, to nic takiego się nie stało. Po pierwsze, nie jest pan mężczyzną, na którego kobiety chciałyby czekać. Po drugie, ja nie jestem kobietą, na którą mężczyźni muszą czekać.

Kiedy jednak Fels opowiedział jej dowcipnie o wydarzeniach minionej nocy oraz dzisiejszego przedpołudnia, zaklaskała z radością i rzekła:

— Tę wspaniałą historię powinniśmy uczcić w południe lampką szampana i do tego w jakiejś włoskiej restauracji, w której kobietom wolno zapalić papierosa i wypić małego drinka.

[1] Woolworth Building — jeden z najstarszych i najsłynniejszych drapaczy chmur w Nowym Jorku wzniesiony w stylu neogotyckim, zaprojektowany przez architekta Cassa Gilberta.

[2] Greenhorn — angielskie slangowe określenie młodej, niedoświadczonej osoby; żółtodziób.

Rozdział 7

W połowie czerwca zapanowały tropikalne upały, które przypomniały wszystkim mieszkańcom, że Nowy Jork leży na tej samej szerokości geograficznej co Madryt. O spacerach i przejażdżkach konnych nie było mowy, ponieważ nawet przy niewielkim wysiłku pot oblewał czoło i działał paraliżująco. Ludzie nie mieli ochoty na nic poza zimnymi napojami. Wszyscy poszukiwali ciszy i spokoju. W ruch poszły elektryczne wentylatory, które dawały złudzenie ochłody. Rozmowy między Grace i Felsem coraz częściej dotyczyły tematu nieuchronnego rozstania. Mister Kerens zamierzał jeszcze przez kilka dni zająć się załatwianiem najpilniejszych spraw w Nowym Jorku, a później udać się wraz z Grace do hotelu w Catskill-Mountains, aby spędzić tam najgorętsze dni. Następnie planował zagościć na dłużej w swoim domu w Nowym Orleanie. Pewnego razu Grace zapytała przelotnie Felsa, czy nie ma ochoty spędzić tego okresu w górach, ale on zamiast odpowiedzieć na to pytanie, przyglądał się jej długo i uważnie.

Najbliższa przyszłość Felsa stanowiła dla niego samego duży znak zapytania. Początkowo zamierzał dalej zwiedzać Stany Zjednoczone, nie mógł jednak zdecydować się na rozstanie z Grace. Ciągnęło go do Europy, ale chwile spędzone z dziewczyną gwałtownie odbierały mu ochotę na powrót w ojczyste strony. Z dnia na dzień coraz bardziej kochał tę dobrze wychowaną, piękną kobietę i czuł, jak rozpalająca się namiętność kruszy jego zasady i każe mu o wszystkim zapomnieć. Miał tylko jedno pragnienie — chciał w końcu zdobyć Grace. Do tej pory nigdy nie rozmawiali o miłości. Oboje unikali otwartych wyznań, oboje obawiali się usłyszeć patetycznych słów namiętności z ust drugiej osoby. Jednak teraz, coraz częściej ich dłonie szukały się nawzajem, a kiedy siedzieli w zacisznym kącie egzotycznej restauracji, przysuwali do siebie bliżej niż było to niezbędne. Grace czuła, że spojrzenia tego mężczyzny stawały się coraz bardziej czułe i pożądliwe. Fels z kolei dostrzegał, jak ciało Grace drżało pod naporem jego spojrzeń. Kobieta odwzajemniała je miękkim wilgotnym blaskiem dużych, ciemnych oczu.

W te gorące dni udawali się zazwyczaj już o dziesiątej rano wypożyczonym przez Felsa kabrioletem na całodzienne wycieczki gdzieś nad morze, na plaże Manhattanu, New Jersey albo jeszcze dalej, aż do Long Branch[1], aby tam w czasie, gdy nie było jeszcze zbyt wielu osób, spędzić godzinę lub dwie, pluskając się w morskich falach. Następnie jedli lunch w jednej z eleganckich hotelowych restauracji, a po południu, kiedy plaże zapełniały się tysiącem ludzi, wracali do miasta. Nadeszły ostatnie dni czerwca. Pierwszego lipca pan Kerens podał termin swojego wyjazdu. Rozgrzane powietrze drgało z gorąca, słońce parowało za wilgotnym welonem mgły i wszyscy hotelowi goście pławili się w przyjemnym uczuciu przebywania w pobliżu zbiornika z płynnym ołowiem. Pomimo pracującego przez całą noc wentylatora Fels nie mógł zasnąć i postanowił wstać z łóżka, chociaż była dopiero szósta rano. Zamierzał wziąć prysznic. W tym momencie zadźwięczał dzwonek telefonu. Zaskoczony przyłożył słuchawkę do ucha, a jego zdziwienie przeobraziło się w ogromną radość, kiedy usłyszał głos Grace.

— Oskar — od jakiegoś czasu mówili już sobie po imieniu — jeśli cię obudziłam, możesz mnie przekląć.

— Nie, najdroższa Grace, upał nie pozwala mi w ogóle spać i miałem właśnie wziąć prysznic, mimo że dopiero zaczęli grzać wodę.

— U mnie jest podobnie, dlatego zadzwoniłam. Wiesz, odśwież się szybko, wyciągnij za uszy Jimmy’ego z garażu i przyjedź po mnie. Pojedziemy do Long Branch i zostaniemy tam aż do późnego wieczora. Zostawię tacie list, w przeciwnym przypadku będzie sądził, że w końcu uciekłam od niego.

— Grace, uwierzysz, że z radości tańczę twista? Jesteś wspaniałą kobietą! A teraz kończę, za piętnaście minut będę u ciebie. Fels ubrał się w okamgnieniu i po chwili siedział na krześle u golibrody, któremu złożył następującą propozycję: albo ogoli go w ciągu trzech minut, albo na skutek błyskawicznego ciosu pięścią będzie leżał plackiem na podłodze. W międzyczasie boy hotelowy pobiegł do położonego nieopodal garażu i po piętnastu minutach podjechał autem pod hotel Marborough. Po chwili samochód z osiemdziesięciokonnym silnikiem, mistrzowsko prowadzony przez czarnoskórego szofera imieniem Jimmy, pędził z nadmierną prędkością pustymi ulicami oraz przez most Brookliński[2] w kierunku Long Branch. Kiedy po półtoragodzinnej jeździe dotarli na miejsce, w ekskluzywnym kąpielisku panowały jeszcze cisza i spokój. Fels dzięki solidnemu napiwkowi wynajął cały domek plażowy, składający się z małego tarasu i dwóch przebieralni. Jimmy dostarczył im z hotelowej restauracji przy plaży wykwintne śniadanie, które zjedli na zacienionym tarasie, ubrani jedynie w stroje kąpielowe. Następnie oboje rzucili się z okrzykiem radości w szumiące otchłanie fal. Blisko siebie, cały czas razem, ramię w ramię, oddawali się zabawom w morskiej kipieli z coraz gorętszymi zmysłami, młodzi, pełni radości z samotności we dwoje, przepełnieni uczuciem, którego żadne z nich nie wyrażało na głos, ponieważ każde z nich trzymało je w swoim sercu wyłącznie dla siebie. Zmęczeni i wyczerpani zabawą, drżący położyli się ponownie na piasku, aby dać się wysuszyć ciepłym promieniom. W tym momencie słońce skryło się za zielonoszarymi chmurami, zerwał się lekki wiatr. Wokół zrobiło się ciemno i ciemność ta szybko się pogłębiała. Po chwili na piasku zabębniły krople deszczu, a następnie gradu. Na wzburzonym morzu rozszalała się drapieżna wichura. Niebo przeszyły ognie błyskawic, rozświetlające co chwila całą plażę. Głuche grzmoty piorunów mieszały się ze świstem i hukiem morskich fal.

Oskar i Grace, trzymając się za ręce, pobiegli w kierunku domku plażowego, oddalonego o około sto metrów. A kiedy kolejna błyskawica przeszyła ciemność nieba i w tym samym momencie z nieba lunęła ogromna ulewa, kobieta przytuliła się do Felsa, a on objął nagimi ramionami jej wilgotne, szczupłe, prześwitujące pod mokrym trykotem ciało. Pod osłoną ciemności wtulili się w siebie, ich usta spotkały się w gorącym pocałunku. Zapomnieli na chwilę o całym świecie. W końcu Grace, ciężko oddychając, wyrwała się z jego objęć i wymknęła do przebieralni.

***

Kiedy już się ubrali, nieco bladzi, ale szczęśliwi, z nadzieją spojrzeli w deszczowe niebo, które tonęło w nieprzeniknionej ciemności. Nagle, z radosnym uśmiechem, w typowy dla niego sposób, pojawił się Jimmy z dwoma parasolami i zaprowadził ich do auta. Po ogromnych upałach ostatnich dni, nagle zrobiło się zimno jak jesienią. W samochodzie, którego dach był jeszcze otwarty, dziewczyna wtuliła się w ramiona Felsa. Po chwili Oskar spijał namiętne pocałunki z jej miękkich, gorących ust. Tak dotarli na peryferia sześciomilionowej metropolii. Grace zwinnie uwolniła się z objęć Felsa, spojrzała mu głęboko w oczy, w których płonął jeszcze wyjątkowy ogień, i rzekła:

— Oskarze, gdybym była teraz dobrze wychowaną, niemiecką dziewczyną wstydziłabym się za siebie, mimo że jestem ogromnie szczęśliwa. Broniłabym się i wzbraniała, chociaż wiem, że nic innego nie mogę uczynić, jak tylko należeć do ciebie. W końcu i tak uległabym zapewne, ponieważ w życiu tak już bywa, że porządna, młoda dziewczyna powinna spędzić resztę życia z drugą osobą, dając się jej uwieść albo wychodząc za mąż. Ja jestem jednak inna i nie zależy mi na takiej teatralnej komedii. Pragnę, abyś zabrał mnie teraz tam, gdzie będziemy całkowicie sami.

Fels milcząco przyciągnął do siebie młode dziewczę i obsypał ją tysiącem pocałunków. Po chwili jednak ogarnął go smutek. Grace spojrzała na niego spod na wpół przymkniętych powiek. Na jej twarzy zagościł uśmiech.

— Oskarze, zachowujesz się jak małe, bezradne dziecko, nieprawdaż? Pozwól mi teraz działać. My, amerykańskie dziewczyny, dużo słuchamy, czytamy i wiemy doskonale, jak należy postępować w takich sytuacjach…

Grace przywołała szofera, aby zawiózł ich na Ósmą Aleję i zatrzymał się przy skrzyżowaniu z Czterdziestą.

Ciągle padał deszcz, Grace trzymała parasol w taki sposób, aby nikt nie mógł dostrzec jej twarzy. Szła szybko spokojną Czterdziestą Ulicą, która wyglądała jak wymarła, podczas gdy na Ósmej i Siódmej Alei panował ogromny ruch. Na każdym z mijanych, jednakowych budynków z brązowego piaskowca wisiały kartki z napisem: „Pokój do wynajęcia”. Grace zatrzymała się przed jednym z domów. Z okna na parterze wyglądała ciemnoskóra służąca. Dziewczyna szybko szepnęła Felsowi, jak ma się zachowywać. Razem wspięli się po schodach ku drzwiom wejściowym. Nie musieli nawet ich otwierać, gdyż usłużna Murzynka uchyliła je i zaprosiła parę do środka.

— Państwo życzą sobie umeblowany pokój czy apartament?

— Apartament — odpowiedział Fels, podczas gdy Grace skryła się w półmroku długiego korytarza.

— Proszę uprzejmie — odpowiedziała i ruszyła pospiesznie przodem, otwierając drzwi na pierwszym piętrze prowadzące do dwóch, umeblowanych ze skromną elegancją pokojów, na które składały się salon i przylegająca do niego sypialnia.

— Państwo pragną od razu się wprowadzić? Bagaże zostaną dostarczone później, nieprawdaż?

— Oczywiście — padła odpowiedź i Fels zaśmiał się w duchu z tej małej, dyskretnej komedii.

— Koszt wynajmu na tydzień wynosi pięćdziesiąt dolarów.

Fels zapłacił żądaną sumę, dodając królewski napiwek i Murzynka znikła. Grace i Oskar pozostali sami.

W milczeniu spojrzeli sobie w oczy, następnie dziewczyna objęła Felsa. Ten, rozemocjonowany przyciągnął ją do siebie…

Tuż przed północą Grace zjawiła się w hotelu Marborough. Ojca, który na nią czekał, pocałowała w czoło, mówiąc przy tym:

— Byłam z przyjaciółmi w Long Branch. Oskar także. Strasznie zmokliśmy, ale było cudownie. A teraz jestem zmęczona i chce mi się spać.

[1] Long Branch — miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie New Jersey.

[2] Most Brookliński (ang. Brooklyn Bridge) — jeden z najstarszych mostów wiszących na świecie o długości: 1834 m, szerokości: 26 m i wysokości: 84 m łączący nowojorskie dzielnice Brooklyn i Manhattan. Zaliczany jest do najsłynniejszych obiektów Nowego Jorku.

Rozdział 8

— Wiem dokładnie, co chcesz mi powiedzieć — powiedziała Grace z uśmiechem, podczas gdy Fels próbował zakryć ręką jej usta.

— Zamierzasz teraz uroczyście uczynić to, co honorowi mężczyźni w Ameryce i Europie uczyniliby w tej sytuacji, oświadczając uroczyście, że po wczorajszych wydarzeniach uważają za swój obowiązek zalegalizowanie naszego związku wobec prawa i kościoła.

A kiedy Fels z aprobatą pocałował jej oczy, kontynuowała:

— Lecz ja odpowiem ci w ten sposób, w jaki setki milionów innych dziewcząt, szczególnie tych żyjących w skromnych warunkach, nie odpowiedziałoby w takiej sytuacji: uroczyście oświadczam, że wczorajszy dzień nic nie zmieni w moich poglądach i zamierzeniach. Kochanie, nie marszcz czoła, to nie wygląda dobrze. Już lepiej pokaż mi swój łobuzerski uśmiech, który tak mnie zauroczył… O tak, tak jest dobrze. A teraz posłuchaj: jestem twoja i wierzę, że tak pozostanie. Pojedziesz teraz razem z nami do Catskills, chyba że masz inne plany. I zawsze odtąd, kiedy będziemy mieli na to ochotę, spotkamy się tu, w Nowym Jorku albo w moim rodzinnym Nowym Orleanie, albo też w Paryżu, Londynie, Berlinie czy Wiedniu. I będziemy spędzać ze sobą miłe, cudowne chwile. I od tej chwili już na zawsze rozkwitnie nasze szczęście. I jeszcze tysiące razy będziemy się cieszyć tymi cudownymi chwilami, rozkoszując się nimi ukradkiem, a każde nasze kolejne spotkanie będzie innym, nowym i wspaniałym doznaniem. Być może pewnego dnia nie będę już mogła cię dłużej znieść albo ty będziesz miał mnie już dosyć. I wtedy, jako wolni ludzie, otwarcie i szczerze powiemy sobie o tym i rozstaniemy się bez najmniejszej urazy. A może będziemy kochali się zawsze i w naszej wolnej, niezależnej miłości, w spokoju dojrzejemy powoli i w końcu oboje poczujemy, że nadszedł czas, aby zamieszkać razem. Wtedy będziemy mogli się pobrać i żyć do końca tak, jak przystało na porządnych ludzi. Ale teraz tacy młodzi ludzie jak my nie powinni wiązać się na stałe. Uwierz mi, byłaby wielka szkoda, gdybyśmy chcieli zachować na zapas naszą piękną, rozświetloną jak słońce, cudowną miłość. Jestem przekonana, że ta historia zakończyłaby się banalnie tak, jak u wielu innych zakochanych, z których sami tak często się śmieliśmy. Pewnego dnia opowiedziałabym ci jakąś historię, a ty byś ziewał i uspokajająco przepraszał albo też powiedziałbyś cokolwiek innego, a ja rozdrażniona odpowiedziałabym ci, że już wielokrotnie mi to mówiłeś. I wtedy nadszedłby dzień, kiedy każde z nas znałoby już na pamięć każdą myśl i mądrość drugiej strony. W ten sposób zaczęłaby się wzajemna samokontrola i poszukiwanie nieczystych spraw drugiej strony, ogromny przesyt, który byłby zwielokrotniony, ponieważ nie moglibyśmy się dłużej nawzajem znieść. I ten przesyt zmieniłby się w nienawiść albo obojętność, która jest jeszcze gorsza od nienawiści. Nie, mój ukochany, tak nie może się stać! Zawsze będziemy cieszyć się sobą i każde spotkanie powinno być wielkim świętem. Prawda, że przyznajesz mi rację i myślisz dokładnie tak samo, mimo że często przychodzą chwile, gdy odzywa się w tobie męski barbarzyńca?

— Tak, moja droga, masz rację i niech będzie tak, jak mówisz.

Ta niemal oficjalna rozmowa odbyła się w apartamencie przy Czterdziestej Ulicy, gdzie spotkali się wkrótce ponownie. Czarnoskóra służąca zapytała, czy szanowni państwo zamierzają wynająć pokój i stwierdziła, że bagaże przyjadą zapewne później. Czynsz został oczywiście opłacony za cały tydzień.

Za dwa dni Grace powinna udać się ze swoim ojcem do Catskill, Fels zaś jeszcze nie zdecydował, czy ma im towarzyszyć. Grace była temu przeciwna. W towarzystwie coraz częściej szeptano o jej częstych spotkaniach z „obcym”, o którym niewiele było wiadomo, poza tym, że nie pochodził ani z rodziny bankierskiej, ani nie był związany z żadnym z europejskich potentatów stalowych, co należało tu do dobrego tonu. Ponadto spotkało go już to nieszczęście, że nie urodził się Amerykaninem. Gdyby Fels pojawił się nagle z Grace w rodzinnej siedzibie w Mountain bez ogłoszenia zaręczyn, groziłoby to zapewne złośliwymi plotkami, których Grace chciała uniknąć choćby ze względu na pozycję swojego ojca. Poza tym w wielkim hotelu nie mieliby zbyt wielu sposobności, by móc przebywać razem. Wspólny pobyt w rodzinnych włościach mógłby stać się dla nich z kolei jedną wielką męczarnią, nie radością. Oboje jednak nie podjęli jeszcze ostatecznej decyzji, przesuwając ją na następny dzień.

Rozdział 9

Tego wieczora Fels po zjedzeniu wspólnego obiadu z Grace i jej ojcem w restauracji na dachu hotelu St. Regis udał się do dolnej części miasta, do dzielnicy zamieszkiwanej w większości przez Austriaków i Węgrów. Chciał wstąpić do wiedeńskiej kawiarni. Przed południem przypłynął do portu transoceaniczny niemiecki parowiec, który dostarczył prasę z Europy. Fels dłuższy czas poświęcił lekturze wiedeńskich gazet, aby na bieżąco śledzić sytuację w kraju. W kawiarni „Café Austria” panował duży tłok, a nieokreślony zapach mieszaniny gulaszu, szarlotki, kawy z mlekiem i cygar rozbijany był przez skrzydła pracujących wentylatorów. Wśród gości kawiarni Fels dostrzegł wiele znajomych twarzy. Byli to najczęściej ludzie, którzy nie znaleźli swojego miejsca w dawnej ojczyźnie i emigrowali, aby prowadzić, kiepskie zresztą, życie w Ameryce. W jednej z osób rozpoznał dawnego stażystę z wiedeńskiej kancelarii adwokackiej, który uciekł do Ameryki z dwudziestoma tysiącami koron swojego szefa. Kiedy zaś kelner zbliżył się do Felsa z pytaniem o zamówienie, ten zmieszał się ogromnie. Ów kelner o bladej, zmęczonej i wychudzonej twarzy okazał się być podporucznikiem z tego samego batalionu, którym w stopniu porucznika dowodził Fels. Dzielny, odważny kompan, który wraz z Felsem, a później i komisarzem Bärem w czasie walk wielokrotnie sądził, że nie dane mu będzie przeżycie następnych godzin. Kiedy wojna się skończyła, nie miał żadnego wyuczonego zawodu, ponieważ ukończył zaledwie dwa semestry na wydziale prawa. I teraz, po prawie dwóch latach, Fels rozpoznał dawnego kompana w osobie kelnera w tym nędznym lokalu, gdzie stali bywalcy nie grzeszą wiedzą, przyzwoitością i dobrym wychowaniem. A jego druh musiał usługiwać tym gościom, podając swojskie posiłki. Fels pomachał ręką dawnemu koledze z frontu, chcąc nieco podnieść go na duchu. Lecz rozmowę odłożył na później, kiedy tłum gości trochę się przerzedzi. Tymczasem zatopił się w lekturze nowych numerów „Weltpresse” i z całkowitą satysfakcją stwierdził, że redakcja nie znalazła dotychczas godnego następcy. Właśnie miał odłożyć na bok ostatni numer gazety, kiedy jego wzrok zatrzymał się na rubryce towarzyskiej. Po chwili spostrzegł krótką notatkę:

August Langer, właściciel przedsiębiorstwa „August Langer Fabryka Maszyn” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, zachorował na zapalenie oskrzeli i udał się na kurację do uzdrowiska w Semmering. August Langer bardzo przeżył śmierć żony i szwagierki w wyniku niewyjaśnionego do tej pory morderstwa na tle rabunkowym.

Fels przygryzł dolną wargę, jak zawsze, gdy zastanawiał się nad czymś głęboko. Po chwili podniósł wzrok i spojrzał przed siebie. Wspomnienie minionych wydarzeń sprzed pół roku poruszyło go. Zaledwie kilka miesięcy, a już tyle się wydarzyło. Ale dlaczego to wspomnienie musiało pojawić się akurat dziś, w dniu, który był dla niego jednym z najpiękniejszych i najradośniejszych w jego życiu! Cienie przeszłości wpłynęły negatywnie na jego nastrój i przyćmiły szczęście, które jeszcze przed kilkoma minutami świeciło pełnym blaskiem.

Gwałtownie obrócił się i przeciął ręką powietrze, jak gdyby chciał zakończyć ten rozdział i postawić kropkę. Wybiła pierwsza po północy i lokal opustoszał. Kilku niezmordowanych graczy w pokera i tarota rozgrywało partię przy zielonym stoliku. Kelner stał pochylony nad kasą i zmęczonymi oczami wpatrywał się w odległy punkt przed sobą. Fels przywołał go do siebie lekkim uderzeniem łyżeczki w szklankę. Ten słabą angielszczyzną zapytał Felsa o zamówienie. Oskar spojrzał mu prosto w twarz i powiedział po niemiecku:

— Nie jesteśmy w okopach, drogi Winzer, i nie mam dla ciebie żadnych rozkazów.

Kelner w milczeniu przyjrzał mu się, następnie jego przystojna, inteligentna twarz zaczerwieniła się. Jąkając się, wyrzucił z siebie słowa:

— Na Boga, Fels, to ty — to pan?

— Tego pana to daruj sobie! W okopach, na tyłach i na służbie byliśmy na ty. I niech tak już zostanie.

Dawny kompan był wyraźnie wzruszony.

— Och, gdybyśmy byli teraz w okopach! Jak piękne były to czasy, z tym zagrożeniem i niedostatkiem w porównaniu z tymi obecnie! Przynajmniej dla mnie, dla pana…

— Dla ciebie, chciałeś powiedzieć!

— Wydaje się, że obecne czasy są lepsze dla ciebie, niż te dawne…

Pytający wzrok kelnera, pełen zazdrości i bólu, prześliznął się po eleganckim, jasnym ubraniu Felsa.

— Tak, masz rację. Dobrze mi się powodzi, a nawet lepiej niż na to zasługuję. Jak widzę tobie nie bardzo się udało. Ale proszę, przekaż utarg któremuś z chłopaków, którzy tam stoją i usiądź ze mną jako gość. Może będzie lepiej, jeśli zmienimy lokal?

I tak się stało. Winzer rozliczył raport kasowy z kolegą, zamienił marynarkę kelnera na płaszcz, na którym widoczne były ślady różnych kolei losu jego właściciela. Po kilku minutach przyjaciele siedzieli przy zimnej przekąsce i butelce szampana w „Little Hungary”, jednej z lepszych, cieszących się dużym powodzeniem węgierskich winiarni. Winzer zaczął swoją opowieść:

— Moja historia jest tak banalna, jak tysięcy innych byłych żołnierzy. Po twoim odejściu w tysiąc dziewięćset siedemnastym roku pozostałem na froncie. Brałem udział w zwycięskiej jesiennej ofensywie. Zimą zajęliśmy pozycje w górach. Tylko cudem uszedłem z życiem podczas nieudanej, wiosennej ofensywy i dostałem się ostatecznie pod koniec wojny, w listopadzie, do niewoli. Udało mi się uciec i na Boże Narodzenie dotarłem do Wiednia. Cóż miałem począć? Kiedy wybuchła wojna, miałem dwadzieścia trzy lata. Teraz mam dwadzieścia osiem. Mój stary ojciec ze swoją emeryturą przy galopującej drożyźnie przymierał głodem. O dalszym studiowaniu nie było mowy, wszystkie wchodzące w rachubę miejsca pracy były zajęte. Nie miałem cywilnych ubrań, cały mój bagaż został zabrany przez dzielnych Jugosłowian. Mąż mojej siostry zmarł w rosyjskiej niewoli, a ta biedna dziewczyna była zadowolona, że może zarabiać na chleb, pracując jako stenotypistka. Tak wyglądała ojczyzna, która mnie powitała. Na wiosnę w Grazu zmarł mój ojciec — jak napisano w akcie zgonu ze starości, w rzeczywistości zaś z głodu. Nic nie wiązało mnie już z ojczyzną. Od kilku krewnych pożyczyłem parę tysięcy koron i postanowiłem wyjechać do Ameryki, gdzie bez znajomości angielskiego dotarłem ze stu dolarami w kieszeni. Resztę możesz sobie wyobrazić. Każdego dnia zjawiałem się o piątej rano przed tablicą ogłoszeń „Staatszeitung”, aby przeczytać oferty pracy. Nie mogłem nic znaleźć dla siebie. Zawsze ktoś mnie ubiegł. Nieważne, czy chodziło o pracę na zmywaku czy stróża nocnego w domu towarowym. Mieszkałem na ulicy, bez pieniędzy, bez dachu nad głową, bez przyszłości. W kawiarni „Café Austria” przybywałem jako gość, dopóki miałem pieniądze. Kiedy po pierwszej nocy spędzonej w Central Parku udałem się tam, aby wypić ostatnią kawę, zauważył mnie gospodarz, pan Janowitzer, i widząc moją biedę, uratował mi zapewne życie, proponując pracę na stanowisku pomocnika kelnera. To było prawie przed dwoma laty. Stać mnie teraz na skromne jedzenie, zarabiam wystarczająco, aby móc wynajmować przyzwoity, czysty pokój, a w wolny dzień skorzystać z łaźni. A kiedy będę obchodził jubileusz dwudziestolecia pracy na stanowisku kelnera, w wieczornym wydaniu „Staatszeitung” zamieszczą zapewne moje zdjęcie. Pod warunkiem, że nie stracę pracy, ponieważ pan Janowitzer planuje sprzedać kawiarnię. Kto wie, czy nowy właściciel nie wyrzuci mnie na bruk.

Fels słuchał w milczeniu. Dopiero przy ostatnich słowach w jego oczach rozbłysła iskra. Szybko zapłacił rachunek, podczas gdy Winzer opowiadał mu dalsze koleje losu. Następnie wrócili do kawiarni „Café Austria”.

— Chodź ze mną do środka, zapomniałem czegoś.

Kiedy Fels wraz z kelnerem weszli do kawiarni, gospodarz — Janowitzer — zajęty był przekonywaniem ostatnich grających gości, aby udali się już na zasłużony odpoczynek.

— Panie Janowitzer! Zanim sam pójdzie pan spać, chciałbym omówić z panem mały interes. Słyszałem, że chce pan sprzedać kawiarnię?

— Tak, to prawda — odpowiedział wysoki właściciel, zerkając podejrzliwie na swojego pracownika.

— Dobrze. Rozumiem, że sprzedaż obejmuje przekazanie licencji na prowadzenie lokalu, przekazanie całego budynku wraz z wyposażeniem, urządzeniami, wszystkimi naczyniami, zastawami i tak dalej oraz zobowiązaniem, że w promieniu jednej mili we wszystkich kierunkach w ciągu najbliższych pięciu lat nie założy pan żadnej innej kawiarni ani nie będzie pan pośrednio czy bezpośrednio uczestniczył w takim przedsięwzięciu. Jaka jest cena sprzedaży na powyższych warunkach?

Gospodarz zastanowił się chwilę i następnie powiedział:

— Dziesięć tysięcy dolarów w gotówce, płatne w ciągu dwudziestu czterech godzin.

— To dużo pieniędzy, ale zgadzam się. Proszę o papier i pióro, aby natychmiast spisać umowę kupna.

Janowitzer, nieco oszołomiony, skinął głową ze zrozumieniem. Winzer patrzył ze zdumieniem na to, co się dzieje. Umową sporządzono w kilku zdaniach, Fels wypisał czek banku Nassau na sumę dziesięciu tysięcy dolarów i w ten sposób stał się właścicielem dobrze prosperującej kawiarni „Café Austria”. Następnie wziął kilka kartek papieru i w ciągu kolejnych dziesięciu minut zapisał je pospiesznie dużymi, pochyłymi literami. Po chwili wręczył je swojemu przyjacielowi. Była to pisemna darowizna, która uczyniła Winzera jedynym właścicielem tego lokalu. Gdy wyszli na ulicę, Fels skutecznie udaremniał wszelkie próby podziękowań ze strony wojennego druha. Swoją decyzję wyjaśnił w następujący sposób:

— Widzisz, mój drogi przyjacielu, mógłbym podarować ci po prostu pieniądze, które zapewne byś szybko wydał. Albo też, dzięki moim stosunkom pomógłbym ci znaleźć posadę sprzedawcy ze stawką piętnastu dolarów, wystarczającą, aby nie umrzeć z głodu. Ponieważ jednak taka posada nie wymaga zbyt dużych umiejętności, wcześniej czy później rzuciłbyś ją, nie widząc perspektyw na przyszłość. Bycie właścicielem kawiarni dla inteligentnej, wykształconej osoby, która dzięki niesprzyjającym okolicznościom dokładnie poznała specyfikę tej pracy, to zaszczyt i wyzwanie na przyszłość. Jeśli będziesz się przykładał i popuścisz wodze fantazji, możesz zostać nawet milionerem, czego bym tobie oczywiście życzył. Powiem w ten sposób: działaj powoli, ale z rozsądkiem, serwuj wykwintne potrawy, przygotuj nalewaki z piwem oraz poszerz asortyment win. Zleć ogłoszenia w prasie, zatrudnij wiedeński kwartet muzyczny. Wtedy na pewno przyjdą do ciebie klienci, a ty staniesz się uważanym przedsiębiorcą. Przygotuj to wszystko teraz, latem. Jesienią będę mógł ci jeszcze pomóc. A teraz żyj zdrowo, stary przyjacielu! Ja idę już spać.

Zanim oszołomiony Winzer cokolwiek odpowiedział, Fels wskoczył już do przejeżdżającego tramwaju.

Winzer z wielką starannością posłuchał rad przyjaciela i dobrze mu się wiodło. Kiedy Fels jesienią ponownie przyjechał do Nowego Jorku, odwiedził nie tylko Grace i jej ojca, ale także zaprosił najelegantsze towarzystwo do kawiarni „Café Austria”. Na jego zlecenie pojawiły się też liczne artykuły w gazetach „World”, „Herald” i „Sun”, które zachwalały niewielką kawiarnię przy Drugiej Alei jako miejsce spotkań różnej maści plutokratów[1]. Podobno bywał tu nawet wiceprezydent Stanów Zjednoczonych. I tak oto spełniło się wielkie marzenie Winzera. Codziennie, do wczesnego rana lały się w kawiarni „Café Austria” strumienie szampana, dzienne obroty liczono w tysiącach dolarów. W ciągu kilku lat Winzer mógł rzeczywiście zostać milionerem.

Fels nie pojechał z Grace w góry, lecz udał się na zachód, aby poznać prawdziwe oblicze Ameryki. Odwiedził Chicago i stwierdził, że jest to najokropniejsze i najbardziej odpychające miasto świata. Nie zachwycił go nawet wodospad Niagara, ponieważ zbyt mocno przypominał mu wiedeński Prater[2]. Pociągiem ekspresowym z prędkością stu dwudziestu kilometrów na godzinę udał się na wybrzeże Pacyfiku, gdzie w San Francisco i Los Angeles poznawał historię amerykańskiej kultury. We wrześniu przez daleką północ Kanady wrócił do Nowego Jorku, gdzie przebywała już Grace. Przez całą podróż nie odstępowały go dwie myśli: tęsknota za Grace i niejasne przeczucie, że wkrótce będzie zmuszony wrócić do Wiednia. Jakaś tajemnicza moc, rzadki i niewyjaśniony magnetyzm ciągnął go do tego miasta, mimo że wcale za nim nie tęsknił. Miał jednak przekonanie, że jeśli przeciwstawi się przeznaczeniu i nie powróci do kraju możliwie szybko, utraci wszystko, co podarował mu los.

Jesień spędził Fels nieprzerwanie w towarzystwie Grace, do której zbliżył się jeszcze bardziej. Czuł się z nią całkowicie związany. Dziewczyna zaś w jego ramionach stawała się całkowicie oddana, powoli zapominała o dumie i prawie do samodzielności. Ten miły, spokojny i błogi czas mógłby trwać wieczność. Grace doszła do wniosku, że ten rodzaj niezależnego związku jest jedynym, który całkowicie odpowiada jej naturze. Fels nie próbował wpływać w żaden sposób na ich wzajemne stosunki, natomiast mister Kerens wprost przeciwnie. Pewnego dnia zażądał stanowczo, aby Grace zakończyła znajomość z Felsem albo wyszła za niego za mąż. Grace wysłuchała ojca w ciszy i odpowiedziała z żelazną konsekwencją, którą znał on doskonale jako oznakę upartego charakteru:

— Spójrz papo, dotychczas dobrze się rozumieliśmy, nieprawdaż? Jesteś dla mnie najczulszym ojcem, a także najlepszym towarzyszem na długie wieczory. Nie chcę nieporozumień między nami. Nie wyjdę za Felsa, ale i nie zerwę z nim znajomości. Przymus zostawmy innym. Nie interesuję się życiem pani X ani też pana Y, które mogłyby mnie szokować. Interesuje mnie wyłącznie moje życie. Życie, które jest dla mnie najlepsze i najprzyjemniejsze.

Pan Kerens zamilkł i nie wracał już więcej do tego tematu.

Fels i Grace podjęli w końcu decyzję o najbliższej przyszłości. Oskar miał opuścić Amerykę w pierwszych dniach grudnia i pojechać do Wiednia, podczas gdy Grace spędzić Boże Narodzenie i Nowy Rok u ojca w Nowym Orleanie. W porze karnawału zamierzała wybrać się do Wiednia i tam spotkać ze swoim ukochanym.

[1] Plutokracja — warstwa społeczna składająca się z ludzi najbogatszych.

[2] Wiener Prater — wiedeński park publiczny o pow. 1700 ha, położony między Dunajem a Kanałem Dunajskim.

Rozdział 10

Przypadek sprawił, że podróż powrotną do Europy Fels ponownie odbył na pokładzie parowca „Deutsche Republik”. Akurat ten statek odpływał do Europy. Grace odprowadziła Oskara na sam pokład i kiedy wymienili pożegnalne pocałunki w kajucie, usłyszawszy sygnał do opuszczenia statku, w ostatniej chwili powiedziała:

— Oskarze, chcę ci jeszcze powiedzieć jedno: nie musisz mi być wierny! To, kim dla ciebie jestem, nie może się w żaden sposób zmienić. Twoje niewinne przygody dla poprawienia sobie nastroju mnie nie interesują. Ważnym dla mnie jest, abyś nie stał się zapleśniałym mieszczuchem. Tego jednego ci nigdy nie wybaczę.

Fels ścisnął jej ręce tak, że nieomal krzyknęła z bólu, i wyrzucił z siebie:

— Naprawdę całą resztę byłabyś zdolna mi wybaczyć? Wszystko? Och, Grace, nadejdzie chwila, że nie dotrzymasz słowa!

Grace spojrzała na niego pytająco:

— Nie, Oskarze, nie! Tak długo jak będę cię kochała!

Zachrobotał łańcuch podnoszonej kotwicy. Ogromny kadłub okrętu powoli wypłynął z portu. Fels tkwił na pokładzie zamyślony, pogrążony w marzeniach i patrzył gdzieś w dal. Kiedy tylko parowiec opuścił amerykańskie wody terytorialne, jeden z gości rozłożył w swojej kajucie miniaturową ruletkę i zaprosił do gry o niewielką stawkę kilku pasażerów, którzy wydali mu się zaufani i zamożni. Ponieważ morze było wzburzone, a pogoda mało przyjemna, około tuzina mężczyzn zebrało się wkrótce w obszernej kabinie, aby spędzić tam czas do obiadu. Fels, którego również zaproszono, najpierw odmówił, ale ulegając nagłemu impulsowi przyłączył się do reszty towarzystwa. Zamierzał sprawdzić, czy jego szczęśliwa passa jeszcze trwa czy też los przyczynił się już do jej przerwania. Szybkim krokiem podszedł do stolika, rzucił banknot studolarowy na pierwszą z brzegu liczbę i w napięciu obserwował szybko toczącą się kulę. Kula podskakiwała, wychylała się to w lewo, to w prawo aż w końcu wpadła w zagłębienie z liczbą, która obstawił Fels. „Szczęście wahało się, lecz jednak zdecydowało się na mnie” — pomyślał i nonszalancko włożył do kieszeni trzy i pół tysiąca dolarów, które podsunął mu sympatyczny właściciel ruletki. Kiedy opuszczał kajutę, usłyszał dokładnie, jak bankier zamruczał za nim:

— Sknera, który wyrusza na polowanie.

Po obiedzie Fels wypił butelkę whisky w towarzystwie pewnego Niemca, który od dwudziestu lat mieszkał na stałe w Meksyku. Podczas tego spotkania Oskar opowiedział mu historię swojej podróży do Ameryki, odbytej tym samym parowcem pół roku wcześniej. Wspomniał również o aresztowaniu na pokładzie statku mordercy z Londynu, który został później wydalony i wykonano na nim wyrok w Londynie. Mieszkający w Meksyku Niemiec odpowiedział wzruszając ramionami:

— Jeśli już ktoś jest przestępcą, nie może być głupcem. Dlaczego ten idiota uciekał do Stanów Zjednoczonych, gdzie z góry wiadomo, że zostanie schwytany i odesłany do swojego kraju? Gdyby udał się na pokładzie meksykańskiego statku — od czasów wojny mamy już takie statki — prosto do Meksyku, byłby teraz całkowicie bezpieczny. Meksyk jest dzisiaj jedynym krajem na świecie, który nie dokonuje ekstradycji przestępców. Liczne próby europejskich państw, które wystawiały wnioski o ekstradycję, zawsze kończyły się odmową naszego rządu.

— A jak uzasadniane są te odmowy?

— Pierwszymi lepszymi wymówkami, oczywiście. W rzeczywistości nasz kraj sprzeciwia się, ponieważ musiałby zawrzeć umowę o ekstradycji także ze Stanami Zjednoczonymi. A tego nie chcemy za wszelką cenę, ponieważ nasz rząd czuje się pewnie i bezpiecznie, jeśli z jednej strony ma pod swoją pieczą amerykańskich przestępców wszelkiej maści, z drugiej zaś — może szmuglować przez granicę własnych łotrów bez ryzyka, że ci kiedyś powrócą.

Statek kołysał się na falach coraz mocniej, wiatr wył na pokładzie. Fels z ogromnymi trudnościami dotarł do swojej kabiny. Wkrótce zasnął, ale jego sen był niespokojny. Przeplatające się nawzajem myśli krążyły wokół gry w ruletkę, Grace oraz kawiarni „Café Austria”, w której przebywał jeszcze poprzedniej nocy. Później śnił mu się groźny przestępca, który przez Łuk Triumfalny dotarł na meksykańską ziemię.

Część 3

Rozdział 1

Zabawa sylwestrowa odbywała się u dyrektora Büxela. Jego żona, kobieta niskiego wzrostu, spojrzała na kartkę, na której rozpisano usadowienie gości, zastanawiając się, czy porządek przy stołach będzie właściwy. Sprawa ta w wyjątkowym, składającym się z lokalnej bohemy, bankierskiego, artystycznego i arystokratycznego światka towarzystwie była wielce trudnym zadaniem. Należało uważać, by nie rozbić trójkątów towarzyskich, nie zakłócić kiełkujących związków miłosnych i nie wywołać scen zazdrości wśród zaproszonych gości. Oczywiście należało również uwzględnić własne, skromne potrzeby. Nie wolno było zakłócić flirtu pomiędzy znanym architektem a subretką[1] z Teatru Carla i, znając wszystkie niuanse, wypadało przedstawić tego architekta rozwiedzionej pani X. Teraz można już było zawołać wszystkich gości z salonu do jadalni. Na dzisiejszy wieczór zostali zaproszeni stali bywalcy kawiarni „Café Central” oraz wielu innych dobrych znajomych. Jednak najbardziej oczekiwanym i równocześnie wywołującym największe poruszenie gościem był Oskar Fels, który powrócił do Wiednia przed kilkoma dniami i aż do dzisiaj pozostawał nieuchwytny. Jako sąsiadkę przy stole przydzielono mu panią domu, podczas gdy komisarz Bär miał zasiąść naprzeciwko Felsa w towarzystwie młodej pisarki o subtelnej urodzie. Ta ostatnia, nie zważając na swoje nieuznawane przez autorytety umiejętności ortograficzne, zajmowała się spisywaniem najbardziej sprośnych dowcipów. Przy stole panowało wielkie ożywienie. Dyrektor Büxel okazał się ponownie największym żarłokiem i od czasu do czasu rzucał swoim miłym dla ucha szwabskim dialektem jakąś jowialną uwagę, którą jego żona za każdym razem kwitowała upomnieniem „Ależ Hansi!” Całe zainteresowanie skupiło się jednak na osobie Oskara Felsa, który nieustannie zmuszony był odpowiadać na pytania o swoje amerykańskie przeżycia. Kiedy podano szampana, pomiędzy konsumpcją lodów i owoców, opowiedział on w barwny sposób o wielkiej partii ruletki w klubie Westend. Wśród słuchaczy zapanowało ogromne poruszenie. Wygrana ośmiu milionów koron w jeden wieczór przewyższała nawet najbardziej spektakularne sumy podczas karcianych partii w klubie Jockey. Wszyscy natychmiast policzyli odsetki od wygranej sumy, a dyrektorowi z wrażenia utkwiła w gardle połówka brzoskwini.

— Osiem milionów — wykrzyknął z entuzjazmem. — Proszę posłuchać, za te pieniądze moglibyśmy wspólnie stworzyć teatr.

Pozostali fantazjowali o budowie pałacu w Hietzingu[2], wielkim majątku ziemskim z własnymi terenami łowieckimi, założeniu gazety, zaś młoda pisarka zachęcała do założenia nowoczesnego wydawnictwa pod nazwą „Wiedeńska Pornografia”, jak zaproponował gromkim głosem dyrektor Büxel,. Fels odrzucił wszystkie propozycje.

— Nie, najdrożsi przyjaciele. Nie będzie ani wydawnictwa, ani gazety. Nie będzie też teatru ani dóbr ziemskich, ani pałacu w Wiedniu, ani nowego samochodu. To wszystko to tylko srebrne albo złote kajdany dla największej wartości człowieka, jaką jest wolność. Nie chcę być ani niewolnikiem mojej służby, mojego szofera, ani redaktorem, pisarzem, czy mimem w teatrze. Pragnę żyć tak, abym należał wyłącznie do siebie. Chciałbym móc zwinąć moje gniazdko z dnia na dzień, a kiedy najdzie mnie ochota, przenieść się na Marsa. Przede mną osiem dni, które spędzę w Wiedniu. Wykorzystam je, aby urządzić wygodny, kawalerski kącik. To był powód, dlaczego unikałem ostatnio wszelkiego towarzystwa.

Fels wyjaśnił, że znalazł przy Schwindgasse mieszkanie, składające się z pięciu ogromnych pokojów i pomieszczeń pomocniczych. W błyskawicznym tempie postanowił je urządzić. W czasie, gdy malarze, tapeciarze i instalatorzy pracowali dzień i noc, Fels spędzał czas w Wiedniu na zakupach pięknych dywanów, mebli, luster i rzeźb z brązu. Mnóstwo czasu przebywał w księgarniach, zatrudnił zaufanego, dobrze wykształconego służącego, który posiadał umiejętności zarówno doskonałego golenia, jak i pieczenia befsztyków oraz parzenia herbaty. Udało mu się również wynająć nowe, szybkie auto wraz z szoferem.

— Jeśli przyjdzie mi ochota, w każdej chwili mogę opuścić mieszkanie, odstawić auto i udać się w daleką podróż ze służącym albo bez niego.

Pewien adwokat, o którym mówiono, że jest najlepszym obrońcą, ponieważ każdy sędzia poleca go swoim klientom w przypadku niewystarczających dla obrony okoliczności łagodzących, wymamrotał słowa o próżniactwie, którego nie znosił, a także etosie pracy i tym podobnych sprawach. Fels uśmiechnął się ironicznie:

— Szanowny mecenasie, fakt, że większość ludzi nie jest zadowolona ze swojego zawodu, przeczy pańskim słowom. Zresztą ja zamierzam działać jak pracowita mrówka. A może sądzi pan, że wyszukiwanie i czytanie książek, jazda konno i spacery, przyjmowanie gości, miłość do pięknych kobiet, to nie są zajęcia godne uwagi, w przeciwieństwie do opowiadania przed ławą przysięgłych nudnych historyjek o niewinności jakiegoś przestępcy?

Wypowiedź Felsa wywołała salwę śmiechu i kiedy wybiła północ, nastrój nieco przygasł. Każdy z gości wspominał miniony rok, a składane na rozpoczynający się nowy rok życzenia były w rzeczywistości życzeniami wszelkiej pomyślności samemu sobie.

Dopiero w palarni Fels miał możliwość nawiązania rozmowy ze swoim dawnym przyjacielem, komisarzem policji kryminalnej Heinrichem Bärem. Opowiedział mu o wyjątkowym spotkaniu z dawnym towarzyszem broni Winzerem. Z kolei Bär zrelacjonował mu przeżycia własne i najbliższych znajomych. Fels powierzchownie tylko wspomniał o znajomości z Grace. Następnie zadał pytanie, które podczas rozmowy nieustannie cisnęło mu się na usta:

— A jak wygląda sprawa morderstwa w willi Mabel? Wpadłeś na trop sprawcy?

Komisarz Bär pokręcił głową.

— Nie, nie mam żadnego śladu. A dziś straciłem ostatnią nadzieję na rozwiązanie tej zagadki. August Langer zmarł przed kilkoma godzinami.

Przy sąsiednich stolikach słychać było śmiechy i żarty. Fels natomiast pogrążył się w wielkiej zadumie, która po dłuższym czasie została przerwana przez detektywa:

— Ten Langer, który cały czas sprawiał na mnie wrażenie schorowanego człowieka, zaniemógł latem na zapalenie oskrzeli i udał się na kurację do Semmering[3]. Wcześniej jednak wydarzyło się coś, co potwierdziło wszelkie moje dotychczasowe przypuszczenia. Przypominasz sobie, że po tym wszystkim, kiedy dowiedzieliśmy się o zamordowanych kobietach i ich stosunku do Langera, doszliśmy do wniosku, że miał on już wcześniej powody, aby być raczej zadowolonym, niż cierpiącym wdowcem. I to przekonanie nie opuszczało mnie podczas pracy, choć coraz częściej podpowiadało mi, że rozwiązania zagadki willi Mabel należy szukać wyłącznie wśród jej domowników. To był powód, dlaczego nie straciłem całkowicie Langera z oczu i poleciłem, aby na bieżąco informowano mnie o jego codziennych poczynaniach. August Langer nie wrócił do willi, lecz wprowadził się do hotelu Bristol. Jego żałoba szybko się skończyła. Kiedy wyjechałeś, nawiązał znajomość z pewną śpiewaczką, która swoją sylwetką i urodą przypominała zamordowaną Mabel Langer. Owa śpiewaczka znana była przede wszystkim z tego, że jest kobietą o silnej osobowości i swoich kochanków trzyma krótko, czyniąc z nich poddanych, posłusznych niewolników. Langer wynajął dla niej luksusowe mieszkanie i podarował ogromne sumy, co jednak nie powstrzymało tej Walkirii[4] przed bezlitosnym postępowaniem wobec niego. Pewien kelner z hotelu Bristol, którego przepytał jeden z moich zaufanych współpracowników, opowiedział, że słyszał, jak pewnego razu w hotelowej recepcji krzyknęła do niego „Cicho!”, gdy próbował odpowiedzieć na pytanie, czy będzie padał deszcz czy nie. Rzuciła przy tym w jego kierunku spojrzenie, którego nawet ów kelner się przestraszył. Wkrótce zaczęto przebąkiwać o tym, że Langer zamierza poślubić tę kobietę, a może raczej to ona go usidliła. Później nadeszła choroba. Śpiewaczka zajęła się kreowaniem swojej nowej partii operowej, a Langer musiał wyjechać do Semmering. W ten sposób zakończyła się idylla. Tym bardziej, że pojawił się jakiś rosyjski bogacz i przejął rolę jej niewolnika.

Przed kilkoma dniami poinformowano mnie, że u Langera rozwinęła się gruźlica w najostrzejszej postaci. Wtedy, pod pierwszym lepszym pretekstem, postanowiłem go odwiedzić. Sądziłem, że bliski śmierci będzie bardziej skłonny do rozmowy. Niestety, rozczarowałem się. Langer z ogromną zaciekłością dopytywał, czy mam nowego podejrzanego i kiedy energicznie zaprzeczyłem, nie mogłem już nic więcej z niego wydobyć. Stale powtarzał: „Proszę zostawić zmarłych w spokoju. Tylko żywi mają rację”. A teraz, kiedy zmarł ten bogaty, zarazem ubogi człowiek, jestem jeszcze bardziej przekonany, że wiedział on dużo więcej o morderstwie żony i szwagierki niż ktokolwiek inny. Udowodnić tego niestety nie mogę, mimo że już wcześniej zleciłem stałą obserwację jego osoby oraz osób odwiedzających a także kontrolę prywatnej korespondencji.

Po zakończeniu tej rozmowy całe towarzystwo skupiło się wokół obydwu mężczyzn. Młoda pisarka, która była już lekko pijana, oparła się czule o Felsa i gotowa była przysięgać, że obaj panowie opowiadali sobie coś okropnie nieprzyzwoitego. Fels odpowiedział jej sucho:

— Zgadła pani, rozmawialiśmy o pani ostatnich esejach w czasopiśmie „Naga Prawda”.

Oskar odzyskał dobry nastrój, odprężył się. Wzbudził wielki entuzjazm swoim humorem i pogodą ducha. Kiedy wybiła trzecia, ku ogromnemu niezadowoleniu obecnych mężczyzn, ogłosił kurs pocałunku, który cieszył się olbrzymim powodzeniem wśród damskiej części towarzystwa.

Podczas drogi powrotnej zaskoczył Bära, który szedł razem z nim, słowami wypowiedzianymi mimowolnie na głos:

— Grace, jakże wspaniałą jawisz mi się w moich myślach, kiedy porównuję cię z tymi infantylnymi, gruchającymi kobietami.

[1] Subretka (fr. soubrette) — typ postaci występujący w operetce lub w operze komicznej, przedstawiający sprytną pokojówkę, służącą, posługującą się intrygami.

[2] Hietzing — trzynasta dzielnica Wiednia, położona w zachodniej części miasta.

[3] Semmering — gmina uzdrowiskowa oraz ośrodek narciarski w Austrii, w kraju związkowym Dolna Austria.

[4] Walkirie (norw. i duń. Valkyrie, szw. Valkyria) — w mitologii nordyckiej pomniejsze boginie, córki Odyna, zwykle przedstawiane jako piękne dziewice-wojowniczki ujeżdżające skrzydlate konie (albo wilki), uzbrojone we włócznie i tarcze. Zadaniem Walkirii było sprowadzanie dusz najdzielniejszych poległych w boju wojowników.

Rozdział 2

Fels cieszył się życiem tak, jak tylko zdrowy bogaty, niezależny mężczyzna może czynić i w przeciwieństwie do tego, co mówił adwokat, nie uskarżał się na nudę. Poranna przejażdżka konna zaśnieżoną aleją parkową, długie spacery, podczas których odsyłał samochód do odległych miejsc, wypełniały godziny przedpołudniowe. Wybór potraw i napojów u Sachera[1] przeradzał się w wielki rytuał. W końcu nadchodziły godziny, w czasie których oddawał się upiększaniu pomieszczeń swojego mieszkania oraz biblioteki. Ten czy inny mebel opuszczał mieszkanie. Na jego miejsce na podstawie starej fotografii poszukiwano kufra lub antycznego krzesła i aby je zdobyć, konieczna była podróż na prowincję. Aby wykazać się niezbędną, fachową wiedzą przy zakupie dywanów, Fels studiował opasłe tomy, by w końcu jednym spojrzeniem móc ocenić wiek, pochodzenie oraz wartość dywanów z Isfahanu albo Tebriz[2]. Dzień, w którym za kwotę stu tysięcy koron udało mu się zdobyć trzystuletni dywan sułtański, stał się wielkim świętem. Wieczory spędzał w wesołym, frywolnym, czasami nawet zbyt frywolnym towarzystwie, nie poświęcając nawet jednej przelotnej myśli Grace. Felsowi, który szczyt swojej kariery osiągnął dzięki licznym, mało znaczącym miłostkom, obecne chwile wypełniało uczucie miłości, w którą do końca tak naprawdę nigdy nie uwierzył. W najlepszym okresie swojego życia mnóstwo czasu zabierało mu pisanie o rzeczach, które tak naprawdę w ogóle go nie interesowały. Nie lubił też prowadzenia wyczerpującej korespondencji. Ale ponieważ i Grace nie odpowiadała wymiana myśli w tej formie, ich kontakty ograniczały się wyłącznie do krótkich telegramów. Oskar wysyłał je wtedy, kiedy miał na to ochotę. Zrządzeniem losu, Grace odpowiadała mu w ten sam sposób. Pewnego razu jego ukochana otrzymała następującą wiadomość: „Hurra! Właśnie kupiłem perski dywan w żywych kolorach z 1750 roku. Musisz go zobaczyć pierwsza i pierwsza postawić na nim swoją stopę”. Natomiast Fels otrzymał telegram, w którym Grace informowała go, że ojciec kupił jej z okazji świąt Bożego Narodzenia sznur pereł, który należał wcześniej do arcyksiężnej Marii Augusty[3].

Mimo mroźnej pogody Oskar często spacerował w dzielnicy Cottage w pobliżu willi Mabel. Żaluzje w oknach były opuszczone. Tablica nad głównym wejściem nadal informowała, że nieruchomość jest na sprzedaż. Bliższych informacji udzielała agencja nieruchomości N.N. Jednak po rozpadzie Rzeszy[4] liczba mieszkańców Wiednia znacznie się zmniejszyła. Wiele domów i mieszkań stało pustych. A już sama świadomość zamieszkania w domu, w którym zostały zamordowane dwie kobiety, nie ułatwiała agentom zadania sprzedaży nieruchomości. Fels podczas spacerów po mieście często zatrzymywał się w pobliżu willi. Okropne wydarzenia, które się tam rozegrały, przypadły akurat na okres wielkiej przemiany w jego życiu.

Czas mijał błyskawicznie. W pierwszych dniach lutego Fels otrzymał nadany w Nowym Jorku telegram, w którym Grace informowała, że za dwa dni wypływa w rejs do Bremy na pokładzie statku „Germania”. Jeszcze tylko dziesięć dni i będzie trzymał w ramionach tę piękną kobietę. Lecz tego samego dnia nadeszła kolejna depesza, której kuriozalna treść zburzyła jego dobry nastrój. Grace pisała:

Kochanie, nie mogę przyjechać. Ojciec znalazł nową miłość i żeni się. Wypada, abym była przy tym obecna. Nie przyjadę więc przed końcem marca. Wysyłam list.

Fels przyjął tę tymczasową odmowę jak ciężki cios. Tęsknił za Grace, pragnął jej wszystkimi zmysłami, całą duszą, a teraz musiał czekać i czekać. Wielkim krokami przemierzał pokój.

— Pierwsze niepowodzenie od czasów, gdy… Czyżby moja szczęśliwa passa właśnie się skończyła?

Osiem dni później nadszedł list, w którym Grace wyjaśniła dokładnie całą sytuację. Opisywała w zabawny sposób, jak druga młodość zawładnęła sercem „starszego pana”, który miał w rzeczywistości dopiero pięćdziesiąt lat. Mister Kerens zatrudniał sekretarkę, którą od dawna bardzo cenił. Piękna, korpulentna blondynka niemieckiego pochodzenia, jak na warunki amerykańskie bardzo dobrze wykształcona. I ta oto dama poinformowała swojego szefa, że musi zrezygnować ze stanowiska, ponieważ zamierza wyjść za mąż. Grace pisała:

Ojciec bardzo się rozgniewał, ponieważ przyzwyczaił się do panny Möller i prawdopodobnie także kochał ją od dłuższego czasu, nie zdając sobie z tego nawet sprawy. Doszło do długiej, szczerej rozmowy, podczas której panna Möller rozpłakała się, a ojciec, zapewniał, że ona nie kocha swojego przyszłego męża, lecz wychodzi za niego wyłącznie dlatego, aby być na jego utrzymaniu. A koniec tej bajki był taki, że kochany, dobry papa zobowiązał się sam do jej utrzymywania i zaproponował pannie Möller małżeństwo. Pod koniec marca w wielkiej tajemnicy odbędzie się ślub. Ja zaś — pisała Grace — muszę oczywiście ojcu w tym towarzyszyć. Mogłoby wyglądać, że jestem z tego powodu zła i nie zgadzam się na to. Przeciwnie, cieszę się z późnego szczęścia mego ojca i jestem zadowolona, ponieważ bez żadnych wyrzutów sumienia będę mogła pójść własną drogą. Czuję się teraz wolna i niezależna, co nie miało dotychczas miejsca, póki tata miał nade mną pieczę. A więc, mój kochany, jeszcze odrobinę cierpliwości! Kupiłam już bilet na statek „Gigantic” do Liverpoolu. Wypływa pierwszego kwietnia. Już dziewiątego kwietnia dotrę do twojego ukochanego Wiednia i pozostaną z tobą tak długo, jak tylko będziemy chcieli.

[1] Franz Sacher (ur. 1816 w Wiedniu, zm. 1907 w Baden) — austriacki cukiernik, znany ze stworzenia tortu Sachera.

[2] Miasta w Iranie znane z produkcji perskich dywanów.

[3] W grę mogą wchodzić tu dwie postacie: 1. Maria Augusta von Thurn Taxis (ur. 1706 we Frankfurcie nad Menem, zm. 1756 w Göppingen) — żona księcia Karola Aleksandra Wirtemberskiego (1684—1737) lub 2. Maria Augusta Wettyn (ur. 1782 w Dreźnie, zm. 1863 tamże) — księżniczka saska, infantka polska pochodząca z dynastii Wettinów. Prawnuczka króla polskiego i księcia-elektora saskiego Augusta III, jedyne dziecko króla Saksonii i księcia warszawskiego Fryderyka Augusta I i Amalii Wittelsbach.

[4] Po zakończeniu I wojny światowej przegrana Austro-Węgier doprowadziła do rozpadu wielonarodowej monarchii. Na mocy traktatu pokojowego w Saint-Germain-en-Laye Austria objęła tylko rdzenne ziemie dawnego księstwa. Ograniczono także liczebność jej armii i zabroniono połączenia z Niemcami. W 1920 roku uchwalono demokratyczną konstytucję. Do 1932 roku Austria borykała się z kryzysem gospodarczym, który doprowadził do objęcia władzy przez zwolenników tzw. austrofaszyzmu. W latach 1933–1934 rozwiązano partie lewicowe, zaś kilka lat później narzucono nową konstytucję, opartą na wzorach faszystowskich. Przywódcą austriackich faszystów byli: Engelbert Dollfuß (zginął w zamachu w 1934 r.) oraz Kurt Schuschnigg. Pod presją Hitlera Schuschnigg dopuścił do rządu narodowych socjalistów oraz zgodził się na przyłączenie Austrii do III Rzeszy.

Rozdział 3

Był drugi marca, piękny, prawie wiosenny dzień. Panowała pogoda nieomal jak we Włoszech. Błękit nieba, podmuchy świeżego powietrza i słońce, którego promienie podniosły wskazania termometrów do prawdziwie letnich wartości. Fels po śniadaniu przemierzał wielkimi krokami park Türkenschanz, by udać się do Pötzleinsdorf, gdzie wcześniej wysłał swój samochód. Kiedy nagle spotkał komisarza Bära, który zmierzał w tę samą stronę, ten powitał go serdecznym „Serwus!”

— Chodź ze mną — powiedział policjant. — Pójdziemy do restauracji „Annenhof”. Jest tak ciepło, że będziemy mogli usiąść na zewnątrz. Spotkam się tam z jednym z naszych ludzi, aby omówić pewną ważną i interesującą sprawę. Zresztą, tak między nami, wpadłem na ślad drukarni, gdzie fałszowane są banknoty. Znajduje się ona tu, w dzielnicy Cottage.

Kiedy Fels usłyszał nazwę „Annenhof”, nie chciał przystać na te propozycję, ale w końcu uległ i dodał, że ma tylko pół godziny, ponieważ umówił się z pewnym antykwariuszem w sprawie sprzedaży starej Biblii Lutra. Akurat mijali miejscowe sanatorium położone niedaleko „Annenhof” — starej, przytulnej wiedeńskiej restauracji z ogródkiem, gdzie latem często spotykali się okoliczni mieszkańcy. Piękny ogród rozciągał się na końcu Kastanienallee. Obaj mimowolnie skierowali swe spojrzenia w tym kierunku.

— Nadal wierzę — zauważył Bär — że tajemnica willi Mabel zostanie w zupełnie nieoczekiwany sposób w końcu wyjaśniona.

— Całkiem możliwe — stwierdził Fels z uśmiechem. — Ale ja na twoim miejscu w żadnym wypadku nie opierałbym swojej zawodowej kariery na takim założeniu.

Tarasy restauracji „Annenhof” skąpane były w pełnym słońcu tak, że można było swobodnie usiąść na zewnątrz. Przyjaciele zamówili lekkie śniadanie, a Bär powiedział, że jako student często odwiedzał ten lokal, który już wtedy wydawał mu się być ostatnim, typowo wiedeńskim, przytulnym i porządnym zakątkiem. Z gospody przez taras ogrodowy zmierzała w ich kierunku przepiękna, młoda dziewczyna, krzycząc na powitanie: „Szczęść Boże, panie komisarzu!” Lecz po chwili jej wzrok zatrzymał się na postaci Felsa, zamiast na osobie stałego bywalca.

Bär zawołał:

— Zapraszam do nas, panno Grete!

A kiedy ta piękna, młoda istota, z nieco zarumienioną twarzą podeszła do stolika, komisarz przedstawił ją Felsowi jako córkę właściciela gospody. Znał ją od czasów, gdy nie umiała jeszcze chodzić. Grete jednak speszyła się i szybko oddaliła, nie oglądając się i nie odwzajemniając spojrzeń Felsa.

— Nigdzie więcej z tobą nie pójdę — powiedział Bär z uśmiechem. — Kiedy jestem sam, zdarza się od czasu do czasu, że jakaś panienka zainteresuje się mną. Ale kiedy ty jesteś ze mną, wszystkie te urocze spojrzenia zatrzymują się wyłącznie na tobie.

Fels, który miał nieodparte wrażenie, że już kiedyś widział tę dziewczynę, skwitował komplement jakimś żartem i oddalił się, by odszukać swój samochód. Komisarz Bär pozostał sam, czekając na policjanta, który miał mu zdać relację z prowadzonej sprawy.

***

Godzinę później tą samą ulicą szedł wolno mężczyzna, za którym oglądali się ze zdziwieniem wszyscy przechodnie. Sprawiał wrażenie nieobecnego ciałem i duchem. Stale wpadał na innych ludzi. Jego twarz była śmiertelnie blada. Wszyscy, którzy go mijali mogli usłyszeć tylko powtarzane w kółko słowa: „Dlaczego mnie oszukał? Dlaczego? Dlaczego?”

Komisarz Bär w ciągu ostatniej godziny dokonał przełomowego odkrycia. Tak niesamowitego, iż wydawało mu się, że śni. Po raz kolejny stwierdził jednak, że to nie był sen. A dopiero przed chwilą wyszedł z restauracji „Annenhof”. Kiedy Fels wcześniej opuścił ogród restauracji, córka właściciela pojawiła się natychmiast obok komisarza, aby rozpocząć rozmowę na temat pięknej pogody. Jednak Bär, który znał doskonale takie historie, bez ogródek stwierdził, że zakochała się ona w jego przyjacielu i poradził jej żartobliwie, aby nie traciła serca dla tego Don Juana, lecz raczej skupiła swoje zainteresowanie na bardziej porządnych mężczyznach, na przykład na jego osobie. Grete zapewniła z uśmiechem, że tak łatwo nie zakochuje się, lecz chętnie przyznała, że uważa Felsa za osobę interesującą nie tylko pod względem męskiej urody.

— Z tego powodu już przed rokiem sfotografowałam go — powiedziała. — Był on moją pierwszą zdobyczą. Właśnie wtedy ojciec podarował mi na urodziny aparat fotograficzny. Pewnego zimowego dnia pański przyjaciel siedział na przeszklonej werandzie z innym mężczyzną, korzystając z przepięknej słonecznej pogody. Ponieważ pan Fels jest bardzo przystojnym mężczyzną, postanowiłam sfotografować go tak, aby nikt tego nie zauważył. Zrobiłam zdjęcie z drugiego końca werandy, kiedy zawzięcie nad czymś dyskutowali. Zresztą pokażę panu tę fotografię. To jest numer jeden w moim albumie.

Bär, który z niecierpliwością czekał na policjanta, otrzymał po chwili album i obojętnie spojrzał na ujęcie, które wskazała mu Grete. Lecz ta obojętność trwała tylko chwilę. Komisarz stropił się, przysunął album bliżej i skupił wzrok na przyklejonej fotografii. Mimo że jego policzki zaczerwieniły się, stwierdził beznamiętnym tonem:

— Tak, to jest oczywiście Fels. Ale ten drugi, który siedzi z nim przy stole…

— Jak się nazywa, nie wiem — powiedziała Grete, która nie dostrzegła zmiany w zachowaniu komisarza.

— Znam go tylko z widzenia. Wcześniej mieszkał przy Kastanienstrasse, przynajmniej tam go zawsze spotykałam. Ale od pewnego czasu nie widuję go już.

Bär skinął głową z roztargnieniem. I kiedy zbliżył swoją kieszonkową lupę do fotografii, nie miał już żadnych wątpliwości. Był tego niemal pewien od pierwszego spojrzenia: mężczyzna, który został sfotografowany z Felsem i który na fotografii siedział pochylony, prowadząc rozmowę, to był nie kto inny tylko August Langer. Mąż zamordowanej Mabel Langer i szwagier także zamordowanej Kathleen Mac Lean. Ten sam Langer, który zmarł na zapalenie oskrzeli przed pięcioma tygodniami podczas pobytu w sanatorium w Semmering! Obok zdjęcia Greta napisała odręcznie: „Dwaj nieznani mężczyźni sfotografowani na werandzie w Annenhof 4 lutego 1921 roku”.

Czwarty lutego był dniem wyjazdu Augusta Langera do Pragi. A więc opuścił Wiedeń dwa dni przed zamordowaniem obu kobiet. To oznacza, że Fels spotkał się z Langerem na czterdzieści godzin przed morderstwem. Były dziennikarz stwierdził wtedy jednak, i to komisarz Bär pamiętał doskonale, że nie zna Augusta Langera. Po pierwszym przesłuchaniu nawet poprosił, aby mu opisać, jak właściwie Langer wygląda.

I w tym momencie w umyśle komisarza pojawiła się jedna myśl, jedno pytanie, jedna zagadka: „Dlaczego Fels mnie okłamał?”

W końcu w umyśle komisarza zapanował ład i porządek. W spokoju zaczął ponownie łączyć wszystkie wątki, wyciągać logiczne wnioski i po dłuższej chwili podszedł do okna, aby schłodzić rozgrzane do czerwoności oblicze i dać sobie chwilę na ostateczne podsumowanie. Fels był jego przyjacielem, jego najlepszym i jedynym przyjacielem. Czy nie powinien stłumić w sobie wszystkich skierowanych przeciwko niemu poszlak? O podejrzeniu nie chciał nawet myśleć! Czy nie powinien sto razy odsunąć na bok uzasadnionego podejrzenia, zanim oskarży swojego przyjaciela, przez co zniszczy jego życie? Bär przełknął ślinę, sapnął i przygryzł końcówki wąsów, aż opuściły go wszystkie wątpliwości i zwyciężyła w nim ambicja, przysięga służbowa i przeczucie myśliwego.

Postanowił działać.

W komisariacie poprosił, aby połączono go z wydziałem meldunkowym. Zlecił odszukanie akt Oskara Felsa oraz niedawno zmarłego Augusta Langera. Po kilku minutach obie teczki leżały przed nim. Oskar Fels, urodzony w Wiedniu w lipcu 1885 roku — August Langer, urodzony również w Wiedniu we wrześniu 1885 roku. A więc obaj są z tego samego rocznika. Być może byli kolegami ze szkoły. Także to da się sprawdzić, i to szybko. Fels ukończył gimnazjum w trzecim okręgu, to Bär wiedział. Zatem droga była otwarta. Komisarz zawołał jednego z urzędników i polecił mu natychmiastowe sprawdzenie w aktach gimnazjum, czy w latach 1885—1893 August Langer uczęszczał do tej samej klasy co Oskar Fels. Po godzinie Bär wiedział już to, co przeczuwał. Obaj uczyli się razem przez pięć lat w niższych klasach. Później nazwiska Langera nie odnotowano już w księgach szkoły.

Rozdział 4

Z niezbyt wesołą miną, w kiepskim nastroju komisarz Bär wszedł wieczorem do „Café Central”. Do nikogo się nie odzywał. Wyglądał na roztargnionego i przygnębionego. Na postawione przez Felsa pytanie, wymamrotał coś niezrozumiałego. Nagle spostrzegł mężczyznę, który właśnie zamierzał opuścić kawiarnię i przyglądając mu się, rzekł do Felsa, który pierwszy raz tego wieczora przyjrzał mu się uważnie:

— Czy nie zauważyłeś, jak bardzo ten mężczyzna przypomina zmarłego Augusta Langera?

Fels spojrzał na niego zdumiony.

— Jesteś dzisiaj bardzo roztargniony, Heinrich. Skąd miałbym wiedzieć, czy ktoś przypomina swoim wyglądem Langera? Przecież w ogóle go nie znałem!

— Ach tak, zapomniałem.

Komisarz Bär dużo wcześniej niż zazwyczaj opuścił towarzystwo zgromadzone przy stoliku. Fels przyglądał mu się z wielką uwagą, kręcąc przecząco głową. Nie potrafił wyjaśnić sobie dziwnego zachowania przyjaciela.

Następnego ranka po nieprzespanej nocy komisarz Bär pojawił się w pracy. Po załatwieniu najpilniejszych spraw udał się na Hegelgasse do biura firmy August Langer GmbH. Tam kazał zaprowadzić się do prokurenta Percy’ego Moldauera, obywatela angielskiego pochodzącego z okolic Krotoszyna. Komisarz Bär wylegitymował się policyjną odznaką.

— Przychodzę do pana z prośbą, aby pomógł mi pan w trudnym i dyskretnym zadaniu. Zwracam panu przy tym wyraźnie uwagę, że nie mam nic wspólnego z urzędem podatkowym i nie mam najmniejszego zamiaru mieszać się w sprawy państwa przedsiębiorstwa.

Wielce zadowolony z tego zapewnienia Moldauer zaofiarował się udzielić wszelkich informacji.

— A więc — zaczął Bär — powierzono panu, o ile właściwie mnie poinformowano, z jednej strony w krajowym wydziale do spraw spadkowych, z drugiej strony dzięki uprzejmości spadkobierców pani Langer i innych żyjących krewnych z Anglii, sporządzenie bilansu i dokładne określenie wielkości pozostałego majątku.

— Zgadza się. To zadanie nie jest wcale proste, ponieważ nie chodzi tu tylko o naszą spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, lecz także o prywatny majątek pani Langer albo też inaczej mówiąc, o majątek zmarłego Augusta Langera, który po śmierci żony i szwagierki stał się jedynym jego prawowitym właścicielem.

— Rzeczywiście! Gdzie znajduje się więc prywatny majątek pana Langera, a dokładniej, co się na niego składa?

— August Langer po śmierci obu kobiet wszedł w posiadanie pewnej liczby angielskich papierów wartościowych, którymi nie mógł samodzielnie rozporządzać, dopóki obie kobiety żyły. Te papiery znajdowały się i po części znajdują nadal w sejfie w naszym biurze.

Wypowiadając te słowa, prokurent wskazał ręką wielką, wbudowaną w ścianę szafę pancerną, która zajmowała ogromną część dużego pomieszczenia.

— Są to akcje angielskich banków, australijskich kopalń, południowoafrykańskich przedsiębiorstw transportowych i brytyjskich spółek telekomunikacyjnych.

Komisarz Bär spojrzał przenikliwie na prokurenta.

— Stwierdził pan uprzednio, że te papiery znajdują lub też znajdowały się w tym sejfie? Chce pan przez to powiedzieć, że niektóre z tych akcji w międzyczasie zaginęły?

Zmieszany Moldauer spojrzał na komisarza.

— Tak, rzeczywiście, ale skąd pan o tym wie?

— To nie ma nic do rzeczy, panie Moldauer. Proszę, aby odpowiedział pan wyczerpująco na to pytanie, ponieważ jest to dla mnie bardzo istotne.

— No cóż, sprawa wygląda następująco: kiedy po usunięciu pieczęci, założonej natychmiast po śmierci Augusta Langera i za pomocą znalezionego przy zmarłym klucza, w obecności prokuratora sądu krajowego mecenasa Stößla i notariusza Zwerenza otworzyliśmy sejf, znaleźliśmy tam uporządkowane według rodzaju i typu akcje, umieszczone w poszczególnych teczkach. W kopercie natomiast znajdował się spis wszystkich papierów wartościowych, z podaniem ich liczby oraz kursów, według których zostały zakupione. Niestety bez numerów i serii poszczególnych papierów. Po dokładnym sprawdzeniu stwierdziliśmy, że brakowało dużej ilości papierów wartościowych i to każdego rodzaju. Krótko mówiąc wartość brakujących papierów wynosiła około stu tysięcy funtów, co według dzisiejszego kursu wymiany dewiz stanowi około czterech milionów koron.

Oburzony Bär poczuł, jak krew w jego żyłach zaczęła krążyć jeszcze szybciej. Po chwili zapytał:

— A jak można wyjaśnić te braki?

Prokurent odpowiedział, wzruszając ramionami:

— Szczerze mówiąc, nie mam pojęcia! Nigdy nie miałem wglądu w prywatne życie Augusta Langera i jego małżonki ani też żadnego wpływu na zarządzanie ich prywatnym majątkiem. Także mecenas Holzinger, którego o to zapytaliśmy, nie posiadał żadnych bliższych informacji. Możliwe, że pan Langer potrzebował tych papierów, aby zakupić jakąś nieruchomość, pałac w Anglii albo inne papiery wartościowe, które wydawały mu się opłacalnymi. Następnie zapomniał wykreślić je z zestawienia. W każdym razie brakujące papiery wartościowe zostały zabrane przez niego samego lub też za jego zgodą.

— Ale przecież August Langer, dopóki żyła jego żona, nie miał żadnych praw do samodzielnego dysponowania tym majątkiem? Mimo tego mógł zabrać te papiery?

— Z pewnością nie. Sejf posiada dwa specjalnie opracowane amerykańskie zamki z dwoma różnymi kluczami. Jeden z nich posiadał August Langer, a drugi jego żona. Kiedy więc chcieli oni złożyć polecenie wypłaty dywidendy albo wymienić akcje, musieli oboje zjawić się w biurze i wspólnie otworzyć sejf. Po śmierci pani Langer jej klucz powinna była przejąć panna Mac Lean, ale ponieważ zmarła w tym samym czasie, otrzymał go August Langer i wtedy mógł, kiedy tylko chciał, otwierać kasę pancerną. Jak często to czynił, tego nie wie nikt spośród domowników, ponieważ dostęp do pomieszczenia kasowego, które służyło także za salę konferencyjną, możliwy był wyłącznie przez prywatny gabinet świętej pamięci Augusta Langera.

— Krótko mówiąc, panie Moldauer, albo małżonkowie wspólnie zabrali papiery wartościowe z sejfu, albo po śmierci obu dam uczynił to August Langer?

— Tak jest, dokładnie!

Dziękując za pomoc, komisarz Bär opuścił biuro prokurenta, który po jego wyjściu odetchnął z ulgą. Następnie detektyw udał się do budynku banku Kreditanstalt, gdzie jak wiedział, Fels posiadał książeczkę czekową. Odszukał znanego mu wyższego urzędnika, który akurat zakończył pracę. Mężczyzna ten udzielił mu następujących informacji: Oskar Fels otworzył wiosną ubiegłego roku konto w banku Kreditanstalt i poprosił o wystawienie książeczki czekowej. Na propozycję wynajęcia sejfu w banku Fels wyjaśnił, że będzie przechowywał papiery wartościowe w domu. Kiedy wyjechał, wynajął sejf, w którym przechowywał zamykaną na zamek teczkę. W grudniu, kiedy wrócił z podróży, odebrał ją i zabrał ze sobą do nowego mieszkania, gdzie jak poinformował urzędnika bankowego, zlecił zainstalowanie kasy pancernej. Jak dużym majątkiem dysponował pan Fels, tego nie wie. Nie wie również, jakiego rodzaju papiery wartościowe posiadał. Wiedział jedynie, że na część jego majątku składały się akcje angielskich, afrykańskich i australijskich spółek. Można było to wywnioskować z faktu, że Fels zlecał wypłatę dywidendy wyłącznie z tego rodzaju akcji. Obecnie, po powrocie z Ameryki, jego majątek zwiększył się najprawdopodobniej wielokrotnie, o czym świadczyły składane przez niego zlecenia wypłaty dotyczące także północnoamerykańskich papierów wartościowych.

Komisarz Bär wiedział już wystarczająco dużo i kiedy gnany furią pędził ulicą, w jego umyśle ciężką walkę toczyły ze sobą uczucie przyjaźni z poczuciem obowiązku oraz braterska miłość z koniecznością przestrzegania prawa. W końcu zwyciężyło w nim poczucie obowiązku i odpowiedzialności urzędnika państwowego. Przez cały czas myślał logicznie i zestawiał ze sobą dotychczasowe rezultaty śledztwa. Stale dochodził do tego samego wniosku. Fels musiał mieć coś wspólnego z tym okropnym morderstwem, bezpośrednio lub pośrednio. Albo jako sprawca, albo zleceniodawca. W każdym innym przypadku natychmiast zleciłby aresztowanie podejrzanego, ale w tym nie mógł i nie chciał zdecydować się na ten ostateczny krok. Nagle przypomniał sobie o szmaragdzie, który znaleziono przy mordercy Schmiedeisenie. Błyskawicznie wyjaśnił i tę zagadkę: Fels był przecież świadkiem aresztowania przestępcy i mógł, w celu sprowadzenia śledztwa na fałszywe tory, łatwo podrzucić klejnot podejrzanemu mężczyźnie. To dlatego dalsza praca policjantów była bezowocna.

Mimo tych wniosków, Bär nie mógł się zdecydować na natychmiastowe aresztowanie przyjaciela, człowieka, z którym przez wiele lat walczył i cierpiał w okopach i który był mu bliski, jak żaden inny człowiek na świecie. Istniała jeszcze iskierka nadziei, że Fels, jeśli nie był niewinny, to może jego udział w zbrodni był przypadkowy. I tę możliwość należało sprawdzić. Fels pojechał wtedy do Budapesztu, jak mówił, w celu sfinalizowania dużej transakcji finansowej. Być może tam, na miejscu uda się coś ustalić. Coś, co uczyni tę zbrodnię mniej okropną albo zmniejszy jego winę. Fels udał się w podróż bezpośrednio po zatrzymaniu mecenasa Holzingera. W Budapeszcie zatrzymał się w hotelu Hungaria. Sprawdzenie i ustalenie, z kim tam przebywał, jeśli tak rzeczywiście było, będzie trudne. Jeszcze dziś wieczorem wyślę któregoś z najlepszych detektywów do Budapesztu i już jutro w ciągu dnia będę miał telefoniczną informację. A wtedy Fels, o ile jego niewinność nie zostanie w cudowny sposób dowiedziona, zostanie aresztowany.

Rozdział 5

Komisarz Bär wydał swoim dwóm najlepszym detektywom rozkaz całodobowego śledzenia byłego dziennikarza, a obecnie milionera. W przypadku, gdyby Oskar Fels próbował opuścić miasto, polecił jego natychmiastowe aresztowanie. Następnie, z wielkimi oporami, przepełniony ponurymi przeczuciami udał się do kawiarni „Café Central””. Zanim jednak wszedł do lokalu, podjął jeszcze jedną decyzję. Był to, jak się później okazało, największy błąd w jego policyjnej karierze. Postanowił użyć elementu zaskoczenia, aby wywieść podejrzanego w pole. Bär zaprosi Felsa, aby usiadł z nim przy odległym stoliku i rozpoczął rozmowę:

— Czy wiesz, że wczoraj dokonałeś niezłego podboju?

— Nie mam pojęcia! Gdzie i na kim?

— No, przecież byliśmy wczoraj razem w „Café Annenhof”. A to młode dziewczę, które ci przedstawiłem, całkowicie się w tobie zadurzyło.

Fels zaśmiał się z zadowoleniem.

— Zbyt młoda, mój drogi przyjacielu, zbyt młoda dla mnie. Obecnie na wpół dojrzałe owoce to nie moja bajka. Ale od kiedy podoba ci się rola Marty Schwertlein[1]?

I wtedy Bär spojrzał mu prostu w oczy i powoli, ale głośno rzekł:

— Ten przypadek jest całkiem niespotykany. Wyobraź sobie, że to młode dziewczę sfotografowało ciebie już ponad rok temu, dokładnie czwartego lutego, jak siedziałeś na werandzie kawiarni „Annnehof” z jakimś mężczyzną. Ja sam widziałem tę, nawet bardzo udaną, fotografię.

Podstęp został dobrze przygotowany, ale niestety nie udał się. Osoba, która miała być zaskoczona, panowała całkowicie nad swoim zachowaniem, zupełnie inaczej niż przeciętny człowiek. Słysząc te słowa, Fels czuł szybsze uderzenia serca. Zaszumiało mu w uszach, a gardło było ściśnięte tak, że nie mógł wypowiedzieć żadnego słowa. Ale jego umysł pracował wydajnie. W ułamku sekundy zakiełkowała w nim jedna myśl: zastawiono na mnie pułapkę, a więc nie mają mnie jeszcze tak całkiem. Nie mają mnie i nie dopadną! I aby nie odpowiadać, sięgnął po zapalniczkę i powoli zapalił papierosa. Wytrzymał skierowany na niego wzrok przyjaciela, od teraz już wroga — pomyślał Fels. Następnie wstał i panując już nad swoim głosem, powiedział ze spokojem:

— Drogi przyjacielu, powiedz swojej Grecie, że jest głupią gąską, a ty, jako komisarz policji kryminalnej powinieneś dokładniej przyglądać się fotografiom. Od wielu lat nie byłem już w „Annenhof”, a na pewno nie zimą.

Rzucił jakiś żart w kierunku dyrektora Büxela i wrócił do towarzystwa przy stoliku.

Bär poczuł, że popełnił kompletne głupstwo, które naprawić można było tylko przez natychmiastowe aresztowanie Felsa. Ale w tym momencie nie mógł lub nie chciał już nic robić. Dotarł do granicy swoich fizycznych możliwości i utracił całkowicie zdolność podejmowania jakichkolwiek decyzji. Przypomniał sobie, że informacje z Budapesztu miały mieć decydujące znaczenie i do tego momentu Fels, śledzony dzień i noc, nie może zostać zatrzymany. Po chwili opuścił towarzystwo, gdyż nie był już w stanie prowadzić tego wieczora kolejnej rozmowy z dawnym przyjacielem. Oskar wyszedł wkrótce po nim. Przemierzał ulicę wielkimi krokami i nagle, na Michaelplatz zatrzymał się gwałtownie, aby ponownie zapalić papierosa. Równocześnie osiągnął to, co zamierzał: dostrzegł dwóch mężczyzn, którzy szli w pewnej odległości za nim i w tym momencie skryli się w bramie jakiejś kamienicy.

— Aha — rzekł sam do siebie — Dworschak i Nowotny są moimi aniołami stróżami! Tak, jak myślałem. Mój przyjaciel wysłał za mną swoje najlepsze psy gończe, aby mnie dopadły. No, to zobaczymy!

Kiedy w końcu dotarł do mieszkania przy Schwindgasse, zadzwonił po portiera, a na zadane przez służącego pytanie odpowiedział, że niczego nie potrzebuje. I kiedy już z jękiem, cały spocony zanurzył się w swoim fotelu, uświadomił sobie powagę wydarzeń ostatnich godzin.

— A więc wszystko stracone — wykrzyczał. — Honor, radość i całe życie! Grace, Grace, gdybym nie miał ciebie, wiedziałbym, co zrobić. Ale Grace, tak tęsknię za tobą, że będę walczył do ostatniego tchnienia, do chwili pewności, że jestem przegrany!

Oskar Fels podszedł ostrożnie do okna. Sam nie był widoczny z zewnątrz. Wyjrzał na ulicę z zaciemnionego pokoju. Zgadza się! Na rogu położonej naprzeciwko ulicy stał jeden z detektywów. Drugi zapewne udał się do domu, aby po kilku godzinach zmienić kolegę. I tak pozostanie, aż pewnego dnia, być może już jutro, na jego ramieniu spocznie dłoń policjanta i zostanie aresztowany. Z powodu dawnej przyjaźni Bär nie będzie prowadził przesłuchań, lecz jakiś inny detektyw zarzuci go mnóstwem pytań. Gazety opublikują obszerne artykuły, jego kolega Grubenheld napisze parę cierpkich uwag na temat moralności. Następnie Fels zostanie doprowadzony przed oblicze sądu. Pewnego dnia stanie przed ławą przysięgłych i ze wszystkimi zgromadzonymi wysłucha, jak jakiś człowiek w todze, który bardzo ceni życie ludzkie, wyda na niego — Oskara Felsa — wyrok kary śmierci za dokonanie morderstwa.

Na tę myśl Fels aż podskoczył, zacisnął pięści i wzdrygnął się, jakby chciał zrzucić z siebie te dręczące wizje. I znowu obudził się w nim silny, kochający życie mężczyzna. Godzinami chodził po mieszkaniu tam i z powrotem. Stos niedopałków piętrzył się w popielniczkach z brązu. Jego umysł pracował jednak logicznie i precyzyjnie jak doskonały mechanizm. A kiedy na zewnątrz zaczynało jaśnieć i przytłumione marcowe słońce wynurzyło się na horyzoncie, Fels wiedział już, że nastał najtrudniejszy, najokropniejszy dzień jego życia. Następnie usiadł za biurkiem i zapisał mnóstwo kartek papieru. Kiedy skończył, umieścił rękopis w kopercie, zawołał służącego i polecił podać sobie wykwintne śniadanie. Zmusił się do jego zjedzenia. Wiedział, że dziś będzie potrzebował mnóstwo sił.

[1] Właściwie Marta Schwerdtlein — postać z dramatu Johanna Wolfganga von Goethego „Faust”.

Rozdział 6

O jedenastej Fels otworzył dwuskrzydłowe drzwi, które z męskiego salonu prowadziły na balkon. Wyszedł na rozświetlony ciepłym światłem taras i przekonał się, że jego „aniołowie” nadal są na dole. To właśnie teraz miał nastąpić pozornie mało znaczący, a jednak niesamowicie ważny krok — telefoniczna rozmowa, od rezultatu której zależało, czy strategia, którą analizował poprzedniej nocy, opiera się na właściwych informacjach oraz czy będzie mógł zrealizować swój plan. Właśnie miał podnieść słuchawkę telefonu, kiedy wpadł na pewien pomysł. Być może, a nawet bardzo prawdopodobne jest, że jego aparat może być na podsłuchu. Nie może więc z niego korzystać! Po krótkim zastanowieniu Fels udał się na wyższe piętro, gdzie mieszkał pewien ważny arystokrata. Na szczęście hrabia i jego małżonka nie byli obecni w domu. Usłużny lokaj zaprowadził Felsa do pokoju, gdzie znajdował się telefon, a następnie dyskretnie się oddalił. Fels wyjaśnił mu uprzednio, że jego aparat jest zepsuty. Polecił, aby połączono go z biurem podróży Cooka.

— Mówi spedytor Dworschak. Proszę mi powiedzieć, kiedy i skąd odpływa najbliższy statek do Meksyku? Muszę jak najszybciej dostarczyć drogocenny naszyjnik do Veracruz[1]. Tak, oczywiście, czekam. Halo, a więc najbliższy statek to „President”, wypływający z Genui. Proszę? Aaa, z niego nie skorzystam, bo wypływa jutro w południe! Co za idiotyzm! Kolejny będzie dopiero za miesiąc? No nie, to się nie uda. Bardzo dziękuję!

Fels stał nieruchomo. Jego policzki płonęły.

— Musi się udać, to musi się udać!

Oznaczało to, że należy działać błyskawicznie. Wrócił do swojego mieszkania, otworzył kasę pancerną, wyjął z niej stos dokumentów — cały swój majątek — i umieścił go w torbie, którą wcześniej na jego polecenie służący przyniósł z garderoby. Z dolnej szuflady sejfu również wyjął całą zawartość. Były to dwa duże pliki banknotów stutysięcznych. Włożył je do wewnętrznej kieszeni marynarki, którą miał na sobie. Cienki gumowany płaszcz znalazł miejsce w jednej z bocznych kieszeni marynarki, zaś czapka podróżna w drugiej. Z szafy wyjął krótkie palto i położył je na torbie, cały czas spoglądając na gazetę „Reisekurier”. Następnie przywołał służącego.

— Urban, proszę uważnie słuchać. Pojadę do Marburga[2] pociągiem o piątej.. Punktualnie o czwartej wyjdziesz z domu z tą torbą i paltem i udasz się na dworzec Südbahnhof. Pamiętaj, ani minuty wcześniej, ani minuty później, ponieważ ja będę czekał na telefon, ty zaś musisz wszystko dokładnie załatwić. Na dworcu kupisz mi bilet pierwszej klasy do Marburga i zostaniesz w poczekalni. Najprawdopodobniej zjawię się w ostatniej chwili. Ten list — Fels w tym momencie wręczył służącemu kopertę — dostarczysz jutro przed południem mojemu przyjacielowi komisarzowi Bärowi, urzędującemu w budynku komendy głównej policji przy ulicy Schottenring.

Gdy wypowiadał te słowa, uświadomił sobie, że służący nie może w żadnym wypadku wrócić dziś do mieszkania. Jego umysł skupił się na rozwiązaniu tej niedogodności. Następnie rzekł:

— Kiedy już na dworcu przekażesz mi bilet, torbę i płaszcz, kupisz sobie bilet do Baden na najbliższy lokalny pociąg odjeżdżający o piątej trzydzieści. Następnie udasz się do hotelu Esplanade, zarezerwujesz mi trzy pokoje na pojutrze i zamówisz wystawny obiad na dwanaście osób. Dobór menu pozostawiam tobie. Urban, jestem przekonany, że poradzisz sobie doskonale. Przenocujesz tam i następnego dnia rano wrócisz do Wiednia, aby przekazać list komisarzowi Bärowi. Tu masz pieniądze na wydatki, zaliczkę na hotel w Baden i całą resztę.

Służący zapewnił, że wszystkie polecenia wykona dokładnie. Otrzymaną sumę pieniędzy włożył do portfela.

Fels wziął od lokaja jesienny płaszcz, kapelusz i laskę, rzucił ostatnie spojrzenie na wszystkie nagromadzone z miłości i rozsądku kosztowne przedmioty w mieszkaniu, zwłaszcza dywany, których widok cieszył jego oczy za każdym razem. Po chwili szybko opuścił mieszkanie. W bramie naprzeciwko dostrzegł kątem oka obu znanych mu jeszcze z dziennikarskich czasów detektywów. Zauważył ponadto, że na rogu ulicy stał zaparkowany samochód, który miał im posłużyć na wypadek, gdyby Fels skorzystał ze swojego auta. Pozdrawiając szofera, postanowił udać się gwiżdżąc wesoło na długi spacer — przez plac Schwarzenberg, park miejski, Ring[3] i z powrotem, aż do restauracji Sachera. Jego założenie, że obaj policjanci podążą za nim i żaden z nich nie zostanie na miejscu w celu obserwacji domu, potwierdziło się. Dzięki temu jego kamerdyner Urban będzie mógł opuścić mieszkanie niezauważony i udać się na dworzec Südbahnhof.

Kiedy Fels wszedł do restauracji Sachera, zajął się obiadem z taką samą rozkoszą jak zawsze, obaj detektywi dreptali przed budynkiem tam i z powrotem. Fels ani przez chwilę nie mógł jednak zebrać swoich myśli. Jak refren popularnej piosenki w myślach przewijało mu się jedno zdanie:

— Muszę zyskać na czasie, muszę zyskać na czasie! Choćby jedną minutę!

Od tej przewagi zależało przecież wszystko.

— Muszę uwolnić się od detektywów i to o dokładnie określonej porze. Jeśli mi się uda, to wsiadając do pociągu, pozbędę się policyjnych tajniaków. A wtedy pojawi się możliwość zapewnienia wolności i uratowania życia.

Przez cały ten czas szeptał w myślach: „Grace, Grace”, i musiał użyć resztek swojej woli, aby nie wypowiedzieć tych słodkich słów tęsknoty na głos.

Około wpół do trzeciej Fels opuścił restaurację. Detektywi ruszyli za nim, idąc drugą stroną ulicy. Oskar dostrzegł, jak bardzo byli już znużeni, zniechęceni i wyczerpani. Z pewnością byli też głodni. „Biedni tajniacy” — pomyślał Fels. „Zjeść coś u Sachera… nie, ich skromne zarobki na to nie pozwalają. Nieracjonalne, przestarzałe, naiwne metody inwigilacji! Gdybym dalej był dziennikarzem, mógłbym o tym jeszcze długo pisać”. Zaśmiał się z goryczą i zdziwił mnogością myśli, jakie nachodzą człowieka, który balansuje między życiem a śmiercią. Mimowolnie sięgnął ręką do tylnej kieszeni spodni, w której tkwił naładowany browning[4].

Fels szedł Kärtnerstrasse w kierunku Ringu, mijając liczne hotele. Zatrzymał się przed wystawą kwiaciarni, wszedł do środka i po chwili wyszedł z żółtym goździkiem w klapie płaszcza. Z zadowoleniem dostrzegł w oknie wystawowym spojrzenie detektywa, z którego można było wyczytać, że mężczyzna, którego śledzi, nie wygląda na takiego, który zamierza uciec. A teraz do kawiarni „Imperial”, gdzie rozegra się decydująca scena. Kiedy Fels skierował swe kroki do lokalu, który zajmował parter jednego ze skrzydeł hotelu Imperial, podczas gdy w drugim z nich znajdowała się restauracja, zmęczony i znużony wyraz twarzy obu detektywów zamienił się w błogi uśmiech. Fels, któremu szyby okienne wystaw sklepowych służyły za lustra, szybko zrozumiał tę przemianę: w kawiarni policjanci mogli usiąść gdzieś w pobliżu i zaspokoić swój głód. Oskar zajął miejsce w ostatniej sali w pobliżu garderoby, budki telefonicznej i toalety, natomiast policjanci usiedli dwa stoliki dalej i rzucili się z ogromnym apetytem na ciastko, popijając je kawą z ciepłym mlekiem. Natomiast obiekt ich zainteresowania sączył kawę mokka i zagłębiał w lekturze prasy. Od czasu do czasu do Felsa podchodził jakiś znajomy, z którym ten prowadził głośną i wesołą rozmowę. Kiedy w pewnym momencie jeden z detektywów — ów Dworschak — pochylił się w kierunku drugiego, Nowotnego, i szepnął mu coś na ucho, Fels mógłby przysiąc, że wypowiedział on następujące słowa:

— Patrz, on w ogóle nie wygląda jak ktoś, kto dostrzegł, że jest śledzony.

Po chwili Fels wstał i poszedł do budki telefonicznej obok garderoby. Można było usłyszeć, jak próbował dodzwonić się do kogoś i coraz głośniej wykrzykiwał swoje „Halo!” do słuchawki. Następnie wyszedł z budki i zanim ponownie usiadł przy stoliku, rzekł półgłosem:

— Cholerny kraj, nie można w ogóle uzyskać połączenia!

Równocześnie jednak uważnie obserwował, jak jeden z detektywów przesiadł się do stolika z gazetami, skąd mógł dokładnie obserwować budkę telefoniczną. Podobna scena rozegrała się kilkakrotnie: Fels szedł do budki telefonicznej, próbował dzwonić do kogoś, krzyczał do słuchawki, denerwował się i sprawiał wrażenie, jakby telefonistka z centrali nie zgłaszała się. Po chwili ponownie wracał do swojego stolika, skarżąc się kelnerowi na awarię telefonu. Krótko mówiąc, odgrywał scenę, jaką codziennie można było dostrzec w wiedeńskich kawiarniach. Na początku zawsze jeden z detektywów wstawał od stolika, aby kontrolować obecność Felsa w budce telefonicznej. Fels stawał się coraz bardziej nerwowy, ponieważ czas upływał nieubłaganie i zbliżała się decydująca chwila. W końcu postanowił zmienić swoją taktykę. Do tej pory, wszystko robił tak, jakby nie dostrzegł policjantów. Lecz teraz, kiedy po raz szósty wyszedł z kabiny rozejrzał się wokół i spojrzał w ich kierunku. Chwila wahania, spojrzenie i dyskretne skinienie głową. Policjanci zmieszali się, gdyż to Fels ich rozpoznał i pozdrowił. Dziennikarz poklepał obydwu jowialnie po ramieniu, wyjął papierośnicę i poczęstował papierosami, a następnie pochylił ku nim i szepnął:

— Na tropie niezłego gagatka? Wiecie przecież, że jestem dyskretny. Zdradźcie mi, kogo śledzicie?

Policjanci nieco zmieszani, odmówili z uśmiechem. Nie ciągnął ich już za język, ale poskarżył się znowu na łączność i ponownie ruszył w stronę telefonu. W duszy grała mu radość: żaden z policjantów nie wstał tym razem, aby pójść za nim. W końcu uwierzyli w awarię na łączach!

Raz jeszcze Fels podjął próbę. Tym razem się udało. Detektywi obserwowali go ukradkiem, ale nie mieli już zamiaru wstawać od stolika. Teraz należało działać. Zegar wskazywał za piętnaście piąta. To był ten moment!

Fels krzyknął z uśmiechem do policjantów: — Spróbuję po raz ostatni! — i ruszył w stronę telefonu. Tym razem jednak minął kabinę i przeszedł przez drzwi prowadzące do kuchni. Ociężałemu kucharzowi o szerokich barach, który stał wśród innych pracowników, szepnął do ucha:

— Panie, uciekam przed jakąś panienką, która na mnie poluje przed kawiarnią. Czy dostanę się tędy do restauracji?

Kucharz, kucharki, pomocnicy i obsługa — wszyscy ucieszyli się ze współuczestnictwa w romansie gościa, wskazując drogę ucieczki. Przez kuchnię Fels dotarł do ciemnego przedsionka, a następnie przez kolejne drzwi prowadzące na podwórze, dostał się do kolejnej kuchni. Stamtąd przeszedł już do restauracji. Po drodze wyjął z kieszeni marynarki gumowany płaszcz i czapkę podróżną. I kiedy przechodził przez sale restauracji, wyglądał jak ktoś, kto wrócił z podróży albo właśnie ją zaczął. Dziękując, mijał pozdrawiających go znajomych kelnerów. Następnie biegiem ruszył przez Ring w kierunku hotelu Grand, przed którym oczekiwali na kurs fiakrzy i kierowcy taksówek. Wsiadł do samochodu z silnikiem o dużej mocy i rzucił w kierunku szofera:

— Płacę pięćdziesiąt koron, jeśli zdążysz na pociąg odjeżdżający o piątej z dworca Südbahnhof!

Taksówka ruszyła pędem przez Prinz-Eugen-Strasse w kierunku dworca kolejowego, gdzie Fels dotarł blady, ale z kamienną twarzą, dokładnie na pięć minut przed piątą. Wbiegł na schody słysząc ostatnie zapowiedzi odjazdu pociągu. Stał już tam lokaj Urban, który przywitał go słowami:

— Dzięki Bogu, myślałem już, że łaskawy pan nie zdąży na pociąg — i odprowadził go do przedziału w pierwszej klasie, wręczając palto i skórzaną torbę.

— Żegnaj, Urban! Załatw wszystko, tak jak ci przekazałem!

Lokomotywa zasyczała i pociąg ruszył. Fels wychylił się przez okno, aby wydać Urbanowi jeszcze jedno polecenie. W rzeczywistości jednak zmierzył wzrokiem cały peron i stwierdził, że nie ma nim żadnych policjantów. Następnie opadł wyczerpany na swoje miejsce w przedziale i musiał zamknąć oczy, aby pokonać napad nagłej słabości. Nadszedł konduktor i sprawdził bilet.

— Szanowny pan jedzie bezpośrednio do Marburga?

— Tak jest — odpowiedział Fels, ziewając.

— W Marburgu będzie kontrola paszportowa i celna — poinformował konduktor i zwrócił się do starszej pani, która była jedyną współtowarzyszką podróży w tym przedziale.

[1] Veracruz — główny port i jedno z najważniejszych miast stanu Veracruz w Meksyku, położone na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej liczące ok. 0,5 mln mieszkańców.

[2] Marburg (do 1977 Marburg an der Lahn) — miasto powiatowe w Niemczech, w kraju związkowym Hesja, leżące nad rzeką Lahn.

[3] Ring (niem. Ringstraße) — okazały bulwar w centrum Wiednia o długości 5,2 km powstały w latach 1860–1890; jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic stolicy Austrii.

[4] John Moses Browning (ur. 1855 r. w Ogden w stanie Utah, zm. 1926 r. w Liège w Belgii) — amerykański konstruktor broni. Od jego nazwiska pochodzi eponim — nazwa pistoletów.

Rozdział 7

Po godzinie pociąg ekspresowy zatrzymał się zgodnie z rozkładem na stacji Wiener-Neustadt. Uciekinierowi puls uderzał w skronie, a krew krążyła w żyłach z ogromną prędkością. Oskar Fels założył czapkę i palto, chwycił mocno skórzaną torbę i wychylił się przez okno wagonu. Nic podejrzanego! Tylko sprzedawcy kiełbasek i pieczywa. Nikt nie wsiadł do pociągu, nikt nie wysiadł. Konduktor pomknął pospiesznie w stronę wagonu pocztowego. To był właściwy moment, aby wysiąść z pociągu i opuścić dworzec.

Wybiła szósta wieczorem, marcowe słońce schowało się za horyzontem. Plac przed dworcem tonął w słabym oświetleniu. Jednokonna bryczka z wychudzoną szkapą zamierzała właśnie odjechać, ponieważ szansa na zdobycie klienta wydawała się beznadziejna. Fels zawołał:

— Steinfeldstrasse dziesięć.

Dorożkarz mruknął coś o długiej drodze i uderzył batem biedną klacz, która kulejąc ruszyła chwiejnym kłusem. Droga była rzeczywiście długa i Fels, trzęsąc się, prawie godzinę spędził skulony w dorożce. Nieustannie myślał i zastanawiał się, czy ma duże szanse na to, jak sobie założył, aby opuścić jeszcze dziś Wiener-Neustadt. Powinien zrobić to jak najszybciej — jutro nie będzie już możliwości wydostania się stąd na wolność. Pozostanie tu oznaczało tylko więzienie i rychłą śmierć.

W końcu dorożka zatrzymała się przed domem przy Steinfeldstrasse. Fels nie odprawił jednak dorożkarza, lecz kazał mu czekać. Po zaciemnionych schodach wszedł na piętro i stanął przed drzwiami, na których widniała przypięta pinezką wizytówka:

Major Franz Peters

Dyrektor Instytutu Szkoleniowego Lotnictwa

Fels zmusił się do uśmiechu. Aby się uspokoić, naprężył całe ciało, przeciągnął się i po chwili pociągnął za sznurek dzwonka. Starsza pani, prawdopodobnie gospodyni majora Petersa, otworzyła drzwi.

— Czy pan major jest w domu?

— Nie.

Fels zadrżał, ale bez wahania zadał kolejne pytanie:

— A więc gdzie jest? Jak mogę się z nim skontaktować?

— Powinien być w kawiarni „Corso”, jest tam zawsze o tej porze — padła obojętna odpowiedź.

Fels podszedł do kobiety, wcisnął jej w dłoń zwinięty banknot i powiedział:

— Szanowna pani, muszę jak najszybciej porozmawiać z majorem. Proszę mu powiedzieć, że w domu czeka na niego dawny kolega. Ja sam jestem zbyt zmęczony, aby ponownie jechać do miasta dorożką.

Kobieta, która szybko rozprostowała zgnieciony banknot, była niewymiernie zaskoczona i szczęśliwa, kiedy dostrzegła, że jest to banknot o nominale dwudziestu koron. Następnie z młodzieńczym wdziękiem wskazała gościowi drogę do mieszkania. Po chwili zbiegła po schodach, aby wykonać polecenie.

Fels spoczął w salonie majora Petersa wypełnionym tanimi, tandetnymi przedmiotami. Pomieszczenie wyglądało dokładnie jak dziesiątki tysięcy innych umeblowanych pokojów w Wiedniu, Berlinie, Hamburgu czy innych miastach. Po chwili ogarnęły go wspomnienia o kolegach ze starych, wojennych czasów. Peters służył i walczył w czasie wojny razem z Felsem i Bärem. Jednak po kilku miesiącach ten dzielny i odważny porucznik, serdeczny, lecz lekkomyślny i stale zadłużony, a także nieco ograniczony, zawodowy oficer, zgłosił się na kurs pilotażu. Po krótkim przeszkoleniu rozpoczął służbę jako pilot myśliwca. Zestrzelił kilka samolotów włoskich, otrzymał najwyższe odznaczenia i kiedy zakończyła się wojna, nieoczekiwanie został awansowany do stopnia majora. Obecnie piastował stanowisko dyrektora Instytutu Szkoleniowego Lotnictwa. Stał się ważną figurą w Wiener-Neustadt. Nadal był jednak biedakiem, który nie mógł wydostać się z długów. Wielki pech towarzyszył mu w grach karcianych. Widmo bankructwa stale zaglądało w oczy. Z tym prostodusznym, miłym człowiekiem Fels zaprzyjaźnił się już podczas działań wojennych. Wczorajszej nocy, kiedy chodził tam i z powrotem po swoim mieszkaniu przy Schwindgasse i długo rozmyślał nad metodą ucieczki, dzięki której mógłby uniknąć rychłego końca, jego myśli skierowały się w końcu na osobę majora Petersa.

Gdy zegar wskazywał wpół do ósmej, Fels usłyszał stukot kół dorożki. Po chwili drzwi się otworzyły i stanął w nich major Peters. Z okrzykiem radości oficer rzucił mu się na szyję:

— Przyjacielu, jak miło, że mogę cię znowu zobaczyć! Ale dlaczego nie zapowiedziałeś się? Czekałbym na ciebie z samochodem na dworcu.

— Nie, drogi kolego, tak jest dobrze. Chciałem z tobą porozmawiać na osobności i nikt nie powinien wiedzieć, że cię odnalazłem. Wiesz, że byłem w Ameryce?

— Oczywiście, słyszałem o tym — krzyknął major Peters podniecony. — To tam stałeś się królem kolei żelaznej i zarobiłeś setki milionów dolarów. A wiesz, że przed tygodniem byłem bliski tego, aby pożyczyć od ciebie tysiaka? Nie znałem jednak twojego adresu. Pomyślałem zresztą, że skoro jesteś taki bogaty, to może zmieniłeś się…

— Głupstwa pleciesz — przerwał mu Fels z nieszczerym, niecierpliwym uśmiechem. — A teraz usiądź i pozwól, że ci opowiem, dlaczego cię odszukałem.

Fels z poważną miną opowiedział całkiem nietypową i równocześnie intrygującą historię o pewnej młodej Amerykance, którą poznał za oceanem i w której się zakochał. Osobą tą była siostrzenica dawnego magnata naftowego o nazwisku Rockefeller. Ogromnie bogata, z posagiem stu milionów dolarów i do tego jeszcze bardzo urodziwa.

— Kobieta szalona, całkiem szalona, podobnie jak większość młodych, bogatych dziewcząt w Ameryce — wspominał Fels.

Major Peters przytaknął — przecież też o tym czytał, zupełnie niedawno w pewnej powieści występowała taka dama, wprawdzie Angielka, ale nie zmienia to istoty rzeczy.

Fels w tej sytuacji ledwo zmusił się do uśmiechu: — Tak, ale nie zmienia to istoty rzeczy — powtórzył i następnie kontynuował:

— A teraz wyobraź sobie, byliśmy już gotowi, aby otrzymać od jej rodziców błogosławieństwo, kiedy nagle Evelyn Rockefeller, tak się nazywa, wszystko wstrzymała. Nie wyjaśniła swojej decyzji, lecz zażądała, abym pojechał do Wiednia, dokąd wkrótce i ona ma dotrzeć i zamierza poddać mnie próbie, z różnymi nietypowymi, trudnymi do spełnienia zadaniami. A więc, drogi Petersie, krótko mówiąc: musiałem oczywiście spełnić te wszystkie żądania. Wyjechałem do Wiednia i z tęsknotą czekałem na znak życia od mojej narzeczonej. Dziś otrzymałem go, w samo południa pojawił się w formie telegramu.

W tym momencie Fels podsunął majorowi pod oczy telegram, który otrzymał od Grace. Peters, który nie znał w ogóle angielskiego, wił się z niecierpliwości i podniecenia, obracał kartkę papieru na wszystkie strony i poprosił Felsa, aby w końcu mu powiedział, co jest nań napisane.

— Ach tak — rzucił Fels lekko. — Ty nie znasz angielskiego. Wybacz, nie wiedziałem. Treść depeszy jest następująca:

Mój drogi, jeśli uda ci się spotkać ze mną jutro, to jest w czwartek o dziesiątej rano przed głównym wejściem do katedry w Mediolanie, zostanę twoją żoną!

— Telegram został pilnie nadany dzisiejszego ranka, właśnie w Mediolanie.

Major Peters nie wytrzymał dłużej. Wstał i zaczął biegać wokół stołu, krzycząc:

— Ach, te baby, co za baby! Cóż im może przyjść do głowy! Wszystkie są szalone!

Następnie zatrzymał się, rzucił współczujące spojrzenie w kierunku Felsa i rzekł:

— A więc nie można nic zrobić! Żegnaj Amerykanko, żegnajcie miliony!

Lecz Fels odpowiedział mu ze spokojem:

— Nie, drogi przyjacielu. Jeśli mi pomożesz, uda się to zrobić i jutro o dziesiątej rano, a może i wcześniej, uścisnę moją ukochaną w Mediolanie.

I kiedy przyjaciel wpatrywał się w niego zdumiony, rzekł:

— Jesteś przecież oficerem najwyższej rangi w jednostce lotniczej, nieprawdaż?

Peters przytaknął.

— Odległość do Mediolanu wynosi, wliczając ominięcie Triestu, równe siedemset kilometrów. O ile wiem, twoje nowe samoloty mogą przebyć tę odległość bez lądowania w ciągu sześciu, siedmiu godzin. Jest teraz pół do ósmej. Jeśli za godzinę, powiedzmy nawet za półtorej godziny wystartujemy, wylądujemy w Mediolanie, o ile wszystko dobrze pójdzie, między trzecią a czwartą rano. Widzisz więc, że jeśli mi pomożesz, zdobędę i posag, i żonę.

Major Peters zaczął się straszliwie śmiać. Początkowo był to typowy, głośny żołnierski śmiech, po chwili zamienił się w przeraźliwy, jowialny rechot, zakończony uronieniem kilku łez. Peters rzekł wreszcie:

— Cóż za genialny, amerykański pomysł, szkoda tylko, że niewykonalny.

Fels był przygotowany na opór i zaczął przekonywać tego małostkowego, prymitywnego człowieka powoli i wytrwale. Kazał mu usiąść na krześle i tłumaczył cierpliwie, że dla takiego odważnego i sławnego pilota lot do Mediolanu stanowi dziecinnie proste zadanie. I kiedy mu to uzmysłowił, zaczął grać na jego uczuciach. Drżącym głosem opowiadał o swojej nieodpartej miłości, braku sensu życia bez Evelyn i w końcu, kiedy zauważył wzruszenie i niezdecydowanie Petersa, wyciągnął z kieszeni pistolet i rzekł głośnym, stanowczym tonem:

— Albo jutro o dziesiątej rano będę w Mediolanie, albo palnę sobie w łeb.

Przyciśnięty do muru, zrezygnowany i spocony Peters wygłosił tylko jedną obawę:

— Dobrze przyjacielu, polecę! Ale, co stanie się później ze mną? Jak wrócę? Jak wytłumaczę się zwierzchnikom? Cóż pocznę, kiedy odeślą mnie na emeryturę?

— Na twoje pytania mam prostą odpowiedź — odrzekł Fels i objął po bratersku majora.

— W Mediolanie natychmiast zatankujemy paliwo na drogę powrotną. Oczywiście nałożysz na siebie cywilne ubranie. Nic ci nie będzie groziło ze strony miejscowych władz. A jeśli wynikną kłopoty, użyję moich amerykańskich wpływów, aby w ciągu dziesięciu minut przywrócić właściwy porządek. Natomiast, co się tyczy twoich pozostałych obaw, możesz mi wierzyć, że nie pozostawię tej przyjacielskiej przysługi bez odpowiedniego wynagrodzenia. Spójrz, to jest sto tysięcy koron, niewielki ułamek tego, co wniesie w nasze małżeństwo Evelyn. I tę sumę chciałbym ci już teraz przekazać jako skromne honorarium, drogi przyjacielu.

Major Peters wziął do ręki paczkę banknotów i nagle zakręciło mu się w głowie. Ten prezent oznaczał dla niego uwolnienie się od wszystkich wierzycieli, a także możliwość odkupienia od kuzyna małego majątku ziemskiego w Styrii[1]. Mógłby także dobrowolnie odejść na emeryturę i być panem na własnych włościach jako wolny człowiek. Ten prosty, znany wśród międzynarodowej braci lotniczej pilot tęsknił żarliwie za spokojnym zajęciem, które zapewni mu solidny byt. Wszystkie pozostałe obiekcje roztopiły się błyskawicznie jak spóźnione płatki śniegu w promieniach kwietniowego słońca. Teraz liczyło się dla niego tylko to, by jak najszybciej dotrzeć do Mediolanu!

Z pobliskiej gospody major Peters zadzwonił na lotnisko i polecił przysłać samochód. Cały port pogrążony było w głębokim śnie. Jedynie wartownicy, wśród nich jeden podoficer i trzech żołnierzy, nie spali. Major Peters, któremu w obecnej chwili wydalenie ze służby, a nawet ewentualny areszt wydały się mało istotne, poinformował, że musi wykonać ważny rozkaz i natychmiast odbyć daleki lot w towarzystwie swojego kolegi. Mówiąc to wskazał Felsa. Rozkaz był ściśle tajny, nikomu nie mógł powiedzieć nic więcej. Miał nadzieję, że wróci jeszcze tej nocy lub jutro wczesnym rankiem. W tym momencie Fels wręczył podoficerowi banknot stu koron z poleceniem, aby spędził pozostałą część nocy wraz z kolegami przy dobrej wódce. Żołnierze błyskawicznie wykonali wszystkie polecenia. Zbiornik paliwa został zatankowany, niezbędne płyny uzupełnione, chłodnica sprawdzona i wielki, nowy, ale już przetestowany jednopłatowiec Ostmark wyprowadzono z hangaru. Tak rozpoczęła się podróż, która miała przynieść kolejne przygody. Dochodziła dziesiąta, kiedy dostarczono z biura mapy i obaj mężczyźni zajęli miejsca w samolocie. Major Peters miał na sobie cywilne ubranie i, idąc za radą swojego przyjaciela, wszystkie dokumenty pozostawił w biurze. Skórzaną torbę Fels trzymał cały czas przy sobie. Uruchomili silnik. Zawirowały śmigła, olbrzymi mechaniczny ptak zadrżał i powoli ruszył, podskakując na płaskiej ziemi. Następnie poderwał się w górę i wykręcił kilka spirali na dużej wysokości, na tle rozjaśnionego gwiazdami nieba. Mężczyźni polecieli na południe.

[1] Styria (niem. Steiermark, słoweń. Štajerska, wł. Stiria) — kraj związkowy w południowej Austrii graniczący ze Słowenią, krajami związkowymi: Burgenland, Dolna Austria, Górna Austria, Salzburg i Karyntia. Jego stolicą jest Graz.

Rozdział 8

Kiedy dzięki umiejętności przewidywania określonych ludzkich zachowań udało się Felsowi zgubić śledzących go detektywów, uzyskał przewagę zaledwie kilku minut. Gdy ponownie udał się do telefonu, zapowiadając, że to ostatni raz, i kiedy po dwóch, a może trzech minutach nie wrócił do stolika, obaj policjanci sądzili, że tym razem uzyskał połączenie. Po dłuższej chwili jeden z nich wstał od stolika, aby rzucić okiem na kabinę telefoniczną. Zaraz jednak wrócił cały blady i krzyknął w kierunku kolegi:

— On zwiał!

Jako doświadczeni policjanci natychmiast ocenili sytuację. Bez wątpienia — Fels musiał uciec przez drzwi prowadzące do kuchni, pozostawiając swój płaszcz i kapelusz w szatni. Ruszyli więc tą samą drogą. Po pokazaniu kucharzowi odznaki policyjnej uzyskali informacje potwierdzające ich przypuszczenia. Rzucili się w pościg. Najpierw przez podwórko, później restaurację i dalej, wybiegając na ulicę. Po uciekinierze nie było śladu. Jeden z detektywów pobiegł do domu przy Schwindgasse, drugi poinformował telefonicznie komisarza Bära. Ten z kolei — głównego szefa, policję kolejową i służby hotelowe. Wysłał również pilne telegramy do wszystkich komisariatów policji w terenie.

Komisarz Bär słusznie zakładał, że Fels opierał plan swojej ucieczki na pociągu ekspresowym odjeżdżającym o piątej z dworca Südbahnhof. Lecz pociąg już odjechał. Zanim poinformowano poszczególne służby na trasie o poszukiwaniach, minęły kolejne godziny. Było zatem niemożliwe, aby oddział lokalnej, zazwyczaj niezbyt rychliwej żandarmerii mógł sprawdzić cały pociąg przed stacją Gloggnitz. Zapewne Felsowi nie udało się też dotrzeć tym pociągiem do samej granicy. Komisarz Bär, który skupiał się w tej chwili na tym, by skorzystać z wszelkich dostępnych środków, rozkazał przesłać szczegółowe informacje o uciekinierze do wszystkich stacji pomiędzy Wiedniem a Gloggnitz. Zakładał, że dzięki swojej wrodzonej zręczności, Fels mógłby wyskoczyć na stacji, gdzie pociąg nie zatrzymywał się albo zatrzymać pociąg w polu przy użyciu hamulca ręcznego.

Przypadek sprawił jednak, że jeden z elementów opracowanego przez Felsa planu nie powiódł się. Informacja o ucieczce byłego dziennikarza, podejrzanego o podwójne morderstwo na tle rabunkowym, szybko dotarła do Baden. Rozmawiano o niej na miejscowym komisariacie, gdzie akurat sprawy meldunkowe załatwiał portier z hotelu Esplanade. Przekazał on informację, że przed kilkoma minutami kamerdyner Oskara Felsa zarezerwował w tymże hotelu pokoje na kilka dni oraz zamówił wystawny obiad. Należało działać. Lokaj Urban został natychmiast zatrzymany. Komisarz Bär otrzymał telefonicznie informację o tym fakcie i wydał rozkaz jak najszybszego przetransportowania służącego Felsa do Wiednia. Bär przesłuchał go i stwierdził, że mężczyzna jest niewinny. Wypuścił go, kiedy Urban przekazał mu list od swojego pana. Komisarz ponownie wydał wszelkie dyspozycje związane z poszukiwaniami uciekiniera. Kiedy nadeszła północ, bardzo wzburzony, pełen najgorszych przeczuć rozerwał kopertę i zaczął czytać otrzymany list strona po stronie. Fels w noc poprzedzającą ucieczkę napisał przyjacielowi następujące słowa:

Kiedy będziesz trzymał ten list w swoich rękach, możliwe będą dwa rozwiązania: albo byłem sprytniejszy od wysoko cenionej policji i znalazłem kryjówkę, która jest pewna i bezpieczna, albo nie ma mnie już na tym świecie. Z pewnością nie pojmą mnie żywcem Twoje psy gończe, które za mną posłałeś. W decydującym momencie, kiedy będzie już jasne, że ostatecznie przegrałem, skończę ze sobą, a twoja ambicja rzetelnego policjanta zostanie zaspokojona co najwyżej przez odnalezienie mojego ciała. Żywcem mnie nie dopadniesz.

Widzę, że się rozczulam. Nie chciałbym tego. Każdy człowiek działa w oparciu o najlepszą wiedzę i własne wyczucie, a wyłącznie od Twojej natury zależy, czy w krótkim czasie zapomnisz o naszej przyjaźni i będziesz widział we mnie tylko podłe, aspołeczne zwierzę, które należy wyeliminować. Ja na Twoim miejscu zrobiłbym inaczej, ale to jest teraz mało istotne. Prawdopodobnie rzeczywiście jestem antyspołeczny i nie posiadam tego pięknego przeświadczenia, że dobro ludzkości, niezależnie od sytuacji, jest zawsze ważniejsze od losu jednostki. Ale doprawdy nie piszę tego długiego listu po to, aby wchodzić z Tobą w polemikę, lecz dlatego, aby wszytko wyjaśnić. Słowa te piszę, aby w godzinie pomiędzy życiem a śmiercią wytłumaczyć moje czyny. Zresztą być może dzięki mojemu przyznaniu się do winy i Ty jako policjant będziesz mógł się czegoś nauczyć.

W noc święta Matki Bożej Gromnicznej, a więc drugiego lutego, wyszedłem wcześniej z redakcji i udałem się wzdłuż Ringstrasse w kiepskim nastroju, rozwścieczony obrzydliwością kolegów, pełen obaw o następne dni, kiedy to mijały terminy płatności kolejnych rachunków. Zamierzałem skręcić w Kärntnerstrasse, aby wstąpić do was do kawiarni „Café Central”, ale mój fatalny nastrój pogarszał się z każdym krokiem. Postanowiłem więc samotnie spędzić czas i poszedłem do „Café Heinrichshof” naprzeciwko opery. Ledwo zająłem miejsce przy stoliku, kiedy jakiś mężczyzna z sąsiedniego stolika zaczął mi się przypatrywać. Przyjrzałem się mu uważnie i od razu wydało mi się, że go znam. Mężczyzna po chwili wstał, podszedł do mnie i zapytał nieśmiało, czy nie jestem „tym znanym Oskarem Felsem”. Kiedy zadawał to pytanie, na jego pięknej, bardzo młodej twarzy pojawił się dziewczęcy rumieniec. Potwierdziłem, a on przedstawił się jako August Langer. Muszę dodać, że ów August Langer był moim szkolnym kolegą w klasach od pierwszej do piątej gimnazjum. W tym okresie został moim najlepszym przyjacielem i nieodłącznym towarzyszem. Byliśmy przeciwieństwami, które się nawzajem przyciągały. On był bardzo pilny, dokładny, skromny, grzeczny i miły. Odznaczał się dziewczęcą łagodnością i dobrocią. Ja natomiast byłem porywczy, skory do bijatyki, zawsze gotowy spłatać figla profesorom, leniwy, ale bardzo zdolny. Kiedy pewnego razu ten wyjątkowej urody chłopiec wracał po lekcjach do domu, został napadnięty przez uczniów ze szkoły średniej. Oprawcy przewrócili go. Groziło mu pobicie. Wtedy na placu boju pojawiłem się ja i rzuciłem się na tych trzech czy czterech wrogów. Silnym uderzeniem powaliłem jednego na ziemię, drugiemu wymierzyłem cios pięścią, rozkwaszając nos, trzeciemu zdarłem czapkę. Ten zaś — rzucił się do ucieczki. Od tego wydarzenia August Langer darzył mnie prawdziwie przyjacielskim uczuciem. Podziwiał i szanował. Dzielił się ze mną swoim kieszonkowym i zawsze był gotów, poświęcić się dla mojej sprawy. Ja z kolei lubiłem go na swój sposób. Matkowałem mu, w jego imieniu policzkowałem nieprzyjaciół, lecz również go tyranizowałem. Zawsze musiał towarzyszyć mi w moich wyprawach, palić papierosy, ponieważ ja to robiłem, pić alkohol, ponieważ mnie sprawiało to przyjemność. Krótko mówiąc, był ode mnie całkowicie zależny i było mu z tym wygodnie. W starszych klasach gimnazjum ta młodzieńcza idylla zakończyła się. August, który miał wujka w Anglii, wyjechał do niego na stałe. Początkowa pisaliśmy do siebie regularnie, lecz z czasem zaprzestałem wymiany listów. Straciliśmy kontakt, zapomnieliśmy o sobie i minęło dwadzieścia lat, po upływie których ponownie spotkaliśmy się w „Café Heinrichshof”. Moim zdaniem August Langer niewiele się zmienił. Nadal miał w sobie coś miękkiego, kociego i dziewczęcego. Wyglądał na dużo młodszego niż w rzeczywistości. Sprawiał wrażenie człowieka bojaźliwego i nieśmiałego. Opowiedzieliśmy sobie o naszych przeżyciach i ku mojemu zdziwieniu, dowiedziałem się, że August, który pochodził z małej, ubogiej rodziny, jest obecnie bardzo zamożnym człowiekiem, potentatem przemysłowym wysokiej rangi i wielkim spekulantem z czasów ostatniej wojny. Opowiedział mi zresztą o tym wszystkim bardzo zwięźle i pospiesznie, także o swojej żonie. Podkreślił, że nie jest wcale panem swojego majątku, lecz jest całkowicie zależny od żony, a nawet jej siostry, która z nimi mieszka. Następnie zanurzyliśmy się we wspomnieniach o latach młodości, a zwrot „Czy pamiętasz?” rozpoczynał każde zdanie. Znowu byliśmy młodzi i weseli. W pewnym momencie August spojrzał na zegarek i stwierdził, że jest jeszcze wcześnie. Wybiła jedenasta, a przedstawienie o Persifalu[1], na które udała się jego małżonka wraz ze szwagierką powinno zakończyć się tuż przed północą. Na moje pytanie, w jaki sposób po zakończeniu kursów tramwajowych dostanie się do domu w dzielnicy Cottage, odpowiedział, że przed operą czeka na niego samochód.

W tym momencie uświadomiłem sobie mizerność mojego własnego życia. Pomyślałem o tym, że jako zdolny, wszechstronnie wykształcony, władający wieloma językami i ponadprzeciętnie inteligentny mężczyzna posiadam majątek o wartości zaledwie dziesięciu koron, podczas gdy moje długi, które powinienem spłacić w najbliższym czasie, równały się moim półrocznym dochodom. Westchnąłem z zazdrością i powiedziałem:

— Wszystko ci się w życiu udało, tylko pozazdrościć.

W jednej chwili August chwycił moją dłoń, ścisnął ją, spojrzał na mnie swoim zamglonymi, dziewczęcymi oczami i wydusił z siebie:

— Ty mi zazdrościsz? Ty, silny, wolny mężczyzna? Och, gdybyś wiedział, jaki jestem biedny i nieszczęśliwy!

W tym momencie nastąpiła, przerywana co chwilę, spowiedź zniewieściałego, słabego i zniewolonego człowieka. Mimowolnie powróciłem w myślach do ponurego dzieła pod tytułem „Psychopathia sexualis”[2], dostrzegając przed sobą rozdarte, poszarpane ludzkie życie, którego nie mogłem już zazdrościć. Wnioski, do jakich doszedłeś w trakcie śledztwa, okazały się prawdziwe: niezmiernie bogata Mabel Mac Lean poślubiła Augusta Langera i ta chuda, sucha kobieta, podobnie jak jej karłowata siostra była heterą[3], obdarzoną żądzą panowania nad innymi. Seksuolodzy zbadali takie postawy już dawno temu. Sam August, nie będąc typowym przedstawicielem mężczyzny o kobiecych cechach, chętnie poddał się dominacji kobiet i w czasie małżeństwa nie miał nic przeciwko temu panowaniu, o ile nie przekraczało ono pewnych granic. Nie był to jednak taki przypadek, aby przyznawał się do niego z wypiekami na twarzy. Perwersje obu kobiet przybierały zawsze ostry i brutalny charakter. Przekształcały się w znęcanie, bestialskie dręczenie i ohydne okrucieństwo. Ostatnie wydarzenia zdawały się być dla niego najbardziej okropnymi i decydującymi, które całkowicie złamały jego życie.

Czyniąc to wyznanie, mój przyjaciel, co chwila ze strachem spoglądał na zegarek, obawiając się najwyraźniej, że przedstawienie zakończy się i jego żona zauważy go ze mną. Dopiero kiedy dowiedzieliśmy się od pewnego gościa, że z powodu zmiany obsady jednej z ról, nastąpiła dłuższa przerwa i przedstawienie potrwa do wpół do pierwszej, August uspokoił się, mówiąc:

— Czy wiesz, że jesteś typem silnego mężczyzny, jakiego moja żona nienawidzi ponad wszystko?

Mocno wstrząśnięty, pełen współczucia zapytałem Augusta, dlaczego się nie rozwiedzie. Z szeroko otwartymi oczami wyglądał na nieobecnego duchem. Po chwili milczenia odpowiedział:

— Nie chodzi tylko o to, że stałbym się biedny jak żebrak. One prześladowałyby mnie nadal, publicznie smagały pejczem i nie dałyby mi chwili spokoju. Poddawałyby mnie licznym aktom gwałtu i w końcu litowałyby się nade mną!

Wtedy udzieliłem mu rady płynącej z głębi serca, szczerej i dokładnie przemyślanej, jakiej zapewne w tym momencie udzieliłaby mu większość mężczyzn. Powiedziałem krótko i wiążąco:

— A więc zabij te wiedźmy!

Niejeden diabeł w przeszłości podpowiadał mu to jedyne możliwe rozwiązanie. August nie był wcale nim zaskoczony, lecz wyjaśnił mi poważnie:

— Jestem zbyt wielkim tchórzem i do tego fajtłapą. I nawet jeśli bym się na to zdecydował, natychmiast by mnie schwytano. Sam zresztą wiesz, jeszcze ze szkolnych czasów, że nie jestem zdolny ani do dokonania dobrych ani złych czynów.

Mówiąc te słowa, siedział pogrążony w myślach. Wyglądał na całkowicie bezradnego, jak w okresie gimnazjum, kiedy z niego kpiono i poniżano go. Nie był w stanie zrobić nic innego, jak tylko spojrzeć na mnie błagalnym wzrokiem. A ja, podobnie jak dawniej, nie mogłem nic innego uczynić, jak ponownie przyjść mu z pomocą. Poza tym obudziła się we mnie ogromna nienawiść do obu angielskich prześladowczyń, które w osobie Augusta zabiły mężczyznę. W porywie złości walnąłem pięścią w marmurową płytę stołu i nieomal krzyknąłem:

— Jeśli chcesz, rozprawię się z twoją cudowną żoną i jej siostrunią!

Oczywiście nie myślałem o tym poważnie, lecz był to jedynie wybuch złości z mojej strony. Jednak August spojrzał na mnie i, otwierając szeroko oczy, szepnął niemal bezgłośnie:

— Oskar, gdybyś to uczynił, gdybyś uratował mnie przed tym okropieństwem, przed tym codziennym koszmarem, podarowałbyś mi nowe życie!

Myśl ta zakiełkowała głęboko w moim umyśle i zaczęła przybierać coraz bardziej konkretne kształty, a moja dziennikarska fantazja rozpoczęła nową grę. I tak narodziła się w moim umyśle doskonała, pełna tajemnic zbrodnia.

Zastanowiłem się przez dłuższą chwilę i doszedłem do wniosku, że to podwójne morderstwo byłoby w rzeczywistości dobrym i szlachetnym uczynkiem. Rozważałem w myślach, że w czasie wojny zabiłem mnóstwo ludzi, którzy ani mnie, ani mojemu przyjacielowi nie uczynili nic złego. Najgorszy spośród naszych wrogów był wart więcej niż te obie zwyrodniałe, perwersyjne i krwiopijcze kobiety. I kiedy powoli zacząłem przyzwyczajać się do myśli, aby własnymi rękami doprowadzić do ich unicestwienia, zacząłem konkretnie i szczegółowo obmyślać plan działania. Wyjaśniłem Augustowi, że powinniśmy sfingować morderstwo na tle rabunkowym. W tym czasie on sam powinien przebywać poza Wiedniem, ponieważ w przeciwnym wypadku podejrzenia zostaną skierowane na jego osobę. Powiedział mi, że i tak zamierza wyjechać do Pragi w sprawach służbowych, a podróż może odbyć dowolnego dnia. I kiedy o tym rozmawialiśmy, dowiedziałem się, że ani kierowcy, ani ogrodnika nie ma obecnie w Wiedniu. Kierowca, który pracował wtedy u Langerów, został wynajęty tylko na kilka dni i nie nocował w willi, a więc w domu przebywało tylko kilka osób. Oczywiście musiałem dokładnie poznać rozkład pomieszczeń w willi Mabel. W tym jednak pomógł mi przypadek. Następnego wieczora obie kobiety wychodziły do teatru, natomiast August pod pretekstem ostrego bólu głowy miał wysłać szofera, aby je odebrał po zakończeniu przedstawienia. Dwójce pozostałych służących podarował bilety do kina. W ten sposób o ósmej wieczorem mogłem dokładnie obejrzeć willę, nie spotykając nikogo poza Augustem.

Nakazałem mu, aby bezwzględnie nikomu nie opowiadał o naszym spotkaniu i pożegnałem się, widząc, że staje się coraz bardziej niespokojny i przestraszony. Jego blade czoło pokryły krople potu. Czekałem jednak przed kawiarnią tak długo, aż pojawiły się obie kobiety. Po chwili razem z Augustem wsiadły do samochodu. Widziałem zatem w myślach te kobiety jako martwe już wtedy. Stwierdziłem, że śmierć nadałaby ich obliczom nieco bardziej sympatycznego wyrazu. Kiedy mijały mnie na ulicy, ogarnęła mnie zgroza. Z ich twarzy można było wyczytać wyłącznie złośliwość i podłość. Gdy August wsiadał do samochodu i niechcący zaczepił tren płaszcza żony, natychmiast dopadło go zimne, kąśliwe spojrzenie, pod którym pochylił się, jakby bronił przed uderzeniem pejcza. Samochód odjechał, a ja podjąłem ostateczną decyzję — chciałem uwolnić świat i dawnego przyjaciela z lat szkolnych od tych potworów z krwi i kości.

O tym, że unicestwienie obu kobiet mogłoby przynieść korzyść również mnie, nie myślałem w ogóle. Planowałem ten czyn z najdrobniejszymi szczegółami i przez pół nocy spacerowałem ulicami, zanim wszystko dokładnie obmyśliłem. Następnego wieczora pojawiłem się zgodnie z ustaleniami przed willą Mabel. Na wpół opuszczona zasłona w prawym oknie na parterze oznaczała, że mogę wejść do środka. Powitał mnie śmiertelnie blady, drżący i wystraszony z powodu mojej możliwej rezygnacji August Langer. Szybko obejrzałem główne wejście, rozkład sypialni, rozmieszczenie łóżek i stolików nocnych oraz pozostałych mebli. Dokładnie zapamiętałem miejsce, gdzie spoczywała kasetka z biżuterią. W końcu August wręczył mi klucze do bramy ogrodowej głównego wejścia i ustaliliśmy, że rankiem piątego lutego, a więc za dwa dni, wyjedzie do Pragi. Ja natomiast dokonam morderstw w noc z piątego na szóstego lutego. Z powodów, które wyjaśniłem dalej, pisząc o bezpodstawnym aresztowaniu mecenasa Holzingera, postanowiłem udusić obie kobiety. Uważałem, że ten sposób dokonania morderstwa jest jedynym, który nie pozostawi żadnych śladów i nie spowoduje nadmiernego hałasu.

Zanim niepostrzeżenie opuściłem willę, umówiłem się z Augustem na jeszcze jedno spotkanie następnego popołudnia w „Café Annenhof”. Jego celem było omówienie spraw, które mogłyby się nagle pojawić. Przez cały ten czas nie myślałem, aby z dokonania tego sprzecznego z prawem czynu wyciągnąć jakieś korzyści dla siebie. Myślałem jedynie o uwolnieniu biednego fajtłapy i unicestwieniu tych dwóch wampirów w kobiecej postaci. Następnego dnia omówiliśmy raz jeszcze nadchodzące wydarzenia i August powiedział mi następującą rzecz:

— Kiedy już dokonasz tego czynu, będę nie tylko wolnym i niezależnym mężczyzną, ale również bardzo, bardzo bogatym człowiekiem. I tym bogactwem chciałbym podzielić się z tobą. Połowa mojego majątku będzie należała do ciebie.

Na początku gwałtownie zaprotestowałem. Rola wynajętego mordercy wydawała mi się groteskowa. Po chwili jednak przyznałem rację argumentom Augusta. W końcu wszystkie wątpliwości i skrupuły przezwyciężyły głód życia oraz potrzebę bycia wolnym i bogatym. O podziale majątku nie chciałem nawet słyszeć, więc postanowiliśmy, że August przekaże mi po dwudziestu jeden dniach, jakie miną od dokonania zbrodni, kwotę stu tysięcy funtów szterlingów w papierach wartościowych.

O samym morderstwie nie mam zbyt wiele do powiedzenia. Zabiłem obie kobiety i skłamałbym mówiąc, że odczuwałem przy tym szczególne przerażenie, wyrzuty sumienia czy skruchę. Mógłbym wręcz stwierdzić, że odczuwałem większy ból, kiedy ustrzeliłem na polowaniu piękną, smukłą sarnę. To zabójstwo był dla mnie wyłącznie obroną konieczną, mimo że nie dokonałem tego w obronie własnej osoby. Było to raczej unicestwienie istot, które nikomu nie były potrzebne, a jednemu człowiekowi sprawiały ogromne cierpienie. Uznałem, że wykluczone jest, by mogły pochodzić od Boga.

Po tym, jak upozorowałem mord rabunkowy i zabrałem biżuterię, niezauważony przez nikogo po cichu opuściłem willę Mabel. Wróciłem do domu przy Porzellangasse i obejrzałem pobieżnie klejnoty, które następnie dokładnie zawinąłem w papier. Przepiękny szmaragd tak mi się spodobał, że nie mogłem się z nim rozstać. Włożyłem go do kieszeni, aby następnego dnia zamknąć go w szufladzie biurka w moim gabinecie. Rano, zanim poszedłem do biura, zakopałem paczkę z pozostałymi klejnotami w Dornbach, głęboko w ziemi, pod drzewem. Powinny tam jeszcze być. Natomiast szmaragdowa szpilka mogła mi się przydać. Kiedy biedny Holzinger przebywał w areszcie, byłeś tym, który poinformował mnie o planowanym zatrzymaniu Schmiedeisena. Poprosiłem, abym mógł towarzyszyć Ci w tym aresztowaniu i wykorzystałem okazję, by podrzucić cenny klejnot staremu oprawcy. Umożliwiło to wypuszczenie z aresztu niewinnej osoby. Dzięki temu poczułem się lepiej. Historia Holzingera obciążałaby moje sumienie tysiąckroć bardziej niż śmierć obu kobiet.

Dwudziestego siódmego lutego zostałem bardzo bogatym człowiekiem. Zgodnie z ustaleniami spotkałem się w „Café Bristol” z Augustem Langerem, którego później już nigdy nie widziałem. Nie zamieniając ani słowa, usiedliśmy przy jednym stoliku. Przyjaciel niepostrzeżenie podsunął mi mały pakunek. Wstałem i zabrałem paczkę, która zawierała angielskie papiery wartościowe. Wtedy zacząłem wspominać Tobie i innym osobom o oczekującej mnie zmianie sytuacji majątkowej. Udałem się w rzekomą podróż do Budapesztu. Cała reszta jest Ci już znana. Wszystko zostało bardzo dokładnie zaplanowane. Gdybym nie popełnił małej, głupiej nieostrożności wraz ze śmiercią biednego Augusta Langera, który nie cieszył się swoją wolnością zbyt długo, zniknęłaby także ostatnia możliwość odnalezienia mordercy i tym samym rozwiązania zagadkowej zbrodni w willi Mabel. Kiedy przed kilkoma dniami — mnie wydaje się, że minęły już lata — poprosiłeś, abym towarzyszył ci w drodze do kawiarni „Café Annenhof”, zapaliła się w moim umyśle lampka ostrzegawcza. Zignorowałem ją, gdyż wydało mi się to śmieszne. Poszedłem z Tobą, a wtedy jakaś mała, głupia dziewczynka, która się we mnie przypadkowo zadurzyła, stała się moją zgubą. Los czy też przypadek, wysoce moralna ingerencja nieziemskich istot albo zwykły, głupi pech! Tobie pozostawiam ocenę, ponieważ ja nigdy nie zajmowałem się tego typu metafizycznymi rozważaniami. To Tobie powinno zależeć, aby wymierzyć mi karę za moją lekkomyślność. Lecz Ty także byłeś lekkomyślny i popełniłeś niewybaczalne głupstwo. Ostrzegłeś mnie, opowiadając o fotografii wykonanej przez to dziewczę. Dziękuję Ci za to, mimo że nie miałeś zamiaru mnie ostrzec. Był to raczej objaw policyjnej przebiegłości, która miała na celu wpłynięcie na moje postępowanie poprzez zaskoczenie. Nie udało ci się to, drogi przyjacielu, i pisząc te słowa, nie tracę całkowicie nadziei na ponowne odnalezienie drogi ku wolności. Żyj zdrowo i nie miej urazy do swojego wieloletniego przyjaciela.

Zegar wskazywał drugą, kiedy komisarz Bär odłożył list, wzdychając głęboko, aby po raz ostatni z bolesnym, osobliwym uczuciem wspomnieć dawnego przyjaciela. Następnie podszedł do telefonu, polecił przyprowadzić rzecznika prasowego i podyktował mu krótki, ale pełen treści artykuł o „Rozwiązaniu zagadki willi Mabel”. Na jego podstawie rzecznik przygotował notatkę do porannych wydań gazet. Kilka godzin później informacja o ucieczce, pościgu i pisemnym przyznaniu się Oskara Felsa została rozpowszechniona na całym świecie, od Wiednia i Berlina po Paryż i Londyn. Po drugiej stronie Atlantyku pewna piękna, młoda Amerykanka przeczytała w jednej z gazet sensacyjny artykuł, który został przesłany drogą kablową akurat w chwili, gdy na śniadanie polewała śmietanką miękką, obraną ze skórki brzoskwinię. I ta piękna, młoda Amerykanka zrobiła się jeszcze bledsza niż owa śmietanka na talerzu. W kąciku jej ust rozbłysła blaskiem kropelka krwi.

[1] Sir Parsifal, Percival — według legend arturiańskich, jeden z towarzyszy króla Artura i jego rycerzy Okrągłego Stołu.

[2] W 1886 r. Richard Freiherr von Krafft-Ebing (ur. 1840 w Mannheim, zm. 1902 w Grazu) — austriacko-niemiecki seksuolog, psychiatra, neurolog i kryminolog — napisał dzieło Psychopathia Sexualis (1886), słynny zbiór przypadków seksualnych zaburzeń.

[3] Hetera (gr. hetaíra — towarzyszka) — w starożytnej Grecji odpowiednik kurtyzany. Hetera od zwykłej prostytutki różniła się niezależnością i wysoką pozycją towarzyską. Inna nazwa to córa Koryntu.

Rozdział 9

W tym samym czasie nad niziną Lombardii wielki stalowy ptak kreślił w porannym blasku wielkie kręgi i z wysokości chmur zniżał się powoli ku ziemi. Jednopłatowy Ostmark z doskonałym pilotem — majorem Petersem za sterami — przez całą noc zmierzał w kierunku południowym. W pewnym momencie pilot po wykonaniu obliczeń przebytych kilometrów, uważnej obserwacji kompasu i sprawdzeniu mapy krzyknął do pogrążonego w milczeniu pasażera, że powinni znajdować się już niedaleko Mediolanu. Major Peters zmniejszył obroty silnika o połowę, chwycił stery i powoli zaczął obniżać pułap lotu, kręcąc duże spirale. Mimo lekkiej mgły mogli już teraz dostrzec ziemię. Peters z zadowoleniem zauważył, że mieli pod sobą pola uprawne, czyli teren odpowiedni do lądowania. Po kilku minutach samolot z warkotem silnika wylądował na ziemi. Jeszcze kilka wolnych obrotów śmigła i obaj mężczyźni z na wpół obolałymi, sztywnymi kończynami opuścili samolot.

W odległości około pięciuset metrów znajdowało się najbliższe gospodarstwo. To stamtąd biegli w ich kierunku, krzycząc i wymachując rękami, miejscowy rolnik z żoną oraz szóstką dzieci. Fels, który władał językiem włoskim prawie tak dobrze jak angielskim, wyszedł im naprzeciw i zadał pytanie, gdzie się właściwie znajdują. Rolnik wyjaśnił, że najbliższa wieś oddalona jest o pół godziny drogi, ta z kolei o dwie godziny drogi od Mediolanu. Ciężko oddychając, Fels po raz ostatni zwrócił się do swojego przyjaciela:

— Pójdź z tym dobrym człowiekiem do jego domu i poproś gospodarzy o przygotowanie śniadania. Ja tymczasem udam się do wsi, skąd zamówię telefonicznie paliwo z Mediolanu. Następnie pójdę pieszo. Będziesz musiał oczywiście zapłacić dobrą cenę za benzynę, a być może także za wszystkie pozostałe usługi. Dam ci więc jeszcze trochę pieniędzy.

Kiedy wręczał kwotę dziesięciu tysięcy koron majorowi, który nie znał ani jednego słowa po włosku i z tego powodu nie mógł odpowiedzieć na żadne pytanie gadatliwego gospodarza, którymi ten go zasypał, Fels stwierdził:

— Jak zauważyłem, zamknąłeś w szufladzie swojego biurka sto tysięcy koron. Radzę ci, nie opowiadaj nikomu ani teraz ani później o tej sumie, ani też od kogo ją otrzymałeś. Możesz tylko powiedzieć, że wyświadczyłeś mi przyjacielską przysługę bez żadnych szczegółów. Tak będzie lepiej w przypadku, gdyby przełożeni chcieli cię w jakikolwiek sposób ukarać.

— No, co ty? — krzyknął major wesoło. — Jestem bogatym człowiekiem i gwiżdżę na moich przełożonych. Oczywiście zrobię wszystko, jak prosiłeś. A więc, serwus! Do zobaczenia w Wiedniu! Mam nadzieję, że przedstawisz mnie wkrótce swojej nowej amerykańskiej małżonce.

Uścisnęli dłonie na pożegnanie. Rolnik przeliterował nazwę miejscowości i Oskar ruszył energicznym krokiem w drogę, cały czas trzymając w ręku skórzaną torbę.

Fels biegł, niemal jak we śnie. Po raz pierwszy poczuł się wolnym człowiekiem. Ogarnęło go wspaniałe uczucie. Kiedy dotarł do biednej, zapadłej wioski, po której wcale nie było widać, że odległa jest tylko o dziesięć kilometrów od pięknego, bogatego Mediolanu, zbliżył się do pierwszego domostwa i zapukał do drzwi — była akurat piąta rano. Otworzył mu wyrwany ze snu parobek i Fels zapytał go o miejscowego podestę[1]. Nie musiał szukać daleko, ponieważ właściciel położonego naprzeciwko sklepu był naczelnikiem tej miejscowości. Fels napisał kilka linijek w swoim notatniku, przekazał kartkę wraz z dziesięcioma koronami parobkowi i polecił, aby natychmiast po przebudzeniu dostarczył ją włodarzowi. Następnie poprosił o wskazanie drogi do Mediolanu i ruszył żwawo. Słowa skierowane do burmistrza miał następującą treść:

Niedawno wylądował w tej okolicy pewien pilot, który zatrzymał się u Pietro Mascario. Twierdzi, że jest zwykłym pilotem sportowym, lecz w rzeczywistości jest Niemcem i do tego dawnym księciem, który przybył do Włoch, aby wywołać polityczny niepokój i przejąć władzę w Lombardii. Proszę spowodować, aby jak najszybciej, zanim porozumie się on ze swoimi sojusznikami, został aresztowany.

Zagorzały przyjaciel Waszej ojczyzny

Chłodnym porankiem, podczas wędrówki w kierunku Mediolanu Fels prowadził sam ze sobą cichy monolog:

— Bóg wie — mówił — spłatałem temu dobrodusznemu Petersowi podłego figla. Ale ta nikczemność z mojej strony, nie może go kosztować więcej, niż kilka dni zwykłego aresztu. Mnie natomiast uratowała życie i wolność. Tak musiało być.

Jednak pismo do burmistrza nie wywołało natychmiastowego efektu. Sklepikarz, pełniący zarazem funkcję podesty, otrzymał pismo dopiero, kiedy otworzył sklep o ósmej rano. Potrzebował kwadransa, aby odczytać wszystkie słowa, następnie wzburzył się ogromnie i już widział siebie w artykule miejscowej gazety, opisującej wybawcę ojczyzny. Czuł już nieomal ordery, które wkrótce zawisną na jego piersi. Następnie udał się w poszukiwaniu żandarma. Kiedy udało mu się go odnaleźć po godzinie, obaj udali się w towarzystwie krzepkiego młodzieńca do rodziny Mascario, gdzie w łożu gospodarzy znaleźli spokojnie śpiącego rzekomego „księcia”. Chwila ta zapoczątkowała długotrwały, nieskończony szereg czynności urzędowych związanych z zatrzymaniem podejrzanego. Początkowo major Peters mimo sprzeciwu trafił do miejscowego aresztu. Następnego dnia z Mediolanu przyjechało kilku sędziów, aby przyjrzeć się bliżej politycznemu przestępcy i dokonać oględzin samolotu. Po kolejnych kilku dniach nieszczęśnik został przetransportowany do aresztu śledczego w Mediolanie, gdzie po raz pierwszy spotkał się z tłumaczem. Wszystkie te czynności odbywały się w wielkiej tajemnicy. Opinia publiczna dowiedziała się o całej sprawie dopiero po ośmiu dniach. Peters plątał się w zeznaniach, a ponieważ początkowo nie chciał powiedzieć prawdy, wszystkiemu zaprzeczał. Kiedy już opowiedział całą historię zgodnie z prawdą, nie wymieniając przy tym nazwiska Felsa, nie uwierzono w żadne jego słowo. Rząd w Rzymie wydelegował własnego sędziego śledczego do Mediolanu, gazety zaś nie otrzymały zgody na opublikowanie informacji o tej aferze. Kiedy minęły cztery tygodnie, drzwi bramy więziennej otworzyły się w końcu przed majorem Petersem, który mógł wrócić do domu. Wyjaśniono bowiem wszystkie okoliczności sprawy. Początkowo, kiedy Peters dowiedział się, że pomógł mordercy w ucieczce, był przerażony całą historią. Lecz kiedy kilka miesięcy później we własnym gospodarstwie zrywał soczyste gruszki z drzew, rzekł nostalgicznie do swojej, poślubionej po dziesięcioletnim okresie narzeczeństwa, żony:

— Niezły łajdak z tego Felsa, ale mimo tego porządny gość!

[1] Podesta (z wł. podestá, potestá; władza) — w niektórych średniowiecznych włoskich republikach miejskich najwyższy urzędnik o uprawnieniach sądowniczych i wojskowych.

Rozdział 10

Fels dotarł do Mediolanu około siódmej, a zatem dwie godziny przed odjazdem pociągu ekspresowego do Genui. Udał się do najbliższej gospody, zjadł śniadanie i z dziwnym uczuciem zaczął czytać najnowsze depesze z Wiednia w „Corriere[1]” i innych porannych gazetach, które donosiły o sensacyjnym wyjaśnieniu zagadki morderstwa w wiedeńskiej dzielnicy Cottage, zakończonym ucieczką „gentlemana mordercy o nazwisku Fels”. „Corriere” zamieścił nawet wywiad, który jeden z reporterów „Weltpresse” przeprowadził z komisarzem Heinrichem Bärem o trzeciej rano, tuż przed zamknięciem redakcji. Bär zdał dziennikarzowi następującą relację:

Felsa, którego inteligencję mogę najlepiej ocenić dzięki naszej wieloletniej znajomości — słowo „przyjaźń” nie padło z jego ust, pomyślał Fels, kiedy czytał to zdanie — można postrzegać jako prawdziwego geniusza. Sposób, w jaki uwolnił się od śledzących go detektywów, zmylenie tropów pościgu, skierowanie ich na Jugosławię i miasto Triest jako cel ucieczki, świadczą o tym najlepiej. Jestem jednak całkowicie przekonany, że kiedy kamerdyner opuścił dworzec kolejowy, Fels wysiadł z pociągu i udał się do wcześniej przygotowanej kryjówki, gdzieś w Wiedniu.

Oskar Fels uśmiechnął się i pomyślał, że jego stare przekonanie o tym, że Bär jest bardzo inteligentnym policjantem i dlatego ma liczne sukcesy, było prawdziwe. On sam zaś włóczy się teraz ulicami miasta, które właśnie budzi się do życia. Fels kupił sobie w różnych sklepach bieliznę, przybory toaletowe, odzież podróżną, koc i wreszcie ogromną walizkę, do której schował skórzaną torbę i pozostałe przedmioty. Znowu musiał zmierzyć się z czekającym go niebezpieczeństwem związanym z wyjazdem z Mediolanu. W lewej ręce trzymał walizkę, prawą natomiast włożył do kieszeni płaszcza, w której spoczywał odbezpieczony pistolet. Stawką w tej grze było życie lub śmierć.

Nie wydarzyło się jednak nic, co wymagałoby oddania strzału we własną skroń. Fels spokojnie wmieszał się w dworcowy tłum, bez przeszkód zajął miejsce w wagonie drugiej klasy i pociąg ekspresowy ruszył przez skąpany w promieniach słonecznych krajobraz, aby po niecałej godzinie dotrzeć do Genui. Fels szybkim, wyćwiczonym spojrzeniem upewnił się, że także w Genui nie czyhają na niego policyjni tajniacy. Następnie pojechał taksówką do portu, do oddziału linii żeglugowej „Pier de Mexico”. Dosyć duży, trochę zaniedbany, starego typu parowiec o nazwie „President” stał na kotwicy. Dziś w południe miał rozpocząć regularną podróż z Genui do Veracruz. Przy nadbrzeżu naprzeciw parowca Fels spostrzegł, nie pytając nikogo, biuro linii „Pier de Mexico”. Już zamierzał wejść do środka, trzymając rękę na klamce, jednak rozmyślił się, odszedł i udał się do portowej knajpy. Wypił tam dobre, lekkie wino i zjadł makaron z parmezanem. Kiedy chciał zapłacić, przypomniał sobie, że posiada tylko austriackie korony, pomijając oczywiście papiery wartościowe w walizce. Wrócił na nadbrzeże w celu znalezienia kantoru wymiany walut. Znajdowały się tam filie wielkich włoskich banków, jedna obok drugiej, a także oddziały Wiener Bankverein i Deutsche Bank. Jednak Fels ominął je i wstąpił do niewielkiego włoskiego sklepu z punktem wymiany walut. Był przekonany, że w tym miejscu na pewno zostanie oszukany. I tak też było: prostoduszny mężczyzna wymienił obcemu, który mówił tylko po niemiecku, sto tysięcy koron na włoskie liry i meksykańskie dolary według niemożliwie zaniżonego kursu. A kiedy Fels zapytał go, czy kurs wymiany jest właściwy, ten położył dostojnie rękę na sercu i zapewnił, że włoski finansista szybciej umrze, niż oszuka obcego.

Po sprawdzeniu, czy nie są fałszywe, Fels zgarnął różnokolorowe banknoty. Były pewien, że ten mężczyzna nie będzie opowiadał nikomu, a tym bardziej innym bankierom, o tej transakcji. Wrócił do knajpy i uregulował rachunek.

Powoli ogarniało go zdenerwowanie przed podróżą. Włóczył się jeszcze ulicami przez godzinę z ciężką walizką i tuż przed odpłynięciem statku kazał się zawieźć taksówką na nadbrzeże. Przez trap szybko dostał się na pokład statku, w ładowniach którego znikały ostatnie bele i skrzynie z towarami. Udał się prosto do kapitana, starszego mężczyzny o opalonej skórze, któremu biała, szpiczasta broda nadawała czcigodnego wyglądu, natomiast sprytne, błyszczące oczy nie zdradzały jego meksykańskiego pochodzenia. Fels przedstawił się jako mister Williams z Bostonu i wyjaśnił, że przed chwilą przyjechał i nie miał czasu, aby wykupić bilet na rejs. Ma nadzieję, że znajdą się jeszcze wolne kajuty w pierwszej klasie. Kapitan krytycznie przyjrzał się nieznajomemu i zaprzeczył. Wzruszając ramionami niesamowitą mieszanką włoskiego, hiszpańskiego i angielskiego rzekł:

— Sir, to jest właściwie statek handlowy i posiadamy tylko kabiny w liczbie zaledwie dwudziestu sztuk. Wszystkie są zajęte, tyko w jednej z nich jest jeszcze wolne łóżko, ale raczej szanowny pan jej nie weźmie, ponieważ trzej pozostali pasażerowie w tej kabinie to kolorowi.

Fels wyglądał na zaskoczonego i zaczął lamentować:

— Och, milordzie! Jestem strasznie nerwowym i schorowanym człowiekiem i dlatego chciałem odbyć tę podróż powolnym statkiem, aby móc odpocząć. Cóż ja teraz pocznę? Z kolorowymi nie mogę oczywiście podróżować. Drogi panie kapitanie, a nie mógłby mi pan wynająć swojej kajuty, jak czynią to często kapitanowie na wielkich niemieckich i angielskich parowcach? Zapłacę każdą cenę!

W jednej chwili na obojętnej twarzy Meksykanina pojawił się promienny uśmiech.

— Tak — odpowiedział — ponieważ jest pan schorowanym człowiekiem, uczynię to dla pana. Ale to będzie kosztowało. Wie pan, ja nie mam nic przeciwko, ale ci urzędnicy z biura węszą dookoła. Ponieważ nic takiego nie miało miejsca, kapitan zaprowadził mister Williamsa do swojej kajuty, jasnej, przestronnej i nawet dosyć czystej. Cena za osobną kabinę razem z wyżywieniem oraz zagwarantowaniem ciszy i spokoju wyniosła dwa tysiące dolarów meksykańskich. Fels, wzdychając głęboko i boleśnie, odpowiedział, że się zgadza. Wyjął z kieszeni pieniądze, które kapitan natychmiast przechwycił z nieskrywanym zadowoleniem.

Po chwili syrena zawyła pożegnalną melodię, liny zostały zwinięte, kotwica podniesiona i „President” wypłynął z portu na pełnych obrotach.

Jeszcze prawie tydzień Felsa ogarniała dręcząca niepewność. W Neapolu i innych śródziemnomorskich portach, do których zawijał „President”, aby zabrać ładunek, Fels rozglądał się uważnie, trzymając prawą rękę na rękojeści pistoletu, obawiając się, że na pokład mogą wejść policjanci i sprowadzić go na ląd. Nic takiego się nie wydarzyło. Kiedy w końcu statek znalazł się w pobliżu Wysp Kanaryjskich i opuścił europejskie wody terytorialne, uciekinier odetchnął głęboko. Ponieważ statek nie posiadał urządzeń do komunikacji bezprzewodowej, schwytanie Felsa było praktycznie niemożliwe. Po minięciu strefy Kanału Panamskiego, parowiec wpłynął na wody terytorialne Meksyku.

Po trzech tygodniach rejsu „President” przybił do portu w Veracruz, a Fels opuścił pokład jako mister Williams, wręczywszy miejscowym urzędnikom łapówkę w banknotach stulirowych. Nie czynili oni oczywiście żadnych przeszkód ani nie pytali o dokumenty rzekomego Amerykanina.

Godzinę po przybyciu statku odjeżdżał pociąg do stolicy kraju. Pokonując liczne zakręty i wspinając się na wysokość ponad tysiąca metrów, dotarł do Mexico City. Przed zajęciem miejsca w pociągu Fels udał się do urzędu pocztowego w okolicach dworca i nadał następujący, pilny telegram:

Panna Grace Kerens, Marlborough Palace, Nowy Jork. Dotarłem cały i zdrowy do Veracruz i ostateczne decyzje pozostawiam Tobie. Odpowiedź prześlij do hotelu Residence w Mexico City. Oskar Williams.

Kiedy Fels zameldował się w hotelu Residence i wynajął elegancki, komfortowy apartament o europejskim standardzie, nadeszła depesza o następującej treści:

Oskar Williams, hotel Residence, Mexico City. Jestem ogromnie szczęśliwa. Przyjeżdżam do ciebie jutro, po zaślubinach taty. Grace.

                                               ***

Kiedy do Wiedniu dotarła szczegółowa relacja z pełnej przygód ucieczki Oskara Felsa, wybuchła ogromna sensacja. Przez wiele tygodni stanowiła ona stały temat rozmów mieszkańców. W końcu jednak nastąpiły kolejne głośne wydarzenia i zainteresowanie aferą powoli odchodziło w zapomnienie. Przez ucieczkę Felsa z kraju komisarz Bär doznał dużego uszczerbku na swoim zawodowym autorytecie i równocześnie przy najbliższej wymianie kadr stracił szansę na awans na szefa biura bezpieczeństwa. Na kolejną nominację musiał czekać jeszcze wiele lat.

Przez długi czas nie docierały do opinii publicznej jakiekolwiek informacje o osobie Oskara Felsa. Żadna wiadomość o dalszych losach tego cieszącego się życiem, szczęśliwego człowieka nie dotarła też do innych krajów Europy. Pewnego dnia podróżni, którzy wrócili z Meksyku, przekazali informację, że Fels pod nazwiskiem Oskar von Rocker wraz ze swoją piękną i błyskotliwą, amerykańską małżonką osiągnął bardzo ważne polityczne stanowisko. W czasie ostatniej wojny domowej został powołany przez powstańców na prezydenta kraju. Podczas walk o władzę dawny rząd ostrzelał przy użyciu ciężkiej artylerii Pałac Prezydencki, który stał się główną kwaterą powstańców. Według niektórych niesprawdzonych informacji Oskar von Rocker i jego małżonka zginęli w ruinach pałacu. Ale ta i wiele innych późniejszych relacji o ostatniej rewolucji w Meksyku, w czasie której obalono dotychczasowy rząd, nie zostało dotychczas potwierdzonych.

                                       Koniec

[1] „Corriere della Sera” (wł. Kurier wieczorny) jest jednym z czołowych dzienników we Włoszech o centrolewicowej orientacji.

O autorze

Maximilian Hugo Bettauer urodził się 18 sierpnia 1872 roku w Baden koło Wiednia w rodzinie maklera giełdowego Arnolda (Samuela Arona) Betthauera. Miał dwie starsze siostry: Herminę (Michi) i Mathilde. W roku szkolnym 1887—1888 rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Franciszka Józefa (Franz-Josef-Gymnasium) w Wiedniu. Jego kolegą szkolnym był późniejszy znany dramaturg, poeta i pisarz Karl Kraus. W wieku szesnastu lat młody Bettauer, jeszcze jako uczeń gimnazjum, uciekł do Afryki, skąd został odesłany do kraju przez austriackiego konsula. Dwa lata później, po zdaniu matury został dziennikarzem w redakcji „Neues Wiener Journal”.

W 1890 roku przeszedł na protestantyzm (ewangelicyzm) i zmienił nazwisko z Betthauer na Bettauer. Następnie jako ochotnik wstąpił do Tyrolskiego Pułku Strzelców Cesarskich, skąd w wyniku konfliktu z dowódcą zdezerterował po pięciu miesiącach i wyjechał do Szwajcarii. Tam też po śmierci ojca w 1896 roku odziedziczył znaczny majątek. W Zurychu poślubił swoją młodzieńczą miłość Olgę Steiner i po śmierci matki w 1899 roku wyemigrował z małżonką do Nowego Jorku. W USA uzyskał obywatelstwo amerykańskie, ale po kilku miesiącach z powodu braku zatrudnienia małżeństwo zdecydowało się na powrót do Niemiec. W 1899 roku Bettauerowie zamieszkali w Berlinie, gdzie urodził się ich pierwszy syn Heinrich Gustav Hellmuth. Bettauer pracował w tym czasie jako dziennikarz w redakcji gazety „Berliner Morgenpost”, gdzie opisywał liczne skandale miejscowych urzędników państwowych. W 1901 roku po wykryciu korupcji w Hoftheater, którego dyrektor popełnił samobójstwo, Bettauer został osadzony na 25 dni w więzieniu, a następnie zmuszony do opuszczenia kraju. Jesienią 1901 roku wyjechał do Hamburga. Tam po rozwodzie z Olgą Steiner poznał swoją drugą żonę, szesnastoletnią wówczas Helene Müller. W 1904 roku wraz z nową narzeczoną wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. W czasie podróży statkiem do Nowego Jorku ożenił się ze swoją ukochaną, która jeszcze w tym samym roku urodziła syna Reginalda Parkera. W Nowym Jorku Bettauer pracował jako reporter, a także aktywnie uczestniczył w akcjach pomocy humanitarnej głodującym mieszkańcom Wiednia. W 1910 roku powrócił do Wiednia, gdzie rozpoczął pracę w redakcji „Neue Freie Presse”. Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się do wojska, jednak nie przyjęto go ze względu na posiadane amerykańskie obywatelstwo. Jego bardzo wysokie mniemanie o własnej osobie przekształcało się często w zbytnią arogancję. Kiedy przekazano mu jako korespondentowi wojennemu używaną maszynę do pisania, oburzony Bettauer wyrzucił ją na śmietnik.

W tym czasie zaczął pisać powieści. Rocznie ukazywało się 4—5 tytułów. Bettauer specjalizował się w kryminałach, w których szeroko opisywał sytuację ówczesnego społeczeństwa. Książki zyskały ogromną popularność głównie dzięki temu, że ich akcja rozgrywała się w różnych miejscach: Wiedniu, Berlinie i Nowym Jorku. Najbardziej znaną powieścią Bettauera jest Miasto bez Żydów, napisana w 1922 roku. Bettauer ukazał w niej, jaki los spotkałby mieszkańców Wiednia, gdyby wszyscy Żydzi zostali zmuszeni do opuszczenia miasta. W ten sposób poruszył temat coraz mocniej rozwijającego się antysemityzmu. Sam autor wierzył jednak w pokojowe współżycie wszystkich religii. Swoją powieść zakończył chrześcijańskim życzeniem, aby dla zapewnienia dalszego rozwoju miasta ponownie sprowadzić ludność żydowską.

Od 1924 roku był współwydawcą czasopisma „Er und Sie. Wochenschrift für Lebenskunst und Erotik”, które kontynuowało późnej działalność pod nazwą "Tygodnik Bettauera" („Bettauers Wochenschrift”). Czasopismo regularnie wywoływało skandale, zamieszczając treści nowatorskie i odważne obyczajowo. Bettauer opowiadał się w swoich artykułach m.in. za prawem do rozwodu, przerywania ciąży i zwolnieniem z kary za homoseksualizm dorosłych obywateli. Z powodu jego demaskujących liczne nieprawidłowości w działaniach ówczesnej władzy artykułów oraz propagowania swobody seksualnej Bettauer stał się przedmiotem powszechnej dyskusji. Przeciwnicy starali się go zdyskredytować, określając jego działalność „dziennikarstwem z rynsztoka”. Eskalacja konfliktu doprowadziła do konfiskaty wydawanego przez niego czasopisma. Następnie wytoczono mu proces, w wyniku którego pojawiły się liczne groźby i nawoływania do dokonania morderstwa jego osoby. Bettauer został w procesie uniewinniony i kolejne wydanie jego czasopisma osiągnęło rekordowy nakład 60 tysięcy egzemplarzy.

W 1925 roku, po wielotygodniowej kampanii prasowej wymierzonej przeciwko Bettauerowi, pisarz został ciężko raniony sześcioma strzałami z pistoletu przez młodego narodowego socjalistę Ottona Rothstocka pragnącego — jak sam twierdził — ocalić kulturę niemiecką przed „żydowską degeneracją”. Hugo Bettauer zmarł w szpitalu w wyniku odniesionych ran 26 marca w wieku 52 lat. Sprawcę czynu okrzyknięto bohaterem i, choć austriacki sąd uznał go za winnego zabójstwa, skierowano go na leczenie do kliniki psychiatrycznej, skąd po 18 miesiącach został zwolniony.

Od tłumacza

Twórczość Hugona Bettauera jest w Polsce prawie zupełnie nieznana, jednak w latach dwudziestych ubiegłego wieku cieszyła się ona dużym uznaniem czytelników. Kilka jego książek przetłumaczono na język polski w okresie międzywojennym. Prawo pięści to druga książka Bettauera, po Mordercy kobiet (2017), przetłumaczona w ostatnim czasie na język polski.

Hugo Bettauer żył i tworzył w tym samym okresie co Stefan Zweig. Wiele fragmentów życiorysu obu pisarzy jest bardzo podobnych. Obaj najlepsze lata swego życia i twórczości spędzili na emigracji: Bettauer w Stanach Zjednoczonych, zaś Zweig w Ameryce Południowej. Hugo Bettauer nie zdobył w Polsce jednak takiej sławy jak Stefan Zweig. Może dlatego, że poświęcił się literaturze popularnej, pisanej głównie dla mas, w znacznej części dla rodaków-emigrantów, którzy opuścili Austrię po pierwszej wojnie światowej. Także dlatego, że pisał zupełnie inne utwory — głównie powieści kryminalne, w których, obok kryminalnych zagadek, szeroko opisywał trudną rzeczywistość społeczno-polityczną tamtych czasów. Pisząc w 1922 roku powieść Miasto bez Żydów, w pewnym sensie przewidział rozwój ideologii faszystowskiej w Europie. Powieść osiągnęła nakład 250 tys. egzemplarzy i zdobyła dużą popularność dzięki antynazistowskim i antyrasistowskim hasłom, jakie zawarł w niej autor.

W latach 1922–1928 kilka jego utworów zekranizowano. W adaptacji filmowej książki Zatracona ulica (oryg. Die freudlose Gasse), w reżyserii Georga Wilhelma Pasta, zadebiutowała Greta Garbo. Inny utwór — Miasto bez Żydów — został sfilmowany przez reżysera Hansa Karla Breslauera. W obsadzie filmu znaleźli się m.in. Hans Moser i Ferdinand Maierhofer. Obecnie wiele książek pisarza jest często wznawianych w krajach niemiecko- i anglojęzycznych, ciesząc się dużym zainteresowaniem czytelników.

Główną inspiracją do przełożenia tej powieści na język polski była chęć przedstawienia czytelnikom w Polsce mało znanej, lecz jakże bogatej twórczości Hugona Bettauera. Zapraszam do lektury powieści Prawo pięści oraz wydanej wcześniej książki Morderca kobiet w moim przekładzie.

Tomasz Janke