Sylwia Nawrat

Moje opowieści wigilijne

© Sylwia Nawrat, 2023

Ta książeczka z opowiadaniami jest debiutem pisarskim Sylwii Nawrat i opowiada o uroku nadchodzących świąt Bożego Narodzenia i dedykowana jest wszystkim czytelnikom: dzieciom, dorosłym. Odkrywa na nowo duchowe aspekty świąt jak i ukazuje relacje, więzi jakie mogą łączyć ze sobą ludzi w różnym wieku. Bazuje na tradycji i jest ciekawym sposobem na poszukiwanie dobra w drugim człowieku oraz zaspokojenia jego potrzeby bliskości, jak i spełnienia. Opowiadania opatrzone są sentymentalną nutką.

ISBN 978-83-8104-338-0

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Od Autorki

Moje opowieści wigilijne to zbiór opowiadań dotyczących tradycji, tajemnic, które składają się na ten jakże uroczysty czas świąt Bożego Narodzenia. Nie będę ukrywać, że inspiracją dla mnie były opowiadania bożonarodzeniowe angielskiego pisarza Karola Dickensa. Jego twórczość sięga XIX wieku i w takich realiach się obraca. Nie jest przypadkiem, że epoka wiktoriańska w tradycji wielkobrytyjskiej ma swoisty posmak, a szczególne upodobanie do świata nadrealnego jest czystym elementem wypływającym ze sztuki ludowej. Dickens jako człowiek swojej epoki oddał talent tradycji i kulturze, wspierając i opisując sprawy ludzi będących na krawędzi, zmagających się z problemem życia w budzącym się kapitalizmie. Dla współczesnych czytelników prace z XIX wieku mogą być trudne z powodu opisowego i kunsztownego języka czy pozbawione szybko płynącej akcji, posiadają jednak ową magiczną moc opowiadania o troskach „małych” ludzi, które można przełożyć na język współczesny na przykład kinematografii. Zetknęłam się z tymi utworami Dickensa kilka lat temu, kupując mojemu bratu na Gwiazdkę właśnie Opowieść wigilijną o duchu. Opowiadanie to doczekało się adaptacji filmowej i animowanej, wystawiane jest też na scenach teatralnych. Ta urocza, a zarazem wzruszająca opowieść nigdy się nie starzeje, a w erze komputeryzacji, chronicznego braku czasu na życie rodzinne nadal nie traci na aktualności.

Moje opowieści wigilijne powstawały przez lata. Prawie wszystkie pomysły pojawiły się po spotkaniach z różnymi ludźmi: echa jakichś zdarzeń stały się ich wątkami. Moim celem jednak nie było stworzenie opowieści tradycyjnych, lecz sięgających do wyobraźni, dodających uroku zwyczajnym zdarzeniom. Chciałam obudzić w nich atmosferę świąt Bożego Narodzenia jako czasu nadziei, która zawsze się we mnie pojawia, kiedy jest coraz bliżej do Wigilii. O tym uroczystym czasie można opowiadać bez końca, mnożyć postacie i sytuacje, począwszy od chwili ubierania choinki po nastrój budzący duchową przemianę w czasie śpiewania kolęd.

Święta Bożego Narodzenia to okres, w którym dotykamy pewnego misterium narodzin świata, naszej głębi. Z wielu powodów jest to czas łączący tradycję chrześcijańską z ludowymi dekoracjami i niekiedy przesądami. Przestrzeń otoczona śniegiem i kolorowymi światełkami zamyka się nie tylko w postaci gwiazdki, która zaprasza, by usiąść do stołu na wieczerzę wigilijną, lecz jest także symbolem przeniesienia życia, naszej świadomości w przestrzeń kosmosu w postaci spadającej gwiazdy zapowiadającej ważne dla świata zdarzenie — narodziny Pana. Na sam koniec chciałabym jeszcze dodać, że w czasie pisania człowiek się zapomina. Obrazy ubierają się w słowa, a słowa składają w długie teksty. Mam nadzieję, że tych parę chwil spędzonych na czytaniu Moich opowieści wigilijnych pomoże odnaleźć tę samą magię świąt, która trwa w mojej wyobraźni.

Z pozdrowieniami

Sylwia Nawrat

Opowieść pierwsza.
Dobranoc, Święty Mikołaju!

Kiedy byłam małą dziewczynką, zimową porą najbardziej ze wszystkich rzeczy na świecie podziwiałam śnieg. Uwielbiałam biegać po zasypanych białym puchem polach, a wieczorami patrzeć, jak iskrzy się w blasku ulicznej latarni. Często wmawiałam sobie, że to jakaś dobra wróżka czy mały duszek chce mi zrobić niespodziankę i dlatego specjalnie rozsypuje po ziemi śniegowe diamenty. Kiedy indziej przypisywałam rzeźbiarzowi mrozowi powstawanie sopli lodowych zwisających z dachu mojego domu. Podobało mi się, gdy odbijało się w nich słońce. Lubiłam zimę, ale chyba szczególnie ze względu na trwające w jej czasie święta Bożego Narodzenia. Pamiętam, że podczas jednych z nich nie mogłam doczekać się pojawienia na niebie pierwszej gwiazdki i z tego powodu przez całe popołudnie siedziałam przylepiona do kuchennej szyby.

— Skarbie, znalazłaś już swoją gwiazdkę? — spytała mnie mama, krzątając się koło pieca.

— Nie — smutno odpowiedziałam, patrząc na czarne niebo.

— To w takim razie chodź tu na chwilkę, pomożesz mi przenieść serwis.

— A jak do tego czasu pojawi się gwiazdka?

— To zaraz usiądziemy do wigilijnego stołu — odparła mama.

— Mamo, a co będzie, jeśli ta gwiazdka nie zaświeci? — denerwowałam się.

— Zaświeci, kochanie.

— A jeśli nie, to nie będzie świąt? — podniosłam się z klęczek i podeszłam do mamy.

— Owszem, będą — uspokoiła mnie mama i pogłaskała łagodnie dłonią po głowie. Tego wieczora długo szukałam na niebie mojej gwiazdki, ale jej nie znalazłam. Siedziałam zmartwiona przy wigilijnym stole i niecierpliwie mieszałam łyżką w wigilijnym daniu. Nie byłam pewna, czy bez mojej gwiazdki można było rozpocząć uroczystą kolację. Kiedy nastała głęboka noc, mama ułożyła mnie do łóżka i jak zwykle wieczorem szepnęła mi do uszka kilka miłych słów:

— Śpij, kochanie. Jutro też jest dzień, a ty musisz się wyspać.

— Mamo — spytałam cicho — czy ta gwiazdka obraziła się na mnie, bo nie chciała się zaświecić?

— Nie, z pewnością nie. Wiesz, co myślę? — zadumała się przez chwilę moja mama. — Takie gwiazdki czasami mogą zmęczyć się swoim świeceniem i muszą odpocząć. Jutro na pewno znajdziesz ją na niebie. A teraz już śpij, kochanie. Zaśpiewam ci kołysankę.-Zawsze lubiłam dźwięczny głos mamy, który każdego wieczora utulał mnie do snu. Często wsłuchiwałam się w śpiewaną przez nią piosenkę, choć dzisiaj nie potrafię przypomnieć sobie jej słów.

To działo się tej samej nocy około godziny jedenastej, bo — o ile dobrze pamiętam — wcześniej kukułka wychyliła się z zegara dziesięć razy. Nie potrafiłam zasnąć, więc wierciłam się w łóżku, przewracając się z boku na bok. Nagle usłyszałam jakiś szmer w sąsiednim pokoju. Pomyślałam, że to może mój kot rozpakowuje bożonarodzeniowe prezenty, dlatego też wyszłam z łóżka i wkroczyłam do pokoju, z którego dochodziły odgłosy. Od razu w oczy rzuciła mi się choinka, na której paliły się wszystkie lampki. Srebrne, zrobione z papieru gwiazdki migotały w ich blasku, a zza stojącego za choinką kominka wydobywały się kłęby dymu i sadzy. Po czasie ukazały się w nich dwie nogi w skórzanych butach i czerwonych spodniach. W pierwszej chwili przestraszyłam się, bo przecież mógł to być złodziej, ale kiedy uświadomiłam sobie, że w kominie nie zmieściłby się żaden człowiek, serduszko powiedziało mi, że to może być tylko ten dobry, świąteczny pan, którego dzieci nazywają Świętym Mikołajem. Ale czemu wchodził kominem? Spojrzałam pod choinkę. Nie było pod nią prezentów. Pewna swojego podejrzenia i uradowana z tego, że uda mi się przyłapać Świętego Mikołaja, kiedy roznosi prezenty, schowałam się za fotelem i prawie z bliska nadal patrzyłam na te dwie zwisające nad paleniskiem nogi. Po chwili ukazał się nad nim ubrany w czerwoną, obszytą białym futrem kurtkę tułów i należąca do niego głowa. Wiem, że wszystkie dzieci chciałyby dowiedzieć się, jak naprawdę wygląda Święty Mikołaj, a ja muszę przyznać, że wtedy rozczarowałam się jego widokiem! Miał wielką, na czubku nieco łysawą głowę, z której sterczały porozrzucane we wszystkie strony niczym sprężynki siwe włosy, a śnieżnobiała broda sięgała mu pierwszego guzika czerwonej kurtki. Na jego nosie spoczywały, krzywo leżąc, okulary z prostokątnymi soczewkami. Po chwili ten dziwny, siedzący w moim kominku człowiek rzucił okiem na pokój, po czym westchnął głęboko. Podrapał się po swojej łysinie i spojrzał nad siebie, do góry — w stronę wylotu komina. Zapukał dłonią o jego ścianę i zaraz po tym na głowę spadł mu wypchany czymś worek. Ale jakby tego było mało, spadło jeszcze coś świetlistego! Odbiło się od worka, potem od głowy Mikołaja, zatoczyło w przestrzeni pokoju kilka okręgów i usiadło na podłodze koło choinki. To był prześmieszny mały ludek w brązowawym ubranku, ze ślicznymi oczkami i wystającymi ze zbyt długiej, spiczastej czapeczki, odstającymi uszkami. Był tak sympatyczny, zwiewny i wesoły, że wysunęłam się zza fotela, by przyjrzeć mu się z bliska. Nie wiem, jakim cudem mnie zauważył, ale odwrócił błyskawicznie w moją stronę swoją główkę:

— A to co, chodząca lalka? — zapytał, wytrzeszczając na mnie swoje oczy.

— Nie, człowiek! — roześmiałam się i wysunęłam rączkę, by go dotknąć, ale on zwinął się w kłębek, niczym ostry błysk pofrunął w kierunku Świętego Mikołaja i skrył się za jego plecami.

— Oj! Nie wolno przyłapać Świętego Mikołaja, kiedy przynosi prezenty! — powiedział ów człowiek siedzący w moim domowym kominku.

— Czemu? — spytałam, podchodząc bliżej.

— Bo widzisz, moje dziecko, Święty Mikołaj nie lubi być podglądany! Zawstydziłam się, ale pod ciepłym spojrzeniem tego człowieka uśmiechnęłam się i powiedziałam:

— A ja się cieszę, że pana spotkałam!

— To bardzo dobrze i dobre z ciebie dziecko! Dzisiejszej nocy tylko twoja rodzina wygasiła ogień w kominku, aby Święty Mikołaj nie spalił się, przechodząc przez komin. Ale wiesz co? Musisz już iść do swojego pokoju, bo nie możesz widzieć, w jaki sposób kładę pod choinką prezenty.

— Dobrze, ale czy mogę, Święty Mikołaju, jeszcze przez chwilę na pana popatrzeć? — zapytałam, bo ów człowiek wydał mi się być nad wyraz miły.

— Możesz, ale krótko. — Na ramię świątecznego pana wysunął się chochlik. Przyjrzałam się mu uważniej: był prześmieszny. Miał zadarty nos i tylko dwa zęby z przodu, które połyskiwały niczym dwie perełki, kiedy mówił.

— Myślę, że wiesz, kim jest to małe stworzenie, co siedzi mi na ramieniu? — spytał Mikołaj, wskazując dłonią na patrzącą z trwogą istotkę.

— Wiem — odparłam, uśmiechając się. — To dobry duszek, o jakim ostatnio czytała mi mama. Mieszka w lesie.

— Dobry? To prawda, ale trzeba też dodać, że ten chochlik jest stworzeniem, które bardzo rozrabia, szczególnie gdy jest jeszcze młode jak to tutaj.

— Ile ma lat? — zapytałam zaciekawiona.

— Jutro będzie miał pięćdziesiąt jeden!

— I on nie jest stary? — Otworzyłam usta ze zdziwienia.

— Nie, jest jeszcze bardzo młodziutki i głupiutki. No, chochliku! — Poklepał ludka po główce. — Bierzemy się do pracy. Weź ze mnie ten worek, bo nie mogę się ruszyć!

Po chwili Święty Mikołaj wygramolił się z kominka do pokoju. Strzepnął sadzę ze swojego ubrania, a wiatr z powrotem zabrał ją do komina tak, że na dywaniku nie został po niej ślad.

— Widzisz, dziecko — powiedział do mnie Święty Mikołaj — co roku muszę sobie sprawiać na święta nowe ubranie, bo przez to przechodzenie przez kominy, wytrzepywanie z niego pyłu i kurzu strasznie się niszczy.

— Mama mówi, że najbardziej ubrania niszczą dzieci — stwierdziłam, patrząc na swoją długą aż do ziemi nocną koszulę. — Mówi też, że szybko z nich wyrastamy.

— To prawda, bo co roku dostaję tysiące listów, w których dzieci proszą mnie o nowe spodnie czy kurtki, bo zniszczyły je przez nieuwagę, na przykład przechodząc przez płoty, a boją się, co na to powiedzą ich mamy, kiedy to odkryją. Ale powiedz mi, dziecinko… — Pochylił się w moją stronę i położył mi swoją prawą dłoń na ramieniu. — Dlaczego dzisiaj byłaś przez cały wieczór taka smutna? Obserwowałem cię z nieba i nie widziałem na twojej twarzyczce uśmiechu. Spuściłam wzrok, bo znowu zrobiło mi się ogromnie smutno. — Małe dzieci nie powinny być bez powodu smutne. Przynajmniej w czasie świątecznym, a ty byłaś!

— To dlatego, że nie było gwiazdki na niebie, a ja tak na nią czekałam!

— Wiesz, dziecko, często czekamy na coś, czego nie możemy z różnych powodów mieć, bo po prostu nie jest nam to dane — powiedział Święty Mikołaj, siadając w fotelu i zapalając fajkę, z której dym o przyjemnym zapachu leciutko roznosił się po pokoju. — Czasami Bóg tak kieruje naszym losem, że są w nim osoby, rzeczy, których wartości nie mierzy się materialną miarą i które są dla nas o wiele bardziej wytęsknione, wyczekane niż gwiazdki na niebie, ale nie dostrzegamy tego, bo coś zgoła innego przysłania nam to widzenie. Może teraz tego nie rozumiesz, ale kiedyś? Zresztą popatrz za okno. — I pokazał dłonią, abym odsłoniła firankę. Zrobiłam to i ku mojej największej radości zauważyłam, że za szybą, wysoko w górze, na czarnym niebie świeciły tysiące złotych gwiazdek. Wśród nich, prawie na środku czarnej przestrzeni, błyszczała ta jedna, największa ze wszystkich gwiazda.

— Moje dziecko, to będzie od dzisiaj twoje światełko. Przed chwilą narodziło się dla Ziemi — powiedział Święty Mikołaj. — Pomyśl, że i ty możesz kiedyś tak jak ta gwiazdka najmocniej ze wszystkich świecić, ale pamiętaj, żeby to było zawsze dobre światełko!

Popatrzyłam na Świętego Mikołaja, który w tamtej chwili wydał mi się bardzo mądrym człowiekiem, potem spojrzałam na siedzącego na kominku i przebierającego nogami małego chochlika. Zdałam sobie sprawę z tego, że tak naprawdę nie czekałam na gwiazdkę na niebie, lecz na same święta, bo lubiłam je za ciepło, jakim obdarza się podczas nich najbliższych. Czekałam na choinkę i prezenty. Ta gwiazdka zawsze była dla mnie sygnałem, że święta się rozpoczęły, a tamtego wieczora nie zaświeciła. Czas jest nieograniczony i może moja mama zgadła, że akurat wtedy moja gwiazdka się zmęczyła i dlatego się nie pojawiła? A może gwiazdki nie wiedzą, że świecą dla ludzi? Czyż Mikołaj nie miał racji, mówiąc, że często czekamy na to, co w rzeczywistości nie jest dla nas takie ważne, a przez to przegapiamy istotne dla nas rzeczy? Dobrze jest mieć w takiej chwili przy sobie Świętego Mikołaja, który w porę nam o tym wszystkim przypomni! Chwilę postałam i popatrzyłam na Świętego Mikołaja, następnie ukłoniłam się i powiedziałam jemu oraz chochlikowi dobranoc.

— Śpij z Bogiem, moje dziecko! — odparł Święty Mikołaj, gasząc swoją fajkę i podnosząc się z fotela. — I już nigdy nie podglądaj Świętego Mikołaja, kiedy przynosi nocą prezenty! Tamtego dnia moje święta jeszcze się nie skończyły…

Opowieść druga. Noc cudów

Zawsze lubiłam święta Bożego Narodzenia, ale najbliższe mojemu sercu są te ostatnie spędzone w starym domu. Miałam wtedy może z sześć lat, okrągłą, rumianą twarzyczkę, szare oczy i dwa długie, złote warkocze, na których co rano mama wiązała czerwone kokardki. Na sobie zwykle nosiłam niebieski jak niezapominajki fartuszek z kolorowym jabłuszkiem wyszytym na kieszonce. Jak już wspomniałam, w tym czasie mieszkałam z rodzicami w starym, murowanym z czerwonej cegły domu z zielonymi okiennicami i niewielkim ogródkiem z przodu. Przed nim rosły świerki, które podczas zimowych świąt stały ustrojone gwiazdkami i prezentami zrobionymi z papieru po czekoladzie, a kiedy oprószył je śnieg, nie było ich widać. Samo tworzenie tych dekoracji stanowiło dla mnie niebywałą frajdę. Mama zawsze robiła długi, złotawy łańcuch, który powiewał zawieszony nad furtką.

Ulica, na której mieszkaliśmy, składała się z samych malutkich domków i z reguły tętniła życiem: kilkanaścioro dzieciaków, maszerując po południu ze szkoły, potrafiło swoimi wrzaskami i zaczepkami powyciągać z domów prawie wszystkich sąsiadów. Zimą zdarzało się, że wyślizgane chodniki utrudniały przejście po nich osobom starszym, co zwykle kończyło się wysypywaniem przez rodziców popiołu na chodnik. Wszyscy nasi emerytowani i ci wiecznie zapracowani sąsiedzi tylko raz w roku zapominali o swoich obowiązkach: w czasie nadchodzących świąt Bożego Narodzenia. Wtedy nie myśleli o niczym innym jak tylko o ustrojonych choinkach, prezentach i przygotowaniu się do konkursu na najładniejszą świąteczną ulicę w naszym mieście oraz celebracji wieczoru wigilijnego. Zawsze odkąd sięgnę pamięcią, moja ulica wygrywała ten konkurs i nie tylko dlatego, że jej małe domki były przeurocze; mieszkańcy z mojej ulicy robili dekoracje, wkładając w nie całą duszę. Zdarzało się, że wzory tworzyli przez cały rok, szkicując je na odwrotnych stronach kartek z kalendarza. Przed samymi świętami jedni kreślili plany, drudzy malowali, wycinali z folii kształty, jeszcze inni wieszali światełka.

Tego roku święta Bożego Narodzenia miały być wyjątkowe, bo na wiosnę moja ulica wraz z przepięknymi, starymi domami i przydrożnymi świerkami miała być zrównana z ziemią, a na jej miejscu miasto chciało wybudować jakieś osiedle i centrum handlowe. Wszyscy mieszkańcy mojej ulicy z sentymentem patrzyli na stare alejki w sadach i z łezką w oku odgarniali śnieg sprzed swoich domów. W powietrzu unosiło się uczucie, sięgające do głębi serc, że po raz ostatni przychodzi wszystkim uczestniczyć w szczególnym zdarzeniu: wspólnym strojeniu ulicy. Nie wszyscy wiedzieli jeszcze, gdzie się podzieją. Tym razem jednak mało kto myślał o wykwintnych ozdobach, a bardziej o sprawieniu sobie i innym niespodzianki i stworzeniu atmosfery, która udowodniłaby, że po raz ostatni razem nie można, ale trzeba wygrać konkurs i tym samym pozostawić po sobie i ulicy jeszcze jeden, niezapomniany ślad. W połowie grudnia na przydrożnych słupach zawieszono jak zwykle tysiące lampek, a na obsypanych śniegiem świerkach umocowano niebieskie lampki i czerwone bombki. To nic, że rankiem okrył je nieco śnieg. Wiatr z powrotem oczyszczał je, strzepując podmuchem białe płatki. Pod wieczór, idąc tak ustrojoną ulicą, człowiek czuł się jak w świetlnym tunelu, w którym na niebie rozbłyskiwały coraz to nowsze jakby iskierki lampek. Tunel ze sztucznych światełek zmuszał człowieka, aby popatrzył głębiej w niebo i poczuł tę ogromną, rozciągającą się ponad nim przestrzeń. Jeden z moich sąsiadów nawet zaprosił przed świętami dzieci z ulicy, aby mogły popatrzeć przez teleskop na niebo i porównać widoki.

W takim samym jak mój małym domku, tuż obok, mieszkał pan Maciej. Starszy, nieco zrzędliwy pan. Nigdy nie miał żony, ale za to zawsze wiele czasu wolnego dla dzieci sąsiadów. Uwielbiał robić z nimi wszystko, co wymagało jego zaangażowania. To on budował domki na drzewach w sadach czy wigwamy, kiedy dzieci bawiły się w Indian. Był wspaniałym opiekunem podczas letnich wakacji, kiedy rodzice chodzili do pracy. W okresie ferii zimowych ze swojego podwórka robił lodowisko, a wieczorami urządzał teatrzyki. Dorośli niezbyt go lubili, bo podobno był dziwakiem. W zaciszu swojej pracowni uwielbiał majsterkować, a tym imponował dzieciakom, które często zakradały się do jego szopy, by prosić pana Macieja o zrobienie z drewna jakiejś zabawki. Na tamtą Gwiazdkę przygotowywał mi prezent: drewnianą lalkę. Mam ją do dzisiaj. Pamiętam, jak powstawała z jednego kawałka pnia, który miał iść na rozpałkę do pieca. Wyciągnęłam ten kawałek spośród innych. Nie wiem dlaczego, ale nadawał się w sam raz. Pan Maciej sam zresztą powiedział, jak zobaczył ten kawałek drwa, że ma swoją duszę i ja ją w nim znalazłam.

Czas płynął szybko, a do świąt pozostawało już coraz mniej dni. W dzień Wigilii wydarzyło się jednak tyle dziwnych zdarzeń, że nie sposób wszystkiego na raz opisać. Tego poranka zamieszania było co niemiara. Panu Maciejowi zapodziały się klucze, potem zgubił się pies naszej sąsiadki, starej wdowy, pani Bąbelek, która nomen omen wyglądała jak prześliczna kuleczka ozdobiona zawsze nakrochmalonym fartuszkiem z falbankami i obowiązkowo z czerwonym kamyczkiem w amelce przy kołnierzyku. Była raczej nieco śmieszna niż urocza, ale za to wyjątkowo uczciwa i przyjacielska. Na sam koniec ktoś ukradł furgonetkę naszego piekarza i w ten sposób całe miasteczko przed kolacją wigilijną stanęło na nogi w poszukiwaniu trzech zgub! Ale zacznijmy od początku.

Wczesnym rankiem, kiedy jeszcze było szaro, a wiatr wznosił w powietrze tumany śniegu, skulona, wiotka i opatulona kocem postać jakiegoś staruszka wędrowała moją ulicą. Z pewnością pomimo sypiącego w oczy śniegu szła po świeże bułki do piekarni, która mieściła się na skrzyżowaniu dwóch wielkich ulic naszego miasta: mojej Skowronkowej i Pocztowej. Na jej środku, co warto przypomnieć, stał duży dom, który pełnił funkcję czegoś w rodzaju ratusza, bo kiedyś zawieszono na jego piętrze zegar z ogromną tarczą. Nie wiem czemu, ale zegar psuł się i ciągle go naprawiano. Był tam też stary, drewniany kościółek i sklepiki w kolorowych kamieniczkach po bokach rynku. Starszy pan powoli brnął w śniegu. Przechodnie rozpoznali w nim pana Macieja. Nagle z wysokiej zaspy wyskoczył, szczekając wesoło, mały, biały, kudłaty piesek z rudą łatką na prawym uchu i grzbiecie.

— A idź ty! — zawołał pan Maciej, wymachując laską, na której się podpierał. Małe, szczekające stworzenie z pewnością myślało, że pan z kijem chce się bawić, więc tym bardziej go obskakiwało. Ów człowiek cały trząsł się ze złości, chcąc uderzyć psa, zachwiał się i przewrócił. Nastała chwila ciszy i skupienia. Piesek przysiadł na tylnych łapach i pochlipywał.

— Idź stąd, ty kundlu! — krzyknął pan Maciej, podnosząc się powoli ze śliskiego chodnika. — Oj, moje stare kości — jęczał, stawiając kolejne niepewne kroki. Piesek, widząc człapiącą postać, uciekł. Po chwili jednak, kiedy staruszek minął ulicę, szedł za jego śladami, węsząc po drodze. Nagle coś znalazł. Chwycił to w zęby: zabrzęczało. Podrzucił do góry i zaczął się tym bawić, aż w końcu wziął to znowu do pyska i pobiegł w ślad za starszym panem. Pan Maciej, wchodząc do piekarni, obejrzał się ponownie na skaczącego wokół niego pieska. Wychodzący akurat z koszykiem pieczywa piekarz uśmiechnął się, widząc starego pana wymachującego kijem na rozbawionego psiaka:

— Nie chce słuchać? — zapytał.

— Okropne psisko od tej Bąbelkowej, łazi to ci za mną we dnie i w nocy!

— Może głodny? — Piekarz pokiwał głową, uśmiechając się przy tym.

— Gdzie tam — odparł staruszek. — Co jak co, ale pies pani Bąbelkowej ma się u niej jak u Pana Boga za piecem. Komu może być lepiej?

— Co Panu podać? — zapytał piekarz, uchylając lekko drzwiczki furgonetki.

— To, co zawsze, tylko trochę więcej, bo idą święta — odparł pan Maciej.

— Dobrze, wezmę pana torbę i zaraz pana odwiozę, bo zimno. Pies chyba zrozumiał, że starego pana mają odwieźć do domu, bo wskoczył przez otwarte drzwi na tył furgonetki. Piekarz, wkładając do niej pełny pieczywa kosz, zamknął z trzaskiem drzwi. Kiedy furgonetka ruszyła z miejsca, przejechała moją ulicą i zatrzymała się przy domu pana Macieja, niestety nikt nie otworzył psu drzwi, choć skrobał po tylnej szybie i piszczał.

— Gdzie znowu podział się ten szczeniak!? — Zastanawiał się pan Maciej, słysząc psi skowyt, i starał się w śniegu wypatrzyć psa, nigdzie go jednak nie było i tylko zza ośnieżonego tylnego okna furgonetki mrugały smutno dwie czarne kropeczki-oczy pieska.

Niebo się rozpogodziło i nastał piękny, mroźny poranek. Dzieci naszych sąsiadów ulepiły bałwana, a ja siedziałam przy oknie kuchennym i patrzyłam na zasypane śniegiem podwórze. Chciałam wyjść na dwór, popatrzeć na śnieg z bliska, ale mama kazała mi zostać w domu, bo miałam katar. W pewnej chwili rozległ się dzwonek do drzwi. Zbiegłam po schodkach do sieni, aby je otworzyć. Mama jednak już to zrobiła. W progu naszego domu stał piekarz. Całą twarz miał czerwoną od mrozu.

— Czy nie widziała pani mojej furgonetki? — zapytał. — Muszę ją znaleźć, bo obiecałem zawieźć chleb do kościoła.

— Nie, niestety nie. — Pokiwała przecząco głową moja mama.

— A pani córka często przesiaduje w oknie? — spytał piekarz, widząc mnie z obwiązanym szalikiem gardłem. W odpowiedzi pokiwałam przecząco głową. Nie widziałam tego dnia po odwiezieniu przez piekarza pod dom pana Macieja ani furgonetki, ani piekarza. Za chwilę nasza sąsiadka, pani Bąbelek, zaczęła na śniegu czyścić dywan, nawołując co chwilę swojego pieska z różnych stron podwórza. Nigdzie go nie było. Nie odpowiadał na jej wołanie. W końcu zaczęła się niepokoić i wyszła na ulicę. Tam spotkała chodzącego i szukającego czegoś w śniegu pana Macieja. On, widząc panią Bąbelek, zaczął w jej stronę wymachiwać laską i coś przy tym krzyczeć. Po chwili na miejsce zawziętej kłótni zleciała się nie więcej niż połowa ludzi mieszkających na mojej ulicy. Coś rozpatrywali, gestykulowali przy tym, czasami przesadnie przekrzykując się w tłumie. W końcu podszedł do nich i sam piekarz. Ta rozmowa trwała po tym jeszcze może z parę minut, aż wszyscy się rozeszli. Jak się później dowiedziałam, na policji zgłoszono zaginięcie furgonetki, psa i kluczy do domu pana Macieja.

I taki był poranek tak nieszczęśliwie rozpoczynającego się dnia, a przecież to była już sama Wigilia. Mama upiekła duży piernik w kształcie gwiazdy i polała go lukrem, który na parapecie, koło mnie, zastygał, tworząc białą, mętną, cukrową masę. Kiedy mama nie patrzyła, wyjadłam jej rodzynki z surowego ciasta na stole. Mój kot wygrzewał się za kaflowym piecem, a tata po otworzeniu i wymianie zamka w drzwiach pana Macieja przyniósł od leśniczego wielką, prawdziwą choinkę. Postawił ją w holu, tak że w całym domu zapachniało igliwiem. Pobiegłam więc na strych razem z nim po lampki i bombki. Wyczyściłam je i od razu zawiesiłam na świątecznym drzewku.

Około godziny dziesiątej rano przyszła do nas pani Bąbelek. Była zmartwiona nieobecnością swojego psa.

— Może się zgubił, kogoś przestraszył? Mówiłam tyle razy Maciejowi, że do psa nie podchodzi się z kijem! Co powiedzą na to moje wnuki! Przecież one tak lubią tego pieska!

— Proszę się uspokoić, na pewno się znajdzie. — Moja mama pocieszała panią Bąbelek, jak tylko mogła.

— Ale to jeszcze nic, pani Magdo — powiedziała pani Bąbelek. — Staremu Maciejowi podobno przez mojego psa zgubiły się klucze i pani mąż musiał mu otwierać drzwi łomem. Dzięki Bogu, że pan Adaś wstawił nowy zamek! Ale niech pani pomyśli, jakie to szkody w porównaniu z zaginięciem furgonetki piekarza! Klucze można dorobić, ale utraty żywego stworzenia i tylu pieniędzy na nową furgonetkę, które trzeba będzie wydać, nie da się odrobić!

— Nic na to nie poradzę — powiedziała moja mama, wzruszając ramionami. — Będziemy pilnować, czy drogą gdzieś nie przejeżdża furgonetka piekarza i czy gdzieś nie szczeka pani piesek. A może jak śnieg na wiosnę stopnieje, to znajdą się maćkowe klucze?

— Daj Boże! Tylko że mi smutno bez mojego pieska. Był taki głupiutki. Przecież to jeszcze szczeniak! Jak ja dorwę Macieja, to on zobaczy! — Pani Bąbelek wyciągnęła chusteczkę z kieszeni. — Kiedy myślę o tym piesku, oczy mi się pocą.

— Znajdzie się — powiedziała mama, wałkując ciasto na pierogi. — Dzisiaj jest Wigilia i wieczór nie może się skończyć inaczej jak radośnie!

— Wierzy w to pani? — Oczy pani Bąbelek się zaśmiały.

— Wierzę. I powiem pani coś jeszcze! Proszę się pogodzić z panem Maciejem przed Wigilią, bo niezgoda źle wróży, choć to ostatnie, nasze, wspólne święta.

— Ma pani rację. Zaniosę temu zrzędzie, staremu piernikowi, trochę ciastek!

— I bez złości, niech mi to pani obieca!

Ten dzień Wigilii Bożego Narodzenia dłużył mi się nieprzeciętnie. Godziny stawały się prawie wiecznością, a mrok głęboką przestrzenią, wśród której szukałam małego, złotego punkciku: pierwszej gwiazdki. Kiedy się pojawiała, wiedziałam, że nadszedł czas zasiadania do uroczystej kolacji.

— Jest już twoja gwiazdka, skarbie? — spytała się mama, przechodząc obok mnie.

— Nie — odparłam, otwierając okno i próbując usilnie wypatrzeć gwiazdkę na niebie. — Jeszcze jej nie ma.

— Chodź, pomożesz mi zanieść tacę z pierogami. Podniosłam się z klęczek i podeszłam do mamy, wtuliłam się w jej fartuch:

— Mamo, a co będzie jak ta gwiazdka nie zaświeci?

— Zaświeci, kochanie.

— A jeżeli jednak nie, to nie będzie świąt?

— Będą! — uspokoiła mnie mama i pogłaskała po głowie. Moja gwiazdka nie zaświeciła, a ja siedziałam przez to zmartwiona przy stole wigilijnym. Tata jak zwykle z namaszczeniem czytał Biblię, jednak nawet to nie do końca mnie przekonało o tym, że powinniśmy zacząć kolację bez pierwszej gwiazdki. Mama co jakiś czas uśmiechała się do mnie, ale ja nadal nie chciałam jej uwierzyć, że gwiazdka zaświeci. Powiedziałam nawet, że ona każe nam na siebie czekać. Kiedy kolacja wigilijna się zakończyła i pomagałam zbierać naczynia, na podwórku jacyś ludzie zaczęli głośno rozmawiać. Razem z rodzicami wyszłam na zewnątrz. Ludzie stali koło naszego płotu i rozmawiali. Był też pan policjant. Pani Bąbelek ściskała w swoich ramionach pieska, a do niej tuliły się wnuki. Pan Maciej patrzył z niedowierzaniem na psiaka. W dłoni ściskał klucze.

— Nie uwierzysz, droga Magdo-!radowała się pani Bąbelek uśmiechając się do mojej mamy.- Jakie to szczęście! Pan piekarz zastawił swoją furgonetką bramę do jednej z kamienic, a jej właściciel zadzwonił po pomoc drogową, która przestawiła samochód na inną ulicę. Dopiero któryś z przechodniów usłyszał szczekanie mojego psiaka w furgonetce i zgłosił to na policję. Nie wiem, jak to się stało, ale piekarz zamknął mojego psa i klucze pana Macieja w aucie.

— Moim zdaniem ten piesek chciał oddać zgubę właścicielowi, a ten, jak widać, zamiast przypatrzeć się psu, odgonił go skutecznie przy piekarni. — Policjant skłonił się wszystkim grzecznie, po czym wsiadł do radiowozu i odjechał. Pani Bąbelek wzięła starego Macieja pod ramię i zaprosiła do siebie. Miał tam pozostać, aż jego krewni po niego przyjadą. Zaprosiła też nas na chwilę do środka. Kiedy przechodziłam przez furtkę, zza chmury wyszedł, radośnie połyskując, księżyc. Swoją poświatą rozświetlił i tak kolorową od światełek ulicę. Popatrzyłam w niebo. Przetarłam oczy ze zdumienia. Istotnie ta ciemna przestrzeń w górze zwana niebem stała usłana prawdziwymi gwiazdami. Przypomniałam sobie, jak kilka dni wcześniej oglądałam niebo przez teleskop. Po raz pierwszy zdałam sobie sprawę z tego, że nie jesteśmy na tym świecie sami, że wszystkim rządzi jakaś niewidzialna ręka Wszechświata usłanego gwiazdami i odległymi planetami. Ten świat zarówno z daleka, jak i z bliska posiadał głęboką tajemnicę swojego stworzenia. My ze swoimi kłopotami w porównaniu z nim byliśmy mali, ale ta małość była naszą małością, jak i nasze problemy tu na Ziemi również tylko naszymi. Chwilę potem dostałam od pana Macieja pudełko, w którym znalazłam drewnianą lalkę. Ta zabawka leży nadal na mojej półce i pomimo tylu lat wciąż ma tak samo niebieskie oczy jak mój dziecięcy fartuszek i kto na nią spojrzy, mówi, że jej oczy są pełne blasku i mają duszę. To drewno, z którego ją zrobiono, z biegiem lat tylko nieco zszarzało. Nadal jest piękne. Patrząc na tę lalkę, wiem, że została stworzona ręką mistrza, który potrafił zrozumieć moje dziecięce serce.

Tym razem moja ulica nie wygrała konkursu na najładniejszą ulicę, choć wszyscy wiedzieli, że była najładniejsza. Po cichu mówiono, że trzeba nam, wędrowcom, przygotować się do drogi, a nasze domy nie potrzebują chwały, a spokoju. Ktokolwiek się nad tym zastanowił, przyznawał jury rację. Kiedy późną wiosną opuszczaliśmy naszą ulicę, zaszumiały świerki w ogrodzie i ukłoniły się kwiaty pod domami. Przyroda czuła, że czeka ją coś nowego, bo nawet ptaki nie chciały się zadomowić w starych budkach lęgowych na wiosnę.

Pani Bąbelek, jak powiedziała, na stare lata ponownie wyszła za mąż za „piernika”, starego Macieja, i zamieszkali w domu jej córki. Ja z rodzicami przeprowadziłam się do bloku. Było miło, ale nigdy już nie poczułam tego uroku starego domu i jego natury: ciepła kaflowego pieca i zapachu żywej choinki. W dwa lata później postawiono na miejscu mojej ulicy nowe osiedle z blokami i wielkie centrum handlowe. Dzisiaj tę samą ulicę, na której kiedyś mieszkałam, przemierzają matki z dziećmi na rękach i starsze osoby z zakupami. Nikt jednak nie pamięta o ulicy z lat mojego dzieciństwa, tych ludziach i przyrodzie, która kiedyś w tym miejscu tętniła życiem. Można się zapytać, po co to komu wiedzieć? To nasza — tych, co tam dawniej mieszkali — tajemnica.

Opowieść trzecia. Gdy rano zabiją dzwony

Tę opowieść znają wszystkie dzieci, które mieszkają w mojej kamienicy. Co prawda jej bohaterowie dawno już nie żyją, bo od pamiętnej Wigilii minęło ponad sto lat, ale jej czar rozgrzewa do dzisiaj pamięć wszystkich starszych pokoleń mieszkających w kamienicach na ulicy Poziomkowej. Starsi ludzie opowiadają, jak dawny właściciel kamienicy, niejaki pan Maurycy, najlepszy cukiernik i piekarz w mieście przez swoją pracowitość zarobił na bardzo dostatnie życie. Stać go było na wiele: żonie kupował francuskie, koronkowe żaboty do aksamitnych sukienek, syna wysłał na studia do Wiednia, a córkę wydał za mąż za bogatego właściciela ziemskiego. Niestety los nie uchronił go od zawiści ludzi i kiedy żona zmarła, syn zagubił się w pracy bankiera w europejskim świecie, a córka zajęta rodziną, domem i nowymi kapeluszami zapomniała o własnym ojcu. Przez to starszy pan stał się bardzo samotny, spochmurniał, podupadł na zdrowiu i kiedy wykonano dla niego wózek inwalidzki, aby mógł się poruszać bez pomocy innych, wtedy zaczął jeszcze bardziej unikać ludzi. Zamykał się w obitym ciemną tapetą gabinecie na piętrze kamienicy w swoim mieszkaniu i tylko naciskając dzwonek hotelowy, dawał do zrozumienia, że chce, aby lokaj czy służąca wykonali dla niego jakieś polecenie.

Pan Maurycy pędząc żywot samotnika, zaczytywał się w książkach, które namiętnie kupował mu jego syn i przysyłał w paczkach to z okazji urodzin, to świąt. Niestety starszy pan nie pożyczał tych książek innym i z nikim o nich nie dyskutował. Służący tylko co jakiś czas zamawiał na miarę u stolarza dodatkowy regał na nowe książki. Nikt właściwie nie wiedział, w jakim kierunku płynęły myśli pana Maurycego. Z czasem jego przyzwyczajenia stawały się coraz dziwaczniejsze. Na przykład zawsze rano i wieczorem kazał odźwiernemu zamiatać powtórnie schody oraz podwórze, bo nadmiernie troszczył się o porządek w swojej kamienicy i nie chciał, aby przypadkiem wniesione przez dzieci na butach błoto zabrudziło klatkę schodową. Z jego też polecenia zabrano z podwórza kamienicy trzepak, na którym dzieci zawsze się bawiły, bo swoimi krzykami mąciły spokój pana Maurycego, kiedy przy otwartym oknie oddawał się interesującej lekturze. Na nic zdały się protesty kobiet, które nie mały na czym trzepać dywanów. Choć skanalizowano całą ulicę, starszy pan nie pozwolił, aby zrobiono łazienki w mieszkaniach na poddaszu, tylko wspólne na korytarzu, bo bał się, że mieszkańcy pozalewają stropy:

— Nie można ufać ludziom, którzy nie mają czegoś na własność! — mówił i z roku na rok coraz bardziej dziwaczał. Najwięcej jednak problemu mieli z nim prawnicy zajmujący się jego interesami, ponieważ już wczesnym rankiem musieli ustawiać się pod jego gabinetem w kolejce tylko po to, aby umówić się na popołudniowe spotkanie. Ale nawet wtedy, przy herbacie i wyśmienitych wyrobach cukierniczych, pan Maurycy nie wymuszał na sobie milszego zachowania, niż nakazywały to dobre maniery. Sporadyczne i szorstkie „proszę” i „dziękuję” nie przynosiły mu chluby. Za to wspaniała cukiernia dawała krocie, a młodzi czeladnicy otrzymywali coraz to nowe zamówienia. Nie było się czym martwić, bo recepturę na specjalną karmelową polewę śmietankowego ciasta miała tylko ta cukiernia, a wiele gospodyń w mieście serwowało ten przysmak do popołudniowej herbatki w niedzielę. Dlatego pan Maurycy był taki sławny w miejskich domach. Poza tym chleb z jego piekarni zawsze pachniał świeżo, a bułeczki były chrupiące i rumiane. Życzliwość tak ważna i wymagana przez pana Maurycego wobec klientów nie znalazła miejsca w jego codziennym życiu. Ludzie, którzy przychodzili do niego z problemami zbiórek pieniędzy na sierocińce, mówili, że był chłodny jak lód, a ciemne, obite drogimi tapetami mieszkanie tonęło w głuchej ciszy. Po mieście krążyły nawet opowieści o samotniku z Poziomkowej:

— Tam jest jak w grobie — powiedziała kiedyś pewna kobieta, która w okresie wielkanocnym zajmowała się kwestą na kwiaty do Grobu Pańskiego w lokalnym kościele.

Roku pańskiego 1891 wybuchł w mieście pożar, który rozprzestrzeniając się drewnianymi strychami, dotarł do kamienicy pana Maurycego. Zniszczone przez ogień pokoje nie nadawały się do zamieszkania i dlatego wymalowano je wapnem, po czym wynajęto za skromną opłatą biednym, ale uczciwym ludziom. Wtedy na samym poddaszu zamieszkał też ubogi krawiec z małą córeczką. Jego pokoik był w miarę duży, z dwoma okienkami w dachu wychodzącymi wprost na ulicę. Przez stary, żeliwny piec prześwitywały dziury, ale nadal dawało się w nim jakoś palić kawałkami drewna. Z powodu skąpego pokrycia dachu na poddaszu zawsze było chłodno, a wiatr wyciągał ciepło z pieca i wył nocami w kominie. Nie było to zbyt szczęśliwe miejsce dla małej dziewczynki, ale jedyne w mieście, na które było stać jej ojca. Ubogi krawiec szył w wynajętym pokoju nocami, a w dzień pracował w pobliskiej szwalni. Utrzymanie dziecka nie było łatwe. Stara maszyna do szycia rozpadała się i wiele zamówień musiał poprawiać ręcznie, co pochłaniało dużo czasu i przez to przynosiło liche dochody.

Powolnymi krokami zbliżały się święta Bożego Narodzenia. Śnieg sypał obfitymi płatkami i utrudniał widoczność. Kamienica pana Maurycego na ulicy Poziomkowej tętniła życiem, bo gospodynie trzepały na śniegu dywany, myły okna i składały zamówienia na ciasta świąteczne, a dzieci zrobiły sobie na podwórzu ślizgawkę. Pan Maurycy siedział jak zwykle w swoim fotelu w bibliotece przy kominku i wpatrywał się w tańczące płomienie. W dłoni trzymał ostatni rachunek za podatek i drżącą ręką starał się nie upuścić kartki. W końcu nacisnął hotelowy dzwonek na stoliku obok. Po chwili wszedł lokaj. Ukłonił się leciutko i zapytał, czym może służyć.

— Tak myślę… czy przypadkiem za mało nie wzięliśmy od krawca za wynajęcie tego dużego pokoju na poddaszu? — spytał pan Maurycy.

— Och, nie… — Służący spuścił głowę pod przenikliwym spojrzeniem starszego pana. — Jeżeli pan uważa… to biedny człowiek i pewnie nie będzie miał pieniędzy na wyższy czynsz.

— To krawiec. Zanieś mu kilka moich koszul do reperacji i powiedz, że przydałby mi się nowy płaszcz. Materiał mogę kupić. Za tydzień jest Wigilia i muszę mieć nowy płaszcz do kościoła! Przyprowadź do mnie tego człowieka, by wziął ze mnie miarę. Jeżeli nie będzie miał pieniędzy na zapłacenie pokoju, to uszyje mi płaszcz…

Tej nocy i za dnia wiatr szalał, wyjąc groźnie w kominach, a śnieg zasypał do ulice na wysokość kolan. Ruch konny na mieście ustał, bo nie można było sobie poradzić z odgarnianiem białego puchu, a spieszący do pracy przechodnie pogrążali się w wysokich, białych tunelach. Zlokalizowane pod miastem fabryki częściowo zamknięto, a ze zlikwidowanych czy sprzedanych, niedochodowych zakładów rzemieślniczych wypowiedziano ludziom pracę. Późnym wieczorem krawiec przyszedł z pracy i ucałował swoją córeczkę, która zawinięta w koce spala grzecznie na łóżku w kącie zimnego pokoju. Zanim zdążył nałożyć drewna do pieca, rozległo się pukanie do drzwi i ukazał się w nich lokaj pana Maurycego. Poprosił, by krawiec poszedł razem z nim do właściciela kamienicy. Krawiec zszedł na pierwsze piętro i wkroczył do obszernego, słabo oświetlonego holu mieszkania.

— Zaraz pana poprosi — powiedział lokaj i zapukał. Usłyszał spokojne „proszę” i wszedł do środka. Z pokoju ulotnił się zapach tabaki. Lokaj wszedł do pomieszczenia, a po chwili wrócił i zaprosił do środka krawca. Mężczyzna onieśmielony wyglądem pięknych mebli stojących w holu wszedł skulony do ciemnego pokoju, gdzie przy przysłoniętym ciężkimi zasłonami dużym oknie i w świetle małej lampki siedział zawinięty w kaszmirowy koc starszy pan.

— Proszę bliżej — powiedział i spojrzał na krawca: był nim wysoki mężczyzna, chudy, z bladą i zmęczoną twarzą. Skłonił się przed właścicielem kamienicy i przechodząc przez pokój, głową uderzył w kryształowy żyrandol zwisający z sufitu.

— Uważaj pan, bo mi kryształy swoją głową rozbijesz! — powiedział staruszek, charcząc. — Poprosiłem pana tutaj, bo przeglądałem dzisiaj w gazecie ceny mieszkań i mam wątpliwości co do kwoty, jaką pan płaci. Wiem, że zbliżają się święta i dlatego podwyżka czynszu będzie od stycznia. Nie wiem tylko, czy będzie pana na nią stać.

— W styczniu nie ma pracy… już teraz nie mam pieniędzy… dzisiaj w szwalni powiedzieli, że nie wypłacą nic na święta, bo pieniądze z zamówień przyjdą dopiero w styczniu… — Krawiec skulił się i pochylił głowę. Drżącymi dłońmi ściskał kostki palców, aż trzaskały.

— Mam dla pana ofertę. Potrzebny jest mi na święta nowy płaszcz. Może mi go pan uszyje w zamian za część czynszu w następnym miesiącu?

Krawiec popatrzył smutno na swoje dłonie i pokiwał potakująco głową:

— Zrobię, co w mojej mocy, tylko że moja maszyna mi się zepsuła ze starości i będę go musiał uszyć ręcznie.

Staruszek wyciągnął rękę spod koca i wskazał na lokaja:

— Jak się lepiej jutro poczuję, poproszę o wizytę i zdjęcie ze mnie miary. Mój lokaj przyjdzie po pana i razem kupicie materiał.

Krawiec ukłonił się nisko i wyszedł smutny. Ciężkimi krokami udał się na ostatnie piętro po skrzypiących schodach. Otworzył drzwi do pokoju, który zamieszkiwał. Było w nim przenikliwie zimno. W mroku dostrzegł, że jego córka siedziała skulona w rogu umalowanej szronem szyby i tarła o nią piąstką, aby powstała maleńka dziurka, przez którą byłoby widać świat. Obok niej paliła się świeczka:

— Tatusiu, tu było tak strasznie smutno bez ciebie — powiedziała dziewczynka.

— Czemu palisz świeczkę? Wiesz, że musimy oszczędzać… — Krawiec ucałował dziecko w czoło.

— Ostatnio na roratach ksiądz powiedział, że jest taki zwyczaj, że jak kogoś wspominamy, możemy postawić zapaloną świecę w oknie i się pomodlić. Ta osoba odwiedzi nas w nocy we śnie i pomoże nam rozwiązać problem.

— Na kogo czekasz?

— Na mamę… może nam pomoże… jesteśmy bardzo samotni…

— Prawie zapomniałem, jakie spędziliśmy z nią szczęśliwe chwile. — Krawiec przytulił mocno dziecko.

— Jak się za nią pomodlisz, to na pewno nam pomoże!

— Tak myślisz?

— Spróbuj! Mama w końcu do nas przyjdzie we śnie.

Krawiec zamyślił się głęboko i długą chwilę patrzył w palącą się świecę. Po czym napalił w piecu i ugotował zupę na kolację. Późnym wieczorem w świetle lampki naftowej znowu starał się naprawić starą maszynę. Stare tryby tylko zatrzeszczały i umilkły ponownie.

— Nic nie zrobię… — Zasmucił się i wziął do ręki ubrania, które musiał poprzerabiać. — Tyle straconego czasu przez tego grata… Gdyby mi wypłacili, miałbym nowe części do maszyny… A teraz i ten staruch jeszcze chce, abym mu uszył płaszcz. Przecież ja tego wszystkiego nie zdołam zrobić!

Nazajutrz pan Maurycy siedział markotny w swoim fotelu i popijał herbatę z whisky. Na stoliku koło niego leżał list, otwarta paczka i kartka od jego córki, która zawiadamiała w kilku słowach, że i tego roku nie przybędzie na święta do ojca z rodziną, bo mają zaproszenie do Wiednia od jej brata i wybierają się w długą podróż koleją. W ręku pana Maurycego leżała szklana kula z figurką kościółka, na który spadały białe płatki kłębiące się w wypełnionej cieczą kuli — prezent świąteczny od córki.

— Co ona sobie wyobraża? — powiedział starszy pan do lokaja, który przyniósł mu świeże bułeczki z dżemem i masłem.

— Znowu nie przyjedzie? — spytał lokaj, odbierając śnieżną kulę z rąk pana Maurycego i kładąc mu na kolana tacę z drugim śniadaniem. — Ładna kula.

— Kula jak kula, wszędzie takie można dostać… — smutno oznajmił starszy pan.

— Ale ta jest z Wiednia… i z kościołem świętego Stefana! — szepnął lokaj, odwracając kulę i widząc miejsce produkcji: Wiedeń.

— Nic mnie to nie obchodzi. Zawsze wysyła jakieś głupoty, zamiast pomyśleć o mnie! Nie widziałem jej od ostatniej wiosny!

— To, że wysłała prezent i kartkę, świadczy o tym, że pamięta — odparł lokaj.

— Mylisz się! Dla niej ważniejszy jest nowy kapelusz, w którym pokaże się na ulicy w Wiedniu niż Wigilia ze mną. Ona nigdy mnie nie kochała, nie szanowała, a zawsze miała, czego tylko zapragnęła. Jakim byłem głupcem, rozpuszczając ją, bo myślałem, że błyskotkami i zabawkami kupię jej miłość. Mój syn też mógłby tutaj przyjechać!

Wieczorową porą ze szwalni przyszedł krawiec i zobaczył córkę śpiącą na parapecie okna. Świeczka, która i tego wieczoru paliła się w oknie, już przygasała. Wziął dziecko na ręce i przeniósł je do łóżka. Przykrył kocem.

— Moje maleństwo… dałbym ci gwiazdkę z nieba, gdybym potrafił…

— Tatusiu, zimno mi… — Dziewczynka obudziła się i przetarła w półmroku oczy.

— Wiem, dziecko. Okryję cię i śpij spokojnie. Ja idę do pana Maurycego, bo chce ode mnie pomocy w uszyciu płaszcza na święta. — Krawiec nakrył pierzyną dziewczynkę. Wstyd mu było się przyznać, że nie ma pieniędzy na zakup drewna. Trapiła go też myśl, co będzie robił, bo w jego szwalni zaczął się strajk i dyrekcja dała wypowiedzenie z pracy wszystkim pracownikom, nie wypłacając przy tym pieniędzy. — Musimy przeczekać do stycznia, moja kruszynko.

Krawiec jeszcze raz popatrzył na córeczkę, która dalej słodko spała. Otworzył szafę i przebrał się w strój wizytowy, po czym zszedł na pierwsze piętro do mieszkania pana Maurycego. Zadzwonił. Otworzył lokaj:

— Dobrze, że pan jest. Akurat skończyliśmy kolację. Krawiec wszedł tym razem do salonu. W swoim przepychu i przy czerwonych tapetach oraz mahoniowych meblach iskrzył się blaskiem poukładanych w witrynach sreber. Pan Maurycy siedział na wózku inwalidzkim:

— Łukaszu, pomóż mi wstać! — powiedział do lokaja. Mężczyzna podał starszemu panu laskę i osłonił go ręką, kiedy starał się wyprostować. Niestety stare plecy były przygarbione, a ręce nie takie silne, aby na nowo podnieść się. Krawiec rozwinął swój kuferek i zdjął miarę na płaszcz. Pan Maurycy przy tym marudził, że za długo i zbyt dokładnie to wszystko robi.

— Proszę mi wybaczyć. Pana sylwetka wymaga korekcji wymiarów płaszcza, poza tym proszę mi powiedzieć, czy będzie pan siedział, czy chodził w tym płaszczu?

Pan Maurycy zrobił się czerwony na twarzy:

— Kim ty jesteś, aby oceniać, co będę robił: stał czy siedział?

Krawiec zwiesił głowę, zagryzł usta.

— Przepraszam najjaśniejszego pana, nie było moją chęcią obrazić… jedynie pomóc, aby płaszcz się dobrze układał.

— I jeszcze mi powiesz, że taki z ciebie mistrz, że go idealnie skroisz? — Starszy pan był rozwścieczony.

— Pan Maurycy rozumie — powiedział spokojnie lokaj Łukasz i pomógł usiąść na wózku inwalidzkim swojemu panu. Nagle rozległ się dzwonek do drzwi.

— Idź i zobacz, kogo tam niesie? — powiedział staruszek, szarpiąc się w fotelu. Lokaj wyszedł i po chwili wrócił, trzymając za rękę małą dziewczynkę w bereciku i w niebieskim płaszczyku z wyszytymi koło kołnierzyka białymi różami.

— Ta dziewczynka przyszła po ojca — powiedział lokaj, a córka krawca ukłoniła się i powiedziała elegancko „dobry wieczór”. Staruszek popatrzył smutno na dziewczynkę i przyglądał się uważnie pięknie skrojonemu i wyszytemu płaszczykowi dziecka:

— Kto ci uszył ten płaszczyk? — zapytał pan Maurycy, nie odpowiadając na powitalny gest dziecka.

— Mój tata! — powiedziała dziewczynka i ukłoniła się raz jeszcze, po czym uśmiechnęła się do ojca.

— To zdolnego masz ojca… — burknął pan Maurycy. — A ty, obyś się dobrze spisał z moim płaszczem. — Staruszek szturchnął dłonią krawca. — Ściągnij z głowy ten berecik dziecko, bo ci oczu nie widać!

Dziewczynka usłuchała i ściągnęła berecik, spod którego wysypała się burza zmierzwionych, jasnych loków. Starszy pan zaniemówił. Pochylił głowę i złożył dłonie prawie jak do modlitwy. Zapanował głucha cisza. Nikt nie chciał się odezwać pierwszy.

— Przypominasz mi moją córkę, kiedy była mała… teraz jest duża i oprócz pieniędzy nic ode mnie nie chce. — W końcu przemówił pan Maurycy.

— To nieprawda, dzieci zawsze pamiętają o swoich rodzicach. Ja nie mam mamy, ale zawsze w niedzielę chodzę na jej grób z tatą.

— Twoja matka nie żyje? — Starszy pan spokorniał. — Tęsknisz za nią?

— Bardzo — powiedziała dziewczynka i oczy się jej zaszkliły. — Zmarła rok temu na suchoty. Teraz opiekuje się mną z nieba.

— Z nieba? — oburzył się pan Maurycy. — Brednie…

— Nie wierzy pan? — Dziewczynka się wyprostowała. — Wystarczy wieczorem zapukać w okno i postawić w nim świeczkę, pomodlić się do Anioła Stróża i mama mnie we śnie rano obudzi…

— Idźcie już sobie. Łukaszu, jutro razem z krawcem kupcie materiał na płaszcz.

Kiedy krawiec z córką wyszli na korytarz, lokaj wręczył im paczkę:

— Wiem, że jest wam ciężko. Tu jest trochę jedzenia. Czerstwe pieczywo pan Maurycy oddaje do przytułku, ale i wam pewnie się przyda. O której możemy jutro iść kupić materiał?

— O której pan chce, mnie dzisiaj zwolnili z pracy, chociaż nie strajkowałem — odpowiedział spokojnie krawiec.

— To umówmy się na godzinę dziesiątą, a potem postaram się poszukać dla pana jakichś klientów, dla których mógłby pan szyć. Chyba niedługo jesteście w naszym mieście?

— Dwa miesiące — powiedział krawiec. — Za każdą pomoc jestem wdzięczny i wezmę każdą pracę, bo zepsuła mi się maszyna do szycia, a nie mam pieniędzy na nowe części do niej.

— Pomyślimy i o tym — powiedział lokaj, po czym odprowadził krawca i dziewczynkę do ich pokoju. Kiedy otworzyli drzwi, powiało zimnem. — Musicie napalić, bo zamarzniecie.

— Wiem, postaram się — powiedział cicho krawiec i pożegnał lokaja.

Kiedy krawiec został sam na sam z córką, otworzył paczkę i znalazł w niej pięknie lukrowane pierniczki, dwa bochenki świeżego chleba i trochę ciasta. Do tego dołączone było w słoiczku masło i kilka cukierków. Krawiec, nie chcąc, aby jego córka widziała, że się wzruszył, podszedł do pieca i rozpalił ogień…

— Tatusiu, nie pal. Ja już idę spać i pod pierzyną będzie mi cieplutko! — Dziewczynka uśmiechnęła się, odpakowując duży cukierek, który był przepyszny!

Ta noc była wyjątkowo zimna. Kiedy lokaj Łukasz przyszedł, aby pomóc położyć się spać panu Maurycemu, został przez niego zbesztany, zostawił go więc w wózku inwalidzkim koło okna, po czym udał się do swojego pokoju na noc.

— Mam ciągle tyle problemów z tymi ludźmi — pan Maurycy szepnął do siebie, sięgając po nową butelkę whisky. Wypił ze dwie szklanki i nagle zasnął. Obudził się, kiedy była już ciemna noc, a jemu samemu zrobiło się zimno. Ogień na kominku w salonie już przygasł. Duży księżyc świecił za oknem wśród wielu migocących gwiazd. Pan Maurycy chciał mu się dokładniej przyjrzeć, więc podjechał wózkiem inwalidzkim do okna. Uchylił zasłonę i spojrzał na ulicę oświetloną latarniami gazowymi. W ich świetle odbijały się drobne, spokojnie spływające z nieba ku jezdni płatki śniegu. Czasami wiatr jakby w zabawie potrząsał nimi i zdmuchiwał je z ulicy na chodniki. Starszy pan otulił się swoim kaszmirowym kocem. Kątem oka dostrzegł na rogu parapetu małą świeczkę, a że zawsze miał w butonierce pudełeczko zapałek, zapalił świecę, bo było mu smutno i przypomniał sobie, o czym mówiła córka krawca…

Minęła długa chwila. Pan Maurycy już chciał nacisnąć hotelowy dzwonek, gdy zegar wybił godzinę trzecią:

— Nie będę budził Łukasza — stwierdził i zapalił świeczkę, po czym postawił ją na parapecie okna. Odmówił dwie zdrowaśki. Czuł, że jest osamotniony. Miał wprawdzie służącego, ale i on nie zawsze wytrzymywał jego humory. Pan Maurycy czuł się zdruzgotany. Chciał, aby przyśniła się mu jego żona. Pomimo tego, że zapalił świecę, nie wierzył w moc modlitwy:

— Brednie.

Nikły płomień świeczki ledwo swoim światłem docierał do fotela, pozostawiając pokój w mroku. Czasami tańczył sobie i sypał iskrami. Pana Maurycego siedzącego w fotelu zastał sen. Obudziły go dzwony klasztorne dzwoniące na jutrznię. Otworzył oczy. Było jeszcze ciemno, a płomień świecy zgasł. Przetarł dłonią czoło i oczy. Chciał sięgnąć po hotelowy dzwonek, ale nie było go na stoliku koło fotela. Musiał go w nocy strącić ręką. Nagle ten sam dzwonek na podłodze zaczął z niewiadomego powodu podskakiwać, wydając z siebie cichy, głuchy dźwięk.

— Co to jest? Ten durny Łuka… — Pan Maurycy nie dokończył, bo na okiennej szybie w odbiciu świtała z reflektora przejeżdżającego samochodu ukazała się postać młodej kobiety trzymającej w dłoniach świecę. Pan Maurycy wytrzeszczył oczy, ale postać zniknęła.

— Kto to był do licha? — Zdenerwował się i starał sobie przypomnieć, czy widział wcześniej twarz tej kobiety, jednak nie był to nikt znajomy. Już nie zasnął, a wzburzony siedział i czekał, aż rankiem lokaj Łukasz wszedł zaspany do salonu i zobaczył, że dzwonek hotelowy leży na ziemi, butelka z whisky jest do połowy pusta, a jego pan siedzi przykuty do parapetu okna.

— Wreszcie jesteś. Płacę ci za opiekę, a nie za spanie po nocach w ciepłym łóżku! Uchyl to przeklęte okno, bo mi duszno!

Rankiem krawiec obudził się po bardzo niespokojnym śnie. Miał wiele obaw i tę niespokojną myśl, że stracił pracę i był prawie bez pieniędzy. Załamywał ręce. Zbliżała się Wigilia, a on nie miał grosza na przygotowanie dobrej kolacji, nie mówiąc już o zakupie prezentu dla córki. Do tego ziąb w pokoju był nie do zniesienia. Herbata rumiankowa z poprzedniego dnia stojąca na stole w szklance pokryła się zastygłą taflą lodu, a pranie sprzed dwóch dni zamiast wyschnąć, zesztywniało i okryło się sopelkami na lince nad kominem. Kiedy mała dziewczynka się obudziła, ojciec ją ciepło ubrał i powiedział:

— Dzisiaj po zakupie materiału na płaszcz dla pana Maurycego pójdziemy do kościoła się ogrzać. Jeżeli kupię teraz opał, nie będziemy mieli pieniędzy na jedzenie. Mam dwa płaszcze do przerobienia, więc coś uzbieram na drewno na święta.

— Nie martw się, tatusiu! — powiedziała dziewczynka i przytuliła się do ojca. — Mnie nie jest wcale zimno. Ty mnie swoim ramieniem ogrzejesz.

O godzinie dziewiątej krawiec ubrał córkę i zszedł po lokaja Łukasza, aby iść kupić materiał na płaszcz dla starszego pana. Poszli razem na miasto. W tym samym czasie pan Maurycy siedział dalej przy oknie opatulony kocami i zerkał zza firanki. Przez otwarte okno słychać było dwie kobiety pod sklepem, bo akurat otworzono piekarnię. Pan Maurycy ich nie widział, ale słyszał dokładnie co mówiły, bo stanęły pod jego oknem.

— Nie był to ten biedny krawiec, co go wczoraj zwolniono? Strajkowano w jego fabryce, bo dyrekcja nie chciała wypłacić pieniędzy przed świętami?

— Tak, a córeczkę ma taką ładną. Widać, że oboje chudzi jak szkapy. Do tego wyszli tak zziębnięci. Pewnie teraz ten ubogi krawiec nie ma na opał.

— Wiesz, jaki ten pan Maurycy musi być skąpy. Nie dość, że ceny ma w piekarni coraz wyższe to słyszałam, że podniósł od nowego roku czynsz temu biednemu krawcowi za tę nieodmalowaną ruderę na strychu. Moja sąsiadka słyszała, jak na korytarzu lokaj Łukasz mówił do kogoś tam, że są tak biedni, że nie mają czym palić w piecu.

— Tacy biedni! — Pan Maurycy się rozzłościł. — Skąpiec! Ja skąpiec? Przecież temu łajzie dałem uszyć płaszcz, bo wiedziałem, że może nie mieć pieniędzy!

Kiedy lokaj wrócił, pan Maurycy wypomniał mu, że obgaduje go za plecami wśród ludzi w kamienicy:

— Uważaj, bo ciebie zwolnię i gdzie wtedy pójdziesz?

— Zatrzymam się u rodziny — powiedział spokojnie lokaj, co jeszcze bardziej rozzłościło starszego pana. Łukasz jednak dobrze zdawał sobie sprawę z tego, że pan Maurycy go nie zwolni, bo poprzedni służący czasami po kilku godzinach przebywania w jego towarzystwie rezygnowali u niego z pracy. Starzec, złoszcząc się, nabrał w sobie siły i wstał z wózka inwalidzkiego o lasce i kazał się zaprowadzić na strych. Lokaj nie wiedział po co, ale kazano mu wziąć klucze do wszystkich pokoi na strychu. Pan Maurycy wszedł na ostatnie piętro i kazał sobie otworzyć zapasowym kluczem drzwi do mieszkania krawca. Z wnętrza powiało chłodem. Szron gęsto oplatał krawędzie szyb. Starszy pan popatrzył w kierunku pieca. W koszyku nie było drewna.

— Ci ludzie mieszkają w tym zimnie?

— Niestety — powiedział lokaj Łukasz.

— Oni muszą się stąd jak najprędzej wyprowadzić. Nie będą mi robić wstydu w dzielnicy!

— Zapłacili do końca miesiąca i krawiec ma uszyć płaszcz… — powiedział zaniepokojony lokaj.

— Czy ty mnie nie rozumiesz? Wyziębili ten pokój, belki się rozejdą na dachu, sąsiadom poniżej pewnie jest przez to zimno. Oni nie są moimi jedynymi lokatorami!

— Proszę się zastanowić. Zaraz będą święta i nikt im teraz pokoju nie wynajmie, poza tym będziemy musieli oddać pieniądze za pół miesiąca.

— Nic nie oddamy. Popatrz na ściany przy oknie, tam pojawiła się pleśń. Policzymy im to za straty!

Pan Maurycy podszedł do okna, by bliżej przyjrzeć się pleśni na murze koło okiennicy. Na parapecie zobaczył krawędź ramki przykryty kocem. Końcem laski odgarnął koc i ujrzał zdjęcie młodej kobiety ze słowem „mama” wypisanym koślawymi literami. Kobieta była bardzo podobna do tej postaci, która odbiła się w szybie rankiem w świetle reflektora samochodu. Miała na sobie płaszcz z wyszywanymi różami, takimi samymi, jakie były na płaszczyku dziewczynki. Pan Maurycy się zatrwożył. Kiedyś jego córka napisała podobnie „mama” na fotografii jego żony. Mężczyzna zastanowił się i spojrzał w okno. Śnieg gęsto padał dużymi płatkami, tworząc białą kurtynę w powietrzu.

— Miała przyjść moja żona, a przyszła ona… — pan Maurycy powiedział do siebie, po czym zwrócił się do lokaja:

— Idź do piwnicy po węgiel i przynieś tu ze dwie węglarki i napal w piecu… A więc to była jej matka. Przyszła do mnie poprosić o pomoc dla swojej rodziny. Duchy istnieją… ta rodzina mnie potrzebuje!

W tym samym czasie krawiec był z córeczką w kościele na nabożeństwie, a potem przyglądali się, jak starsze panie sprzedawały kartki świąteczne na cele charytatywne. W tłumie czasami słyszeli, jak ludzie plotkowali o strajku w fabryce i użalali się nad biednymi robotnikami. Dziewczynka podziwiała kolorowe ozdoby na straganach przy kościele. Było tam też sporo drewnianych zabawek: pacynek, lalek i koników. Wiedziała, że nie może ojca poprosić o jakąkolwiek z nich, ale cieszyła się, że ma go przy sobie, bo strata matki była dla niej bardzo bolesna i za wszelką cenę nie chciała znaleźć się w sierocińcu.

— Wiesz, tatusiu, najważniejsze, że mam ciebie. — Przytuliła się do ojca, któremu zaszkliły się oczy.

— Będziemy musieli wracać do pokoju, bo muszę szyć. — Krawiec ujął pod rękę dziecko i wrócili zasypanymi śniegiem drogami do kamienicy. Kiedy weszli do pokoju, ogarnęło ich zdziwienie, bo w pomieszczeniu było ciepło, obok pieca stały dwie węglarki z węglem, a na stole leżały ciastka i koperta. Krawiec otworzył kopertę i znalazł w niej list od lokaja Łukasza, który dał mu kilka adresów, pod które miał się udać z polecenia, aby przerobić na zamówienie odzież. Krawiec nie wierzył własnym oczom. Rozłożył na stole materiał na płaszcz dla pana Maurycego i zaczął robić wykrój. Nagle ktoś zapukał.

— Proszę! — krzyknął krawiec. Wtedy do pokoju weszli lokaj i policjant. Krawiec zaniemówił.

— Ja w sprawie wczorajszego strajku w fabryce — powiedział policjant i ściągnął ośnieżoną czapkę.

— Proszę usiąść — powiedział krawiec i wskazał na krzesło przy stole. Lokaj wyszedł.

— Dowiedziałem się, że wczoraj zwolniono pana z pracy, chociaż nie brał pan udziału w strajku. Czy to prawda?

— Tak — potwierdził krawiec.

— Dzisiaj wpłynęło wiele skarg na dyrekcję pana fabryki i zawiązało się koło pomocy wspierane przez prawników, którzy będą chcieli odzyskać zarobione przez robotników pieniądze oraz wywalczyć odszkodowania dla tych, których niesłusznie zwolniono.

— Jest na to jakaś szansa? — spytał krawiec. — Nie chcę się w nic mieszać.

— Tu jest lista zwolnionych, którzy nie strajkowali. Wystarczy, że pan ją podpisze. Całe miasto mówi o sytuacji w fabryce i ludzie nie darują nędzy robotników, tym bardziej, że zbliżają się święta!

— Rozumiem — odparł krawiec i podpisał się na liście niesłusznie zwolnionych. Od policjanta dostał list od jednego z prawników, którzy zajęli się sprawą robotników z gwarancją pomocy prawnej i odzyskania pieniędzy.

— Widzi pan… — westchnął krawiec. — Przez rok po śmierci żony nic mi się w życiu nie układało. Maszyna do szycia mi się zepsuła, z pracy mnie zwolniono i w przyszłym miesiącu mogę stracić ten pokój. Nie mam rodziny, bo oboje z żoną pochodziliśmy z sierocińca. Pana pomoc jest bezcenna!

Policjant coś zanotował w notatniku, po czym podziękował i wyszedł. Krawiec za to ponownie zabrał się za szycie, bo późnym popołudniem miał iść po zamówienia do nowych klientów. Za to jego córka zjadła wszystkie cukierki, a z ich papierków zrobiła kolorowe gwiazdki, którymi przyozdobiła okno wychodzące na główną ulicę. Kiedy jej ojciec wyszedł, dziewczynka ubrała się znowu w płaszczyk, wzięła dwie zrobione przez siebie gwiazdki i poszła na pierwsze piętro do mieszkania pana Maurycego. Drzwi otworzył lokaj.

— Przyszłam odwiedzić pana Maurycego — powiedziała. Lokaj posadził ją na ławeczce i poradził, aby poczekała. Po chwili wprowadził ją do salonu. Pan Maurycy siedział smutny w fotelu i poprzykrywany kocami. Obok na stoliku stał imbryk z herbatą i kruche ciasteczka.

— Słucham? — powiedział szorstko starszy pan. Dziewczynka podeszła do niego, ukłoniła się i podała mu gwiazdkę zrobioną z kolorowego papierka po cukierku.

— To dla pana za pana dobre serce! Dziewczynka dotknęła dłoni staruszka i trzymała ją, dopóki nie odwzajemnił uścisku. Wtedy stała się rzecz dziwna: pan Maurycy pierwszy raz od bardzo dawna poczuł, że ktoś go lubi i mu dziękuje nie dlatego, że jest bogaty i robi interesy, ale dlatego, że docenił jego dobry gest. Lokaj Łukasz mrugnął do dziewczynki, a ona z kieszonki płaszczyka wyciągnęła następną gwiazdę i mu ją podała.

— Dziękuję — powiedział lokaj i cmoknął dziecko w policzek. — Może rozbierzesz się z płaszczyka i napijesz z nami herbaty?

— Znasz herbatę? — zapytał starszy pan. — Ta, która teraz tak pachnie?

— Nie — powiedziała dziewczynka i ściągnęła płaszczyk. Niestety dziecko miało na sobie starą i pocerowaną sukienkę, która była za krótka. Dziewczynka nieco się zakłopotała. — Nie mam odpowiedniego stroju do takiej cudownej chwili.

— To nie ma znaczenia. Usiądź na drugim fotelu — powiedział lokaj i wskazał wygodny i wysłany haftowanymi materiałami fotel. Dziewczynka, widząc bogactwo, nie potrafiła oderwać oczu od blasku kryształowego żyrandola, w którym paliła się żarówka. W jej pokoju nie było prądu, a ojciec używał tylko lampy naftowej. Lokaj wyciągnął filiżankę ze spodkiem z kredensu i nalał do niej gorącej herbaty, posłodził ją cukrem i podał dziewczynce.

— Jaka ta filiżanka ładna. — Dziewczynka nie potrafiła ukryć radości, że pije herbatę z tak wykwintnej porcelany. — Dobra ta herbata.

— Pochodzi z dalekich Indii — powiedział pan Maurycy, bacznie przyglądając się dziecku i temu, by przypadkiem nie upuściła ani nie ugryzła porcelanowej filiżanki. Kiedy lokaj z radością obserwował, jak mur nieprzystępności wokół pana Maurycego topnieje, ten zastanawiał się nad pochodzeniem płaszczyka dziewczynki. Nikomu nie powiedział o zjawie, którą rano zobaczył:

— Powiedz mi, dziecko, jak ojciec uszył ci ten płaszczyk?

— Kiedyś to był płaszcz mojej mamy. Ona pomagała ojcu i wyszyła sobie na nim białe róże. Po jej śmierci ojciec uszył mi płaszczyk z jej płaszcza i ja dzięki temu czuję się mniej samotna, bo mam na sobie coś, co do niej należało.

Pan Maurycy pochylił się w fotelu, splótł dłonie i nieco pokiwał się do przodu:

— Łukaszu, proszę, daj jej ciasteczko — powiedział, kiedy dziewczynka skończyła pić herbatę.

Dziewczynka była wzruszona i niezmiernie zadowolona z miłego popołudnia. Długo rozmawiała z lokajem i panem Maurycym, ale nie o problemach jej biedy. Opowiadała bajki, jakie znała od swojej matki i ojca. Starszy pan był poruszony poczuciem humoru dziewczynki, a jej radość udzieliła się i jemu. Nagle z korytarza rozległo się wołanie jej ojca. Lokaj pobiegł do niego i powiedział, że córka jest u pana Maurycego w mieszkaniu. Kiedy krawiec przestraszony znalazł się w salonie, pan Maurycy, uśmiechnięty, mile go powitał i zapytał, czy ten skarb, jego córka mogłaby częściej do niego przychodzić w odwiedziny. Dziewczynka dopiero uczyła się czytać, a on miał w domu książki dla dzieci, co prawda w pudłach na strychu, ale lokaj Łukasz z radością by je przyniósł. Krawiec był uradowany, bo dziewczynka pod jego nieobecność była sama pokoju, a tak przynajmniej miałaby zawsze ciepłe pomieszczenie do spędzania czasu.

Czas biegł szybciutko i Wigilia zbliżała się wielkimi krokami. Pan Maurycy co noc wystawiał w oknie palącą się świeczkę z myślą, że odwiedzi go we śnie jego zmarła żona, a krawiec pracował ciężko dniami i wieczorami, aby naprawić rozdarte rękawy w płaszczach, poprawić balowe suknie damom na sylwestra. Był zdolnym człowiekiem, ale brakowało mu ogłady, a w swojej prostocie i uczciwości dawał się wykorzystywać wielu ludziom. Dzięki pomocy lokaja Łukasza znalazł sobie kilku bogatych klientów, którzy mieli sporo różnych części garderoby do przeróbki i naprawy, z którymi nie dawały sobie rady pokojówki. Czasami, kiedy pan Maurycy spał po popołudniowej herbatce, lokaj Łukasz przychodził na pogawędkę do pokoju krawca na strychu i przynosił ze sobą dzbanek świeżo zaparzonej herbaty i kostki cukru, co sprawiało przyjemność dziewczynce. Dogadał się też z krawcem i pożyczył mu pieniądze na naprawę maszyny do szycia. Tak więc nowiutki płaszcz pana Maurycego został uszyty równym i wytrzymałym, maszynowym ściegiem. Pasował jak ulał, a że starszy pan miał zalecane, aby poruszać się poza domem w wózku inwalidzkim, płaszcz posiadał dodatkową część materiału, która chroniła przed zimnem jego nogi.

— Jest piękny — chwalił pracę krawca lokaj Łukasz, a starszy pan tylko podziękował i zapewnił, że czynszu od stycznia krawcowi nie podniesie, ale w zamian ma on wymalować pokój i dopóki nie będzie go stać na opał, brać dziennie jedną węglarkę opału od niego. Nastrój krawca się poprawił, a jego córka nie marzła już w pokoju. Spędzała cały czas z ojcem, który raczył ją ciekawymi opowieściami, lub chodziła na lekcje czytania do pana Maurycego. Bardzo szybko w kamienicy pojawiły się plotki na temat krawca, ale ludzie byli bardziej przyjaźnie nastawieni, a inne osoby wynajmujące na strychu pokoje postanowiły razem spędzić Wigilię. Wszyscy byli biedni i samotni. Każdy miał przygotować jakąś potrawę. Spotkanie było zaplanowane o godzinie piątej u krawca, bo miał wielki, krawiecki stół, przy którym mogło pomieścić się nawet dwadzieścia osób. I tak na początku miała to być skromna Wigilia, ale pan Maurycy ze względu na swój wiek nie mógł odwiedzić dalekich krewnych, postanowił więc, że zrobi swoim lokatorom niespodziankę i poprosił znajomą kucharkę, aby przygotowała kilka dań na wynos. W Wigilię wstał z wózka i chodził cały dzień o lasce, bo mu sił przybyło, wykąpał się sam i zapakował drobne prezenty dla swoich pracowników cukierni i piekarni. Po południu wszystkich zebrał i życzył im udanych świąt. Najbardziej jednak ekscytująca chwila miała nadejść. Pan Maurycy borykał się z myślą, jak on, bogaty człowiek ma zejść do poziomu biedoty i spędzić z nią Wigilię. Jego rozum odradzał mu to posunięcie, a serce mówiło, że potrzeba mu rodziny i życzliwych ludzi, tym bardziej, że w dzień Wigilii o poranku, zanim się obudził, poczuł pocałunek na czole, a w płytkim śnie pojawiła się jego matka wypowiadająca słowa „mój dobry chłopiec”. Kiedy po południu przyszły do pana Maurycego dzieci od sąsiadów z życzeniami, obdarował je piernikami i rozdał zabawki swoich dzieci, które trzymał przez lata na strychu. Dla córki krawca zachował tę szczególną: ulubioną lalkę swojej córki. Kazał ją uczesać w loki i zapakować w piękny papier. Gdy wybiła godzina piąta razem z lokajem Łukaszem zapukali do drzwi krawca. Kiedy im otworzono, wszystkie osoby przy stole zamarły z wrażenia.

— Powiada się, że w Wigilię jest zawsze jedno wolne miejsce przy stole dla niespodziewanego gościa, a i ja samotny z moim drogim Łukaszem chcielibyśmy być tymi wędrowcami i się dołączyć. Oczywiście nie przyszliśmy z pustymi rękami, Łukasz ma kilka solidnych misek z jedzeniem.

Krawiec z uśmiechem i zdumieniem wpuścił pana Maurycego z Łukaszem do środka. Obaj przezornie byli ubrani skromnie, ale stosownie do okazji. Usiedli przy nakrytym białym obrusem stole. Początkowo panowała cisza, bo krawiec czytał fragment Ewangelii, a zebrani patrzyli na siebie ukradkiem, mrugając czasami porozumiewawczo. Kiedy córka krawca usiadła na kolanach pana Maurycego, bo dostała w prezencie lalkę, zrobiło się gwarno i radośnie. Jedna z osób wynajmujących pokój po wigilijnej kolacji zagrała na skrzypcach kilka kolęd.

Świeciły się tylko lampy naftowe, więc panował przez cały czas lekki półmrok, co miało szczególny urok, a wisząca pod sufitem dekoracja z kolorowych papierków połyskiwała w tym półświetle. Złożone pod stołem sianko pachniało, a tykający na ścianie zegar odmierzał czas. Pan Maurycy był zadowolony, chwilami jednak zerkał na parapet okna, na którym paliła się świeca i stało oprawione w ramkę zdjęcie młodej kobiety z koślawym napisem „mama”.

W pierwszy dzień świąt ludzie idący do kościoła mieli okazję zobaczyć na własne oczy tego zgrzybiałego starca, pana Maurycego, który nie pokazywał się na mieście od dwóch lat, jak szedł w eleganckim płaszczu, cylindrze na głowie, opierając się z jednej strony elegancko na rzeźbionej laseczce, a z drugiej na ramieniu ślicznej dziewczynki. Za nim dreptał w śniegu, prowadząc przed sobą wózek inwalidzki, lokaj Łukasz.

— To pewnie jego wnuczka — szeptały starsze panie i odpowiadały grzecznym uśmiechem na pozdrowienia.

— Staliśmy się nie lada widowiskiem. — Starszy pan uśmiechnął się do dziewczynki, kiedy wychodzili z kościoła. Zaraz też otoczyli go dawni znajomi ze swoimi wnuczętami i zaczęli wychwalać swoje pociechy.

— Już planują, za kogo cię wydać — powiedział starszy pan, gdy wymknęli się z grona marudnych starców, po czym serdecznie się roześmiał.

— Szkoda, że nie wiedzą, kim naprawdę jestem — posmutniała dziewczynka.

— Jak to? Moją przybraną wnuczką! — Uśmiechnął się pan Maurycy i po chwili tylko z daleka widać było wśród gęsto padających płatków śniegu śmiejące się, maszerujące i przytulone do siebie postacie: starszego mężczyzny oraz małej dziewczynki w niebieskim płaszczyku z wyszytymi białymi różami pod kołnierzykiem, a za nimi młodego mężczyznę ciągnącego wózek inwalidzki i machającego do wszystkich przechodniów ręką przy wymienianiu ukłonów powitalnych.