Elisabeth Coleger

Sekretne Mechanizmy Rozmnażania: Odkrywanie Tajemnic Życia

Książka stworzona przy pomocy AI.

Projektant okładki Pixabay https://pixabay.com/pl/vectors/zarodka-człowiek-dziecko-ciąża-159691/

© Elisabeth Coleger, 2024

© Pixabay https://pixabay.com/pl/vectors/zarodka-człowiek-dziecko-ciąża-159691/, projekt okładki, 2024

Książka przedstawia mechanizmy rozrodu oraz złożoności procesów reprodukcyjnych w królestwie roślin, zwierząt i mikroorganizmów. Przybliża czytelnikowi różnice między rozmnażaniem płciowym, a bezpłciowym wyjaśniając zarówno biologiczne mechanizmy, jak i ewolucyjne implikacje tych procesów.

Czytelnik dowie się o unikalnych strategiach rozrodczych występujących w przyrodzie, takich jak partenogeneza, rozmnażanie przez pączkowanie czy tworzenie zarodników.

Książka stworzona przy pomocy AI.

ISBN 978-83-8351-807-7

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Sekretne Mechanizmy Rozmnażania: Odkrywanie Tajemnic Życia

Rozmnażanie i rozwój

Podstawy biologii rozrodu

Podstawowe pojęcia związane z procesem rozrodu

Szkice historii badań nad rozrodem

Starożytność

XVII wiek

XVIII wiek

XIX i XX wiek

XX wiek

Rozmnażanie a rozwój

Rozmnażanie

Rozwój

Różnice między rozrodem a rozwojem

Rozmnażanie płciowe

Kopulacja (połączenie płciowe)

Zapłodnienie (połączenie gamet)

Rozwijanie się zarodka i narodziny potomstwa

Rozmnażanie bezpłciowe

Rozmnażanie przez podział komórki

Rozmnażanie przez pączkowanie

Rozmnażanie przez fragmentację

Rozmnażanie przez partenogenezę

Rozwój embrionalny

Zapłodnienie

Segmentacja

Morfogeneza

Gastrulacja

Organogeneza

Rozwój układu nerwowego

Rozwój układu krążenia

Fazy rozwoju

Narodziny

Rozmnażanie a ewolucja

Teorie ewolucyjne związane z rozmnażaniem

Teoria doboru płciowego (seksualnego)

Teoria reprodukcyjnej strategii

Teoria konfliktu płciowego

Teoria inwestycji rodzicielskiej

Teoria kostiumów płciowych

Dobór płciowy i konflikty płci

Konflikt nad inwestycją w potomstwo

Konflikt nad lojalnością seksualną

Konflikt nad cechami przyciągającymi

Bibliografia

Rozmnażanie i rozwój

Podstawy biologii rozrodu

Rozmnażanie jest fundamentalnym procesem w świecie biologii, ponieważ umożliwia kontynuację życia i utrzymanie różnorodności genetycznej w populacjach organizmów. Proces ten jest szeroko zrozumiany i badań nad nim dokonuje się od setek lat. Warto omówić podstawowe pojęcia związane z rozrodem oraz krótko przybliżyć historię badań nad tym procesem.

Podstawowe pojęcia związane z procesem rozrodu

Rozmnażanie aseksualne i płciowe: Organizmy rozmnażają się na dwa główne sposoby. Rozmnażanie aseksualne polega na tworzeniu potomstwa bez udziału komórek płciowych. Przykłady to rozmnażanie przez podział, pączkowanie lub fragmentację. Rozmnażanie płciowe, z kolei, polega na połączeniu komórek płciowych (gamet) od dwóch rodziców w celu stworzenia potomstwa.

Gamety: Gamety to specjalizowane komórki płciowe, tj. plemniki (u mężczyzn) i jajniki (u samic). Gamety łączą się podczas procesu zapłodnienia, tworząc zygotę, która jest początkiem nowego organizmu.

Zygota: Zygota to pierwsza komórka nowego organizmu powstała przez połączenie gamet. Wielkość i liczba chromosomów w zygoty zależą od gatunku i typu rozrodu.

Rozmnażanie dwupłciowe i jednopłciowe: Rozmnażanie dwupłciowe zachodzi, gdy zarówno samce, jak i samice biorą udział w procesie rozrodu. W rozrodzie jednopłciowym pojedynczy organizm może pełnić rolę samca i samicy lub wyłącznie jedną z tych ról.

Ciąża i rozwój: Po zapłodnieniu zygota rozwija się w organizm dorosły. U wielu organizmów rozwój może być złożony, a ciąża lub inkubacja mogą mieć różną długość.

Szkice historii badań nad rozrodem

Badania nad procesem rozrodu sięgają starożytności, jednak bardziej systematyczne podejście do tego zagadnienia pojawiło się wraz z rozwojem nauki w renesansie i okresie oświecenia. Oto kilka kamieni milowych w historii badań nad rozrodem:

Starożytność

Starożytni Grecy, tacy jak Hipokrates i Arystoteles, byli niezaprzeczalnie wybitnymi myślicielami swoich czasów. W dziedzinie rozrodu, jak w wielu innych, ich teorie i przekonania były kształtowane głównie przez obserwacje świata naturalnego, a dostępne narzędzia badawcze były znacznie ograniczone w porównaniu do dzisiejszych standardów naukowych. Niemniej jednak, ich wkład w rozwijającą się wiedzę na temat rozrodu nie może być zlekceważony.

Hipokrates, często nazywany ojcem medycyny, opierał swoje teorie na zasadzie „czterech soków”, twierdząc, że zdrowie organizmu zależy od równowagi między czterema cieczami: krwią, śluzem, żółcią i czarną żółcią. Chociaż teoria ta nie była dokładna ani naukowo poprawna, wprowadziła pojęcie równowagi i niezbędności harmonii w organizmach, co wpłynęło na rozwijającą się wiedzę medyczną[1].

Arystoteles, filozof i naukowiec, miał również swoje własne teorie na temat rozrodu. Jego podejście było bardziej filozoficzne niż medyczne. Twierdził, że mężczyźni i kobiety różnią się pod względem biologicznym i psychicznym, co miało wpływ na ich role w prokreacji. Jego prace nad biologią i zoologią przyczyniły się do rozwoju ogólnego zrozumienia życia i rozrodu w świecie naturalnym.

Należy zauważyć, że w owych czasach technologia i narzędzia badawcze były znacznie ograniczone. Obserwacje były jedynym źródłem informacji na temat ludzkiego ciała i procesów biologicznych. Brak dostępu do mikroskopów czy zaawansowanych badań chemicznych ograniczał możliwość dokładnych badan naukowych. Pomimo tych ograniczeń, starożytni Grecy próbowali zgłębiać tajniki rozrodu i medycyny, co stanowiło fundament dla późniejszych postępów w tych dziedzinach.

Nasza współczesna wiedza na temat rozrodu i anatomii ciała ludzkiego opiera się na tysiącach lat badań, eksperymentów i odkryć, które rozwinęły się od czasów starożytnych Greków. Dzięki postępowi technologii i nauki mamy teraz zaawansowane narzędzia badawcze, które pozwalają nam zgłębiać tajemnice życia i rozrodu na znacznie bardziej zaawansowanym poziomie. Współczesna biologia, medycyna i nauki przyrodnicze opierają się na naukowych dowodach i badaniach, które stanowią ogromny postęp w porównaniu do czasów starożytnych.

XVII wiek

Badania nad rozrodem stanowiły ważny obszar badań w XVII wieku, a wynalazek mikroskopu przez Antonie van Leeuwenhoeka miał istotny wpływ na rozwój wiedzy na ten temat. W okresie XVII wieku, w Europie, wciąż panowała wiele mitów i nieporozumień związanych z procesem rozrodu, a naukowcy podejmowali wysiłki, aby bardziej dogłębnie zrozumieć tę kwestię.

Antonie van Leeuwenhoek jest szczególnie znany ze swojego wkładu w rozwijanie technologii mikroskopowej. Jego mikroskopy, choć proste w budowie, umożliwiały oglądanie mikroskopijnych struktur, co otworzyło nowe możliwości badawcze w dziedzinie biologii. Dzięki jego pracy można było po raz pierwszy obserwować plemniki oraz inne mikroskopijne elementy związane z procesem rozrodu.

Mikroskopia umożliwiła naukowcom dokładniejsze badanie struktury i funkcji narządów rozrodczych, co prowadziło do zbierania istotnych informacji na temat procesu zapłodnienia, rozwoju embrionalnego oraz innych zjawisk związanych z rozrodem. Dzięki obserwacjom van Leeuwenhoeka oraz późniejszym badaniom innych naukowców, takim jak Robert Hooke i Marcello Malpighi, nauka zaczęła bardziej precyzyjnie opisywać i zrozumieć mechanizmy reprodukcyjne u organizmów[2].

Ostatecznie, wynalazek mikroskopu i prace nad badaniami mikroskopowymi w XVII wieku były ważnym kamieniem milowym w historii badań nad rozrodem. Pozwoliły one na wyjaśnienie wielu tajemniczych aspektów procesów biologicznych związanych z prokreacją i zapoczątkowały nową erę w badaniach nad reprodukcją i biologią rozwoju, która trwa do dzisiaj.

XVIII wiek

XVIII wiek był ważnym okresem w historii badań nad rozrodem i zrozumienia zróżnicowania gatunków, a wkład Carla Linnaeusa w rozwijające się teorie i badania nad tym tematem był znaczący. Linnaeus, szwedzki przyrodnik i lekarz, jest przede wszystkim znany ze stworzenia systemu klasyfikacji organizmów, znanej jako nomenklatura binarna, która jest używana do dziś. Jego system opierał się na nadawaniu gatunkom nazw naukowych, opisując je za pomocą dwóch słów — nazwy rodzaju i gatunku (np. Homo sapiens dla człowieka). Linnaeus wprowadził również pojęcie homoiozy, które odnosiło się do podobieństwa między organizmami, co jest kluczowe dla zrozumienia zróżnicowania gatunków. Przykładem homoiozy może być analogia w budowie i funkcji u różnych gatunków, co stało się fundamentem dla badania ewolucji i rozrodu. Wprowadzenie systemu klasyfikacji organizmów pomogło w uporządkowaniu różnorodności życia na Ziemi i umożliwiło naukowcom porównywanie różnych gatunków i ich cech, w tym tych związanych z rozrodem. W XVIII wieku obserwacje nad rozmnażaniem były istotnym elementem badań nad życiem i ewolucją[3]. Odkrycie pojęcia biologicznej reprodukcji, gdzie organizmy reprodukują się poprzez przekazywanie genetycznego materiału genetycznego swoim potomkom, było przełomem w zrozumieniu, jak gatunki się różnicują i przekazują cechy potomstwu. Te badania nad reprodukcją i zróżnicowaniem gatunków przyczyniły się do powstania nowych dziedzin nauki, takich jak genetyka, ekologia i ewolucjonizm. Podsumowując, XVIII wiek był czasem znaczącego postępu w badaniach nad rozrodem i zrozumieniem zróżnicowania gatunków. Dzięki pracy Carla Linnaeusa i innych badaczy tego okresu, powstały podstawy systematyzacji i zrozumienia organizmów, które były niezbędne do dalszego rozwoju nauk biologicznych i ewolucjonizmu. Linnaeus i inni jego czasów odegrali kluczową rolę w rozwoju naukowej wiedzy na ten temat.

XIX i XX wiek

XIX i XX wiek to okres, w którym dokonały się znaczące postępy w badaniach nad rozrodem, głównie dzięki rozwojowi teorii ewolucji Charlesa Darwina. Wprowadził on nowe spojrzenie na ten proces, koncentrując się na doborze naturalnym i przystosowaniu gatunków do środowiska. Poniżej przedstawiam rozwinięcie tego tematu w kontekście historii badań nad rozrodem w tych dwóch stuleciach:

Lamarckizm a darwinizm: Na początku XIX wieku popularną teorią ewolucji był lamarckizm, sformułowany przez Jeana-Baptiste’a Lamarcka. Według tej teorii, cechy nabyte w trakcie życia osobników były dziedziczone przez ich potomstwo. Jednak prace Darwina, zwłaszcza „O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego” z 1859 roku, zmieniły ten paradygmat. W jego teorii doboru naturalnego to gatunki dostosowujące się do środowiska miały większe szanse przetrwania i rozmnażania, co przyczyniło się do ewolucji gatunków.

Badania nad przystosowaniem: W wyniku teorii Darwina naukowcy rozpoczęli intensywne badania nad przystosowaniem gatunków do środowiska. Przykładem są badania ptaków, takie jak słynne obserwacje ptaków wróblowatych na Wyspach Galapagos. W toku tych badań naukowcy zauważyli, jak różnice w strukturze dziobów i nawykach żywieniowych wpływają na przystosowanie tych ptaków do dostępności pokarmu na różnych wyspach[4].

Genetyka a dziedziczenie cech: W XX wieku badania nad genetyką i dziedziczeniem cech stały się kluczowymi elementami zrozumienia procesu rozmnażania. Odkrycia takie jak prawa Mendla pomogły wyjaśnić, jak dziedziczone są cechy od rodziców do potomstwa. Zrozumienie dziedziczenia genetycznego było istotne w kontekście teorii Darwina, ponieważ pozwoliło lepiej zrozumieć, jak różnice genetyczne przyczyniają się do zmienności w populacjach.

Teoria syntetyczna ewolucji: W XX wieku doszło do połączenia teorii ewolucji Darwina z odkryciami w genetyce i biologii populacji. To połączenie, nazywane teorią syntetyczną ewolucji, stanowiło solidne podstawy dla współczesnej biologii ewolucyjnej. Ta teoria uwzględnia zarówno czynniki mikroewolucyjne, takie jak zmiany w genach, jak i makroewolucyjne, które dotyczą zmian na poziomie gatunków.

Wnioski: Rozwój teorii ewolucji Charlesa Darwina wpłynął znacząco na badania nad rozrodem w XIX i XX wieku, zmieniając paradygmaty i otwierając drzwi do nowych odkryć. Dzięki jego pracy i późniejszym badaniom naukowcy zrozumieli lepiej procesy przystosowania gatunków do środowiska, dziedziczenie cech oraz ewolucję jako całość. To z kolei przyczyniło się do znacznego rozwoju biologii ewolucyjnej i zrozumienia życia na Ziemi.

XX wiek

Odkrycia związane z genetyką i DNA w XX wieku odegrały kluczową rolę w zrozumieniu dziedziczenia genetycznego i procesów związanych z przekazywaniem cech od rodziców do potomstwa. Jednym z najważniejszych kamieni milowych w tej dziedzinie było odkrycie struktury DNA dokonane przez Jamesa Watsona i Francisa Cricka w 1953 roku. Ta przełomowa chwila przyczyniła się do rewolucji w naszym zrozumieniu mechanizmów dziedziczenia i działań genów.

W poprzednich wiekach, naukowcy mieli bardzo ograniczoną wiedzę na temat dziedziczenia i działań genów. Prawdopodobnie najbardziej znaną teorią z tamtych czasów była teoria dziedziczenia cech opisana przez Gregora Mendela w XIX wieku. Mendel opisał reguły dziedziczenia cech u roślin, co stanowiło fundamentalne wyjście punktu w badaniach nad dziedziczeniem genetycznym. Jednak przez większość XIX wieku, teoria Mendela była mało znana i niezrozumiana przez większość społeczeństwa naukowego[5].

Odkrycie struktury DNA jako podwójnej helisy przez Watsona i Cricka umożliwiło lepsze zrozumienie, jak informacje genetyczne są przechowywane i przekazywane w organizmach. DNA, jako nośnik informacji genetycznej, stało się kluczowym punktem wyjścia dla dalszych badań nad genetyką i dziedziczeniem. To odkrycie pozwoliło na wyjaśnienie, jak cechy dziedziczą się od rodziców do potomstwa poprzez procesy mitozy i mejozy, a także jak zmiany w sekwencji DNA mogą prowadzić do mutacji genów i różnic między osobnikami.

W kolejnych dekadach, badania nad genetyką i DNA umożliwiły rozwinięcie wielu dziedzin biologii, w tym biologii molekularnej, genetyki populacyjnej, biologii ewolucyjnej i medycyny genetycznej. Pozwoliło to na lepsze zrozumienie dziedziczenia chorób genetycznych, identyfikację genów odpowiedzialnych za różne cechy, a także rozwinięcie technologii związanych z inżynierią genetyczną.

Podsumowując, odkrycie struktury DNA przez Jamesa Watsona i Francisa Cricka było kluczowym momentem w historii badań nad dziedziczeniem genetycznym i rozrodem. To odkrycie pozwoliło na rewolucję w naszym zrozumieniu dziedziczenia genetycznego i przekazywania cech od rodziców do potomstwa, co z kolei otworzyło drzwi do rozwoju licznych dziedzin biologii i medycyny w XX wieku.

Współczesne badania nad rozrodem obejmują zarówno dziedziny biologii rozwoju, genetyki, jak i biologii molekularnej. Pozwala to na lepsze zrozumienie procesów reprodukcyjnych i ich ewolucji. Badania nad rozrodem są nadal aktywne i prowadzą do nowych odkryć, które mają znaczący wpływ na naszą wiedzę o życiu i różnorodności biologicznej.

[1] Bolesław Winiarski, Historia badań nad rozrodem człowieka, 2005r.

[2] Bolesław Winiarski, Historia badań nad rozrodem człowieka, 2005r.

[3] Bolesław Winiarski, Historia badań nad rozrodem człowieka, 2005r.

[4] Bolesław Winiarski, Historia badań nad rozrodem człowieka, 2005r.

[5] Bolesław Winiarski, Historia badań nad rozrodem człowieka, 2005r.

Rozmnażanie a rozwój

Rozmnażanie i rozwój to dwa kluczowe procesy biologiczne związane z reprodukcją organizmów, ale różnią się istotnie pod wieloma względami. Rozmnażanie odnosi się głównie do sposobu, w jaki organizmy tworzą nowe osobniki swojego gatunku, natomiast rozwój to proces, w którym te nowe osobniki rosną i zmieniają się, przekształcając się od etapu embrionalnego lub larwalnego do dojrzałego stadium. Oto bardziej szczegółowe wyjaśnienie różnicy między tymi dwoma procesami i ich powiązaniem:

Rozmnażanie

Rozmnażanie to fundamentalny proces w życiu organizmów, który pozwala na kontynuację gatunku. Istnieją różne mechanizmy rozrodu, z których najważniejsze to rozmnażanie płciowe i rozmnażanie bezpłciowe.

Rozmnażanie płciowe: Rozmnażanie płciowe polega na łączeniu się dwóch rodzicielskich osobników, zazwyczaj płci przeciwstawnych (samca i samicy), w celu stworzenia potomstwa. Proces ten jest związany z przekazywaniem materiału genetycznego od obu rodziców i prowadzi do powstania genetycznie zróżnicowanego potomstwa. Każdy z rodziców przekazuje połowę swoich genów, co skutkuje różnorodnością genetyczną w populacji. Rozmnażanie płciowe jest typowe dla większości organizmów wielokomórkowych, w tym zwierząt i roślin.

Rozmnażanie bezpłciowe (rozmnażanie klonalne): Rozmnażanie bezpłciowe, zwane także rozmnażaniem klonalnym, polega na tym, że nowe osobniki powstają z jednego rodzicielskiego osobnika lub jego fragmentu. Te nowe osobniki są genetycznie identyczne z rodzicem, co oznacza, że nie zachodzi mieszanie genów. Istnieje kilka różnych form rozmnażania bezpłciowego, takich jak podział komórkowy, pączkowanie, rozmnóżki roślinne itp. Rozmnażanie bezpłciowe jest efektywne i pozwala na szybkie rozmnażanie się organizmów o jednolitym genotypie[1].

Oba rodzaje rozrodu mają swoje zalety i ograniczenia. Rozmnażanie płciowe sprzyja różnorodności genetycznej, co jest korzystne dla adaptacji do zmieniających się warunków środowiskowych, ale wymaga współpracy dwóch płci. Rozmnażanie bezpłciowe jest bardziej efektywne pod względem liczby potomstwa, ale ogranicza zróżnicowanie genetyczne. W naturze oba te mechanizmy mają swoje miejsce i znaczenie w zachowaniu różnorodności biologicznej oraz ewolucji gatunków.

Rozwój

Rozwój to fundamentalny proces w życiu organizmów, który pozwala na ich adaptację do zmieniających się warunków środowiskowych oraz osiągnięcie pełnej funkcjonalności. Ten kompleksowy proces składa się z kilku kluczowych etapów, które pozwalają na ewolucję od początkowego stadium dojrzałości. Oto bardziej szczegółowe wyjaśnienia każdego z tych etapów:

Etap embrionalny: Rozpoczyna się on od momentu zapłodnienia, gdy komórka jajowa łączy się z komórką nasienia, tworząc zygotę. W wyniku podziałów komórkowych zygota rozwija się w organizm zarodka. W tym czasie zachodzą kluczowe procesy takie jak różnicowanie tkanek i narządów oraz wzrost. W przypadku zwierząt ten etap kończy się narodzinami, podczas gdy u roślin jest to etap wykiełkowania z nasion.

Etap larwalny (u niektórych organizmów): W przypadku niektórych gatunków, takich jak owady i niektóre gatunki ryb, istnieje etap larwalny, który różni się od dorosłego stadium. Larwy często posiadają specjalne cechy i adaptacje, które umożliwiają im przetrwanie w środowisku, które jest odmienne od środowiska dorosłych osobników. Przez ten etap larwalny organizm rozwija się i przystosowuje do warunków otaczającego go środowiska.

Dzieciństwo i młodość: W trakcie tych etapów organizmy, zarówno zwierzęce, jak i roślinne, rosną, rozwijają się i uczą się różnych umiejętności. Dla organizmów zwierzęcych, dzieciństwo i młodość to okres, w którym młode osobniki uczą się polować, zdobywać pożywienie, nawiązywać relacje społeczne i przystosowywać się do swojego otoczenia. W przypadku roślin, proces ten może obejmować wzrost pędów, liści, korzeni i kwiatów[2].

Dojrzałość: To stadium, w którym organizm osiąga zdolność do rozrodu. Osobniki dorosłe są zazwyczaj bardziej rozwinięte fizycznie, emocjonalnie i behawioralnie. W tym okresie mają możliwość rozmnażania się i przekazywania swoich genów następnemu pokoleniu, co jest kluczowym celem w procesie ewolucji.

Rozwój jest złożonym procesem, który różni się w zależności od gatunku i środowiska, w którym organizm się rozwija. To proces dynamiczny, który umożliwia dostosowanie się organizmów do zmieniających się warunków, a także pozwala na zachowanie i przekazywanie cech genetycznych kolejnym pokoleniom.

Różnice między rozrodem a rozwojem

Definicja

Rozród to proces tworzenia nowych osobników z wykorzystaniem gamet, czyli komórek rozrodczych (np. jajeczek i plemników). Rozród może być jednopłciowy lub dwupłciowy, a jego głównym celem jest zapewnienie kontynuacji gatunku.

Rozwój jest to proces wzrostu i zmian zachodzący u nowo powstałych osobników po rozrodzie. Rozwój obejmuje wiele etapów, począwszy od stadium embrionalnego, aż do osiągnięcia dojrzałości.

Cel

Rozród ma na celu kontynuację gatunku i przekazanie materiału genetycznego potomstwu.

Rozwój ma na celu przygotowanie nowo narodzonych lub wyklutych osobników do życia niezależnego od rodziców oraz do osiągnięcia dojrzałości płciowej.

Proces

[1] Andrzej Elżanowski, Jan Styczyński, Biologia rozwoju, 2002r.

[2] Andrzej Elżanowski, Jan Styczyński, Biologia rozwoju, 2002r.

[1] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[2] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[3] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[1] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[2] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[3] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[4] Anna Kozak, Rozród, rozwój i cykl życiowy organizmów, 2016r.

[1] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[2] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[3] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[4] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[5] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[6] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[7] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[8] Maciej Żukowski, Embriologia człowieka z elementami genetyki, 2020r.

[1] Andrzej Lesicki, Ewolucja. Teoria, mechanizmy, przykłady, 2016r.

[2] Andrzej Lesicki, Ewolucja. Teoria, mechanizmy, przykłady, 2016r.

[3] Andrzej Lesicki, Ewolucja. Teoria, mechanizmy, przykłady, 2016r.

[4] Andrzej Lesicki, Ewolucja. Teoria, mechanizmy, przykłady, 2016r.

[5] Andrzej Lesicki, Ewolucja. Teoria, mechanizmy, przykłady, 2016r.

[1] Edward H. Hagen, Płeć i konflikty płciowe, 2013r.

[2] Edward H. Hagen, Płeć i konflikty płciowe, 2013r.

[3] Edward H. Hagen, Płeć i konflikty płciowe, 2013r.

[4] Edward H. Hagen, Płeć i konflikty płciowe, 2013r.

[5] Edward H. Hagen, Płeć i konflikty płciowe, 2013r.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.