Adrian Ciepał

Mikroekonomia

Projektant okładki Pixabay https://pixabay.com/pl/illustrations/wykres-wzrost-finanse-zyski-163509/

© Adrian Ciepał, 2023

© Pixabay https://pixabay.com/pl/illustrations/wykres-wzrost-finanse-zyski-163509/, projekt okładki, 2023

„Mikroekonomia” to obszerna publikacja, która prezentuje wiedzę z zakresu mikroekonomii. Książka omawia rodzaje rynków, popyt i podaż wraz z elastycznością, równowagę rynkową oraz punkt równowagi rynkowej. Przedstawia różne koncepcje rynków oraz ich wady i zalety, a także omawia zagadnienia związane z ekonomią behawioralną i efektywnością rynku. Książka stanowi dobrze zbilansowane wprowadzenie do podstaw mikroekonomii i może być przydatna dla studentów ekonomii, biznesu i finansów.

ISBN 978-83-8351-018-7

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Adrian Ciepał

19.04.2023r.

Wstęp do mikroekonomii

Podział zasobów

W mikroekonomii, czyli dziedzinie ekonomii zajmującej się analizą różnych zachowań poszczególnych podmiotów gospodarczych, takich jak konsumenci i producenci, podział zasobów odnosi się do sposobu, w jaki zasoby są alokowane pomiędzy różne cele i aktywności.

Istnieją trzy podstawowe sposoby podziału zasobów w mikroekonomii.

Rynek

Podział zasobów odbywa się na podstawie zasad rynkowych, czyli poprzez interakcje pomiędzy konsumentami, a producentami. W tej sytuacji, cena produktu jest ustalana na podstawie popytu i podaży, a zasoby są alokowane w zależności od tych cen.

Hierarchia

Podział zasobów odbywa się na podstawie hierarchii, czyli poprzez struktury organizacyjne, w których decyzje są podejmowane na różnych poziomach zarządzania. W tej sytuacji, zasoby są przydzielane przez menedżerów w zależności od celów organizacyjnych.

Redystrybucja

Podział zasobów odbywa się poprzez interwencję rządu, lub innych instytucji, które ustalają i egzekwują polityki redystrybucyjne. W tej sytuacji, zasoby są przydzielane w sposób bardziej równomierny, zwykle poprzez systemy podatkowe i świadczeń socjalnych.

W praktyce, często wykorzystuje się kombinacje tych trzech sposobów, w zależności od kontekstu i celów danego systemu gospodarczego.

Koncepcja kosztów i korzyści

Koncepcja kosztów i korzyści (ang. cost-benefit analysis) jest jednym z kluczowych pojęć w mikroekonomii. Polega ona na porównaniu kosztów poniesionych w celu osiągnięcia jakiegoś celu z korzyściami wynikającymi z tego celu.

W kontekście mikroekonomii, koncepcja ta może być stosowana na wiele różnych sposobów. Na przykład, przedsiębiorstwa mogą wykorzystać ją do oceny, czy inwestycja w nowe urządzenia, lub technologie przyniesie większe korzyści niż koszty z nią związane. Również klienci mogą stosować koncepcję kosztów i korzyści do podejmowania decyzji zakupowych, porównując ceny produktów z ich jakością i przydatnością.

W ramach analizy kosztów i korzyści, koszty mogą obejmować zarówno koszty bezpośrednie (np. koszty zakupu, koszty produkcji, koszty utrzymania) jak i koszty pośrednie (np. strata czasu, lub możliwość zysków z alternatywnego wykorzystania zasobów). Korzyści mogą być również bezpośrednie (np. oszczędności finansowe, wzrost przychodów), lub pośrednie (np. poprawa jakości życia, zwiększenie satysfakcji).

Analiza kosztów i korzyści pozwala na racjonalne podejmowanie decyzji, oparte na faktach i danych. W efekcie pozwala na wybór najlepszej opcji spośród dostępnych alternatyw[1].

[1] Adam Szyszka, Ekonomia polityczna dobrobytu i
zrównoważonego rozwoju, 2006r.

Rodzaje rynków

Wstęp

W mikroekonomii wyróżnia się kilka rodzajów rynków, a każdy z nich charakteryzuje się innymi cechami i mechanizmami działania. Poniżej przedstawiam najważniejsze z nich.

Rynek konkurencyjny

Rynek konkurencyjny to jeden z najważniejszych pojęć w mikroekonomii, który opisuje sytuację, gdy na rynku działa wiele sprzedawców i nabywców, którzy nie mają wpływu na ceny i warunki sprzedaży. W takim rynku konkurencja jest bardzo silna, ponieważ każdy sprzedawca musi konkurować o klientów, oferując im najlepsze ceny i warunki sprzedaży.

W mikroekonomii rynek konkurencyjny jest traktowany jako model idealny, który jest używany jako punkt odniesienia dla analizowania innych rodzajów rynków. W takim modelu sprzedawcy i kupujący są cenieni na podstawie dostosowania się do rynkowych sił popytu i podaży, co oznacza, że ceny produktów są ustalane przez interakcję między kupującymi, a sprzedającymi. W takim rynku ceny są zwykle stabilne i bliskie kosztom produkcji, a konkurencja zachęca do innowacji i zwiększenia efektywności produkcji.

Rynek konkurencyjny jest często porównywany z innymi rodzajami rynków, takimi jak monopol, lub oligopol. W przypadku monopolu lub oligopolu, jeden lub kilku sprzedawców ma znaczny wpływ na ceny i warunki sprzedaży, co może prowadzić do wyższych cen dla klientów i mniejszej konkurencji. W przypadku takich rynków państwo może interweniować, aby zapobiec nadużyciom i ochronić interesy konsumentów[1].

[1] Jacek Jaworski, Teoria i praktyka konkurencji, 2012r.

Monopol

Monopol to sytuacja na rynku, w której istnieje tylko jeden sprzedawca danego produktu lub usługi, co daje mu znaczną władzę rynkową. Monopole są przeciwieństwem konkurencji doskonałej, w której wiele firm sprzedaje podobne produkty i cena jest ustalana przez rynek.

W mikroekonomii monopol posiada zdolność do ograniczania produkcji i podnoszenia ceny, ponieważ nie ma konkurencji, która zmusiłaby go do obniżenia cen. Wynika to z faktu, że monopolista kontroluje podaż produktów lub usług i może wprowadzić wysoką cenę, aby zwiększyć swoje zyski.

Jednak monopolista nie może ustalić ceny w pełni arbitralnie, ponieważ musi uwzględnić elastyczność popytu na swoje produkty lub usługi. Jeśli cena jest zbyt wysoka, popyt spadnie, co oznacza mniejsze przychody dla monopolisty.

Monopole są często krytykowane za szkodzenie konsumentom i ograniczanie wyboru. Wiele państw wprowadziło przepisy antymonopolowe, aby ograniczyć ich wpływ i promować konkurencję na rynku.

Monopol uwarunkowany

Monopol uwarunkowany to sytuacja, w której istnieje tylko jeden sprzedawca na rynku, ale wynika to z naturalnych ograniczeń, takich jak posiadanie wyłącznych praw do innowacji, korzystanie z zasobów naturalnych lub efektów skali, które uniemożliwiają, lub znacznie utrudniają wejście na rynek innym firmom.

W przeciwieństwie do monopolu czystego, który wynika z działań monopolisty dążących do utrzymania swojej dominacji na rynku, monopol uwarunkowany jest sytuacją naturalną, wynikającą z czynników niezależnych od działań przedsiębiorstwa.

Monopol uwarunkowany może prowadzić do korzyści dla konsumentów, na przykład poprzez obniżanie kosztów wytwarzania lub poprawę jakości produktów dzięki inwestycjom w badania i rozwój. Jednakże, istnieje ryzyko, że monopolista wykorzysta swoją pozycję rynkową do pobierania zbyt wysokich cen lub wprowadzenia produktów o niższej jakości, co z kolei negatywnie wpłynie na konsumentów.

W przypadku monopolu uwarunkowanego, należy dokładnie przeanalizować sytuację na rynku, aby zrozumieć, jakie są korzyści i zagrożenia dla konsumentów, a następnie podejmować odpowiednie kroki, aby zapewnić, że rynek działa w sposób korzystny dla wszystkich stron[1].

[1] Tadeusz Syryjczyk, Monopole i konkurencja, 2000r.

Oligopol

Oligopol to jedna z form rynku, w której istnieją nieliczni sprzedawcy oferujący produkt lub usługę, której nie ma na rynku zastępczym. W oligopolu każdy z producentów ma znaczący wpływ na cenę i ilość oferowanej produkcji na rynku, ponieważ decyzje jednego z nich mają wpływ na pozostałych.

Oligopol może być homogeniczny, jeśli firmy oferują identyczny produkt, lub heterogeniczny, jeśli oferują produkty z różnymi cechami. W oligopolu często dochodzi do konkurencji nie tylko cenowej, ale również opartej na innowacjach i marketingu.

Charakterystyczną cechą oligopolu jest to, że firmy zazwyczaj dążą do osiągnięcia zysków monopolistycznych, ale jednocześnie muszą wziąć pod uwagę reakcję konkurentów na swoje decyzje. Może to prowadzić do tzw. dylematu więźnia, czyli sytuacji, w której każda firma będzie dążyć do maksymalizacji swojego zysku, ale gdyby wszystkie działały razem, mogłyby osiągnąć lepszy wynik.

W oligopolu często dochodzi do tworzenia karteli, czyli porozumień między firmami w celu ograniczenia konkurencji poprzez ustalanie cen lub podział rynku. Jednakże takie działania są niezgodne z prawem i stanowią kartele.

Rynek monopolistyczny

Rynek monopolistyczny to sytuacja, w której istnieje tylko jeden sprzedawca, który kontroluje podaż na rynku i ma zdolność do kontrolowania ceny produktu lub usługi. Jest to sytuacja przeciwieństwa do rynku doskonałej konkurencji, gdzie istnieje wiele sprzedawców i żaden z nich nie ma kontroli nad cenami.

W mikroekonomii monopolista ma zdolność do ustawiania ceny produktu, a jego decyzja dotycząca ceny zależy od elastyczności popytu. Jeśli popyt na produkt jest stosunkowo niewrażliwy na zmiany ceny, to monopolista może ustalić wysoką cenę i nadal sprzedawać dużą ilość produktu. Z drugiej strony, jeśli popyt jest stosunkowo elastyczny, to monopolista nie może ustanowić zbyt wysokiej ceny, ponieważ kupujący mogą przenieść swoje zakupy do innych opcji na rynku.

Monopolista jest również w stanie ograniczyć ilość produktu, którą sprzedaje, aby podnieść ceny. Ograniczenie podaży zwiększa wartość jednostkową produktu, co prowadzi do wyższych cen. Jednakże, monopolista musi uważać, aby nie ograniczyć podaży zbyt mocno, ponieważ może to spowodować utratę przychodów z powodu mniejszej sprzedaży.

W wyniku tej sytuacji monopolista często maksymalizuje swoje zyski przez ustalenie ceny, która odpowiada poziomowi, w którym dochód marginalny (czyli dodatkowy dochód z jednostki sprzedaży) jest równy kosztowi marginalnemu (czyli kosztowi produkcji jednostki dodatkowej). To poziom, w którym maksymalizuje swoje zyski, ale nie jest to optymalna sytuacja z punktu widzenia społecznego, ponieważ cena jest zwykle wyższa, a ilość sprzedanego produktu niższa, niż w przypadku doskonałej konkurencji[1].

[1] Stanisław Owsiak, Wstęp do ekonomii, 1998r.

Rynek czarny

Czarny rynek to część gospodarki, w której towary lub usługi są wymieniane bez nadzoru ze strony władz państwowych i bez opłacania podatków lub innych opłat. Często jest to także przestrzeń, w której handel odbywa się nielegalnie lub na szkodę konsumentów.

W mikroekonomii czarny rynek jest uważany za efekt niedoskonałości rynku, w którym ceny nie odzwierciedlają prawdziwych kosztów lub wartości towarów i usług. Czarny rynek może powstać z różnych powodów, na przykład z powodu ograniczeń prawnych, niedostatecznej konkurencji, wysokich podatków, niskiego poziomu zaufania do instytucji państwowych, korupcji lub braku regulacji.

Czarny rynek może wpłynąć na całą gospodarkę, ponieważ wpływa na poziom konkurencji, dochodów państwa i bezpieczeństwo konsumentów. Wpływa na niego również polityka gospodarcza państwa, która może wprowadzać regulacje i przepisy mające na celu ograniczenie tego zjawiska.

Popyt

Wstęp

W mikroekonomii popyt to ilość dóbr lub usług, które klienci chcą kupić po określonej cenie w określonym czasie i miejscu. Popyt zależy od wielu czynników, takich jak cena produktu, preferencje konsumentów, dostępność substytutów, poziom dochodów oraz trendów rynkowych.

Popyt jest zwykle wyrażany w formie krzywej popytu, która pokazuje, jak ilość popytu zmienia się w zależności od zmiany ceny produktu. Krzywa popytu ma zwykle ujemny nachylenie, co oznacza, że im wyższa cena produktu, tym mniejsza jest ilość, którą klienci są skłonni kupić.

Analiza popytu jest ważna dla przedsiębiorców, którzy chcą określić optymalne ceny swoich produktów, prognozować trendy rynkowe oraz projektować strategie marketingowe. Z drugiej strony, dla rządu analiza popytu może być pomocna w określeniu poziomu opodatkowania oraz w formułowaniu polityki fiskalnej i monetarnej.

Koncepcja ceny i popytu

Koncepcja ceny i popytu jest jednym z najważniejszych pojęć w mikroekonomii.

Cena to kwota, jaką konsumenci są gotowi zapłacić za określony produkt lub usługę. Popyt natomiast określa ilość tego produktu lub usługi, którą konsumenci chcą kupić przy danej cenie. Istnieje pozytywna zależność między ceną produktu a ilością popytu: im cena jest wyższa, tym mniejszy jest popyt, a im cena jest niższa, tym większy jest popyt.

Prawo popytu mówi, że ilość produktu, którą konsumenci chcą kupić, rośnie wraz ze spadkiem ceny, a maleje wraz ze wzrostem ceny. Oznacza to, że krzywa popytu ma ujemny nachylenie, im niższa cena, tym większa ilość popytu, a im wyższa cena, tym mniejsza ilość popytu.

Warto zaznaczyć, że popyt zależy nie tylko od ceny, ale także od innych czynników, takich jak dochody konsumentów, ceny innych produktów, preferencje i gusty konsumentów, trendy i inne czynniki, które mogą wpłynąć na decyzje zakupowe.

W praktyce, w mikroekonomii, na podstawie koncepcji ceny i popytu, określa się równowagę rynkową, czyli taką cenę i ilość produktu, przy której popyt i podaż są sobie równe. W tym punkcie cena jest uznawana za optymalną dla rynku i wtedy występuje efektywna alokacja zasobów[1].

[1] Elżbieta Mączyńska, Ekonomia. Podręcznik dla szkół
wyższych,1999r.

Czynniki wpływające na popyt

W mikroekonomii, popyt na towary i usługi zależy od wielu czynników takich jak.

Cena

Cena jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na popyt. Im niższa cena, tym większy popyt, a im wyższa cena, tym mniejszy popyt.

Dochód

Popyt na towary i usługi rośnie wraz ze wzrostem dochodu konsumentów. Towary i usługi uznawane za dobra luksusowe lub wyższej klasy mają tendencję do zwiększania swojego popytu wraz ze wzrostem dochodu.

Preferencje konsumentów

Preferencje konsumentów odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu popytu na towary i usługi. W zależności od indywidualnych upodobań, klienci mogą preferować jedne produkty lub usługi nad innymi.

Ceny produktów zastępczych

Popyt na dany produkt może się zmieniać ze względu na ceny jego produktów zastępczych. Im wyższe ceny produktów zastępczych, tym większy popyt na dany produkt.

Preferencje społeczne

Preferencje społeczne odgrywają coraz większą rolę w kształtowaniu popytu na towary i usługi. W zależności od społecznych wartości, klienci mogą preferować produkty lub usługi, które są bardziej ekologiczne, zdrowe lub etyczne.

Trendy

Trendy i mody wpływają na popyt na różne produkty i usługi. Produkty modne i trendy mają tendencję do zwiększania swojego popytu, podczas gdy produkty przestarzałe, lub wyjściowe z mody mogą mieć mniejszy popyt.

Liczba konsumentów

Popyt na towary i usługi jest również zależny od liczby konsumentów na rynku. Im większa liczba konsumentów, tym większy popyt na dane produkty i usługi.

Oczekiwania co do przyszłych cen

Oczekiwania co do przyszłych cen mogą wpłynąć na popyt na dany produkt. Jeśli konsumenci spodziewają się, że cena wzrośnie w przyszłości, mogą zdecydować się na zakup teraz, co prowadzi do zwiększenia popytu.

Popyt i jej elastyczność

Popyt odnosi się do ilości towarów lub usług, które klienci są skłonni kupić w danym przedziale cenowym. Elastyczność popytu odzwierciedla, jak bardzo popyt na dany produkt zmienia się w odpowiedzi na zmiany ceny tego produktu.

W mikroekonomii istnieją trzy rodzaje elastyczności popytu: elastyczność cenowa, elastyczność dochodowa i elastyczność krzyżowa.

Elastyczność cenowa popytu określa, jak bardzo popyt na dany produkt zmienia się w odpowiedzi na zmiany jego ceny. Jeśli popyt na dany produkt jest wrażliwy na zmiany ceny, to mówimy, że jest on elastyczny cenowo. W takim przypadku, jeśli cena wzrośnie, to popyt spadnie, a jeśli cena spadnie, to popyt wzrośnie.

Elastyczność dochodowa popytu odzwierciedla, jak bardzo zmiana dochodu konsumentów wpływa na ich popyt na dany produkt. Jeśli popyt na dany produkt wzrasta wraz ze wzrostem dochodu konsumentów, to mówimy, że jest on elastyczny dochodowo. W takim przypadku, jeśli dochód wzrośnie, to popyt na dany produkt również wzrośnie.

Elastyczność krzyżowa popytu odzwierciedla, jak bardzo zmiana ceny jednego produktu wpływa na popyt na inny produkt. Jeśli popyt na inny produkt wzrasta wraz ze wzrostem ceny danego produktu, to mówimy, że jest on elastyczny krzyżowo. W takim przypadku, jeśli cena danego produktu wzrośnie, to popyt na inny produkt również wzrośnie.

Elastyczność popytu jest ważnym pojęciem w mikroekonomii, ponieważ pomaga przedsiębiorcom i producentom określić, jak zmiany w cenie produktu wpłyną na jego sprzedaż, a także pomaga w podejmowaniu decyzji dotyczących cen i marketingu produktu[1].

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

Popyt jednostkowo elastyczny

Popyt jednostkowo elastyczny w mikroekonomii oznacza sytuację, w której zmiana ceny danego dobra prowadzi do proporcjonalnej zmiany ilości popytu na to dobro. Innymi słowy, jeśli cena danego dobra wzrośnie o 1%, to ilość popytu na to dobro spadnie o dokładnie 1%.

Można to przedstawić matematycznie w następujący sposób: jeśli Q oznacza ilość popytu na dobro, a P oznacza jego cenę, to popyt jest jednostkowo elastyczny, gdy:

% zmiana Q / % zmiana P = 1

Dla przykładu, gdy cena butów sportowych wzrośnie o 5%, a ilość popytu na nie spadnie o dokładnie 5%, to mówimy, że popyt na buty sportowe jest jednostkowo elastyczny.

Popyt jednostkowo elastyczny jest ważnym pojęciem w mikroekonomii, ponieważ ma wpływ na zachowanie producentów i konsumentów. W przypadku dóbr, na których popyt jest jednostkowo elastyczny, małe zmiany cen mogą prowadzić do znaczących zmian w ilości popytu, co może wpłynąć na rentowność przedsiębiorstwa lub zmianę wydatków konsumentów[1].

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

Popyt elastyczny

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

[1] Teresa Łoś-Nowak, Podstawy ekonomii, 2008r.

[1] Andrzeja Blikle, Teoria ekonomii, 2013r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Andrzej Czyżewski i Aneta Kargulska, Mikroekonomia, 2009r.

[1] Marek Reker i Andrzej Czyżewski, Mikroekonomia. Podręcznik
dla studiów ekonomicznych, 2011r.

[1] Witold Orłowski, Ekonomia dla menedżerów, 2001r.

[1] Tadeusz Trzaskalik, Mikroekonomia, 2005r.

[2] Tadeusz Trzaskalik, Mikroekonomia, 2005r.

[1] Jan Szargut, Monopole, 2006r.

[2] Jan Szargut, Monopole, 2006r.

[3] Jan Szargut, Monopole, 2006r.

[1] Marek Belka i Dariusz Kęczkowski, Oligopol, 2000r.

[1] Stanisław Owsiak, Ekonomia efektywności, 2001r.

[1] Stanisław Owsiak, Ekonomia efektywności, 2001r.

[1] Stanisław Owsiak, Ekonomia efektywności, 2001r.

[1] Stanisław Owsiak, Ekonomia efektywności, 2001r.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.