Andrzej Lebiedowicz

,,Wzmocnione” techniki przesłuchań

książka napisana z pomocą ai

© Andrzej Lebiedowicz, 2025

Poznaj kulisy najtajniejszych operacji wywiadowczych. „Wzmocnione techniki przesłuchań” to ekspercka analiza metod stosowanych przez służby specjalne, inspirowana niejawnych podręcznikiem CIA — CUBARC. Kryminologiczna precyzja, psychologia nacisku i etyczna refleksja. Książka, która nie milczy.

ISBN 978-83-8431-433-3

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Wstęp

Współczesna kryminologia, jako interdyscyplinarna dziedzina naukowa, nieustannie poszerza swoje pole badawcze, obejmując nie tylko klasyczne zagadnienia związane z przestępczością, jej uwarunkowaniami i profilaktyką, lecz także obszary dotychczas zarezerwowane dla służb specjalnych, wywiadu operacyjnego oraz struktur bezpieczeństwa państwowego. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych i jednocześnie najmniej jawnych aspektów tej sfery jest stosowanie tzw. wzmocnionych technik przesłuchań — metod, które balansują na granicy prawa, etyki i skuteczności operacyjnej. Niniejsza publikacja ma na celu podjęcie próby systematycznej analizy tych technik z perspektywy kryminologicznej, uwzględniając zarówno ich genezę, klasyfikację, psychologiczne podstawy, jak i implikacje prawne oraz etyczne.

Wzmocnione techniki przesłuchań, znane również pod angielskim terminem enhanced interrogation techniques, stanowią zbiór metod stosowanych przez niektóre agencje wywiadowcze i służby bezpieczeństwa w celu uzyskania informacji od osób podejrzanych o działalność terrorystyczną, szpiegowską lub inną zagrażającą bezpieczeństwu narodowemu. Ich stosowanie, szczególnie przez amerykańską Centralną Agencję Wywiadowczą (CIA), zostało udokumentowane w szeregu niejawnych i częściowo ujawnionych materiałów, w tym w podręczniku operacyjnym CUBARC (Counterintelligence and Unconventional Behavior Analysis and Response Curriculum), który przez lata stanowił wewnętrzne narzędzie szkoleniowe dla funkcjonariuszy zajmujących się przesłuchaniami w warunkach operacyjnych.

CUBARC, choć nigdy nie został oficjalnie opublikowany w całości, funkcjonuje w przestrzeni akademickiej i analitycznej jako punkt odniesienia dla badaczy zajmujących się technikami przesłuchań, psychologią operacyjną oraz etyką działań wywiadowczych. Jego struktura, oparta na analizie zachowań niekonwencjonalnych, profilowaniu psychologicznym oraz zastosowaniu technik nacisku, stanowi swoisty kompendium wiedzy operacyjnej, której skuteczność była wielokrotnie testowana w warunkach rzeczywistych. Jednocześnie podręcznik ten, podobnie jak inne dokumenty tego typu, budzi poważne kontrowersje w środowiskach prawniczych, etycznych i akademickich, stawiając pytania o granice dopuszczalności interwencji w integralność psychiczną jednostki.

Z perspektywy kryminologa, analiza wzmocnionych technik przesłuchań wymaga uwzględnienia kilku kluczowych wymiarów. Po pierwsze, należy rozpatrzyć ich skuteczność w kontekście pozyskiwania informacji, rozbijania oporu psychicznego oraz łamania woli przesłuchiwanego. Po drugie, niezbędne jest zbadanie ich zgodności z obowiązującymi normami prawnymi, zarówno krajowymi, jak i międzynarodowymi, w tym z Konwencją Narodów Zjednoczonych przeciwko torturom oraz innym formom okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Po trzecie, konieczne jest podjęcie refleksji nad ich etycznym wymiarem — pytaniem o to, czy cel (uzyskanie informacji) może usprawiedliwiać środki (stosowanie nacisku psychicznego lub fizycznego).

W literaturze przedmiotu techniki przesłuchań są klasyfikowane według różnych kryteriów: intensywności oddziaływania, rodzaju zastosowanego nacisku (fizycznego, psychicznego, sensorycznego), czasu trwania oraz profilu osoby przesłuchiwanej. Wzmocnione techniki, w odróżnieniu od metod konwencjonalnych, charakteryzują się wysokim poziomem ingerencji w psychikę jednostki, często prowadząc do trwałych zmian w jej funkcjonowaniu emocjonalnym i poznawczym. Wśród najczęściej wymienianych technik znajdują się m.in.. deprywacja snu, izolacja sensoryczna, kontrola temperatury pomieszczenia, symulowane topienie (tzw. waterboarding), przymusowe pozycje ciała, ekspozycja na hałas lub światło, a także manipulacja informacyjna i narracyjna.

Z punktu widzenia psychologii operacyjnej, skuteczność tych technik opiera się na założeniu, że człowiek poddany intensywnemu stresowi, pozbawiony kontroli nad otoczeniem i własnym ciałem, staje się podatny na sugestię, manipulację oraz ujawnienie informacji, które w normalnych warunkach byłyby chronione przez mechanizmy obronne. Jednocześnie badania empiryczne wskazują, że efektywność przesłuchań opartych na nacisku jest zmienna i zależy od wielu czynników, w tym od osobowości przesłuchiwanego, jego wcześniejszych doświadczeń, motywacji oraz poziomu przygotowania do sytuacji przesłuchania. W tym kontekście rola profilowania psychologicznego, analizy mikroekspresji oraz wywiadu wstępnego staje się kluczowa dla doboru odpowiednich technik i strategii przesłuchania.

Nie bez znaczenia pozostaje również aspekt komunikacyjny przesłuchania. Proces ten, choć często postrzegany jako jednostronna interwencja, w rzeczywistości stanowi złożoną interakcję między przesłuchującym a przesłuchiwanym, w której język, ton, rytm wypowiedzi, pauzy oraz gesty odgrywają fundamentalną rolę. Wzmocnione techniki przesłuchań, choć często koncentrują się na fizycznym lub sensorycznym nacisku, nie mogą być skutecznie stosowane bez uwzględnienia dynamiki komunikacyjnej, która decyduje o przebiegu i rezultacie interwencji operacyjnej.

Kolejnym istotnym wymiarem analizy jest kontekst prawny. W wielu krajach stosowanie wzmocnionych technik przesłuchań jest zakazane lub ograniczone przez przepisy prawa karnego, konstytucyjnego oraz międzynarodowego. W Stanach Zjednoczonych, po ujawnieniu praktyk CIA w ramach tzw. Programu Zatrzymań i Przesłuchań, doszło do intensywnej debaty publicznej, która zaowocowała m.in.. raportem Senatu USA z 2014 roku, dokumentującym nadużycia i nieprawidłowości w stosowaniu tych metod. Raport ten, choć częściowo utajniony, stanowi ważne źródło wiedzy dla kryminologów, prawników i etyków, ukazując realne konsekwencje stosowania technik balansujących na granicy tortur.

Z perspektywy etycznej, pytanie o dopuszczalność stosowania wzmocnionych technik przesłuchań pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych w debacie publicznej i akademickiej. Zwolennicy tych metod argumentują, że w sytuacjach zagrożenia życia wielu osób, np. w kontekście zamachów terrorystycznych, konieczne jest zastosowanie środków nadzwyczajnych w celu pozyskania informacji, które mogą zapobiec tragedii. Przeciwnicy wskazują jednak, że stosowanie nacisku psychicznego lub fizycznego narusza godność człowieka, prowadzi do trwałych uszkodzeń psychicznych, a także podważa zaufanie do instytucji państwowych i systemu sprawiedliwości.

Niniejsza publikacja nie ma na celu jednoznacznego rozstrzygania tych dylematów, lecz raczej ich systematyczne przedstawienie i analizę z perspektywy kryminologicznej. Autor podejmuje próbę rekonstrukcji struktury podręcznika CUBARC, analizy jego założeń metodologicznych, a także porównania z innymi dokumentami operacyjnymi stosowanymi przez służby specjalne różnych państw. W tym celu autor korzysta z dostępnych źródeł jawnych, raportów instytucji międzynarodowych, analiz akademickich oraz przecieków medialnych, które ujawniają fragmenty praktyk operacyjnych stosowanych przez służby specjalne. Szczególne miejsce zajmuje tu analiza dokumentów CIA, w tym struktury i założeń podręcznika CUBARC, który — mimo swego niejawnego charakteru — wywarł istotny wpływ na sposób prowadzenia przesłuchań w warunkach operacyjnych.

Ważnym elementem tej publikacji jest również próba rekonstrukcji profilu przesłuchiwanego jako podmiotu oddziaływania. Kryminologia, jako nauka o zachowaniach dewiacyjnych, dostarcza narzędzi do analizy osobowości, motywacji oraz mechanizmów obronnych jednostki, które decydują o jej podatności na techniki nacisku. W tym kontekście przesłuchanie nie jest jedynie aktem wymuszenia informacji, lecz złożonym procesem komunikacyjnym, psychologicznym i strategicznym, w którym każda decyzja operacyjna musi być poprzedzona analizą ryzyka, skutków oraz zgodności z obowiązującymi normami.

Nie można również pominąć aspektu społecznego i politycznego. Wzmocnione techniki przesłuchań, choć stosowane w warunkach operacyjnych, mają swoje konsekwencje w przestrzeni publicznej. Ujawnienie ich stosowania prowadzi do kryzysu zaufania wobec instytucji państwowych, wywołuje debatę o granicach dopuszczalności działań służb oraz stawia pytania o to, jak państwo powinno chronić swoich obywateli, nie naruszając przy tym fundamentalnych praw człowieka. Kryminolog, jako badacz zjawisk społecznych, musi uwzględniać te konteksty, analizując nie tylko techniki, lecz także ich wpływ na społeczeństwo, prawo i kulturę polityczną.

Struktura niniejszej książki została zaprojektowana tak, aby prowadzić czytelnika przez kolejne warstwy problematyki — od genezy technik przesłuchań, przez ich klasyfikację i psychologiczne podstawy, aż po analizę przypadków, kwestie etyczne i perspektywy rozwoju. Każdy rozdział stanowi autonomiczną jednostkę analityczną, jednocześnie wpisując się w szerszy kontekst interdyscyplinarnej refleksji nad granicami interwencji operacyjnej. Autor nie rości sobie prawa do ostatecznych ocen, lecz proponuje ramy analityczne, które mogą być wykorzystane zarówno przez badaczy, jak i praktyków zajmujących się bezpieczeństwem, prawem karnym, psychologią sądową czy etyką zawodową.

Warto podkreślić, że niniejsza publikacja nie ma charakteru instruktażowego ani operacyjnego. Jej celem nie jest promowanie żadnych konkretnych technik, lecz ich naukowa analiza w kontekście kryminologicznym. W dobie rosnącej transparentności instytucji publicznych, dostępności informacji oraz globalnej debaty o prawach człowieka, konieczne jest prowadzenie badań, które — choć trudne i kontrowersyjne — pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy działania państwa w sytuacjach granicznych. Kryminologia, jako nauka o zachowaniach dewiacyjnych i reakcjach społecznych, ma tu do odegrania istotną rolę.

Na zakończenie warto zadać pytanie, które będzie towarzyszyć czytelnikowi przez całą lekturę: czy wzmocnione techniki przesłuchań są wyrazem skuteczności operacyjnej, czy raczej porażką etyczną nowoczesnego państwa prawa? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna — wymaga analizy, refleksji i odwagi intelektualnej. Niniejsza książka jest zaproszeniem do takiej właśnie refleksji.

Rozdział 1: Geneza technik przesłuchań w służbach specjalnych

Techniki przesłuchań, zarówno konwencjonalne, jak i wzmocnione, stanowią jeden z najstarszych instrumentów wykorzystywanych przez państwa w celu pozyskiwania informacji od osób podejrzanych o działalność przestępczą, wywrotową lub terrorystyczną. Ich historia jest nierozerwalnie związana z rozwojem struktur władzy, systemów sądowniczych oraz instytucji bezpieczeństwa. Od czasów starożytnych, poprzez średniowieczne inkwizycje, aż po współczesne agencje wywiadowcze, przesłuchanie ewoluowało jako narzędzie kontroli, wymuszania zeznań i zdobywania informacji strategicznych. W niniejszym rozdziale dokonano analizy genezy technik przesłuchań w kontekście historycznym, instytucjonalnym i operacyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem roli służb specjalnych, takich jak CIA, oraz dokumentów takich jak CUBARC.

Pierwsze wzmianki o przesłuchaniach jako narzędziu dochodzeniowym pojawiają się już w starożytnym Egipcie i Mezopotamii, gdzie stosowano różne formy presji fizycznej i psychicznej w celu uzyskania zeznań. W starożytnym Rzymie przesłuchania były częścią procedury sądowej, a tortury uznawano za legalne wobec niewolników i osób podejrzanych o zdradę stanu. W średniowieczu instytucjonalizacja tortur osiągnęła apogeum w ramach inkwizycji, gdzie przesłuchanie było nie tylko środkiem dochodzeniowym, lecz także formą rytuału oczyszczenia i podporządkowania jednostki autorytetowi Kościoła.

Wraz z nadejściem epoki nowożytnej i rozwojem państw narodowych, przesłuchanie zaczęło przyjmować bardziej sformalizowaną formę. W XVIII i XIX wieku, w kontekście reform prawnych i rozwoju nowoczesnych systemów sądowniczych, pojawiły się pierwsze próby ograniczenia stosowania tortur i wprowadzenia zasad humanitarnego traktowania zatrzymanych. Niemniej jednak, w praktyce policyjnej i wojskowej, techniki przesłuchań nadal obejmowały elementy presji psychicznej, izolacji oraz manipulacji informacyjnej.

Prawdziwy przełom w rozwoju technik przesłuchań nastąpił w XX wieku, zwłaszcza w okresie dwóch wojen światowych oraz zimnej wojny. W tym czasie przesłuchanie przekształciło się z narzędzia sądowego w instrument operacyjny, wykorzystywany przez służby specjalne do pozyskiwania informacji wywiadowczych. W czasie II wojny światowej zarówno alianci, jak i państwa Osi stosowały zaawansowane techniki przesłuchań, obejmujące analizę zachowań, psychologiczne profilowanie oraz metody dezinformacji. Szczególną rolę odegrały tu jednostki wywiadowcze, takie jak brytyjskie MI5 i MI6, niemieckie Abwehr oraz amerykański Office of Strategic Services (OSS), poprzednik CIA.

Po zakończeniu wojny i utworzeniu Centralnej Agencji Wywiadowczej w 1947 roku, Stany Zjednoczone rozpoczęły intensywne badania nad technikami przesłuchań, które miały być stosowane w warunkach operacyjnych, zwłaszcza wobec agentów obcych wywiadów, podejrzanych o działalność wywrotową oraz więźniów wojennych. W latach 50. i 60. CIA prowadziła szereg tajnych programów badawczych, takich jak MK-Ultra, które miały na celu zrozumienie mechanizmów kontroli umysłu, wpływu substancji psychoaktywnych na pamięć i zdolność do składania zeznań oraz możliwości manipulacji zachowaniem jednostki. Choć wiele z tych eksperymentów zostało później potępionych jako nieetyczne, ich rezultaty znalazły zastosowanie w praktyce operacyjnej.

W tym okresie powstały również pierwsze wewnętrzne dokumenty CIA, które miały charakter instruktażowy i szkoleniowy. Jednym z najbardziej znanych, choć wciąż niejawnych, jest podręcznik CUBARC — Counterintelligence and Unconventional Behavior Analysis and Response Curriculum. Dokument ten, według dostępnych źródeł, zawierał systematyczny opis technik przesłuchań, klasyfikację zachowań przesłuchiwanych, metody profilowania psychologicznego oraz procedury eskalacji nacisku w zależności od reakcji badanego. CUBARC, choć nigdy nie został oficjalnie ujawniony w całości, funkcjonuje w przestrzeni analitycznej jako punkt odniesienia dla badaczy zajmujących się technikami przesłuchań. Jego struktura, oparta na analizie zachowań niekonwencjonalnych, stanowiła próbę połączenia wiedzy z zakresu psychologii, socjologii, neurologii oraz praktyki operacyjnej.

W latach 70. i 80. techniki przesłuchań były dalej rozwijane w kontekście walki z terroryzmem, szpiegostwem oraz działalnością wywrotową. Służby specjalne różnych państw, w tym Mossad, GRU, MI6 oraz BND, opracowywały własne systemy szkoleniowe, w których przesłuchanie było traktowane jako kluczowy element pozyskiwania informacji. W tym czasie pojawiły się również pierwsze próby klasyfikacji technik przesłuchań według intensywności, rodzaju zastosowanego nacisku oraz profilu osoby przesłuchiwanej. Kryminologia zaczęła interesować się tym obszarem, analizując skuteczność różnych metod, ich wpływ na psychikę jednostki oraz zgodność z normami prawnymi i etycznymi.

Prawdziwy renesans technik wzmocnionych nastąpił po atakach z 11 września 2001 roku. W ramach tzw. Programu Zatrzymań i Przesłuchań, CIA uzyskała zgodę na stosowanie wzmocnionych technik przesłuchań wobec osób podejrzanych o terroryzm. W tym okresie powstały nowe dokumenty operacyjne, w tym tzw. Torture Memos, które miały na celu uzasadnienie prawne stosowania metod takich jak waterboarding, deprywacja snu, izolacja sensoryczna czy przymusowe pozycje ciała. Choć metody te były początkowo uznawane za legalne w ramach interpretacji prawa amerykańskiego, ich stosowanie wywołało falę krytyki ze strony organizacji międzynarodowych, środowisk akademickich oraz opinii publicznej.

Raport Senatu USA z 2014 roku, dokumentujący nadużycia w stosowaniu technik przesłuchań, stał się punktem zwrotnym w debacie o granicach dopuszczalności działań operacyjnych. Jednocześnie raport ten dostarczył cennych danych dla kryminologów, pozwalając na analizę skuteczności, konsekwencji psychologicznych oraz struktury operacyjnej przesłuchań w warunkach ekstremalnych. Kryminologia, jako nauka o zachowaniach dewiacyjnych i reakcjach społecznych, ma tu do odegrania istotną rolę — nie tylko jako obserwator, lecz także jako krytyczny analityk praktyk operacyjnych.

Współczesne techniki przesłuchań, choć bardziej wyrafinowane i często pozbawione elementów jawnej przemocy, nadal opierają się na tych samych zasadach: wywołaniu stresu, dezorientacji, izolacji oraz manipulacji informacyjnej. Rozwój technologii, neurobiologii oraz sztucznej inteligencji otwiera nowe możliwości w zakresie analizy zachowań przesłuchiwanych, monitorowania reakcji neurologicznych oraz automatyzacji procesu przesłuchania. Jednocześnie pojawiają się nowe wyzwania etyczne, prawne i operacyjne, które wymagają nowego podejścia analitycznego. Kryminologia, jako nauka interdyscyplinarna, znajduje się w uprzywilejowanej pozycji do prowadzenia takich analiz — łącząc wiedzę z zakresu psychologii, prawa, socjologii i nauk o bezpieczeństwie.

Współczesne przesłuchanie w strukturach służb specjalnych nie jest już prostym aktem wymuszenia informacji, lecz złożonym procesem komunikacyjnym, psychologicznym i strategicznym. Wymaga ono nie tylko znajomości technik operacyjnych, lecz także głębokiego zrozumienia mechanizmów ludzkiego zachowania, reakcji na stres, odporności psychicznej oraz zdolności adaptacyjnych. W tym kontekście techniki wzmocnione, choć kontrowersyjne, stanowią istotny element arsenału operacyjnego, który — przy odpowiednim nadzorze i refleksji etycznej — może być przedmiotem badań naukowych, a nie jedynie potępienia.

Rozdział ten miał na celu ukazanie historycznego i instytucjonalnego tła rozwoju technik przesłuchań, ze szczególnym uwzględnieniem roli służb specjalnych, takich jak CIA, oraz dokumentów takich jak CUBARC. W kolejnych częściach książki zostaną przedstawione szczegółowe analizy klasyfikacji technik, ich psychologicznych podstaw, aspektów prawnych i etycznych, a także studia przypadków i perspektywy rozwoju. Wszystko to w celu zrozumienia, czym są wzmocnione techniki przesłuchań — nie jako sensacyjny temat medialny, lecz jako realne narzędzie operacyjne, które wymaga krytycznego i interdyscyplinarnego namysłu.

Rozdział 2: Klasyfikacja technik przesłuchań

Klasyfikacja technik przesłuchań stanowi fundament analizy operacyjnej w strukturach wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Z punktu widzenia kryminologii, typologia metod stosowanych w procesie przesłuchiwania pozwala nie tylko na ocenę ich skuteczności, lecz także na identyfikację ryzyka nadużyć, naruszeń praw człowieka oraz błędów interpretacyjnych. W niniejszym rozdziale dokonano systematycznego przeglądu technik przesłuchań, ze szczególnym uwzględnieniem ich podziału na konwencjonalne i wzmocnione, a także omówiono kryteria klasyfikacyjne, które decydują o ich zastosowaniu w praktyce operacyjnej.

W literaturze operacyjnej oraz w dokumentach szkoleniowych służb specjalnych techniki przesłuchań są klasyfikowane według różnych parametrów: intensywności oddziaływania, rodzaju zastosowanego nacisku (psychicznego, fizycznego, sensorycznego), czasu trwania, celu operacyjnego oraz profilu osoby przesłuchiwanej. Taki podział nie jest jedynie akademicką konstrukcją — ma realne konsekwencje dla przebiegu przesłuchania, jego skuteczności oraz zgodności z obowiązującymi normami prawnymi i etycznymi.

Podstawowy podział technik przesłuchań obejmuje dwie główne kategorie: techniki konwencjonalne oraz techniki wzmocnione. Techniki konwencjonalne to metody stosowane w ramach procedur dochodzeniowych, zgodne z zasadami prawa karnego i międzynarodowego, które nie naruszają godności osoby przesłuchiwanej. Obejmują one m.in.. zadawanie pytań w sposób kontrolowany, analizę reakcji werbalnych i niewerbalnych, stosowanie pauz, prowokację narracyjną, aktywne słuchanie oraz manipulację semantyczną. Ich celem jest uzyskanie informacji poprzez budowanie relacji, wywoływanie zaufania lub kontrolowaną presję psychologiczną.

Techniki wzmocnione, znane również jako enhanced interrogation techniques, to metody wykraczające poza standardowe procedury dochodzeniowe, stosowane w warunkach operacyjnych, zwłaszcza wobec osób podejrzanych o działalność terrorystyczną, szpiegowską lub wywrotową. Ich celem jest złamanie oporu psychicznego, wywołanie stanu dezorientacji, stresu lub regresji, który umożliwia dostęp do informacji chronionych przez mechanizmy obronne. Do najczęściej stosowanych technik wzmocnionych należą: deprywacja snu, izolacja sensoryczna, przymusowe pozycje ciała, ekspozycja na hałas lub światło, kontrola temperatury pomieszczenia, symulowane topienie (waterboarding), ograniczenie dostępu do informacji, manipulacja czasem oraz kontrola rytmu biologicznego.

W dokumentach operacyjnych CIA, w tym w podręczniku CUBARC, techniki przesłuchań są klasyfikowane według tzw. skali intensywności, która uwzględnia stopień ingerencji w psychikę i ciało przesłuchiwanego. Skala ta obejmuje kilka poziomów, od technik łagodnych (np. kontrolowane pauzy, zmiana tonu głosu) po techniki ekstremalne (np. symulowane topienie, izolacja sensoryczna przez wiele dni). Każdy poziom intensywności jest przypisany do określonego celu operacyjnego oraz typu przesłuchiwanego — np. osoba o wysokiej odporności psychicznej może wymagać zastosowania technik bardziej inwazyjnych, podczas gdy osoba podatna na sugestię może ujawnić informacje już po zastosowaniu technik konwencjonalnych.

Innym kryterium klasyfikacyjnym jest rodzaj zastosowanego nacisku. W tym kontekście wyróżnia się techniki fizyczne, psychologiczne, sensoryczne oraz informacyjne. Techniki fizyczne obejmują działania bezpośrednio oddziałujące na ciało przesłuchiwanego — np. przymusowe pozycje, ograniczenie ruchu, kontrola temperatury. Techniki psychologiczne koncentrują się na wywołaniu lęku, dezorientacji, poczucia bezsilności — np. manipulacja czasem, izolacja, groźba eskalacji. Techniki sensoryczne polegają na kontrolowaniu bodźców zewnętrznych — np. deprywacja światła, hałas, monotonia otoczenia. Techniki informacyjne to metody manipulacji przekazem — np. dezinformacja, kontrola narracji, selektywne ujawnianie faktów.

W praktyce operacyjnej techniki te są często stosowane w kombinacji, tworząc tzw. protokoły przesłuchań, które są dostosowane do konkretnego przypadku. Przykładowo, osoba zatrzymana w ramach operacji antyterrorystycznej może być najpierw poddana izolacji sensorycznej, następnie przesłuchiwana w warunkach deprywacji snu, a na końcu konfrontowana z zmanipulowaną wersją wydarzeń w celu wywołania poczucia winy lub dezorientacji. Taki protokół, choć skuteczny w niektórych przypadkach, budzi poważne wątpliwości etyczne i prawne, zwłaszcza gdy prowadzi do trwałych uszkodzeń psychicznych lub fizycznych.

Z punktu widzenia kryminologii, klasyfikacja technik przesłuchań ma również znaczenie dla oceny ich skuteczności. Badania empiryczne wskazują, że techniki konwencjonalne, oparte na budowaniu relacji, aktywnym słuchaniu i analizie narracji, są często bardziej skuteczne niż techniki wzmocnione, które mogą prowadzić do fałszywych zeznań, konfabulacji lub całkowitego zamknięcia się przesłuchiwanego. Jednocześnie techniki wzmocnione mogą być skuteczne w sytuacjach ekstremalnych, gdy przesłuchiwany posiada informacje o wysokim znaczeniu strategicznym, a czas jest czynnikiem krytycznym.

Warto również zwrócić uwagę na aspekt kulturowy klasyfikacji technik przesłuchań. W różnych systemach prawnych i tradycjach operacyjnych granice dopuszczalności technik przesłuchań są różne. W krajach o silnych gwarancjach praw człowieka, takich jak państwa Unii Europejskiej, stosowanie technik wzmocnionych jest zakazane lub ściśle regulowane. W innych państwach, zwłaszcza w kontekście działań wojskowych lub antyterrorystycznych, techniki te są stosowane z mniejszym nadzorem i większą swobodą operacyjną. Kryminolog, analizując te różnice, musi uwzględniać kontekst polityczny, prawny i kulturowy, który wpływa na praktykę przesłuchań.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.