J Ł Stępnik

Na swoich zasadach. Podręcznik dla młodych ludzi

Książka napisana z pomocą AI.

Copyright © 2025 [J Ł Stępnik]

Ta książka powstała dzięki doświadczeniom z życia, rozmowom z ludźmi, przeczytanym książkom i… odrobinie sztucznej inteligencji. Jeśli Ci się podoba — super! Ale nie kopiuj jej i nie sprzedawaj bez zgody. Tworzenie czegoś od zera to masa pracy — szanujmy to.

This book was created thanks to life experiences, conversations with people, books I’ve read, and… a touch of artificial intelligence. If you like it — great! But please don’t copy it or sell it without permission. Creating something from scratch takes a lot of work — let’s respect that.

© J Ł Stępnik, 2025

To książka, która pomoże nastolatkom lepiej odnaleźć się w dzisiejszym świecie- pełnym wyzwań, social mediów i niepewności. To nie kolejna,,nudna teoria”, ale praktyczny przewodnik o zdrowiu, finansach, rozwoju i życiu na własnych zasadach. Zamiast kolejnej bezwartościowej zabawki- podaruj swojemu bliskiemu, coś co naprawdę zaprocentuję w jego przyszłości. Ta książka to inwestycja w młodego człowieka — w jego przyszłość, niezależność i szczęśliwe życie.

Książka napisana z pomocą AI.

ISBN 978-83-8431-319-0

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Na swoich zasadach. Podręcznik dla młodych ludzi

1. Dlaczego powstała ta książka?

2. Dla kogo powstała ta książka?

3. Ważna uwaga na początek

4. Jak korzystać z tej książki?

Rozdział I Rozwój i samoświadomość

1. Sprecyzuj kim chcesz być

2. Pozytywne myślenie i prawo przyciągania

3. Samodyscyplina i nawyki

4. Wizja samego siebie i siła afirmacji

5. Odwaga, decyzje i umiejętności

6. Otaczaj się wspierającymi ludźmi

7. Rób to, co kochasz — pasje i hobby

8. Nauka wyznaczania swoich celów

Podsumowanie: Rozwój i samoświadomość

Rozdział II Edukacja i umiejętności

1. Nauka i szkoła — co naprawdę się liczy?

2. Znaczenie języka angielskiego

3. Kompetencje cyfrowe

4. Kursy i zajęcia dodatkowe

5. Praca społeczna i wolontariat — daj coś od siebie

6. Jak się uczyć skutecznie?

Podsumowanie: Edukacja i umiejętności

Rozdział III Finanse osobiste w młodym wieku

1. Finanse osobiste w młodym wieku

2. Co to jest budżet?

3. Planowanie wydatków — jak nie stracić kontroli nad kasą

4. Oszczędzanie — Twoja supermoc

5. Zarabianie w młodym wieku

6. Pierwszy krok w inwestowaniu dla nastolatków

7. Mądre wydawanie pieniędzy — potrzeby vs zachcianki

Podsumowanie: Finanse osobiste w młodym wieku

Rozdział IV Zdrowie i samoopieka

1. Jedzenie i nawodnienie — co jeść, czego unikać

2. Aktywność fizyczna — ile i jak ćwiczyć?

3. Sen i regeneracja — dlaczego są tak ważne?

4. Higiena osobista — co to jest i dlaczego jest ważna?

5. Unikanie używek — dlaczego warto powiedzieć NIE?

6. Badania i obserwacja własnego organizmu

Podsumowanie: Zdrowie i samoopieka

Rozdział V Życie na własnych zasadach

1.Czym jest odpowiedzialność i jak ją brać za swoje decyzje

2. Jak radzić sobie z presją rówieśników i porównywaniem się

3.Czas wolny — jak nie zmarnować młodości

4. Organizacja dnia i czasu młodego człowieka

5. Co jeśli nie wiem, co chcę robić w życiu?

Podsumowanie — Życie na własnych zasadach

Zakończenie

Niniejszą książkę dedykuję wszystkim dzielnym młodym ludziom

1. Dlaczego powstała ta książka?

Zastanawiasz się zapewne dlaczego powstała ta książka. Ta książka powstała z myślą o Tobie — młodej osobie, która stoi na początku swojej drogi życiowej. Nie ważne, ile masz lat, z jakiej rodziny pochodzisz, jakie masz stopnie w szkole. Ważne, że chcesz czegoś więcej od życia. Chcesz się rozwijać, podejmować dobre decyzje, mieć wpływ na swoją przyszłość i nie być zależnym od nikogo.

Żyjemy w świecie nieograniczonych możliwości, jednocześnie pełnym zagrożeń i pokus. Łatwo się pogubić, porównać z innymi, zwątpić w siebie. Dlatego powstała ta książka — żeby dać Ci wsparcie, inspirację i konkretne wskazówki, które pomogą Ci lepiej zrozumieć:

— Jak dbać o swój samorozwój.

— Jak rozwijać swoje umiejętności i wykorzystać narzędzia edukacyjne.

— Jak podejmować pierwsze decyzje finansowe i oszczędnościowe.

— Jak troszczyć się o zdrowie — fizyczne i psychiczne.

— Jak zorganizować życie na własnych zasadach.

To co chcę Ci dać do zrozumienia na początek to fakt, że nie musisz wiedzieć wszystkiego od razu. Ale ważne, żebyś chciał się uczyć i próbować. Każdy z nas popełnia błędy — ale najważniejsze, żeby z nich wyciągać wnioski i iść dalej.

Ta książka ma być Twoim towarzyszem — czymś, co możesz otworzyć wtedy, kiedy potrzebujesz inspiracji, rady albo motywacji. Bo Twoje życie dopiero się zaczyna. I to Ty jesteś jego głównym bohaterem i autorem tej przygody, więc zaczynajmy.

2. Dla kogo powstała ta książka?

Ta książka powstała z myślą o młodych ludziach — takich jak Ty. Ludziach, którzy są na tyle dojrzali, że zaczynają myśleć o własnej przyszłości. Chcą być niezależni, rozwijać swoje pasje, nauczyć się czegoś więcej o świecie i o sobie. To dla tych, którzy czują, że życie to nie tylko szkoła, oceny i media społecznościowe — ale też odpowiedzialność, wybory i droga, którą się idzie.

Wielu młodych ludzi ma pasję, energię i chęć do działania — ale brakuje im podstaw: jak zarządzać pieniędzmi, jak podejmować decyzje, jak zadbać o zdrowie czy planować swoją przyszłość. I właśnie po to jest ta książka — żeby dać Ci fundament, od którego możesz wystartować. Bez nudnych wykładów i moralizowania. Za to z prostym językiem, konkretem i realnymi przykładami. Bo jeśli już teraz chcesz działać — to znaczy, że jesteś gotowy. A ta książka jest tu, żeby Ci w tym pomóc.

3. Ważna uwaga na początek

Ważna sprawa — to, co znajdziesz w tej książce, to wskazówki, przemyślenia i inspiracje. Ale nie zastępują one fachowej porady. Nie jestem lekarzem, psychologiem, nauczycielem, doradcą finansowym ani prawnikiem. Zawsze warto zasięgnąć opinii specjalisty — zgodnie z przepisami np. art. 81 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta czy też art. 76 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Nie chodzi o to, by Cię straszyć przepisami — po prostu życie jest zbyt ważne, by podejmować decyzje bez przemyślenia. Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki działań podjętych na podstawie informacji zawartych w publikacji. (Zgodnie z art. 211 ust. 1 Kodeksu cywilnego oraz przepisami ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, niniejsza książka nie stanowi świadczenia usług doradczych w rozumieniu przepisów prawa.)

4. Jak korzystać z tej książki?

Ta książka została napisana z myślą o Tobie — młodej osobie, która chce lepiej ogarnąć życie, zrozumieć siebie i przygotować się na dorosłość. Nie jest to podręcznik ani nudna teoria. To przewodnik, który możesz potraktować jak rozmowę z kimś, kto chce Ci szczerze pomóc.

Jak z niej korzystać?

— Najlepiej przeczytaj ją od początku do końca — wtedy łatwiej zrozumiesz, jak różne tematy się ze sobą łączą.

— Możesz robić sobie notatki na marginesach lub podkreślać ołówkiem ważne fragmenty — dzięki temu szybciej wrócisz do tego, co dla Ciebie istotne.

— Jeśli jakiś rozdział szczególnie Cię zainteresuje — zatrzymaj się na chwilę, przemyśl, zapisz coś w swoim zeszycie, stwórz własny plan działania.

— Wracaj do tej książki wtedy, gdy masz pytania, szukasz motywacji albo po prostu potrzebujesz przypomnienia, że ogarniasz więcej, niż Ci się wydaje.

— Po każdym rozdziale będzie podsumowanie najważniejszych informacji.

Pamiętaj!

To Twoja książka — korzystaj z niej tak, jak chcesz. W swoim tempie, na swoich zasadach.

Uwaga językowa na początek:

Niniejsza pozycja została napisana w formie męskoosobowej dla zachowania przejrzystości i lekkości formy. Odmiana zwrotów przez formy męsko- i żeńskoosobowe sprawiałaby że tekst mógłby być ciężki w odbiorze. Zdaję sobie sprawę, że czytelniczkami są również dziewczyny z czego niewątpliwie się cieszę. Dlatego drogie Panie przepraszam was za tą niedogodność prosząc jednocześnie o wyrozumiałość. Obiecuję jednocześnie, że treść w pełni wam to zrekompensuje. Zależy mi by każdy — dziewczyna czy chłopak wyniósł z tej książki jak najwięcej.

Uwaga dodatkowa :

Wiedza zawarta w tej książce nie wzięła się znikąd. Czerpałem inspirację na podstawie własnych doświadczeń i lekcji jakie z nich wyniosłem. Pomocne były i są niewątpliwe historię i rozmowy osób bardziej doświadczonych ode mnie a służących mi pomocą. Dodatkowe argumenty czerpałem z książek rozwojowych, poradników czy zajęć dodatkowych. W dzisiejszym świecie nie sposób pominąć roli narzędzi cyfrowych do jakich należą Internet czy Sztuczna Inteligencja AI.

Rozdział I
Rozwój i samoświadomość

„Nie musisz być wielki, żeby zacząć, ale musisz zacząć, żeby być wielki.”

Jack Canfield

Rozwój osobisty nie zaczyna się wtedy, kiedy masz już plan na całe życie. Zaczyna się wtedy, kiedy zadajesz sobie pytania: Kim jestem? Co lubię? Co mnie ciekawi? Co mnie męczy? Czego chcę więcej, a czego mniej? To właśnie początek samoświadomości — czyli lepszego poznania siebie. W młodym wieku świat próbuje Ci mówić, kim masz być. Ale ta książka mówi: sprawdź sam. Przyjrzyj się sobie. Poeksperymentuj. Ucz się o sobie tak, jak uczysz się w szkole — z ciekawością, z błędami, z odkryciami. Samoświadomość nie jest jak przedmiot do zaliczenia. To droga, która trwa całe życie.

W tym rozdziale nie znajdziesz gotowych odpowiedzi, ale za to znajdziesz pytania, które pomogą Ci lepiej siebie zrozumieć i świadomie się rozwijać. Bo rozwój osobisty to nie wyścig z innymi, tylko podróż w głąb siebie — na Twoich zasadach.

1. Sprecyzuj kim chcesz być

Wyobraź sobie, że masz świetną pracę, dużo zarabiasz, podróżujesz, masz życzliwych ludzi wokół, kochającego partnera, tryskasz zdrowiem i energią. By to osiągnąć musisz znać swój punkt startowy oraz miejsce w którym chcesz się znaleźć. To miejsce nie może być przypadkowe, to szczegółowy opis Twojego idealnego życia dlatego musisz podejść do tego zagadnienia jak najbardziej serio. Życie jako wizja idealnego miejsca obejmuje następujące siedem obszarów: finanse, rekreacja oraz czas wolny, praca i kariera zawodowa, zdrowie, relacje, cele osobiste oraz wkład w społeczność[1]. Wizja idealnego życia to już połowa sukcesu o czym większość nie wie, ponieważ nie uczą nas o tym w szkole czy w domu. Szczegółowa wizja utrwalona za pomocą celów, afirmacji, wizualizacji połączona z działaniem potrafi zdziałać cuda, których Twórca jesteś Ty sam.

Zacznijmy może od prostego zadnia na początek. Weź kartkę papieru albo otwórz pusty dokument tekstowy (choć ja zalecam aby to była wersja papierowa) i odpowiedz na następujące pytania*:

• Moje życie finansowe

— Jakie są moje dochody? Jak dużo mam oszczędności? Ile mam majątku w aktywach? Jak wygląda mój dom? Czy ma ogród z basenem?

• Moja praca

— Gdzie pracuję i jako kto? Czy lubię to co robię? Z kim współpracuję czy to działalność jednoosobowa? Ile zarabiam?

• Czas wolny

— Co robię w czasie wolnym Jak spędzam wakacje, gdzie i z kim? Czy mam pasję i ewentualnie ile poświęcam jej czasu?

• Zdrowie

— Jak wygląda moje ciało? Czy jestem w dobrej kondycji ruchowej? Ile poświęcam czasu na sport? Czy dobrze się odżywiam i piję wystarczającą ilość wody?

• Relacje

— Jakie mam stosunki z najbliższą rodziną? Kim są moi znajomi i przyjaciele? Jak spędzacie razem czas?

• Cele osobiste

— Czy buduję dom marzeń? Czy zapisałem się na studia? Czy prowadzę życie w zgodzie ze swoimi przekonaniami?

• Wkład w społeczność

— Jakie mam relacje z sąsiadami? Czy planujemy zorganizować zbiórkę na rzecz chorych dzieci? Co robię by pomóc starszej sąsiadce?

Dzięki temu Twoja wizja będzie miała mocniejszy przekaz dla Twojego mózgu i podświadomości. Przed snem lub z rana po przebudzeniu możesz przeglądać swoje zapiski, wyobrażając sobie jednocześnie, że cieszysz się swoim wymarzonym doskonałym życiem

Taki zapis działa jak deklaracja. A jeśli połączysz zapis z wizją obfitości jesteś bardzo bliski do osiągnięcia takiego życia jakiego tylko sobie zapragniesz. W dalszej części poradnika zajmiemy się szczegółowiej tematem spisywania celów. Pamiętaj że najlepsza wizja, zapis, deklaracja słowna jest niczym jeśli nie jest podparta działaniami.

Wnioski:

By osiągnąć sukces musisz w pierwszej kolejności wiedzieć dokąd zmierzasz, dlatego tak ważna jest wizja Twojego wymarzonego życia. Deklarujmy tylko to co pozytywne ufając, że nam się uda.

2. Pozytywne myślenie i prawo przyciągania

To, co myślisz o sobie i o swoim życiu, ma ogromne znaczenie. Dlaczego? Bo Twój umysł działa jak pole — to, co w nim zasiejesz, to później zbierzesz. Tak jak w biblijnej przypowieści o siewcy — jeśli zasiewasz dobre ziarno, czyli pozytywne myśli, to możesz spodziewać się dobrych owoców. Ale jeśli zasiewasz chwasty, czyli negatywne przekonania — to one też urosną.

W Księdze Hioba, rozdział 3, wers 25[2] czytamy: „Spada na mnie wszystko, co mnie przeraża, przed czym uciekałem, to mnie spotkało.” To dowód na to, że nasze lęki i obawy — jeśli są ciągle obecne w naszych myślach — mogą się urzeczywistniać. Tak działa prawo przyciągania: „Skupiasz się na czymś — przyciągasz to”. Dlatego warto być uważnym, jakie myśli zasiewasz każdego dnia.

Tabela nr 1. Przykłady negatywnego vs pozytywnego myślenia

Wnioski:

Codziennie mamy tysiące myśli — i wyłącznie od Ciebie zależy, które podlewasz, a które zostawiasz. Twój umysł nie wybiera za Ciebie. Jeśli przez cały dzień powtarzasz sobie, że jesteś słaby, niezdolny czy gorszy — Twój mózg w to uwierzy. Ale jeśli codziennie przypominasz sobie, że jesteś wystarczający, że próbujesz, że się rozwijasz — zaczniesz to widzieć też w rzeczywistości. Bo pozytywne myślenie to nie bajka. To decyzja. To pierwszy krok do dobrego życia.

3. Samodyscyplina i nawyki

Jeśli chcesz czegokolwiek więcej w życiu — lepszej kasy, formy, życia bez stresu — potrzebujesz jednej rzeczy bardziej niż motywacji. Tym czymś jest samodyscyplina. Czym zatem jest ta samodyscyplina? To taka wewnętrzna siła, która mówi: „Wiem, że się nie chce, ale i tak to zrobię”.

Samodyscyplina to wybieranie tego, co ważne, ponad to, co wygodne. To taka wewnętrzna siła, która mówi: „Wiem, że się nie chce, ale i tak to zrobię”.

Dlaczego:

— Chcesz zbudować lepsze ciało — więc ćwiczysz, nawet jak nie ma nastroju.

— Chcesz mieć kasę — więc nie wydajesz całej wypłaty od razu.

— Chcesz czegoś nauczyć się naprawdę — więc siadasz do nauki, nie tylko scrollujesz facebooka z otwartym zeszytem.

A co z nawykami? Nawyk to coś, co robisz automatycznie, bez zastanowienia. Dobre nawyki budują życie, złe — je rozwalają.

Przykład:

— Dobry nawyk: codziennie 30 minut nauki angielskiego — co daje Ci ponad 180 godzin w ciągu roku.

— Zły nawyk: Snapchat na godzinę przed snem każdego dnia– następnego poranka jesteś wykończony i zmęczony.

Nie potrzebujesz armii silnej woli. Potrzebujesz systemu. Oto jak możesz zacząć:

— Zacznij od małych rzeczy — np. wstawaj 15 minut wcześniej.

— Ustal rutynę — rano i wieczorem.

— Bądź dla siebie surowy, ale sprawiedliwy — jeden zły dzień nie oznacza porażki.

— Śledź postępy –notatnik, aplikacja.

Najprostsze nawyki, które zmieniają życie:

— Czytaj codziennie.

— Pij wodę.

— Spisuj rzeczy do zrobienia następnego dnia

— Ściel łóżko.

— Wyłącz powiadomienia

— Ogranicz korzystanie z telefonu.

— Sprawdzaj, na co wydajesz pieniądze.

— Rób jedną trudną rzecz dziennie.

Dlaczego to działa? Spójrz poniżej na proste równanie

SAMODYSCYPLINA + DOBRE NAWYKI = PRZEWAGA, której nie widać od razu, ale działa z czasem jak supermoc.

Wnioski:

Motywacja jest fajna, ale mija, natomiast nawyki zostają. Samodyscyplina to klucz, żeby je zbudować. Nie musisz być idealny. Wystarczy, że będziesz konsekwentny. Bo na końcu i tak wygrywają ci, którzy się nie poddali — nie ci, którzy mieli idealny plan. Dyscyplina to start. Nawyk to autopilot.

4. Wizja samego siebie i siła afirmacji

Wizja samego siebie — czyli co widzisz, gdy patrzysz na siebie w myślach. Każdy z nas ma w głowie pewien obraz siebie. To coś więcej niż wygląd — to przekonania o tym, kim jesteśmy, co potrafimy, na co zasługujemy i jaką mamy wartość. I właśnie ta wizja samego siebie bardzo często wpływa na to, jak wygląda nasze życie. Jeśli widzisz siebie jako osobę zdolną, silną, wartościową — zaczniesz zachowywać się w zgodzie z tą wizją. Będziesz podejmować lepsze decyzje, mieć odwagę próbować nowych rzeczy, a nawet przyciągać pozytywnych ludzi. Ale jeśli widzisz siebie jako kogoś słabego, niewystarczającego, gorszego — będziesz unikać wyzwań, szybko się poddawać i zamykać się w sobie. Dlatego tak ważne jest, by świadomie budować pozytywną wizję siebie. Pomaga w tym m.in. stosowanie „afirmacji”.

Czym są afirmacje?

Afirmacje to pozytywne zdania, które mówisz lub zapisujesz na swój temat. Na początku możesz w nie nie wierzyć w 100%, ale regularne ich powtarzanie zmienia sposób myślenia. To jak podlewanie dobrych nasion w ogrodzie Twojego umysłu.

Przykłady pozytywnych afirmacji:

— „Jestem wystarczający taki, jaki jestem.”

— „Każdego dnia uczę się i rozwijam.”

— „Zasługuję na dobre rzeczy w życiu.”

— „Mam w sobie siłę, by poradzić sobie z wyzwaniami.”

— „Jestem spokojny i wierzę w siebie.”

— „Moje życie ma sens i kierunek.”

Wnioski:

Powtarzaj afirmacje rano, przed lustrem, albo zapisuj je w notesie. Rób to codziennie. To nie magia — to trening umysłu. Bo kiedy Twoja wizja samego siebie staje się pozytywna — cały świat zaczyna wyglądać inaczej. Wypowiadane afirmację aby miały moc działania muszą być pozytywne, w czasie teraźniejszym, konkretne oraz powtarzane regularnie.

5. Odwaga, decyzje i umiejętności

Życie to nie tylko czekanie, aż coś się wydarzy — to przede wszystkim podejmowanie decyzji. Czasami łatwych, a czasami trudnych i ryzykownych. Odwaga nie polega na tym, że się nie boisz — ale na tym, że działasz mimo strachu. Każda decyzja, nawet ta niewielka, kształtuje Twoje życie. Wybór kierunku szkoły, decyzja o tym, z kim spędzasz czas, czy nawet to, czy wstaniesz rano wcześniej, by pobiegać — wszystko to buduje Twoją przyszłość. Umiejętność podejmowania decyzji to jak mięsień — im częściej z niej korzystasz, tym silniejszy się stajesz.

Nie chodzi o to, żeby od razu rzucać się na głęboką wodę. Zdrowy rozsądek zawsze jest potrzebny. Ale pamiętaj, że największe sukcesy często rodzą się z ryzyka. Bez odrobiny odwagi nie ma mowy o rozwoju.

Wyobraź sobie, że masz pasję do muzyki, ale boisz się wystąpić na szkolnym koncercie. Z jednej strony — lęk przed tym, co powiedzą inni. Z drugiej — szansa, żeby pokazać swój talent, nabrać pewności siebie i przeżyć coś wyjątkowego. Jeśli odważysz się wystąpić, może okazać się, że ktoś doceni Twój talent, zaprosi Cię do zespołu, a Ty zyskasz doświadczenie i wiarę w siebie.

To właśnie jest odwaga — działanie mimo niepewności.

[1] *Zasady Canfielda — Jack Canfield. Wydawnictwo Studio Emka, Warszwa 2013, 2020. ISBN: 978-83-67107-12-9

[2] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Wydawnictwo M, Kraków 2013, ISBN 978-83-7595-757-

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.