Grzegorz Kruszyński

SPLĄTANIE

Projektant okładki Sztuczna inteligencja

© Grzegorz Kruszyński, 2026

© Sztuczna inteligencja, projekt okładki, 2026

Splątanie to książka z pogranicza literatury refleksyjnej i duchowej. Opowiada o potędze miłości przekraczającej czas i granice istnienia, ukazując losy dusz, które odnajdują się w różnych życiach i ciałach. Motywem przewodnim jest niewidzialna więź łącząca ludzi ponad przestrzenią i czasem oraz pytanie, czy osoby spotykane na drodze życia są przypadkiem czy przeznaczeniem i powracającym uczuciem wykraczającym poza jedno życie.

ISBN 978-83-8440-997-8

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

SPLĄTANIE

zjawisko, w którym stany dwóch cząstek są ze sobą powiązane w taki sposób, że nie można opisać jednej bez drugiej, niezależnie od dzielącej je odległości.

1241

Na tle zachodzącego słońca wydawał się jeszcze potężniejszy. Stał w lekkim rozkroku, pewnie, jak ktoś, kto zna ciężar własnego ciała i wie, jak oprzeć je o ziemię. Ubrany był w zbroję ze grubej skóry, ciemnej i wytartej, noszącej ślady wielu dni drogi i niejednej walki. Skóra była poprzecinana delikatnymi rysami, zmatowiała od wiatru i słońca, ale wciąż sprężysta, dopasowana do sylwetki, jakby stała się jej naturalnym przedłużeniem. Nie była to zbroja na pokaz, lecz taka, którą nosi się długo, aż przestaje się ją czuć, a ona zaczyna chronić instynktownie.

W prawej ręce trzymał miecz oparty o kark. Ostrze było długie i proste, bez zbędnych zdobień, ciężkie, stworzone do realnej walki. Dłoń obejmowała rękojeść pewnie, bez napięcia, jakby miecz był częścią jego ramienia. Nie musiał nim wymachiwać ani demonstrować siły. Sama obecność wystarczała. Każdy, kto na niego spojrzał, wiedział, że ten miecz nie służył do straszenia. On już znał smak krwi i ciężar decyzji.

Miał brązowe oczy, głębokie i uważne, takie, które widziały więcej, niż chciały zapamiętać. Nie było w nich chaosu ani niepokoju. Była cisza, skupienie i coś jeszcze, trudnego do nazwania. Jakby patrzył jednocześnie na świat przed sobą i na wszystko to, co wydarzyło się wcześniej. Spojrzenie wojownika, który przeżył, który zrozumiał cenę przetrwania i nauczył się ją płacić bez słów.

Jego włosy były ciemne, gęste, opadające swobodnie na ramiona. Nie dbał o ich układ, pozwalał, by wiatr układał je po swojemu. W kilku miejscach widać było jaśniejsze pasma, nie od słońca, lecz od czasu. Twarz miał surową, wyraźnie zarysowaną. Szerokie kości policzkowe, mocna szczęka, nos lekko skrzywiony, jakby kiedyś przyjął uderzenie, które zapamiętało ciało. Na skórze widniały blizny. Nie próbował ich ukrywać. One były częścią jego historii.

Był potężnie zbudowany. Ramiona szerokie, plecy mocne, nogi stabilne jak pnie drzew. Każdy mięsień świadczył o pracy, o marszach, o ciężarze noszonym dzień po dniu. To nie była siła ćwiczona dla wyglądu. To była siła wypracowana w ruchu, w walce, w codziennym mierzeniu się z rzeczywistością. Stał jak ktoś, kogo nie da się łatwo przesunąć ani złamać.

Widać było, że to wojownik z krwi i kości. Nie tylko dlatego, że nosił broń i zbroję. Przede wszystkim, dlatego, jak stał. Jak oddychał. Jak patrzył. Był w nim spokój kogoś, kto zna granice strachu i już nie musi z nim walczyć. Kogoś, kto przeszedł przez ogień i wyszedł z niego nie tylko silniejszy, ale też bardziej obecny. Jakby całe jego życie skupiło się w tym jednym momencie, w sylwetce wyraźnie odcinającej się od światła zachodzącego słońca.

Stał tak, gotowy patrzeć. Nie szukał niczego. Pozwalał, by świat sam się przed nim odsłonił.

Widział przed sobą krainę wschodniej Europy, szeroką i żywą, jakby ziemia w jednej chwili postanowiła pokazać całe swoje bogactwo. Stał nieruchomo, a jednak miał wrażenie, że to świat powoli obraca się wraz z jego spojrzeniem.

Najpierw ogarnął wzrokiem bezkresne pola, falujące miękko jak morze zieleni. Zboża były jeszcze młode i soczyste, nasycone lipcowym światłem, a ich kolor przechodził od głębokiej zieleni przy ziemi po jaśniejsze odcienie tam, gdzie kłosy łapały ostatnie promienie dnia.

Nad nimi wisiało zachodzące słońce, duże i ciepłe, rozlane na niebie jak płynne złoto. Światło nie było ostre, raczej miękkie i rozproszone. Sunęło po powierzchni pól, rysując cienie, które przesuwały się powoli, jakby czas na chwilę zwolnił.

Przesunął wzrok dalej. Horyzont zaczął się zagęszczać. W oddali wyrastały lasy, ciemniejsze i cięższe w kolorze, miejscami niemal granatowe tam, gdzie słońce już nie sięgało. Korony drzew splatały się w zwartą ścianę, za którą wyczuwał chłód, wilgoć i zapach żywicy. Te lasy wydawały się stare, jakby pamiętały więcej niż ludzie. Spokojne, ale czujne.

Nad nimi unosiły się lekkie pasma mgły. Jeszcze nie nocnej, tylko tej wieczornej, która rodzi się z różnicy temperatur i zapowiada zmierzch.

Gdy spojrzał dalej, krajobraz łagodniał. Pojawiła się wieś. Niewielka, cicha, jakby schowana przed światem. Domy były rozrzucone swobodnie, każdy z własną przestrzenią, ogrodem i drzewem rzucającym cień. Dachy łapały ostatnie światło dnia i oddawały je ciepłym blaskiem.

Nie widział ludzi, ale czuł ich obecność. W powietrzu była cisza, która nie była pustką, tylko pełnią. Słyszał odległe szczekanie psa, skrzypienie drzwi, szelest liści poruszanych wieczornym wiatrem.

Tuż obok wsi leżało jezioro, jakby od zawsze było częścią tego miejsca. Tafla była niemal nieruchoma, gładka jak lustro, odbijająca niebo w odcieniach pomarańczy, różu i fioletu. Słońce zanurzało się w nim powoli, zostawiając na wodzie długą smugę światła.

Brzegi porastała trzcina, kołysząca się lekko i wydająca cichy, spokojny szum. Woda zdawała się oddychać ciszą i zapraszać, by się zatrzymać. By pozwolić myślom opaść razem z kończącym się dniem.

Gdy spojrzał jeszcze dalej, zobaczył rozległą łąkę. Otwartą przestrzeń bez końca, ciągnącą się aż po granice widzenia. Trawa była wysoka, gęsta, pełna życia. Jej zieloność drgała w świetle zachodu.

Między źdźbłami migotały drobne kwiaty, białe, żółte i fioletowe, rozrzucone jakby przypadkiem, a jednak tworzące spójną całość. Nad łąką unosiły się owady, a ich ciche brzęczenie stapiało się z oddechem ziemi. Wiatr przesuwał się po trawie szerokimi falami, zmieniając obraz co chwilę, jakby ten świat żył własnym rytmem.

To miejsce nie próbowało nad nim panować. Raczej go obejmowało. Nie narzucało się. Zapraszało. Pozwalało mu być częścią tego widoku.

I wtedy, w tej ciszy, usłyszał głos:

— Gregoriusie, jesteś ranny?

Wojownik stojący obok niego mówił spokojnie, niemal zwyczajnie, jakby pytał o rzecz oczywistą. Dopiero wtedy wzrok Gregoriusa opadł niżej. Poczuł krew. Spływała po jego plecach ciężkimi kroplami, ciemnymi i gęstymi. Ściekała wzdłuż skóry, zbierała się przy pasie, kapała na ziemię. Przez chwilę stał nieruchomo, jakby próbował zrozumieć co widzi.

— Nie. To nie moja. — odpowiedział cicho i kiwnął głową, bardziej do siebie niż do rozmówcy.

Obrócił ciało powoli, bez pośpiechu. W świetle zachodzącego słońca wyraźnie rysowały się jego umięśnione plecy. Szerokie, napięte, pokryte potem i kurzem drogi. Krew spływała po nich szerokim strumieniem, ale nie wypływała z żadnej rany. Trzymał miecz za rękojeść, pewnie i bez wysiłku. Ostrze oparte było o jego kark, tuż pod linią włosów, chłodne i nieruchome. Po stali spływała krew. Ciemna, gęsta, powoli zbierała się przy karku, a potem przelewała na jego zbroję. Spływała po plecach, znacząc go śladem świeżej walki.

Odwrócił się dalej.

Na łące, która przed chwilą tętniła zielenią, leżały ciała. Setki ciał. Rozrzucone bez ładu, jedne na drugich, jakby ziemia nagle nie była w stanie ich wszystkich unieść. Trzysta zwłok. Starcy z siwymi brodami i dłońmi wyciągniętymi w geście obrony. Młodzi mężczyźni, którzy jeszcze przed chwilą mogli marzyć o życiu. Kobiety o rozpuszczonych włosach, z twarzami zastygłymi w niedowierzaniu. Dzieci, zbyt małe, by zrozumieć, dlaczego świat nagle się kończy. Każdy, kto stanął na drodze. Każdy, kto znalazł się w zasięgu jego miecza.

Powietrze było ciężkie. Zapach krwi mieszał się z zapachem trawy i ziemi. Cisza była gęsta, niemal bolesna. Nie było krzyków. Nie było płaczu. Tylko ślady tego, co się wydarzyło.

Po prawej stronie, nieco dalej, nad zwłokami klęczała dziewczyna. Była sama. Jej plecy drżały, ramiona opadały bezwładnie, dłonie spoczywały na ziemi, jakby trzymały się jej ostatkiem sił. Nie patrzyła na niego. Patrzyła gdzieś w dół, w przestrzeń pomiędzy sobą a martwym ciałem u jej stóp.

Gregorius westchnął.

— Jeszcze jedna — pomyślał — jeszcze jedna i dopełnimy dzieła.

Podniósł miecz. Metal zaskrzypiał cicho, gdy zmienił kąt w jego dłoni. Ostrze ociekało krwią, która spływała powoli, ciężkimi kroplami, wsiąkając w ziemię. Stanął nad klęczącą kobietą. Cień jego sylwetki przykrył ją całkowicie. Słońce było już nisko, a światło, które przed chwilą czyniło krainę piękną, teraz wydobywało z niej prawdę, od której nie dało się odwrócić wzroku.

Dziewczyna poruszyła się nagle, jakby obudził ją cień, który spadł na jej ramiona. Odwróciła głowę powoli, najpierw niepewnie, potem coraz pewniej, aż w końcu spojrzała prosto na niego. Miała piękną twarz, młodą, pełną życia, jakby świat nie zdążył jeszcze odebrać jej wiary w to, że jutro istnieje. Policzki miała mokre od łez, usta drżały, ale w tym drżeniu nie było histerii. Był w nim ból tak czysty, że aż nierealny. A jej oczy były jasno niebieskie. Kiedy płakała, robiły się lazurowe, jak jezioro w lipcowy dzień, gdy słońce stoi wysoko i przez chwilę wszystko wydaje się niewinne. Ten kolor uderzył Gregoriusa jak fala, jak coś, czego nie da się zatrzymać ani zignorować. Zobaczył w tych oczach nie tylko strach. Zobaczył pytanie. I coś jeszcze, jakby cichy rozkaz, którego nie wypowiedziała. Jakby sama jej obecność mówiła: spójrz naprawdę.

Wojownik zamarł.

Coś uderzyło go pod mostkiem. Nie ból. Nie strach. Impuls.

Serce zgubiło rytm, jakby na ułamek sekundy zapomniało, po co bije. Jeden skurcz był zbyt mocny, następny spóźniony.

Powietrze zatrzymało się w płucach, choć nie wydał jeszcze rozkazu wydechu. Palce zacisnęły się na rękojeści, ale nadgarstek stracił pewność. Ciało, które zawsze wykonywało ruch przed myślą, tym razem odmówiło.

Miecz miał uniesiony nad głową, gotowy do cięcia. Ramiona napięte, nadgarstek ułożony tak, by cios był szybki i ostateczny. Przez ułamek sekundy wszystko było ustawione idealnie, tak jak zawsze. Ciało znało tę sekwencję na pamięć. Mięśnie wiedziały, jak wykonać ruch. Oddech był gotowy wypuścić powietrze w chwili uderzenia. Umysł miał już zamkniętą decyzję.

A jednak nic się nie wydarzyło.

Miecz zawisł w powietrzu, jakby ktoś nagle odciął mu ciężar. Jakby stal stała się obca. Jakby ręka przestała być jego ręką. Gregorius czuł, że powinien wykonać ten ruch, że całe jego dotychczasowe życie prowadziło do takich chwil i że zawsze, absolutnie zawsze, działał bez wahania. Każdy, kto stanął na drodze, był przeszkodą. A przeszkody się usuwa. Prosto, bez emocji, bez zbędnych myśli.

Tylko że teraz myśl przyszła sama.

Nie rozumiał, co się z nim stało.

To nie była litość, nie była słabość, nie było to nawet zwątpienie. To było coś bardziej podstawowego. Jakby w środku pojawił się nagle nowy głos, który nie krzyczał, nie negocjował, nie tłumaczył. On po prostu mówił: nie. I to jedno słowo było silniejsze niż wszystko, co wcześniej uważał za prawdę.

Czterej kompani Gregoriusa stali kilka kroków dalej. Dotąd byli jednością, ruchem tej samej fali, tą samą logiką, tą samą zimną konsekwencją. Teraz spojrzeli na siebie, jakby pierwszy raz zobaczyli, że w ich szyku pojawiła się rysa.

Pierwszy z nich miał na imię Radan. Był najstarszy, z twarzą pooraną liniami, które nie pochodziły tylko od czasu, ale od decyzji, jakie podejmował. Jego spojrzenie było twarde, zawsze czujne, pozbawione cienia wahania. Drugi nazywał się Velimir. Wysoki, szczupły, szybki jak strzała, z uśmiechem, który pojawiał się czasem w najmniej odpowiednich momentach, bo walka była dla niego czymś naturalnym, niemal codziennym. Trzeci to Dragomir. Milczący, masywny, z barkami jak belki i dłońmi, które potrafiły złamać coś bez wysiłku. Czwarty miał na imię Stojan. Najmłodszy z nich, a mimo to najbardziej bezwzględny, bo jeszcze nie nauczył się, że każde działanie zostaje w człowieku na zawsze.

Patrzyli na Gregoriusa i na dziewczynę.

Radan odczytał sytuację najszybciej. Zobaczył miecz w górze i ciało, które nie wykonuje ruchu. Zobaczył zamarcie, które w ich świecie było gorsze niż błąd, bo zdradzało pęknięcie w środku. A pęknięcia w środku są niebezpieczne. Rozchodzą się. Zakażają resztę.

Radan nie powiedział nic. W jego milczeniu była komenda. Velimir uniósł brwi, jakby pytał, czy to żart. Dragomir przesunął ciężar ciała na jedną nogę, gotów w każdej chwili ruszyć. Stojan zacisnął szczękę, a w jego oczach błysnęło coś ostrego, coś młodego i gniewnego, jakby zobaczył zdradę.

Stojan zrobił krok do przodu. Wziął miecz pewniej, jakby chciał, by stal przypomniała mu kim jest. Ruszył bez wahania. Powietrze przeszył świst ostrza, czysty i ostry, jak dźwięk, którego nie da się cofnąć. Cios był szybki, wymierzony w dziewczynę, prosty, bez żadnego miejsca na błąd. Nie było w nim emocji, tylko wykonanie.

Gregorius zareagował instynktownie.

Nie myślał. Nie planował. Po prostu ruszył.

Jego miecz spadł z góry nie na nią, lecz w bok, w tor nadlatującego ostrza. Stal uderzyła o stal z suchym, brutalnym dźwiękiem, który rozdarł ciszę łąki. Iskra błysnęła na moment w powietrzu, jak krótkie przypomnienie, że nawet metal potrafi krzyczeć. Gregorius sparował cios, zablokował ostrze pędzące na zgubę dziewczyny.

I wtedy, pierwszy raz tego dnia, krzyknął: — Nie!!!

Krzyk nie był komendą. Nie był groźbą. Był jak wyrzut z samego dna, jak głos kogoś, kto dopiero teraz zrozumiał, że może mówić. Słowo przecięło przestrzeń mocniej niż jakikolwiek metal. Nawet dziewczyna drgnęła, jakby dźwięk dotknął jej ciała.

Stojan cofnął się o pół kroku, zaskoczony oporem. Nie dlatego, że Gregorius zablokował cios. To byłoby normalne w walce. Zaskoczyło go to, że Gregorius zablokował cios przeciwko niemu.

Przez chwilę ostrza były przyciśnięte do siebie. Napięcie mięśni obu mężczyzn rosło. Stojan próbował docisnąć, Gregorius utrzymywał blok. Krew spływała po metalu, mieszała się z potem, kapała na trawę. W tym jednym zwarciu było coś więcej niż walka. Był rozpad porządku, który dotąd ich trzymał.

Velimir spojrzał na Radana, jakby szukał potwierdzenia, że to się dzieje naprawdę.

Radan zrobił krok do przodu i jego głos w końcu padł, spokojny i niski.

— Co ty robisz, Gregoriusie.

To zdanie nie było pytaniem. Było oceną. Było jak pieczęć przyłożona do sytuacji. Radan nie krzyczał, bo nie musiał. Jego spokój był bronią.

Gregorius czuł, jak serce wali mu w klatce. Nie ze strachu o siebie, nie z adrenaliny walki, bo tę znał aż za dobrze. To był inny rytm. Jakby ciało próbowało nadążyć za czymś, co zmieniło się w nim szybciej niż myśl.

— Nie robię już tego — powiedział Gregorius, ale jego głos nie brzmiał jak głos wodza. Brzmiał jak głos człowieka, który sam jest zaskoczony tym, co właśnie wypowiedział.

Stojan splunął w bok, jakby chciał wypluć to zdanie z powietrza.

— Już nie tego. — prychnął — Po tym wszystkim.

Wskazał ruchem głowy na łąkę, na ciała. Jakby mówił: to jest nasza droga. To jest nasza praca. To jest cena. Nie ma cofania.

Gregorius poczuł ciężar tego spojrzenia. Poczuł, że nie da się cofnąć czasu. Widział trzysta zwłok, każdy z nich był jak kamień wrzucony do jego wnętrza. I właśnie dlatego to, co się wydarzyło teraz, było tak niewyobrażalne. Bo jeśli nie ma cofania, to dlaczego jego ręka przestała słuchać. Dlaczego ten jeden lazurowy kolor zatrzymał go tak, jak nie zatrzymało go nic wcześniej.

Dziewczyna nadal klęczała. Nie uciekła. To było dziwne. Jakby wiedziała, że ruch może ją zdradzić. Jakby jedyną jej bronią było to, że patrzy.

Jej oczy były mokre, lazurowe, szerokie. W tym spojrzeniu było wszystko. Strach, ból, ale też coś, co Gregorius rozpoznał jak ukłucie w miejscu, którego nie umiał nazwać. Jakby patrzyła na niego nie jak na potwora, nie jak na kata, ale jak na człowieka, którego można jeszcze ocalić, choć on sam w to nie wierzył.

Dragomir poruszył się pierwszy z pozostałych. Nie mówił wiele, więc kiedy odezwał się teraz, jego słowa miały wagę.

— Radan, to nie jest zwykłe zawahanie. — powiedział — On ją widzi.

Velimir prychnął nerwowo.

— Widzi. — powtórzył — Co to znaczy, że widzi. My wszyscy widzimy. Widzę trawę. Widzę krew. Widzę zachód słońca. Widzę to, co trzeba.

Radan nie odpowiadał od razu. Patrzył na Gregoriusa długo, jakby skanował jego twarz, jego postawę, drżenie w rękach, którego nigdy wcześniej nie było. Jakby szukał przyczyny w ciele, bo to ciało zdradza prawdę szybciej niż słowa.

Gregorius utrzymywał blok przeciwko Stojanowi, ale czuł, że walka to tylko powierzchnia. Pod spodem coś się łamało. Coś, co trzymało jego życie w jednym kawałku.

Stojan szarpnął ostrze i spróbował wykonać drugi atak, tym razem w bok, szybciej, bardziej agresywnie, jakby chciał przełamać Gregoriusa nie siłą, lecz impetem. Gregorius znów sparował, odwrócił nadgarstek, przesunął stal po stali tak, by wytrącić Stojanowi równowagę. Ich kroki wbiły się w trawę, zostawiając ślady, jakby ziemia zapisywała nowy scenariusz.

— Przestań! — warknął Gregorius — Nie dotykaj jej.

— A kto ty jesteś, żeby mi mówić, kogo mam dotykać? — syknął Stojan i próbował znowu.

W tym momencie Gregorius poczuł, że jeśli pozwoli temu pójść dalej, będzie musiał zrobić coś, czego jeszcze przed chwilą nie umiał nawet pomyśleć. Że być może za chwilę będzie musiał obrócić miecz przeciwko swoim.

Przeciwko ludziom, z którymi jadł, spał, walczył. Przeciwko tym, którzy byli jego światem, jego regułą, jego plemieniem.

W głowie miał pustkę, a jednocześnie nadmiar. Dwa obrazy naraz. Trzysta ciał i lazurowe oczy. Jak dwa ognie, które zapłonęły jednocześnie i nie chciały ustąpić sobie miejsca. Jak dwa głosy w nim, splątane, niespokojne, oba domagające się, by zostały usłyszane.

Radan zrobił jeszcze jeden krok i tym razem jego ton stał się twardszy.

— Gregoriusie! — powiedział — Zdejmij miecz. Odłóż go. Kończymy.

To słowo „kończymy” było jak wyrok, ale nie dla dziewczyny. Dla Gregoriusa. Dla tej wersji Gregoriusa, którą znali.

Gregorius spojrzał na Radana. W jego brązowych oczach pojawiło się coś, czego nie było tam nigdy wcześniej. Niepewność, ale też determinacja, która dopiero się rodzi. Jak płomień w miejscu, gdzie zawsze była tylko stal.

— Nie — powiedział cicho, ale stanowczo. — Nie kończymy. Ja kończę.

Velimir roześmiał się krótko, bez radości.

— Ty kończysz — powtórzył. — A co to znaczy? Myślisz, że można po prostu wyjść z tego pola i udawać, że nic się nie stało?

Gregorius nie odpowiedział. Nie dlatego, że nie miał słów. Dlatego, że po raz pierwszy słowa były mniej ważne niż to, co robił.

Powoli, bardzo powoli, przesunął się tak, by stanąć między dziewczyną a nimi. To był mały ruch. Krok, pół kroku. Ale w ich świecie taki krok znaczył wszystko. Znaczył wybór strony.

Dziewczyna wstrzymała oddech. Gregorius czuł jej drżenie niemal fizycznie, jakby powietrze między nimi stało się gęstsze. Nadal klęczała, ale jej głowa uniosła się nieznacznie, jakby chciała zobaczyć, czy to naprawdę się dzieje.

Stojan splótł palce na rękojeści i warknął:

— Zabiję, jeśli mi nie zejdziesz z drogi.

Gregorius nie cofnął się.

— To spróbuj! — powiedział. I sam nie poznał swojego głosu.

Wtedy Radan uniósł własny miecz. Nie wykonał ataku. Po prostu pokazał gotowość. Dragomir i Velimir zrobili to samo. Cztery ostrza błysnęły w świetle zachodu.

A pomiędzy nimi stał Gregorius, jeden, z mieczem, z krwią na plecach, z trzystoma cieniami za sobą i z jedną dziewczyną, która była jak pytanie, którego nie dało się już uciszyć.

I w tej chwili, w środku tej krainy eksplodującej zielenią, pośród ciszy wieczoru i zapachu trawy, zaczęła się nowa walka. Nie o ziemię. Nie o zwycięstwo. O coś, czego Gregorius nigdy wcześniej nie potrafił nazwać. O granicę, której wcześniej nie miał. O wybór, którego wcześniej nie znał. O człowieka, którym być może nigdy nie planował się stać.

Powietrze między nimi zgęstniało. Nie było już tylko wieczorem nad łąką. Stało się polem decyzji. Gregorius czuł to w ciele wcześniej, niż dopuścił to do myśli. Serce biło inaczej niż w walce. Nie szybciej. Głębiej. Jakby każdy jego skurcz mówił nie o przetrwaniu, lecz o wyborze.

Radan ruszył pierwszy.

Zawsze ruszał pierwszy. Tak było od lat. To on wyznaczał kierunek, to za nim szli. Jego krok był pewny, oszczędny, pozbawiony emocji. Miecz trzymał nisko, gotowy do cięcia od dołu, tam gdzie obrona jest najtrudniejsza. Gregorius znał ten ruch. Trenowali go setki razy. Wiedział, kiedy nadejdzie cios. Wiedział, jak go odeprzeć.

I właśnie to było najtrudniejsze. Bo tym razem nie walczył z wrogiem. Walczył z historią, która go ukształtowała.

Pierwsze uderzenie spotkało się ze stalą. Iskry posypały się w trawę. Gregorius cofnął się o krok, nie dlatego, że musiał, ale dlatego, że potrzebował przestrzeni. Każdy ruch Radana przypominał mu lata wspólnych bitew, nocne marsze, ciszę po rzezi, w której nikt nie zadawał pytań. Jego ciało chciało wrócić do starego rytmu. Do prostoty. Do świata, w którym nie trzeba było patrzeć w oczy.

W jego głowie pojawił się obraz. Nie wspomnienie. Coś starszego. Jak echo innego życia. Pole. Krew. I oczy. Zawsze oczy.

— Nie — pomyślał. — To nie teraz. Nie czas na to.

Velimir zaatakował z boku. Szybki, lekki, jak zawsze. Gregorius obrócił się, sparował, uderzył kolanem w jego brzuch. Velimir zatoczył się, ale nie upadł. Śmiał się krótko, nerwowo, jakby walka miała przywrócić porządek.

— Co z tobą jest, Gregoriusie? — warknął — Zmiękłeś.

Słowo zmiękłeś uderzyło mocniej niż miecz. W jego wnętrzu coś pękło.

— Nie. Ja się budzę.

Nie powiedział tego na głos. Nie musiał. Jego ciało już to wiedziało. Kolejny cios był czystszy, precyzyjniejszy. Ostrze Gregoriusa przecięło powietrze i wbiło się w ramię Velimira. Krew trysnęła gwałtownie. Velimir krzyknął, pierwszy raz od lat. Cofnął się, upadł na kolano.

Stojan nie czekał. Rzucił się do przodu z dziką furią. Nie było w nim taktyki. Był gniew. Było poczucie zdrady. Jego miecz spadł ciężko, z góry, jak topór. Gregorius zablokował, ale siła uderzenia niemal wyrwała mu broń z ręki. Cofnął się, czując, jak drży mu nadgarstek.

W tej sekundzie zobaczył ją kątem oka.

Nadal klęczała. Ale już nie płakała. Jej oczy były szeroko otwarte. Lazurowe. Patrzyła na niego, jakby to on był jedyną stałą w tym rozpadzie świata. Jakby wiedziała, że jeśli on się cofnie, wszystko się skończy.

I wtedy stało się coś, czego Gregorius nie potrafiłby wytłumaczyć.

W jego głowie zniknęły głosy.

Nie było Radana. Nie było Stojana. Nie było rozkazów, zasad, kodeksu. Była cisza. I w tej ciszy jedno zdanie, nie w języku, nie w słowach, ale w sensie.

— Zawsze cię znajdę. — Nie wiedział skąd to przyszło. Wiedział tylko, że to prawda.

Uderzył. Nie z gniewu. Nie z nienawiści. Z jasności. Jego miecz przesunął się po ostrzu Stojana, wytrącił je z toru, a potem wszedł głęboko pod żebra. Stojan spojrzał na niego z niedowierzaniem. Otworzył usta, jakby chciał coś powiedzieć. Krew wypłynęła ciemnym strumieniem.

Upadł ciężko w trawę.

Dragomir ryknął. To był dźwięk czystej straty. Rzucił się jak taran. Gregorius przyjął uderzenie, czując ból w ramieniu, w barku, w plecach. Walczyli w zwarciu. Stal, pot, krew, ciężkie oddechy. Dragomir był silniejszy. Zawsze był. Ale Gregorius był szybszy. I wiedział, że nie ma już odwrotu.

W trakcie tej walki jego umysł rozpadł się na warstwy. Jedna walczyła. Liczyła odległość, ciężar, moment. Druga patrzyła na nią. Trzecia pamiętała.

Nie obrazy z tego życia. Obrazy inne. Ogień. Kamień. Morze. Inne ciała. Inne imiona. Ale zawsze to samo spojrzenie. Zawsze to samo zatrzymanie ręki. Zawsze moment, w którym świat pękał, bo ona się pojawiała.

Dragomir potknął się. Gregorius wykorzystał sekundę. Ostrze wbiło się w szyję. Krótko. Skutecznie. Dragomir osunął się bez słowa.

Został Radan.

Stali naprzeciw siebie w ciszy, przerywanej tylko ciężkim oddechem Gregoriusa. Radan patrzył na trupy swoich ludzi. Na dziewczynę. Na Gregoriusa.

— Dokonałeś wyboru — powiedział spokojnie.

— Tak — odpowiedział Gregorius.

Radan skinął głową. W jego oczach nie było nienawiści. Było zrozumienie. Jakby widział to już kiedyś. Jakby wiedział, że taki moment musi nadejść.

— W takim razie — powiedział cicho — dokończmy to.

Starli się.

To była najdłuższa walka. Najczystsza. Bez pośpiechu. Bez furii. Dwóch wojowników, którzy znali się na wylot. Każdy cios był odpowiedzią. Każdy blok wspomnieniem.

W końcu Radan popełnił błąd. Nie z braku umiejętności. Z zawahania.

Gregorius poczuł to natychmiast. Miecz przeszył pierś Radana. Ten opadł na kolana. Spojrzał w górę.

— To ona, prawda? — wyszeptał.

Gregorius nie zaprzeczył.

Radan uśmiechnął się słabo.

— Zawsze przez nią!

Upadł. Zapadła cisza.

Gregorius stał pośrodku łąki pełnej martwych ciał. Oddychał ciężko. Ręce mu drżały. Miecz opadł w trawę. Spojrzał na dziewczynę. Wciąż klęczała.

Teraz już wiedział jedno. Nie znał jej imienia. Nie wiedział, kim jest. Nie wiedział, dlaczego świat rozpada się przy jej spojrzeniu.

Gregorius stał jeszcze chwilę w bezruchu. Oddech powoli wracał do rytmu, serce przestawało walić jak w bitwie, a w ramionach znikało napięcie, które przez całe życie było gotowością do kolejnego ciosu. Spojrzał na miecz w swojej dłoni. Metal był ciężki, lepki od krwi, ale teraz wydawał się nagle obcy, jak narzędzie z innego świata. Świata, który właśnie się skończył.

Powoli uniósł ostrze, odwrócił je i wsunął do pochwy na plecach. Skóra pochwy skrzypnęła cicho, jakby sama z ulgą przyjęła stal z powrotem. Ten dźwięk był prosty i zwyczajny, a jednak znaczył więcej niż wszystkie wcześniejsze uderzenia. Był jak zamknięcie rozdziału, który trwał zbyt długo.

Odwrócił się ku niej.

Dziewczyna wciąż stała nieruchomo, jakby bała się, że każdy ruch może przywrócić koszmar. Gregorius podszedł powoli, bez gwałtownych gestów. Zatrzymał się tuż przed nią. Przez moment patrzyli na siebie w ciszy, która nie była już ciężka. Była czysta. Wyciągnął rękę. Dłoń miał dużą, szorstką, zarysowaną bliznami. Nie mówił nic. Nie musiał.

Ona spojrzała na tę dłoń. Przez ułamek sekundy w jej oczach pojawiło się wahanie, ale zaraz potem coś miękło w jej twarzy. Bez słowa położyła swoją rękę w jego. Jej dłoń była chłodna, delikatna, jakby dopiero wracała do ciała. Gregorius poczuł to dotknięcie aż w klatce piersiowej. Jakby coś, co było rozbite, nagle znalazło właściwe miejsce.

Pomógł jej wstać. Podniosła się powoli, niepewnie, ale gdy stanęła, nie cofnęła ręki. Stali tak przez chwilę, obok siebie, pośród trawy, krwi i ciszy. A potem ruszyli. Nie oglądali się za siebie. Ich kroki były spokojne, zsynchronizowane, jakby szli razem od zawsze. Kierowali się w stronę zachodzącego słońca, które teraz było już nisko, rozlane na niebie ciepłym światłem. Ich cienie wydłużały się przed nimi, łączyły w jeden kształt i znikały w złocie wieczoru.

Szli bez pośpiechu, bez słów, jakby każde słowo było zbyt małe. Dopiero po chwili odezwała się cicho, prawie szeptem, jakby bała się zakłócić ten moment.

— Jestem Nathallae — wyszeptała.

Gregorius skinął głową. Nie powtórzył imienia na głos, ale poczuł je w sobie, jak coś dawno znanego. Jak odpowiedź, która przyszła zanim zdążył zadać pytanie.

I wiedział, choć nie umiałby tego wytłumaczyć, że te oczy już do niego wracały. W innych miejscach. W innych czasach. Zawsze w ten sam sposób. Jak światło, które odnajdywało go, gdy wszystko inne gasło.

2007

Noc pulsowała jak żywy organizm. Bas nie był dźwiękiem. Był sercem. Uderzał w klatkę piersiową, w żebra, w skronie. Światło przecinało dym gęsty jak oddech rozgrzanego zwierzęcia i w połączeniu z rytmem dawało stan zawieszenia między jawą a czymś bardziej pierwotnym.

Miasto w weekend zmieniało skórę. Każdy klub był inną rzeczywistością. Inny zapach, inna temperatura, inne tempo. Można było wybrać własny azyl. Przestrzeń, w której codzienność traciła ważność. Problemy nie znikały. Po prostu przestawały mieć dostęp.

Za konsoletą rzadko stał ktoś obcy. To było zwarte środowisko. Kilkanaście nazwisk, kilka twarzy, te same spojrzenia wymieniane ponad tłumem. Rywalizacja była naturalna. Ego bywało większe niż scena. A jednak obowiązywał niepisany kod. Szacunek do selekcji. Szacunek do pracy. Szacunek do parkietu.

Grano z winyli. Ciężkie torby pełne czarnych krążków były jak osobiste archiwa emocji. Dostęp do nich nie był oczywisty. Trzeba było szukać, zamawiać, wymieniać się, czekać tygodniami. Ta profesja miała w sobie coś elitarnego. Coś, co pachniało pasją bardziej niż kalkulacją.

Piątkowy wieczór zawsze zaczynał się podobnie. Od napięcia w żołądku. Od krótkiego momentu ciszy przed pierwszym uderzeniem. Alkohol mieszał się z adrenaliną. Trema z ekscytacją. A potem znikał świat.

Klub był dla niego przestrzenią dźwięku, nie ludzi. Twarze zlewały się w jeden ruchomy obraz, jakby ktoś rozmył kontury rzeczywistości wilgotnym pędzlem. Światło stroboskopów rozcinało mrok na krótkie impulsy, ale nie odsłaniało niczego na dłużej. Każdy uśmiech trwał sekundę, każde spojrzenie było urwane, niedokończone. Kobiety pojawiały się i znikały, zostawiając po sobie zapach perfum, ciepło dłoni, czasem imię, które następnego dnia nie miało już znaczenia. Rozmowy nie zapadały w pamięć, bo nie było w nich treści, która chciałaby zostać. Były tylko dźwiękiem w tle, szumem, który wypełniał przestrzeń między jednym utworem a drugim.

Był w środku pustki, choć wtedy nie umiałby tego tak nazwać. Pustka nie bolała. Była raczej stanem neutralnym, jak cisza po wyłączeniu radia, gdy jeszcze nie zdąży się pomyśleć o jej braku. Funkcjonował sprawnie, profesjonalnie, dokładnie tak, jak oczekiwano. Wiedział kiedy podnieść tempo, kiedy je złamać, kiedy wpuścić bas głębiej w ciała tańczących ludzi. Miał nad nimi władzę, choć nie dawała mu żadnej satysfakcji. Widząc, jak reagują na dźwięk, czuł raczej potwierdzenie własnej sprawczości niż radość. To było jak dobrze wykonana praca, nie jak spotkanie.

Każda noc wyglądała podobnie. Przygotowanie sprzętu, szybkie sprawdzenie kabli, rutynowe ruchy dłoni, które znały swoje zadanie lepiej niż on sam. Gdy muzyka ruszała, znikał. Nie w sensie fizycznym, bo był przecież w centrum uwagi, na podwyższeniu, oświetlony reflektorami. Znosił to jak aktor, który nauczył się roli do perfekcji, ale dawno przestał wierzyć w scenariusz. W środku był gdzie indziej. Albo raczej nigdzie.

Zdarzało się, że łapał się na tym, iż przez kilka minut nie pamiętał, co dokładnie grał. Utwory przechodziły jeden w drugi, a on nie potrafiłby ich później odtworzyć z pamięci. Jakby jego ciało przejmowało kontrolę, a świadomość odpływała w miejsce bez obrazów. Czasem pojawiało się w nim krótkie pytanie, niemal niedostrzegalne — po co to wszystko? Ale zanim zdążyło nabrać kształtu, było zagłuszane kolejnym beatem, kolejnym ruchem ręki, kolejnym spojrzeniem z tłumu.

Nie był nieszczęśliwy w klasycznym sensie. Nie chodził z poczuciem krzywdy ani z żalem do świata. Raczej dryfował. Jak ktoś, kto nauczył się pływać, ale zapomniał, dokąd chciał dopłynąć. Relacje były powierzchowne, bo takie były bezpieczne. Nie wymagały obecności. Nie domagały się odpowiedzi. Każda kończyła się zanim zdążyła zadać pytanie o sens. To mu odpowiadało, choć nie potrafiłby tego przyznać nawet przed sobą.

W chwilach ciszy, tych rzadkich momentach, gdy klub był zamknięty, a miasto jeszcze spało albo już się budziło, pojawiało się coś trudniejszego do zignorowania. Ciche napięcie w klatce piersiowej. Jakby ciało pamiętało rytm zupełnie innego życia. Czasem budził się nad ranem z uczuciem, że czegoś mu brakuje, choć nie wiedział czego. Nie była to konkretna osoba ani marzenie. Raczej wrażenie, że jest spóźniony na własne życie.

Patrzył wtedy w sufit, słuchał ciszy i miał wrażenie, że w tej ciszy coś do niego mówi. Nie słowami. Obrazami, które nie miały kontekstu. Zielona przestrzeń. Ciepłe światło. Otwarte niebo. Cienie przesuwające się powoli, jakby czas płynął inaczej. Nie potrafił tego połączyć z niczym znanym. Wstawał więc, robił kawę, wracał do znanych schematów.

Bycie DJ-em dawało mu tożsamość, którą łatwo było nosić. Mówienie o sobie w ten sposób upraszczało wszystko. Nie trzeba było tłumaczyć, kim się jest naprawdę. Wystarczyło powiedzieć, czym się zajmuje. Ludzie kiwali głowami ze zrozumieniem. Uśmiechali się. Pytali o muzykę. Nikt nie pytał, co zostaje, gdy dźwięk cichnie.

Im dłużej trwał w tym rytmie, tym bardziej miał wrażenie, że żyje na powierzchni. Jakby głębia została gdzieś indziej. Jakby prawdziwa część jego samego czekała, aż coś ją obudzi. Nie wiedział jeszcze, że to obudzenie przyjdzie nie przez muzykę, nie przez kolejną noc, nie przez kolejne ciało obok. Przyjdzie przez spojrzenie, które nie będzie chciało zniknąć.

Na razie jednak był nieobecny. Obecny tylko fizycznie, tylko zawodowo, tylko w ruchu. Jak radio ustawione na stację, która nadaje bez przerwy, ale nigdy nie trafia we właściwą częstotliwość. Wszystko grało, wszystko działało, a jednak coś było nie tak. I właśnie w tej pustce, w tym pozornym zawieszeniu, zaczynało się miejsce, w które miało wkrótce wkroczyć coś zupełnie innego. Coś, co nie pozwoli mu już grać tak samo.

Ona zaczęła wtedy pracę w klubie. Weszła w tę przestrzeń cicho, bez zapowiedzi, bez potrzeby zaznaczania swojej obecności. Była jedną z wielu osób przewijających się w jego polu widzenia. Kolejną sylwetką wpisaną w rytm nocy. Kolejnym ruchem pomiędzy barem a zapleczem. Kolejnym elementem układu, który działał sprawnie, przewidywalnie, niemal automatycznie.

Nie wyróżniała się. Przynajmniej nie w sposób, który mógłby przebić się przez mur, jaki nosił w sobie. Nie przyciągała jego uwagi, bo uwaga była zajęta czymś innym. Dźwiękiem. Tempem. Kontrolą nad przebiegiem nocy. Ludźmi jako masą, nie jako pojedynczymi historiami. W tym świecie nie było miejsca na zatrzymanie wzroku dłużej niż na ułamek sekundy.

Nie istniała dla niego w żaden szczególny sposób. Nie dlatego, że była nijaka. Nie dlatego, że brakowało jej urody, energii czy charakteru. Istniała poza jego zasięgiem percepcji. Jak sygnał, który dociera, ale nie zostaje odebrany. Jak częstotliwość, na którą radio jeszcze nie zostało nastrojone.

Poruszała się w klubie naturalnie. Bez pośpiechu, bez napięcia. Uczyła się przestrzeni. Uczyła się ludzi. Uczyła się ciszy pomiędzy dźwiękami. Miała w sobie uważność, której nie eksponowała. Patrzyła. Słuchała. Zapamiętywała. Jej ciało reagowało szybciej niż myśli. Wiedziała, kiedy ktoś potrzebuje rozmowy, a kiedy tylko kolejnego drinka. Wiedziała, kiedy się wycofać, a kiedy podejść bliżej.

Zdarzało się, że na moment podnosiła wzrok w stronę konsolety. Widziała go w pracy. Skupionego. Oderwanego. Obecnego tylko fragmentami. Czuła, że coś w nim jest zamknięte, ale nie odbierała tego jako dystansu wobec niej. Raczej jako stan istnienia. Jakby patrzyła na kogoś, kto stoi za szybą, nawet jeśli fizycznie jest bardzo blisko.

Nie miała wobec niego żadnych oczekiwań. Nie przyszła do klubu po miłość ani po historię. Przyszła po pracę. Po doświadczenie. Po coś, czego sama jeszcze nie potrafiła nazwać. Była na etapie życia, w którym więcej się czuje niż rozumie. W którym ciało zaczyna szeptać wcześniej niż umysł układa zdania.

Czasem, gdy mijała go w wąskim przejściu, czuła krótkie ukłucie w klatce piersiowej. Nieprzyjemne i jednocześnie znajome. Jak echo dawno zapomnianego dźwięku. Nie przypisywała temu znaczenia. Uznała to za zmęczenie, za stres, za nadmiar bodźców. Klub był intensywny. Światła, muzyka, ludzie. Każdy mógł poczuć się przytłoczony.

On jej nie widział. Przynajmniej nie naprawdę. Jego spojrzenie przesuwało się po przestrzeni, ale nie zatrzymywało na niej. Nawet gdy stała blisko, nawet gdy mówiła coś technicznego, związanego z pracą, jego odpowiedzi były krótkie, rzeczowe, pozbawione emocji. Nie było w nich chłodu. Była w nich nieobecność.

Nie wiedziała wtedy, że nie widzi jej nie dlatego, że ona jest niewidzialna, lecz dlatego, że on sam był zamknięty. Zamknięty na odbiór. Zamknięty na głębię. Zamknięty na to, co nie dało się wpasować w znany schemat. Funkcjonował w trybie przetrwania, choć nic bezpośrednio mu nie zagrażało. Jakby jego system był wciąż nastawiony na ochronę przed czymś, co wydarzyło się bardzo dawno temu.

Były chwile, gdy stała za barem i obserwowała ludzi. Widziała ich twarze rozświetlone alkoholem, zmęczeniem i euforią. Widziała pary, które przychodziły razem i wychodziły osobno. Widziała samotność ukrytą pod śmiechem. I widziała jego, ale innego rodzaju. Bardziej cichą. Bardziej zwartą. Taką, która nie domaga się uwagi.

Nie próbowała się przebić. Nie flirtowała. Nie szukała kontaktu na siłę. Coś w niej mówiło, że to nie ten moment. Że to nie jest przestrzeń na ruch w jego stronę. Jakby wewnętrzny głos szeptał, że wszystko ma swój czas. Że pewne drzwi nie otwierają się od zewnątrz.

Jej obecność była więc neutralna. Cicha. Stabilna. Jak punkt odniesienia, którego nikt jeszcze nie rozpoznał jako ważnego. Jak kamień na ścieżce, o który kiedyś ktoś się zatrzyma.

Czas płynął. Noce następowały po sobie. Ona coraz lepiej znała klub. Jego rytm. Jego napięcia. Jego momenty ciszy, gdy muzyka na chwilę opadała, a ludzie łapali oddech. On coraz głębiej zapadał się w swoją rutynę. W swój sposób bycia, który pozwalał nie czuć za dużo.

I choć jeszcze się nie spotkali naprawdę, choć jeszcze nie było spojrzenia, które zatrzymuje czas, choć jeszcze nie było rozpoznania, coś już się działo. Na poziomie, którego żadne z nich nie było świadome. Jakby dwie linie, biegnące przez różne przestrzenie, zaczynały się powoli do siebie zbliżać.

Ona była gotowa widzieć. On jeszcze nie. Ale to nie znaczyło, że nic się nie wydarzy. Czasem najważniejsze spotkania zaczynają się od niewidzenia. Od mijania się. Od bycia obok, bez świadomości, że to właśnie obok jest kluczowe.

I tak trwała ta cisza pomiędzy nimi. Gęsta. Niewypowiedziana. Pełna potencjału, który dopiero czekał na moment, w którym ktoś wreszcie odważy się otworzyć.

Na dole pod klubem znajdowała się restauracja. Przestrzeń zupełnie inna niż górna sala. Bez pulsującego basu, bez migających świateł, bez ciał zsynchronizowanych z rytmem nocy. Tutaj czas płynął wolniej. Zapach jedzenia mieszał się z alkoholem. Rozmowy były głośniejsze, bardziej codzienne, mniej teatralne. W tygodniu, gdy górna sala była zamknięta, to właśnie tam pracowała. Inny rytm. Inny porządek. Inny rodzaj obecności.

On czasem tam przychodził. Nie dlatego, że miał na to ochotę. Raczej dlatego, że tak wychodziło. Ktoś zaproponował. Ktoś zadzwonił. Ktoś powiedział, że jest mecz. Nie analizował. Nie zastanawiał się. Podążał za ruchem, który i tak już go niósł. Bez planu. Bez refleksji. Jakby każda decyzja była tylko przedłużeniem poprzedniej.

Tego dnia przyszedł z kolegą. Usiedli przy stoliku, z którego było widać bar. Zamówili alkohol. Potem kolejny. Ekran z meczem przyciągał uwagę, ale nie pochłaniał jej całkowicie. Rozmowy toczyły się obok. Śmiech pojawiał się łatwo. Głównie z przyzwyczajenia. Z potrzeby rozładowania napięcia.

Pili spokojnie. Potem szybciej. W pewnym momencie granica przestała być wyraźna. Świat zaczął się kołysać, ale w sposób, który nie był jeszcze alarmujący. Raczej znajomy, jak lekki dryf. Jak utrata ostrości, która wydawała się nawet przyjemna. Ciało rozluźniło się szybciej niż umysł. Albo odwrotnie.

Gdy mecz się skończył, przyszło naturalne przejście do kolejnego etapu wieczoru. Rachunek. Koniec. Zamknięcie tej sekwencji. Wstał i podszedł do baru. To wtedy coś przestało się zgadzać.

Patrzył na liczby na paragonie, ale one nie chciały ułożyć się w sensowną całość. Wiedział, że coś jest nie tak, choć nie potrafił jeszcze tego nazwać. Umysł próbował liczyć, ale gubił się w połowie drogi. Każda próba zrozumienia kończyła się kolejnym rozmyciem.

Stała po drugiej stronie baru. Rozluźniona. Swobodna. Widać było, że czuje się w tej przestrzeni pewnie. Nie była spięta. Nie była uległa. Miała w sobie lekkość, która brała się z młodego wieku i braku doświadczeń, które uczą ostrożności. Spojrzała na niego z lekkim uśmiechem. Ironia w jej spojrzeniu nie była agresywna. Raczej naturalna. Jak reakcja kogoś, kto widzi sytuację z dystansu.

Podsunęła mu kalkulator.

Ten gest był prosty, niemal niewinny. A jednak uruchomił w nim coś nieprzyjemnego. Stał przy barze jak boja na falach. Ciało kiwało się lekko, niezależnie od jego woli. Do przodu i do tyłu. Jakby próbował utrzymać równowagę w świecie, który nagle stracił stabilność.

Raz zamknął prawe oko. Potem lewe. Próbował złapać ostrość, jakby zmiana perspektywy mogła rozwiązać problem. Palce naciskały klawisze kalkulatora, ale cyfry nie miały znaczenia. Pojawiały się i znikały. Wynik nie był odpowiedzią. Był kolejną zagadką.

Wszystko było rozmyte. Światło nad barem wydawało się zbyt jasne. Dźwięki rozmów zbyt głośne. Własne myśli zbyt wolne. Miał poczucie, że wszyscy patrzą, choć nikt tak naprawdę nie zwracał na niego uwagi. Wstyd pojawił się nagle. Nie jako ostry ból, ale jako ciche ukłucie.

Nie czuł złości. Nie czuł potrzeby konfrontacji. Bardziej zmęczenie. Rezygnację. To uczucie, które przychodzi, gdy walka przestaje mieć sens, zanim jeszcze naprawdę się zaczęła.

W końcu się poddał. Przestał liczyć. Przestał próbować zrozumieć. Wyciągnął pieniądze i zapłacił. Ten gest był jak zamknięcie klamry. Jak postawienie kropki w zdaniu, które i tak nie miało sensu.

Wyszedł z restauracji. Powietrze na zewnątrz było chłodniejsze. Ulica wydawała się szersza niż zwykle, a każdy krok wymagał uwagi. Miasto było ciche, jakby nie brało udziału w jego stanie. Wrócił do domu bez gniewu. Bez pretensji. Bez poczucia krzywdy.

Zamiast tego była w nim dziwna mieszanina absurdu i pustki. Jakby przegrał grę, w którą nawet nie wiedział, że gra. Jakby coś mu umknęło, ale nie potrafił wskazać co. Poczucie porażki nie było związane z pieniędzmi. Było bardziej ogólne. Jak echo wielu podobnych sytuacji, w których oddawał kontrolę, zanim jeszcze spróbował ją odzyskać.

Położył się spać z ciężką głową i jeszcze cięższym ciałem. Sen przyszedł szybko, ale nie był głęboki. Obrazy mieszały się ze sobą. Bar. Kalkulator. Liczby. Uśmiech po drugiej stronie. Wszystko bez wyraźnego sensu.

Następnego dnia świat wrócił do ostrości. Rachunek leżał na stole. Spojrzał na niego na trzeźwo. I wtedy wszystko stało się jasne. Zobaczył schemat. Zrozumiał mechanizm. Zobaczył, gdzie dokładnie nastąpiło przesunięcie. Ale to zrozumienie przyszło już po fakcie. Przez cały wieczór nalewała kieliszki dwadzieścia pięć gramów, a liczyła jak za pięćdziesiąt. Kwota była niemal dwa razy większa niż powinna.

I choć sytuacja wydawała się błaha, coś w nim zostało poruszone. Jakby ta drobna scena przy barze była zapowiedzią czegoś większego. Jakby to nie był tylko rachunek, lecz pierwszy moment, w którym coś zaczęło się przesuwać, choć jeszcze nikt nie wiedział, w jakim kierunku.

Zadzwonił do jej koleżanki. Spokojnie opowiedział, co się wydarzyło. Powiedział, że nie ma złych zamiarów. Że chce tylko odzyskać pieniądze.

Jednak rozmowa potoczyła się inaczej niż zakładał.

Koleżanka nastraszyła ją. Powiedziała, że coś poszło nie tak. Że jest wściekły. Że będzie problem, co nie było prawdą.

W czwartek się nie widzieli.

W piątek klub znów żył. Górna sala była pełna. Światło, muzyka, ludzie. Za konsoletą dźwięk płynął pewnie, choć wewnątrz wciąż panowała pustka.

Przyszła Anka. Z nią jeszcze jedna dziewczyna. Włosy do ramion. Prosta grzywka kończąca się równo na linii oczu.

Spojrzenie padło w ich stronę, półżartem, półserio.

— To gdzie jest ta twoja koleżanka, co mnie tak pięknie podliczyła?

Anka uśmiechnęła się i bez zastanowienia wskazała ręką.

— No tutaj — wskazała.

Ona siedziała już przy barze. Była spięta. Niosła w sobie ciężar rozmowy, której nie słyszała, ale którą już przeżywała.

Wzrok uniósł się automatycznie. I wtedy coś pękło. Nie wytrzymała emocji. Łzy napłynęły do oczu. W jednej chwili zmieniły kolor. Stały się jasne. Lazurowe.

Najpierw zareagowało serce. Jeden zbyt mocny skurcz. Potem drugi, jakby rytm na moment się rozregulował.

Pod mostkiem rozeszło się napięcie — krótkie i ostre, jak impuls elektryczny. Powietrze utknęło w płucach.

Muzyka nie ucichła, ale przestał ją słyszeć. Bas wciąż uderzał w ściany, światła przecinały dym, ludzie poruszali się w rytmie, lecz jego układ nerwowy wyłączył tło. Zostały tylko jej oczy.

Nie znał tej dziewczyny. A jednak organizm zachowywał się tak, jakby właśnie rozpoznał zagrożenie albo dom.

Stał nieruchomo, nie dlatego, że chciał. Ciało po prostu nie wykonało kolejnego ruchu.

W tych oczach było coś, czego nie potrafił przypisać do żadnego wspomnienia. Nie pamiętał twarzy, sytuacji, rozmowy. A mimo to w środku pojawiło się wrażenie, że spóźnił się na moment, który już kiedyś przeżył.

Nie rozumiał, co się dzieje. Wiedział tylko, że to nie jest zwykłe spotkanie.

Po tym spojrzeniu nie wrócił od razu do grania. Stał jeszcze chwilę przy barze, jakby zapomniał, po co tam przyszedł.

Ona spuściła wzrok. Łzy spływały po policzkach, ale nie wycierała ich od razu. Jakby nie była pewna, czy wolno jej je zatrzymać. W środku miała chaos. Serce biło szybciej, a jednocześnie pojawił się spokój. Jakby coś, co od dawna było napięte, właśnie puściło.

Słowa nie chciały przejść przez gardło. To było nowe. Przez lata mówił bez trudu, flirtował, żartował. Tym razem każde zdanie wydawało się zbyt małe. Jak próba opisania oceanu jednym zdaniem.

Muzyka po powrocie za konsoletę była inna. Dźwięki, które znał na pamięć, układały się łagodniej. Bas tracił agresję. Pojawiała się przestrzeń. Pauzy. Jakby ręce wiedziały coś, czego umysł jeszcze nie rozumiał. Ludzie na parkiecie tańczyli wolniej. Niektórzy zamykali oczy. Zmiana była subtelna, ale wyczuwalna.

Ona obserwowała go z boku. Widziała, jak się porusza. Jak pochyla głowę nad sprzętem. Jak skupia się, a jednocześnie jakby był gdzie indziej. Coś w nim przyciągało i niepokoiło jednocześnie. Nie był podobny do mężczyzn, których znała. Nie próbował zdobywać. Nie szukał potwierdzenia. Był zamknięty, a jednak dziwnie otwarty.

Po zamknięciu klubu zostali jeszcze chwilę. Sprzątanie. Gasnące światła. Echo kroków na schodach. Miasto za oknem było ciepłe, lipcowe, pełne nocnych dźwięków. Wyszedł przed klub zapalić papierosa. Ona wyszła chwilę później, jakby przypadkiem.

Stali obok siebie. Milczeli. Milczenie było gęste, pełne znaczeń, które dopiero miały się odsłonić. W klatce piersiowej pojawił się ciężar znany z zupełnie innego życia. Z chwil, gdy stało się na granicy decyzji bez odwrotu.

Myślała o rachunku. O strachu po rozmowie z koleżanką. Chciała przeprosić, wytłumaczyć się. A jednocześnie czuła, że to nie o to chodzi. Że tamta sytuacja była tylko pretekstem.

— Przepraszam za tamten wieczór — powiedziała cicho.

Jego spojrzenie było pełne zdziwienia.

— Nie ma za co. Naprawdę.

Ramiona lekko opadły. Jakby puściło napięcie, którego nawet nie była świadoma.

Dalsza rozmowa nie była spektakularna. Drobiazgi. Praca. Muzyka. Automatyzm życia. A pod tym wszystkim pulsowało coś głębszego. Jakby oboje czuli, że to początek drogi, nie jej cel.

Tej nocy długo chodził po mieście. Bez celu. Obrazy pojawiały się same. Zielone pola. Zachodzące słońce. Cisza przed uderzeniem. Oczy o tym samym kolorze, patrzące z innego czasu.

Ona nie spała. Leżała i patrzyła w sufit. W ciele czuła dziwne ciepło. Jakby coś się obudziło. Jakby ktoś poruszył strunę, która przez lata była napięta, ale nigdy nie zabrzmiała.

Nie wiedziała jeszcze, że to echo.

Nie wiedziała jeszcze, że to początek przypominania.

1856

Rzeka nie miała imienia, które ktokolwiek pamiętał z czułością. W dokumentach występowała pod nazwą urzędową, w ustach ludzi była po prostu rzeką. Tą, która płynęła obok miasteczka, ale nigdy przez nie. Zawsze z boku. Jakby nie chciała się mieszać.

Rankiem para unosiła się nad jej powierzchnią cienką warstwą, ledwie widoczną, lecz obecna była wystarczająco, by przypominać, że noc jeszcze nie do końca puściła. Brzeg był grząski, ścieżka wydeptana przez wozy i buty, a zapach wody mieszał się z zapachem końskiego potu i wilgotnego drewna.

On szedł wolno. Nie dlatego, że się spieszył lub nie. Raczej dlatego, że każdy krok był decyzją, a on wolał nie podejmować ich zbyt szybko. Płaszcz miał ciężki od porannej wilgoci. Papier schowany w skórzanej teczce ocierał się o jego biodro przy każdym ruchu. Dokumenty. Mapy. Numery działek. Linie, które miały uporządkować świat, choć świat wcale o to nie prosił.

Nazywał się Aleksander, choć w urzędowych pismach figurował jako Aleksandr. Litera zmieniona nieznacznie, a jednak wystarczająco, by przypominać mu każdego dnia, komu ten świat naprawdę podlega. Był mierniczym. Człowiekiem od granic. Od linii, które decydowały, czyja ziemia jest czyja, kto ma prawo orać, a kto musi odejść.

Ludzie patrzyli na niego z mieszaniną lęku i nadziei. Lęku, bo przychodził z władzą. Nadziei, bo czasem, bardzo rzadko, potrafił przesunąć kreskę o kilka kroków w tę właściwą stronę.

Tego ranka nie wiedział jeszcze, że żadna linia, jaką kiedykolwiek narysuje, nie będzie miała znaczenia wobec tej jednej, niewidzialnej, która już zaczynała się w nim formować.

W miasteczku budzono się powoli. Okiennice skrzypiały. Ktoś wystawił wiadro przed próg. Gdzieś w oddali zapiał kogut, jakby robił to bardziej z obowiązku niż z potrzeby. Na rynku stały już pierwsze stragany. Garść marchwi. Kilka jabłek. Sól zawinięta w płótno. Nic, co mogłoby przyciągnąć uwagę urzędników. Wszystko, co było potrzebne do przetrwania.

Zauważył ją dopiero wtedy, gdy płakała.

Nie był to płacz głośny ani ostentacyjny. Raczej taki, który wymyka się kontroli, gdy człowiek myśli, że nikt nie patrzy. Stała przy jednym ze straganów, pochylona lekko, jakby próbowała zmniejszyć swoją obecność. Dłonie miała zajęte. Jedną trzymała koszyk, drugą ściskała skrawek materiału, którym ocierała oczy.

Właśnie wtedy je zobaczył.

Lazurowe. Nie niebieskie. Nie szare. Lazurowe, jakby ktoś rozpuścił w nich światło poranka nad wodą. Oczy, które nie pasowały do tej ulicy, do tego miasteczka, do tej epoki.

Coś uderzyło go pod mostkiem. Krótko. Znajomo. Serce przyspieszyło, choć stał nieruchomo. Jeden skurcz był zbyt mocny, następny zbyt szybki.

Palce zacisnęły się na skórzanej teczce, jakby nagle zrobiła się cięższa.

Ciało zatrzymało się, zanim umysł zdążył zadać pytanie.

Na ułamek chwili dźwięki rynku wyciszyły się, jakby ktoś przykręcił świat. Skrzypienie wozu oddaliło się. Śmiech dziecka stał się głuchy. Zostało tylko spojrzenie.

Nie wiedział, kim jest. Nie wiedział, skąd bierze się to napięcie. Miał jedynie wrażenie, że spóźnił się na moment, który już kiedyś przeżył, choć nie potrafiłby wskazać, gdzie ani kiedy.

Ona poczuła jego wzrok niemal natychmiast. Podniosła oczy odruchowo, bez świadomości decyzji. Jakby organizm zareagował szybciej niż myśl.

Ich spojrzenia spotkały się na krótką chwilę. Za krótką, by coś nazwać. Wystarczającą, by zaburzyć równowagę.

Jej płacz urwał się nagle. Oddech zatrzymał się w połowie. W mostku pojawiło się to samo napięcie, którego nie umiała wytłumaczyć.

Milczenie między nimi nie było puste. Było gęste. Ciche. Nieruchome.

Odwróciła się pierwsza. Zbyt szybko. Jak ktoś, kto przeczuwa, że jeśli zostanie o sekundę dłużej, coś nieodwracalnego zacznie się dziać.

Aleksander stał jeszcze chwilę nieruchomo, z dokumentami przyciśniętymi do boku, czując, że wszystko, co miał dziś zrobić, straciło właśnie swój pierwotny sens.

Nie wiedział jeszcze, że to spotkanie nie było przypadkiem. Wiedział tylko, że coś w nim zostało naruszone. Jakby ktoś delikatnie przesunął wewnętrzną oś świata.

Ruszył dalej, ale już inaczej. Każdy krok był teraz cięższy. Jakby ziemia stawiała opór. Jakby granice, które miał dziś wyznaczyć, zaczęły go pytać, po co właściwie istnieją.

Ona tymczasem szła w stronę rzeki. Koszyk w dłoni drżał lekko. Próbowała uspokoić oddech. Wiedziała, że nie powinna była płakać na rynku. Wiedziała też, że nie płakała z powodu ceny soli ani spojrzeń przekupek.

Płakała, bo coś w niej pękło, gdy go zobaczyła. Jakby ktoś otworzył drzwi do pomieszczenia, które było zamknięte od bardzo dawna.

Zatrzymała się przy wodzie. Spojrzała na swoje odbicie. Lazurowe oczy były teraz czerwone na brzegach. Zmarszczyła brwi, jakby próbowała sobie przypomnieć coś ważnego. Coś, co umykało tuż poza zasięgiem słów.

Aleksander wrócił do gospody później niż planował, choć zegar na wieży kościoła bił tak samo jak zawsze. W jego świecie czas miał się mierzyć uderzeniem wskazówki, a nie tym, co robi z człowiekiem jedno spojrzenie.

W izbie pachniało kwaśnym mlekiem, sadzą i mokrymi płaszczami. Przez okno widać było rynek, już gęstszy, bardziej rozgadany. Na ławie pod ścianą siedział pisarz gminny, a obok niego ktoś z miejscowych, który zawsze wiedział pierwszy, kto komu sprzedał krowę i kto kogo zdradził.

Na stole czekały papiery. Składane, pieczętowane, niektóre świeże, inne już zagięte w rogach od czyichś palców. Do tego butelka, z której nikt nie pił, ale wszyscy lubili mieć ją blisko, jakby sam jej widok uspokajał.

Aleksander usiadł i rozpiął teczkę. Poprawił mankiet. Odruchy. Tak się robiło, kiedy człowiek chciał udawać, że nadal panuje nad sobą.

W drzwiach stanął urzędnik z kancelarii powiatowej. Młody, z gładką twarzą, pachnący mydłem i pewnością. Mówił po polsku poprawnie, ale w słowach słychać było ciężar obcego porządku. Przyniósł listę.

Nie spojrzał Aleksandrowi w oczy, kiedy mówił, że dziś ma być pomiar nad rzeką i wyznaczenie granic pod nową drogę. Powiedział to tak, jakby droga była czymś naturalnym, jakby zawsze tu istniała, tylko ktoś zapomniał ją narysować.

Aleksander skinął głową. Wziął listę. Pomyślał, że każdy podpis to czyjeś życie przesunięte o metr w lewo albo w prawo. Każda pieczęć to decyzja, która w cudzym domu stanie się płaczem.

Przez chwilę wpatrywał się w nazwiska. Jedno z nich było znajome. Nie dlatego, że je pamiętał. Raczej dlatego, że było proste. Krótkie. Zbyt zwyczajne, by mogło nieść w sobie coś niezwykłego. Kowalska.

Uśmiechnął się do tego nazwiska bez radości. W takich czasach ludzie chowali się pod nazwiskami jak pod płaszczem. Im prostsze, tym bezpieczniejsze.

Wyszedł z gospody tuż po tym, jak dokończył herbatę, która smakowała metalem. Na rynku znów ją zobaczył, ale tym razem nie płakała. Stała w cieniu budynku, jakby nauczyła się już, gdzie w tym mieście jest miejsce, w którym wzrok mniej boli.

Miała chustkę zawiązaną ciasno na włosach. Sukienkę prostą, wyblakłą. Na ramieniu przewieszoną torbę, która wyglądała ciężej, niż powinna. Pomyślał, że to nie torba jest ciężka, tylko ona nosi w sobie coś, co ją dociąża.

Nie podszedł od razu. Zatrzymał się na chwilę przy straganie, udając zainteresowanie solą i cebulą, ale tak naprawdę obserwował ją kątem oka, jak ktoś, kto boi się, że jeśli spojrzy prosto, coś mu ucieknie.

Ona odwróciła głowę w jego stronę, choć nie powinna była wiedzieć, gdzie stoi. Spojrzała raz, szybko, ostrożnie i natychmiast odwróciła wzrok. Jakby się sparzyła. Jakby lazurowy błękit w jej oczach miał własną pamięć i własny instynkt obrony.

Aleksander poczuł w środku coś, co przypominało dźwięk. Nie brzmiało w uszach. Brzmiało gdzieś głębiej. Jakby dusza przypomniała sobie dawno zapomnianą melodię.

Ruszył w stronę rzeki, bo musiał. Bo tak kazała lista. Bo tak kazała praca. Ale każdy krok prowadził go również ku czemuś innemu, niewidzialnemu, a jednak bardziej realnemu niż papier w dłoni.

Nad wodą czekało już kilku mężczyzn. Dwóch gospodarzy, którzy mieli ziemię przy brzegu. Jeden żandarm z karabinem, stojący trochę dalej, udający, że patrzy na horyzont. I chłopak, który trzymał kołki do oznaczania punktów.

Aleksander rozłożył sprzęt. Wyciągnął łańcuch mierniczy. Ołówek. Notes. Mówił spokojnie, rzeczowo, z tym tonem, który miał łagodzić napięcie, ale wszyscy wiedzieli, że napięcie nie bierze się z tonów. Bierze się z tego, że ktoś ci zabiera ziemię, a potem mówi, że to dla dobra państwa.

Nagle usłyszał kroki.

Odwrócił się i zobaczył ją idącą ścieżką wzdłuż rzeki. Torba na ramieniu. Chustka na głowie. Spojrzenie skupione, jakby wiedziała, dokąd idzie. Nie przyszła tu przypadkiem. Przyszła, bo coś ją tu przyprowadziło.

Mężczyźni spojrzeli na nią z pytaniem, a potem z oceną. Kobieta przy pomiarze zawsze była jak znak, że sprawa dotyczy życia, nie tylko ziemi.

Zatrzymała się w odległości kilku kroków. Stała sztywno, jakby nie ufała swoim nogom. Spojrzała na Aleksandra i wtedy on zobaczył, że jej oczy znów są mokre, choć nie płakała jeszcze. Łzy trzymały się w nich jak woda w studni, która nie chce wyjść na powierzchnię.

Powiedziała cicho, ale wystarczająco głośno, by usłyszeli wszyscy.

— Ta droga przejdzie przez nasz sad.

Słowo sad zabrzmiało w tym miejscu jak świętość. Jak coś, co nie powinno być dotykane przez urzędowe palce.

Jeden z gospodarzy prychnął, jakby chciał powiedzieć, że nie ma co rozmawiać. Żandarm przesunął ciężar ciała z nogi na nogę. Chłopak z kołkami spuścił wzrok.

Aleksander spojrzał w listę. Numer działki. Właściciel. Zgadzało się. Wszystko się zgadzało, poza jednym. Poza tym, że w tej chwili, w jej spojrzeniu, nie było tylko strachu o drzewa.

Było coś jeszcze. Coś, co dotykało go w miejscu, którego nie miał prawa mieć odsłoniętego w pracy.

Podał jej listę do wglądu, choć nie musiał. To był gest niebezpieczny, bo gesty tworzą świadków. Ale zrobił to. Ona nie wzięła papieru. Tylko spojrzała na pieczęć i na litery. Jak ktoś, kto zna ten język przemocy aż za dobrze.

A potem, jakby wbrew sobie, podniosła wzrok na niego. I wtedy łza spłynęła po jej policzku.

Nie było w tym nic teatralnego. Żadnej prośby o litość. To był płacz, który wychodzi, bo nie ma już, gdzie się schować.

Aleksander poczuł, że jego klatka piersiowa robi się ciasna. Nie z powodu wzruszenia. Z powodu rozpoznania.

Jakby w jednym momencie przypomniał sobie twarz kogoś, kto kiedyś patrzył tak samo, tylko w innym świetle, w innym zapachu, w innym świecie. I nagle zrozumiał, że to nie jest pierwsze spotkanie. To jest kolejne.

Nie wiedział jeszcze, ile razy już się odnaleźli. Wiedział tylko, że za każdym razem było to samo. Najpierw lazurowe oczy. Potem płacz. Potem wszystko, co nie dawało się zatrzymać.

Zauważył, że żandarm patrzy. Zbyt uważnie. Zbyt zimno.

Aleksander schował listę do teczki i odchrząknął.

— To wymaga sprawdzenia. — powiedział spokojnie, urzędowo. Jakby mówił o liczbach, nie o sadzie.

Gospodarze spojrzeli na niego podejrzliwie. Dziewczyna, bo wciąż była dziewczyną mimo tej dorosłej powagi, patrzyła na niego tak, jakby nie wiedziała, czy może uwierzyć.

Zrobił krok bliżej, niby po to, żeby zobaczyć granicę na gruncie. Tak naprawdę po to, żeby powiedzieć coś tylko jej.

Nie powiedział jednak nic. Zbyt wielu ludzi. Zbyt wiele oczu.

Zamiast tego nachylił się i wbił kołek w ziemię nie tam, gdzie wskazywał papier, tylko o kilka kroków dalej. Tak, by w sadzie zostały jeszcze dwa rzędy drzew.

To było małe przesunięcie. Prawie nic. Dla urzędu pomyłka. Dla niej różnica między stratą a przetrwaniem.

Spojrzał na nią szybko, krótko, tak, by nikt nie zauważył. W jego oczach nie było prośby o wdzięczność. Było pytanie, którego nie umiał wypowiedzieć.

— Czy ty też mnie poznajesz? — zapytał.

Jej dolna warga zadrżała. Skinęła głową prawie niewidocznie. Jakby potwierdzała coś, co i tak już w niej było.

W tej samej chwili żandarm ruszył dwa kroki w ich stronę. Karabin wciąż miał przewieszony, ale w jego ruchu było ostrzeżenie.

Aleksander wyprostował się natychmiast. Znowu stał się urzędnikiem. Człowiekiem od granic. Człowiekiem od linii. Tylko że w środku te linie zaczynały się zacierać.

Dziewczyna odwróciła się i odeszła w stronę ścieżki. Nie obejrzała się. Jakby wiedziała, że jeśli to zrobi, znowu popłacze. A nie chciała dawać światu więcej swoich łez niż już mu oddała.

Aleksander patrzył za nią, dopóki nie zniknęła między drzewami.

A potem zaczął mierzyć dalej. Tylko że każdy kołek, który wbijał w ziemię, był teraz jak pytanie wbijane w jego własne serce.

Kiedy praca dobiegła końca, dzień był już wyższy, jaśniejszy, a mimo to w nim samym robiło się ciemniej. Wiedział, że wróci do gospody, spisze protokół, postawi pieczęć i odda papiery. Wiedział też, że to nie zamknie sprawy.

Bo w jego pamięci, tej niewypowiedzianej, wciąż stały lazurowe oczy i jedna łza, która nie należała tylko do tej dziewczyny.

To była łza wszystkich ich spotkań.

Wieczorem, gdy miasteczko zaczęło cichnąć, Aleksander wyszedł jeszcze raz na zewnątrz. Nie wziął teczki. Nie wziął dokumentów. Jakby chciał sprawdzić, czy potrafi być człowiekiem bez papieru.

Poszedł w stronę rzeki.

Nad wodą stała ona. Tym razem nie płakała. Ale jej oczy były gotowe.

Zmierzch nad rzeką zapadał szybciej niż nad miasteczkiem. Drzewa brały na siebie cień, jakby wiedziały, że woda nie lubi patrzeć na ludzi po ciemku. Aleksander zatrzymał się kilka kroków od brzegu. Nie chciał jej spłoszyć. Nie chciał też udawać, że znalazł się tu przypadkiem.

Stała bokiem do niego. Torbę położyła na ziemi, jakby była zbyt ciężka, by dalej ją nosić. Wpatrywała się w nurt, który niósł ze sobą liście i drobne gałęzie. Rzeka nigdy nie pytała, skąd coś pochodzi. Zabierała wszystko jednakowo.

Przez chwilę milczeli oboje. Cisza nie była niezręczna. Raczej gęsta. Jak mgła, w której każdy krok trzeba postawić ostrożnie.

On odezwał się pierwszy, choć nie planował tego.

— Nie powinienem był przesuwać granicy — powiedział to cicho, bez urzędowego tonu, bez obrony. Jakby przyznawał się do czegoś przed samym sobą.

Ona nie odwróciła się od razu.

— Powinien pan — odpowiedziała dopiero po chwili, nadal patrząc na wodę.

Słowo pan zabrzmiało jak mur. Jak coś, co stawia się między sobą a kimś, kto mógłby podejść za blisko.

Aleksander skinął głową, jakby przyjmował to określenie. Wiedział jednak, że nie o grzeczność tu chodzi. To była próba utrzymania dystansu. Próba, która od początku była skazana na porażkę.

— Jak się pani nazywa? — zapytał.

Zawahała się. Krótko, ledwie zauważalnie. Jakby sprawdzała, czy to imię jest bezpieczne.

— Maria — powiedziała w końcu.

Proste. Zwyczajne. Takie, jakie nosiło tu pół świata. Takie, które łatwo zgubić w tłumie.

Ale kiedy wypowiedziała je na głos, Aleksander poczuł w sobie lekkie pęknięcie. Jakby to nie było to imię. Jakby pod nim kryło się inne. Starsze. Prawdziwsze.

— A pan? — zapytała po chwili.

Aleksander odpowiedział bez namysłu. Nie podał wersji z dokumentów. Powiedział swoje imię tak, jak mówiono je w domu, kiedy jeszcze istniał dom.

Maria wreszcie się odwróciła. Spojrzała na niego uważnie, jakby próbowała zapamiętać rysy twarzy na wypadek, gdyby kiedyś musiała je odtworzyć z pamięci. Jej oczy wciąż miały w sobie wilgoć, ale nie było w niej już łez. Była czujność.

— Nie powinien pan tu być — powiedziała.

— Nie wiem, gdzie powinienem — odpowiedział.

Uśmiechnęła się krótko. Bez radości. Raczej z rezygnacją.

— Wszyscy tu jesteśmy w nieodpowiednich miejscach.

Schyliła się i podniosła torbę. Aleksander zauważył, że jest wypchana. Zbyt ciężka jak na zwykłe zakupy. Zapytał wzrokiem, ale nie słowami. Nie odpowiedziała.

Zamiast tego otworzyła torbę na moment, tylko tyle, by mógł zobaczyć wnętrze. Zawiniątka. Płótno. Między nimi kartki. Zapisane drobnym pismem.

Pamięć powiedziała cicho. Jakby bała się, że rzeka ją usłyszy.

Aleksander poczuł dreszcz. Nie dlatego, że zrozumiał. Dlatego, że poczuł, że to słowo było kiedyś ich wspólne.

Opowiedziała mu potem, urywanymi zdaniami, bez chronologii, jak ktoś, kto nie opowiada historii, tylko wyjmuje z siebie to, co najbardziej ciąży. O ojcu, który zmarł zeszłej zimy. O matce, która nauczyła ją czytać, zanim jeszcze przyszły zakazy. O księgach, które kazano oddać. O tych, które udało się ukryć.

Nie mówiła wprost, komu one należą. Nie musiała. W tamtych czasach każde zapisane słowo było podejrzane. Każda pamięć, która nie była zatwierdzona pieczęcią, była zagrożeniem.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.