Marcin Bill

Zakres odpowiedzialności Straży Miejskiej

© Marcin Bill, 2021

Straż Miejska odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu bezpieczeństwa lokalnego. Służba ta realizuje działania zmierzające do zapewnienia właściwych warunków funkcjonowania społecznego i gospodarczego. Zarazem funkcjonariusze tej służby posiadają określone uprawnienia i obowiązki oraz ponoszą odpowiedzialność za sposób wykonywania zadań ustawowych.

ISBN 978-83-8245-621-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

1. Wstęp

Ochrona porządku publicznego na poziomie samorządu lokalnego jest istotnym i ważnym zadaniem, realizowanym obecnie przez specjalną formację tzw. straż miejską, obok której pojawiło się również pojęcie tzw. straży gminnej.

Jej tradycja nawiązuje do okresu przedwojennego, kiedy to powstawały pierwsze samorządowe służby porządkowe, tzw. Policja Komunalna, stworzona w 1919 r. W owym czasie jednak nie udało się na dłuższy okres czasu utrzymać tej formacji, była ona przez krótki czas podporządkowana de facto Policji, nie stanowią jak dziś, zupełnie odrębnej formacji podległej władzom samorządowym.

Obecnie tworzenie straży na terenie działania władz samorządowych jest fakultatywne, niemniej to jedna z istotnych form realizowania przez samorząd gminny zadania polegającego na ochronie porządku publicznego na jej terenie. Straż tego rodzaju może również być tworzona przez sąsiadujące jednostki samorządu.

Jak dotąd formacja ta jest wykorzystywana z powodzeniem dla utrzymywania porządku, zwłaszcza na terenie miast, ponadto jej istnienie i funkcjonowanie odciąża w dużym stopniu i uzupełnia działania formacji policyjnych.[1]

Funkcjonariusze straży realizują zadania związane z szeroko pojętą ochroną porządku publicznego, które wynikają z ustaw oraz aktów prawa miejscowego, w tym czuwają nad porządkiem i kontrolą ruchu drogowego, współdziałają w zakresie ratowania zdrowia i życia obywateli.

Szczegółowy zakres może być rozszerzany w ramach uprawnień posiadanych przez samorząd terytorialny. Ponadto funkcjonariusze biorą także czynny udział w sytuacjach nadzwyczajnych, jak powodzie, katastrofy i inne sytuacje, które wymagają zaostrzenia środków bezpieczeństwa lub większego nakładu sił prewencji.[2]

Wykonując te zadania powinni jednocześnie stanowić przykład wzorowego wykonywania obowiązków, jako funkcjonariusze publiczni. Z tego bowiem powodu ich działania i sposób ich wykonania znajduje się od istotną oceną społeczności lokalnej, wpływając na obraz straży jako formacji oraz samorządu w ogólności.

Przedmiotem rozważań niniejszego opracowania jest podjęcie kwestii odpowiedzialności strażników miejskich na wielu płaszczyznach wykonywanych obowiązków. Pomocne w tym zakresie będą opracowania naukowe oraz odpowiednie akty prawne.

[1] Gruza D., Żebrowska E., Straż gminna (miejska). Komentarz do przepisów, Toruń 2006 r., s. 10—14.

[2] Misiuk A., Administracja porządku i bezpieczeństwa publicznego. Zagadnienia prawno-ustrojowe, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008 r., s. 209—211.

2. Odpowiedzialność dyscyplinarna

Odpowiedzialność strażnika miejskiej wiąże się z szeregiem kwestii, odpowiedzialności karnej, cywilnej, odpowiedzialności w zakresie stosunku pracy. W sensie ogólnym odpowiedzialność dyscyplinarna dotyczy naruszenia obowiązków pracowniczych funkcjonariusza straży miejskiej, ma ona charakter uzupełniający w stosunku do odpowiedzialności porządkowej, będąc zarazem podstawową odpowiedzialnością niemajątkową.

Katalog kar przewidzianych w jej zakresie jest zróżnicowany, może on obejmować kary upomnienia, nagany, potrącenia części wynagrodzenia, przeniesienia na niższe stanowisko, a nawet wydalenie ze służby w uzasadnionych okolicznościach.[1]

Upomnienie będzie tutaj rozumiane, jako kara porządkowa, która jest wymierzana za przewinienia o mniejszej wadze. Kary dyscyplinarne mogą natomiast mieć charakter nagany, nagany z ostrzeżeniem i innych wariantów w tym zakresie.[2]

Istotnym mankamentem jednak jest fakt nie tyle braku możliwości wyznaczenia rodzajów kar dyscyplinarnych, gdzie można zastosować środki przewidziane przez inne formacje mundurowe, poprzez analogię, lecz częsty brak w zapisach regulaminów pracy straży poszczególnych miast szerszego omówienia tegoż aspektu działania straży.

Odpowiedzialność jest zatem rodzajem obowiązku moralnego lub prawnego, który odnosi się do odpowiadania za swoje postępowanie i czyny, z czym wiążą się określone konsekwencje. W odniesieniu do odpowiedzialności o charakterze dyscyplinarnym należy podkreślić, iż należy rozumieć ją w kontekście strażnika miejskiego, jako funkcjonariusza publicznego, jako konieczność odpowiadania przed organem dyscyplinarnym, w razie poważnego naruszenia obowiązków pracowniczych i służbowych jednocześnie.

W tym kontekście warto zwrócić również uwagę na pojęcie dyscypliny, gdzie przez dyscyplinę służby rozumie się podporządkowanie określonym przepisom, które regulują organizacji straży miejskiej, jej działania, również, jako grupy zawodowej i społecznej, stosowanie się do pewnej karności, rygoru.

Podstawą odpowiedzialności o charakterze dyscyplinarnym są każde naruszenia obowiązków o charakterze służbowym, które mogą wynikać zarówno z aktów normatywnych jak i zasad etycznych, oraz wiązać się z określonymi zasadami ustalonymi przez zwierzchników w ramach prowadzonej straży miejskiej.[3]

[1] Barzycka — Banaszczyk M., Prawo pracy, C.H. Beck, Warszawa 2006 r., s. 225—227.

[2] Por. art. 35 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jednolity Dz. U. 86, poz. 953 z 2001 r,); por. art. 38 ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 179 z pózn. zm.).

[3] Barzycka — Banaszczyk M., Prawo…, op. cit., s. 225—227.

3. Zakres odpowiedzialności

Odpowiedzialność strażnika miejskiego, jak stwierdzono w poprzednich akapitach, ma kilka źródeł. Jednocześnie wynika ona pośrednio z uprawnień i obowiązków, jakie nań nakłada ustawa regulująca funkcjonowanie straży. Zatem będą tutaj brane między innymi pod uwagę kwestie związane z zasadnością i sposobem użycia środków przymusu bezpośredniego[1], jak również zasad wykorzystania instytucji obrony koniecznej[2].

Ustawa ściśle precyzuje, jakie środki, kiedy w, pod jakimi warunkami mogą być zastosowane w kontekście przymusu bezpośredniego.[3] Również zasady użycia broni są ściśle określone, można dokonać tego posiadając odpowiednie przeszkolenie, zezwolenie i uprawnienia.[4] Istotnym jest także kwestia odpowiedniego legitymowania się, wszystkich elementów, które świadczą o identyfikacji osoby, jako funkcjonariusza straży miejskiej.[5] Przykładowo naruszeniem dyscypliny byłoby niedopatrzenie obowiązku przedstawienia się

w czasie wykonywania czynności zawodowych.[6] Istnieje również etyczny wymiar pracy strażnika miejskiego, który wynika z podstawowej zasady tej służby, która powinna być wykonywana w oparciu o porządek publicznych, dbałość o etykę i dobre imię służby.[7] Strażnik ma ustawowy obowiązek nie tylko samemu przestrzegania prawa, ale kieruje się w swojej pracy zasadą bezstronności, rzetelności, honoru, poszanowania godności obywatelskiej.

Ma on również obowiązek, jako funkcjonariusz publiczny, do zachowania tajemnicy służbowej, zachowania uprzejmości i życzliwości w kontaktach z obywatelami, oraz zachowania się z godnością nie tylko w czasie służby, ale również w czasie wolnym.[8]

[1] Art. 14 ustawy o straży gminnej.

[2] Art. 14a, ibidem.

[3] Art. 14b — 14f, ibidem.

[4] Art. 18, ibidem.

[5] Art. 21, ibidem.

[6] Art. 22, ibidem.

[7] Art. 25, ibidem.

[8] Art. 27, ibidem.

[9] Florek T., Zieliński L., Prawo pracy, C.H. Beck, Warszawa 2005 r., s. 35.

[10] Art. 52 par. 1 kodeksu pracy.

[11] Por. art. 52 pkt. 2 w zw. z pkt. 3 kodeksu pracy.

[1] Art. 231 k.k.

[2] Art. 229 k.k.

[3] Art. 228 k.k.

[4] Por. art. 230 w zw. z art. 230a k.k.

[5] Art. 115 par. 13 kodeksu karnego; Gardocki L., Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998 r., s. 267.

[6] Por. uchwała SN z dnia 20 czerwca 2001 r., IKZP5/01, OSNKW z 2001 r., nr 9—10, poz. 71.

[7] Jarzęcka-Siwik E., Status prawny…, op. cit., s. 28—30.

[8] Art. 105 w zw. z art. 101—103 k.k.; zob. Postanowienie Sądu Najwyższego — Izba Karna z dnia 23 września 2009 r. I KZP 18/09, Biul. SN 2009 nr 9, OSNwSK 2009 nr 1, poz. 1882, www.sn.pl, Legalis.

[9] Por. art. 115 par. 13 k.k.

[10] Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. r. Nr 70, poz. 473, z późn. zm.10).

[11] Art. 231 par. 1 i par. 2 kodeksu karnego.

[12] Art. 231 par. 3 kodeksu karnego.

[13] Art. 231a kodeksu karnego.

[14] Art. 246 kodeksu karnego.

[15] Art. 246 kodeksu karnego.

[16] Art. 266 kodeksu karnego.

[17] Art. 271 kodeksu karnego.

[18] Art. 26a pkt. 1 ustawy o strażach gminnych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 779).

[19] Art. 26a pkt 2, ibidem.

[20] Art. 26a pkt. 2—3, ibidem.

[21] Por. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. 2008 Nr 223 poz. 1458).

[22] Ura E., Ura E., Prawo administracyjne, LexisNexis, Warszawa 2009 r., s. 240—241.

[23] Ibidem, s. 242.

[24] Kuczyński T., O odpowiedzialności dyscyplinarnej pracowników, Państwo i Prawo, 2003 nr 9, s. 58—60.

[25] Zob. w: http://www.wybrzeze24.pl/gazeta-gdanska-aktualnosci/obowiazki-i-kompetencje-straznika-miejskiego, data dostępu: 08.12.2012.

[26] Zob. w: http://dzialdowo.wm.pl/122954,Policja-przeslucha-straznikow-miejskich.html#axzz2EU95DFYq, data dostępu: 08.12.2012.

[27] Zob. par. 19 REGULAMIN PRACY STRAŻY MIEJSKIEJ W SZCZECINKU, w: http://www.sm.szczecinek.pl, data dostępu: 07.12.2012.

[28] Par. 11, ibidem.

[29] Zob. sygn. Akt 3 Ds. 553/11, opublikowano w: www.prokuratura.legnica.pl, data dostępu: 04.12.2012.

[30] Por. wyrok TK z dnia 2 września 2008 r., K 35/06, LEX nr 425886.

[31] Jarzęcka-Siwik E., Status prawny funkcjonariuszy publicznych i osób pełniących funkcję publiczną, Kontrola Państowowa, NIK, Nr 5 z 2010 r., Warszawa 2010 r., s. 30—32.

[32] Por. GI-DP-871/99; powyższy problem pojawił się w kontekście ustalenia, czy zbiór danych przetwarzanych przez Straż Miejską podlega zgłoszeniu do rejestracji Generalnemu Inspektorowi.

[33] GI-DIS-392/99.

[34] SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI GENERALNEGO INSPEKTORA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH, ZA OKRES, 01.01.1999 r. — 31.12.1999 r., Warszawa, lipiec 2000 r.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.