Anna Subiel-Fałat

Chłopcy, emocje i trudne sprawy kompendium wsparcia emocjonalnego dla chłopców, rodziców i terapeutów

© Anna Subiel-Fałat, 2025

„Chłopcy, emocje i trudne sprawy” to wyjątkowy przewodnik wspierający młodych chłopców w odkrywaniu, rozumieniu i wyrażaniu emocji — bez wstydu, bez tabu, z empatią. Książka łączy wiedzę psychologiczną, terapeutyczne fiszki, scenki dialogowe i ćwiczenia, które pomagają w rozmowach o tym, co naprawdę ważne: lęku, smutku, złości, miłości, samotności, odrzuceniu, motywacji, wojnie, depresji, używkach czy stracie bliskich. Dla dzieci, nastolatków, rodziców, nauczycieli i terapeutów.

ISBN 978-83-8414-643-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Chłopcy, emocje i trudne sprawy kompendium wsparcia emocjonalnego dla chłopców, rodziców i terapeutów

Wstęp

ROZWÓJ EMOCJONALNY CHŁOPCÓW — OD PRZEDSZKOLA DO DOROSŁOŚCI

🔷 1. 2. Gniew, wstyd, smutek — emocje trudne do wypowiedzenia

🧠 ROZDZIAŁ 2. CODZIENNE TRUDNOŚCI CHŁOPCÓW — MIĘDZY SZKOŁĄ A ŚWIATEM EMOCJI

🔹 2. 1. Codzienne wyzwania — od porannego wstawania po wieczorne niepokoje

🔹 2. 2. Szkoła — miejsce nauki czy pole walki?

🔹 2. 3. Presja rówieśnicza — jak być sobą, kiedy trzeba być jak wszyscy?

🔹 2. 4. Porażki i sukcesy — co naprawdę czuje chłopiec?

🔹 2. 5. Gry komputerowe — ucieczka czy przygoda?

🔹 2. 6. Relacje z rodzeństwem — rywalizacja, opieka, zazdrość

🔹 2. 7. Zamieszanie w domu — rozwody, migracje, choroby

Rozdział 3. Uczucia ukryte — o samotności, lęku i potrzebie bliskości

3. 1 Samotność — kiedy nikogo nie obchodzi, co czuję

3. 2 Lęk — strach, który siedzi w brzuchu i w głowie

3. 3 Cisza chłopca — dlaczego nie mówi, choć potrzebuje pomocy

3. 4 Potrzeba dotyku i czułości — nie tylko dla małych dzieci

3. 5 Kiedy chłopiec mówi: „Nic mi nie jest” — czyli wszystko mu jest

3. 6 Samouszkodzenia, krzyk wewnętrzny, ucieczki

3. 8 Wrażliwy chłopiec w twardym świecie — jak przetrwać, nie tracąc siebie

📘 ROZDZIAŁ 4. CHŁOPIEC W KRYZYSIE — GDY EMOCJE PRZEKRACZAJĄ GRANICE

4. 1 Co to jest kryzys psychiczny?

4. 2 Kiedy „zły dzień” staje się sygnałem alarmowym

4. 4 Objawy ukryte: izolacja, autoagresja, zamrożenie

4. 5 Gdy chłopiec mówi: „Chcę zniknąć” — myśli samobójcze

4. 6 Co robić, gdy nie mamy siły: pierwsza pomoc emocjonalna

4. 7 Kiedy szukać pomocy — ścieżki wsparcia

4. 8 Terapia — indywidualna, rodzinna, grupowa. Jak wygląda?

4. 9 Chłopiec po kryzysie — odbudowa, nadzieja, tożsamość

4. 10 Głos chłopców — prawdziwe historie, myśli, cytaty

Rozdział 5. Wypalenie emocjonalne chłopców — kiedy wszystko jest „za dużo”

5. 1 Co to jest wypalenie emocjonalne u dzieci i nastolatków?

5. 2 Chłopiec w trybie „przetrwania” — jak wygląda przeciążenie codziennością

5. 3 Nadmiar oczekiwań — dom, szkoła, treningi, korepetycje, bycie „tym silnym”

5. 4 Gdy chłopiec mówi: „Nie chce mi się już żyć tak codziennie” — chroniczne zmęczenie emocjonalne

5. 5 Wypalenie u chłopców w spektrum autyzmu, z ADHD, z niepełnosprawnością — podwójne obciążenie

5. 6 Ukryte objawy: zniechęcenie, niechęć do kontaktu, obojętność, drażliwość

5. 7 Rozpoznanie i pomoc — co może zrobić rodzic, nauczyciel, specjalista

5. 8 Techniki odciążenia emocjonalnego — dzień bez obowiązków, „bąbel bezpieczeństwa”, reset zmysłów

5. 9 Odbudowa energii i radości — jak na nowo uczyć chłopca odpoczywać i marzyć

5. 10 Głos chłopców — kiedy byłem blisko pęknięcia… ale wróciłem

📘 ROZDZIAŁ 6 Co czuje chłopiec? Od samotnych kroków do trzaskania drzwiami

🔹 1. 1. Kiedy masz 2–3 lata — pierwszy, pierwsze „nie”

🔹 1. 2. Gdy masz 4–6 lat — samotne kroki do przedszkola

🔹 1. 3. Gdy masz 7–10 lat — pierwsza klasa i pierwsze etykiety

🔹 1. 4. Gdy masz 11–13 lat — napięcie, zmiany, bunt cichy lub głośny

🔹 1. 5. Gdy masz 14–17 lat — miłość, bunt, euforia i sens istnienia

🔹 1. 6. Gdy masz 18–25 lat — tożsamość, wybory, samotność w tłumie

💀 STRATA, ŚMIERĆ, WOJNA

🐾 ZWIERZĘTA, CISZA I ŻAŁOBA

🌫 DEPRESJA, PUSTKA I UTRATA SENSU

💬 SEKSUALNOŚĆ, WSTYD I MIŁOŚĆ

🔁 RESET, UCIECZKA, GRY I CODZIENNOŚĆ

🧩 NA KONIEC

🎭 CO CZUJĘ?

💥 CO MNIE BOLI?

🔧 I CO BY MI POMOGŁO?

❤️ MOJE MARZENIE

🔹 A. KARTY EMOCJI DLA NASTOLATKA

🔹 B. PYTANIA REFLEKSYJNE DLA NASTOLATKA

🔹 C. DODATEK DLA RODZICA / OPIEKUNA

🔹 D. JAK ZOSTAĆ MĘŻCZYZNĄ I NIE STRACIĆ SIEBIE?

🔹 E. „NIKT MNIE NIE CHCE” — GŁOS CHŁOPCA

🔹 F. TAKTYKI PODRYWU — CZYLI JAK BYĆ BLISKO, NIE GRAJĄC W GRY

🔹 G. MINI KARTA DLA CHŁOPAKA (do kieszeni, plecaka, notatnika)

1. ZŁOŚĆ

2. SMUTEK

3. LĘK

5. ZDZIWIENIE

6. WSTRĘT

⸻

🌀 EMOCJE ZŁOŻONE I WTÓRNE

7. WSTYD

8. POCZUCIE WINY

11. NADZIEJA

12. ZREZYGNOWANIE

💥 EMOCJE UKRYTE ZA MĘSKĄ MASKĄ

13. FRUSTRACJA

15. ODRZUCENIE

⚡ EMOCJE AKTYWUJĄCE — DO DZIAŁANIA

16. DETERMINACJA

17. PODNIECENIE

18. DUMA

SMUTEK

WSTRĘT

POCZUCIE WINY

🟢

2–4 LATA

🟡

5–7 LAT

🟠

8–10 LAT

🔵

11–13 LAT

🔴

14–17 LAT

🟣

18–25 LAT

ROZDZIAŁ 7,, Kiedy choroba wchodzi do pokoju”

🧒 DZIENNIK MIESIĘCZNY DZIECKA

👩‍🦱 DZIENNIK TYGODNIOWY RODZICA

🌿 SIŁA W BEZSILNOŚCI

🔹 I. PRAWDZIWE WYPOWIEDZI DZIECI, RODZICÓW I LEKARZY

👩‍👦 RODZICE

🩺 LEKARZE, PSYCHOLODZY, WOLONTARIUSZE

📗 BLOK B — DLA RODZICÓW

📗 BLOK D — DO PRACY INDYWIDUALNEJ Z DZIECKIEM

PODSUMOWANIE DLA CZYTELNIKA / NAUCZYCIELA

🧠 SCHEMAT TERAPII

🔹 I. TERAPIA INDYWIDUALNA

🔹 II. TERAPIA RODZINNA

🧠 ROZDZIAŁ 8. TOŻSAMOŚĆ CHŁOPCA — KIM JESTEM? KIM CHCĘ BYĆ?

Lustro tożsamości — jak chłopiec widzi samego siebie

„Nie jestem jak inni” — indywidualność vs potrzeba przynależności

Rola opinii innych — wpływ rówieśników, dorosłych i mediów

Słowa, które budują i ranią — etykietki, przezwiska, oceny

Chłopiec w roli lidera, obserwatora i buntownika

„Czy ja się liczę?” — poczucie wartości, bycia ważnym

Tożsamość płciowa, orientacja, pytania o „normalność”

Co chcę robić w życiu? Marzenia, zawody, wzorce

Przewodnik dla rodzica i wychowawcy: jak wspierać chłopca w poszukiwaniu tożsamości

🧠 ROZDZIAŁ 9. CHŁOPCY W KRYZYSIE — KIEDY EMOCJE PRZYTŁACZAJĄ

Kryzys emocjonalny — kiedy smutek, gniew, lęk nie mijają

Depresja u chłopców — maski i sygnały ostrzegawcze

Samookaleczenia i myśli samobójcze — jak reagować, co mówić

🧠 Neurobiologia zagrożenia

Uzależnienia — gry, internet, alkohol, nikotyna, środki psychoaktywne

🔹 9. 5. Przemoc domowa, szkolna, rówieśnicza — chłopiec jako ofiara, świadek, sprawca

🔹 9. 6. Kiedy chłopiec mówi: „nie chcę żyć” — interwencja i wsparcie kryzysowe

2. ZAPYTAJ WPROST

3. NIE ZOSTAWIAJ GO SAMEGO

4. SZUKAJ PROFESJONALNEGO WSPARCIA

🔹 9. 7. Terapia — indywidualna, grupowa, rodzinna — kiedy i gdzie szukać pomocy

🔹 9. 8. Jak rozmawiać z chłopcem w kryzysie — scenariusz rozmowy krok po kroku

🔍 KROK 2. ZADAJ PYTANIE OTWARTE

🗣 KROK 3. MILCZ I SŁUCHAJ

💬 KROK 4. NAZWIJ UCZUCIA, NIE OCENIAJ

🛠 KROK 5. ZAPROPONUJ WSPARCIE

🛡 KROK 6. ZBUDUJ POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA

🔹 9. 9. Co może zrobić szkoła, rodzina, społeczność — systemowe wsparcie chłopca w kryzysie

📘 ZAKOŃCZENIE — CHŁOPIEC, KTÓRY STAJE SIĘ SOBĄ

Nota o autorce

Bibliografia książkowa (APA 7, alfabetycznie)

PRZYPISY (numeryczna lista końcowa)

🔹 WPROWADZENIE: NIE JESTEŚ SAM

🔹 3. LĘK — NIE TYLKO DLA DZIECI

🔹 4. „MUSZĘ BYĆ MOCNY” — CZYLI WCALE NIE

🔹 5. EMOCJE VS MYŚLI — CBT DLA CHŁOPAKA

🔹 6. KIEDY CI SIĘ NIE CHCE ŻYĆ — PLAN B

🔹 7. CZUŁOŚĆ I MIŁOŚĆ — NIE TYLKO DLA DZIEWCZYN

🔹 8. TWOJA TARCZA EMOCJI

🔹 9. NIE MUSISZ BYĆ WSZYSTKIM DLA WSZYSTKICH

1. 🔥 JESTEM ZŁY

2. 😢 JESTEM SMUTNY

3. 😨 BOJĘ SIĘ

7. 🛡️ MOJA TARCZA SIŁY

🔸 1. EMOCJE MĘŻCZYZN 20–25 LAT: NIE MA INSTRUKCJI OBSŁUGI

🔸 2. PRESJA STUDIÓW I PRACY

🔸 4. MĘSKOŚĆ PO LUDZKU

🔸 5. ĆWICZENIA I STRATEGIE

🔸 6. GDZIE SZUKAĆ POMOCY

🔸 7. DO ZAPAMIĘTANIA

🔷 CZĘŚĆ 1: SCENARIUSZE ZAJĘĆ PSYCHOEDUKACYJNYCH

🔷 CZĘŚĆ 2: KARTY EMOCJI I FORMULARZE REFLEKSJI

🔷 CZĘŚĆ 3: TESTY PRZESIEWOWE I NARZĘDZIA DIAGNOSTYCZNE

🔷 CZĘŚĆ 4: PROPOZYCJE INTERWENCJI DLA NAUCZYCIELI I PEDAGOGÓW

🔷 CZĘŚĆ 5: MINI-SCENARIUSZE NA GODZINĘ WYCHOWAWCZĄ

🔷 CZĘŚĆ 6: WSKAZÓWKI METODYCZNE

K-R-O-K

👨‍👩‍👦 MINI SKRYPT DLA RODZICA / OPIEKUNA

🔹 SYGNAŁY PRZECIĄŻENIA EMOCJONALNEGO

🔹 TECHNIKI WSPIERAJĄCE I REGENERUJĄCE

📚 BIBLIOGRAFIA

Przyjaźń dobra i toksyczna

Dedykacja

Z myślą o Tobie… Synu

Chłopcy, emocje i trudne sprawy

Wstęp

ROZWÓJ EMOCJONALNY CHŁOPCÓW — OD PRZEDSZKOLA DO DOROSŁOŚCI

1. 1. Co czuje chłopiec? Wprowadzenie do emocji podstawowych i złożonych

📘 Dla chłopca:

„Czasem krzyczę i nie wiem czemu. Czasem płaczę i mówię, że mnie nie boli. A czasem się śmieję, choć w środku czuję, jakby ktoś mi wyjął serce.”

Chłopiec czuje tak samo mocno jak dziewczynka — tylko nie zawsze umie o tym powiedzieć. Od najmłodszych lat chłopcy słyszą: „nie bądź baba”, „nie płacz”, „ogarniasz to czy nie?”. To sprawia, że uczą się zamykać emocje. Ale zamknięte emocje nie znikają — one zapalają się od środka.

🔍 Emocje podstawowe:

😢 Smutek — pojawia się, gdy coś tracimy

😠 Złość — gdy coś idzie nie po naszej myśli

😨 Strach — gdy coś nas przeraża lub zaskakuje

😃 Radość — gdy czujemy się bezpieczni, akceptowani

😲 Zaskoczenie — gdy wydarza się coś nagłego

😖 Wstręt — gdy coś nas odpycha fizycznie lub moralnie

🔄 Emocje złożone (pojawiają się z wiekiem i rozwojem poznawczym):

😔 Wstyd — „Nie jestem wystarczająco dobry”

😬 Poczucie winy — „Zrobiłem coś złego”

🧩 Ambiwalencja — „Lubię go, ale się boję”

💭 Zazdrość, duma, frustracja, litość, żal

🧠 Co się dzieje w mózgu chłopca?

Dziecięcy mózg działa głównie przez układ limbiczny — emocje są szybsze niż myśli.

Kora przedczołowa (odpowiedzialna za planowanie i regulację) rozwija się aż do 25. roku życia.

Chłopcy mogą reagować gwałtowniej — to nie złośliwość, to neurobiologia.

📙 Dla rodzica/nauczyciela:

Nie pytaj tylko: „co się stało?”, zapytaj też:

„Co poczułeś, kiedy to się stało?”

„Co twój głos chciał mi powiedzieć?”

„Chcesz, żebym był obok czy żebyś pobył sam?”

1. 2. Gniew, wstyd, smutek — emocje trudne do wypowiedzenia

„Jak jestem wkurzony, to czuję, że w środku coś mi się gotuje.”

„Nie chcę się wstydzić, ale czuję jakby mnie ktoś rozebrał ze skóry.”

„Smutek to taki koleś, co siada mi na klatce piersiowej.”

Niektóre emocje są tak silne, że nie umiemy ich nazwać. Złość często jest przykrywką. Co pod nią się kryje?

🔬 Neurobiologia gniewu i wstydu:

Amygdala (ciało migdałowate) błyskawicznie rozpoznaje zagrożenie → ciało wchodzi w tryb walki.

Kortyzol podnosi się, serce bije szybciej, dłonie się pocą.

Dziecko nie „złości się specjalnie”. Ono jeszcze nie wie, jak inaczej zareagować.

Nie mów:

❌ „Uspokój się!”

❌ „Znowu to samo?!”

Zamiast tego:

✅ „Widzę, że coś cię bardzo poruszyło. Powiesz mi o tym?”

✅ „Chcesz, żebym posiedział przy tobie, dopóki to minie?”

🛠 Ćwiczenie — „Wulkan emocji”

Narysuj swój wulkan — co jest w środku? Co się dzieje, gdy wybucha?

Nazwij lawę (emocje), skały (myśli), krater (działanie).

Co pomoże ochłodzić ten wulkan?

🧠 ROZDZIAŁ 1. ROZWÓJ EMOCJONALNY CHŁOPCÓW — OD PRZEDSZKOLA DO DOROSŁOŚCI

🔷 1. 1. Co czuje chłopiec? — wprowadzenie do emocji podstawowych i złożonych

Emocje nie są „babską sprawą” — są biologiczną reakcją na rzeczywistość.

Chłopcy czują intensywnie, ale rzadko mają bezpieczną przestrzeń, by o tym mówić.

Już 2-letni chłopiec potrafi odczuwać radość, wściekłość, zazdrość i żal — ale nie zna jeszcze ich nazw.

Emocje podstawowe:

Radość 😄 — potrzeba dzielenia się, przynależności.

Strach 😨 — ostrzeżenie przed zagrożeniem.

Smutek 😢 — reakcja na stratę.

Złość 😠 — granica przekroczona.

Wstręt 😖 — ochrona fizyczna/moralna.

Zaskoczenie 😲 — reset poznawczy.

Emocje złożone (dojrzewają z wiekiem):

Wstyd, poczucie winy, duma, ambiwalencja, żałoba, żal, wdzięczność.

🧠 Biologicznie: Układ limbiczny odpowiada za szybkie emocje. Kora przedczołowa — za kontrolę — dojrzewa do 25. roku życia.

Dlatego chłopiec może chcieć dobrze, a zrobić źle — nie złośliwie, ale impulsywnie.

🔷 1. 2. Gniew, wstyd, smutek — emocje trudne do wypowiedzenia

„Wolę krzyknąć niż się rozpłakać. Krzyk nie robi ze mnie ‘słabeusza’.”

Chłopcy często używają gniewu jako maski dla wstydu, żalu i bólu.

W kulturze wychowania mężczyzn nie ma przestrzeni na wypowiedzenie:

„Boję się, że mnie zostawicie.”

„Tęsknię za tatą.”

„Zawiodłem się na sobie.”

🔥 Gniew to często:

Reakcja na zawód, upokorzenie, zlekceważenie

Maska dla „nie mogę już wytrzymać w środku”.

🧠 Neurobiologia:

Ciało migdałowate wywołuje reakcję: walcz — uciekaj — zamarznij.

Kortyzol i adrenalina podnoszą tętno, blokują racjonalność.

Brak słów = eksplozja zachowania.

✅ Trzeba nauczyć chłopców, że „mogę się złościć” ≠ „mogę krzywdzić”.

🔷 1. 3. Chłopcy w przedszkolu — potrzeba bliskości, a nie twardości

Przedszkolny chłopiec nie potrzebuje „być mężczyzną”. Potrzebuje ramion, spojrzenia, obecności.

Typowe potrzeby emocjonalne:

Poczucie, że ktoś mnie widzi i słyszy.

Prawo do przytulenia — bez wstydu.

Rytuały bezpieczeństwa (np. ta sama piosenka przed snem).

„Tato, czy mogę się jeszcze przytulić, nawet jak jestem już duży?”

Błędy dorosłych:

„Przestań się mazać” ❌

„Nie bądź baba” ❌

„Mężczyzna nie płacze” ❌

— „Twoje łzy to nie słabość. To język, który mówi: potrzebuję cię.”

🔷 1. 4. Emocje chłopców w wieku szkolnym — rywalizacja, wrażliwość, impulsywność

„Jak mnie nie wybiorą do drużyny, to udam, że nie chciałem.”

Wczesnoszkolny chłopiec zaczyna rozumieć emocje społeczne — ale ich nie kontroluje.

Potrzeba akceptacji zderza się z pierwszymi odrzuceniami.

Cechy dominujące:

Silna potrzeba przynależności (chcę być częścią paczki).

Duża wrażliwość na porażki (łatwo się zniechęca).

Skłonność do impulsywnego działania (działa, a dopiero potem myśli).

Typowe reakcje:

Bunt przeciwko nauczycielowi („bo mnie zawstydził”).

Udawanie „niedbałości”, by ukryć niepowodzenie.

Przesadne przechwalanie się — maska dla kompleksów.

📙 Dla dorosłego:

— Zamiast karać — pytaj: „Co się stało zanim się zezłościłeś?”

— Zamiast zawstydzać — wspieraj: „Wiem, że to było dla ciebie trudne.”

🔷 1. 5. Adolescencja — bunt, samotność, depresja ukryta za agresją

„Nie mów do mnie. I tak nic nie zrozumiesz.”

Nastoletni chłopiec często zamyka się w sobie, tworzy mur z ironii, agresji, milczenia.

To nie zawsze bunt — to często głęboka samotność i dezorientacja.

Główne emocje:

Złość jako tarcza ochronna.

Lęk przed bliskością — pragnę relacji, ale boję się rozczarowania.

Smutek maskowany milczeniem lub prowokacją.

Zmiany hormonalne (testosteron, dopamina) zwiększają impulsywność.

Mózg rozwija się nierówno: najpierw emocje, potem rozumienie skutków.

— „Nie musisz być sam. Nawet jeśli myślisz, że nikt cię nie rozumie.”

— „Jeśli nie chcesz mówić — mogę być obok. Bez pytań. Po prostu z tobą.”

🔷 1. 6. Neurorozwojowe różnice w regulacji emocji u chłopców

Mózgi chłopców różnią się funkcjonalnie od dziewczęcych — nie gorsze, tylko inne.

Fakty:

Chłopcy mają silniejsze połączenia w tylnych częściach mózgu (koordynacja ruchu, przestrzeń).

Dziewczynki wcześniej rozwijają obszary odpowiedzialne za język i empatię.

Chłopcy mają więcej trudności z rozpoznawaniem emocji na twarzy.

Skutek:

Chłopiec może nie umieć nazwać, co czuje — a to frustruje.

Czasem wybiera „działanie zamiast gadania” — bo nie ma słów, by opowiedzieć, co go boli.

🔷 1. 7. Rola ojca, matki, nauczyciela — bez stereotypów i zawstydzania

Każdy chłopiec potrzebuje:

ojca — jako lustra, które mówi: „widzę cię, rozumiem cię”

matki — jako bezwarunkowej obecności

nauczyciela/wychowawcy — który nie ocenia, ale wspiera w byciu sobą

❌ Błędne komunikaty:

„Nie bądź mięczakiem”

„Znowu ty?”

„Z tobą zawsze jest problem”

✅ Potrzebne komunikaty:

„Jestem po twojej stronie.”

„Wiem, że możesz więcej, ale nie zawsze musisz.”

„Chcesz, żebym cię usłyszał czy po prostu był obok?”

🔷 1. 8. Rozwój moralny i egzystencjalny chłopca — pytania o sens, dobro, winę i stratę

„Dlaczego ludzie umierają?”, „Czy to moja wina?”, „Po co ja właściwie jestem?”

Z wiekiem chłopiec nie tylko odczuwa, ale zaczyna zadawać pytania o sens.

Zwłaszcza po traumie, rozwodzie, śmierci bliskich, odrzuceniu.

Typowe pytania chłopca 7–17 lat:

„Dlaczego Bóg zabiera tatę?”

„Czy jestem zły, jeśli się złoszczę?”

„Czy to, że nie jestem taki jak inni, znaczy, że jestem gorszy?”

— „Pytania nie są problemem. Są znakiem, że twoje serce i mózg rosną.”

— Nie uciekaj przed pytaniami o sens.

— Mów: „Nie wiem, ale mogę ci towarzyszyć w szukaniu odpowiedzi.”

🧠 ROZDZIAŁ 2. CODZIENNE TRUDNOŚCI CHŁOPCÓW — MIĘDZY SZKOŁĄ A ŚWIATEM EMOCJI

🔹 2. 1. Codzienne wyzwania — od porannego wstawania po wieczorne niepokoje

🎒 Chłopiec mówi:

„Nie chce mi się rano wstawać. W brzuchu mnie boli przed szkołą. Mama krzyczy, że się spóźnimy. Ale ja po prostu nie chcę znowu być sam.”

🧩 Dla rodzica / terapeuty:

Objawy psychosomatyczne (ból brzucha, głowy, brak apetytu) mogą być wyrazem lęku.

Zamiast mówić: „Weź się w garść” — zapytaj: „Co dzisiaj najtrudniejszego cię czeka?”

💬 Pytanie refleksyjne dla chłopca:

Kiedy czuję się najlepiej rano? Co mi wtedy pomaga?

Czego się najbardziej boję, kiedy się budzę?

🔹 2. 2. Szkoła — miejsce nauki czy pole walki?

„Dostałem pałę. Wszyscy się śmiali. Nauczyciel powiedział, że jestem leniem. Ale ja nie jestem! Tylko nie ogarniam tego, co on mówi.”

🧩 Dla rodzica / nauczyciela:

Zawstydzenie w klasie może skutkować wycofaniem, agresją, udawaną obojętnością.

Dzieci nie dzielą świata na „szkołę” i „życie” — każda ocena dotyka ich całościowo.

💡 Ćwiczenie:

Narysuj swój „plan dnia idealnego w szkole”. Co tam jest? Kto cię wspiera?

🔹 2. 3. Presja rówieśnicza — jak być sobą, kiedy trzeba być jak wszyscy?

„Nie lubię piłki. Wolę rysować. Ale nikt z chłopaków nie chce się ze mną bawić. Mówią, że jestem pedałem. Więc siedzę sam i udaję, że mi to nie przeszkadza.”

🧩 Dla dorosłych:

Dzieci często ukrywają swoje prawdziwe zainteresowania z obawy przed oceną.

Etap „przypinania etykiet” może rozpocząć się już w klasach 1–3.

💬 Pytania refleksyjne dla chłopca:

Jakie rzeczy robisz, które są naprawdę twoje, nawet jeśli inni ich nie rozumieją?

Kto w twoim życiu lubi cię takim, jakim jesteś?

🔹 2. 4. Porażki i sukcesy — co naprawdę czuje chłopiec?

„Wygrałem zawody. Ale tata powiedział tylko: no, wreszcie. A jak przegrałem kiedyś, to nie odzywał się przez dwa dni.”

🧩 Dla rodzica:

Sukces to nie tylko wynik — to wspólny moment radości i dumy.

Chłopcy często nie proszą o uznanie — ale rozpadają się w środku, kiedy go nie dostają.

🎯 Ćwiczenie:

Narysuj medal — na nim wpisz nie „za co wygrałeś”, ale „za co jesteś dumny z siebie”.

🔹 2. 5. Gry komputerowe — ucieczka czy przygoda?

„W grze jestem bohaterem. W prawdziwym życiu nikt mnie nie słucha.”

Zapytaj: „Co lubisz w tej grze? Co ci daje?”

Gry bywają formą regulacji emocji, szukania kontroli i tożsamości.

💬 Pytania do rozmowy:

Gdybyś stworzył swoją grę o życiu — jaka byłaby jej fabuła?

Które emocje pojawiają się, gdy grasz?

🔹 2. 6. Relacje z rodzeństwem — rywalizacja, opieka, zazdrość

„Wszystko kręci się wokół mojego brata, bo jest chory. A ja? Ja też mam uczucia! Ale nikt nie ma czasu na mnie.”

Chłopiec może ukrywać zazdrość, bo wstydzi się jej.

Niewypowiedziane emocje = konflikty, bóle, wybuchy agresji.

💬 Pytania:

Co czujesz, gdy brat/siostra czegoś potrzebuje?

Kiedy czujesz, że jesteś ważny?

🔹 2. 7. Zamieszanie w domu — rozwody, migracje, choroby

„Mama wyjechała. Mówi, że to dla nas. Ale ja chcę jej tu, a nie pieniędzy.”

Słowa „dla twojego dobra” mogą brzmieć jak „nie liczysz się”.

Dzieci potrzebują obecności, nie argumentów.

🔧 Narzędzie terapeutyczne:

Zróbcie wspólnie: „Tarcza bezpieczeństwa” — co (i kto) daje ci siłę?

Rozdział 3. Uczucia ukryte — o samotności, lęku i potrzebie bliskości

3. 1 Samotność — kiedy nikogo nie obchodzi, co czuję

🎒 Chłopiec mówi:

Czasem czuję, że nikogo nie obchodzę. Mama jest w pracy, tata nie pyta, a w szkole każdy ma swoją paczkę. Nikt nie wie, że wieczorami płaczę do poduszki.

🧩 Dla dorosłego:

Samotność u chłopców bywa cicha. Dziecko może się wycofać, przestać mówić, reagować złością lub obojętnością. Czasem to nie brak ludzi wokół, ale brak poczucia bycia ważnym.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Narysuj swoje serce. W środku wpisz ludzi, którzy cię kochają lub wspierają. Jeśli nie wiesz — wpisz zwierzęta, książki, miejsca, które dają ci siłę.

3. 2 Lęk — strach, który siedzi w brzuchu i w głowie

🎒 Chłopiec mówi:

Boję się, że znowu coś źle zrobię. Że się pomylę. Że ktoś mnie wyśmieje. Albo że mama umrze, jak długo nie wraca. Nie mówię o tym, bo nie chcę, żeby się martwiła.

🧩 Dla dorosłego:

Lęki dziecięce są realne, nawet jeśli dorosłym wydają się przesadzone. Ciało reaguje napięciem, a mózg uruchamia alarm. Chłopcy często ukrywają lęk, bo „nie wypada się bać”.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób mapę swojego lęku — gdzie w ciele go czujesz, kiedy się pojawia, co wtedy słyszysz w głowie? Co mogłoby go oswoić?

3. 3 Cisza chłopca — dlaczego nie mówi, choć potrzebuje pomocy

🎒 Chłopiec mówi:

Nie chcę mówić o tym, co mnie boli. Bo nie wiem, jak. Bo może to głupie. Bo jak zacznę, to się rozkleję.

🧩 Dla dorosłego:

Brak słów nie znaczy braku emocji. To może być bariera językowa, emocjonalna, lęk przed oceną lub ośmieszeniem. Trzeba stworzyć bezpieczną przestrzeń — bez presji.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób swoją prywatną „skrzynkę ciszy” — miejsce lub zeszyt, gdzie możesz wrzucić myśli, których nie da się powiedzieć na głos.

3. 4 Potrzeba dotyku i czułości — nie tylko dla małych dzieci

🎒 Chłopiec mówi:

Nie pamiętam, kiedy ostatnio ktoś mnie przytulił. Czasem chciałbym, żeby ktoś po prostu usiadł obok i powiedział, że wszystko będzie dobrze.

🧩 Dla dorosłego:

Dotyk, przytulenie, obecność fizyczna — to nie tylko potrzeba niemowląt. Chłopcy w każdym wieku potrzebują kontaktu, choć nie zawsze umieją o to poprosić.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób listę rzeczy, które dają ci poczucie bezpieczeństwa. To może być koc, pies, ulubiona muzyka albo rozmowa z kimś bliskim.

3. 5 Kiedy chłopiec mówi: „Nic mi nie jest” — czyli wszystko mu jest

🎒 Chłopiec mówi:

Mówię, że jest okej, bo nie chcę znów słyszeć: „Nie przesadzaj”. Ale w środku czuję się jak worek kamieni.

🧩 Dla dorosłego:

Słowa „nic mi nie jest” mogą być prośbą o pomoc. Słuchaj nie tylko tego, co mówi chłopiec, ale jak to mówi i jak wygląda jego ciało — napięcie, unikanie wzroku, izolacja.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób dwa rysunki: jak cię widzą inni, a jak się naprawdę czujesz. Czy coś się różni?

3. 6 Samouszkodzenia, krzyk wewnętrzny, ucieczki

🎒 Chłopiec mówi:

Czasem się drapię aż do krwi, żeby poczuć, że jeszcze coś czuję. Albo zamykam się w łazience i gram, dopóki nie przestaję myśleć.

🧩 Dla dorosłego:

Autodestrukcja to często krzyk o zauważenie. Trzeba reagować z empatią, nie tylko z niepokojem. Zrozumienie tego bólu to pierwszy krok do uzdrowienia.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób „mapę bezpieczeństwa”: miejsca, ludzie i czynności, które ci pomagają, gdy czujesz się źle. Wpisz je i miej zawsze przy sobie.

3. 7 Nie wstydź się bać — lęki społeczne, egzystencjalne i rodzinne

🎒 Chłopiec mówi:

Boje się przyszłości. Boję się być sam. Czasem nawet boję się, że coś zrobię, czego nie chcę. Ale nikt nie pyta, co siedzi w mojej głowie.

🧩 Dla dorosłego:

Lęki chłopców ewoluują: od potworów pod łóżkiem po egzystencjalne pytania o sens życia, relacje, stratę. Daj chłopcu przestrzeń na pytania bez odpowiedzi.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Narysuj „pudło strachów” — co w nim siedzi? A teraz narysuj „klucz”, który może je otworzyć — co ci pomaga?

3. 8 Wrażliwy chłopiec w twardym świecie — jak przetrwać, nie tracąc siebie

🎒 Chłopiec mówi:

Czuję więcej niż inni. Łatwiej się wzruszam. Czasem myślę, że coś ze mną nie tak. Ale potem czytam książki i wiem, że może po prostu mam inne serce.

🧩 Dla dorosłego:

Wrażliwość to siła, nie słabość. Chłopców trzeba wspierać w budowaniu samoakceptacji — nie poprzez „hartowanie”, lecz poprzez empatyczne lustro.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób tarczę empatii — wypisz rzeczy, które sprawiają, że jesteś dobrym człowiekiem. Co w tobie warto chronić?

📘 ROZDZIAŁ 4. CHŁOPIEC W KRYZYSIE — GDY EMOCJE PRZEKRACZAJĄ GRANICE

🔹 Plan treści rozdziału:

4. 1 Co to jest kryzys psychiczny?

🎒 Chłopiec mówi:

Czasem czuję, jakby coś pękało w środku. Jakby wszystko było za dużo. Nie wiem, co robić.

🧩 Dla dorosłego:

Kryzys to moment, kiedy emocje przekraczają możliwości regulacji. Może objawiać się wycofaniem, wybuchem lub zamrożeniem.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób skalę emocji — od 1 do 10. Zaznacz, kiedy czujesz się najgorzej. Co wtedy robisz?

4. 2 Kiedy „zły dzień” staje się sygnałem alarmowym

🎒 Chłopiec mówi:

Zły dzień? A co jeśli zły tydzień? Zły miesiąc?

🧩 Dla dorosłego:

Jeśli „zły dzień” trwa długo i towarzyszy mu wycofanie lub agresja, to sygnał alarmowy.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Stwórz dziennik emocji na tydzień. Opisz codziennie, jak się czułeś i dlaczego.

4. 3 Chłopiec w panice, wściekłości, rozpaczy — jak to wygląda naprawdę

🎒 Chłopiec mówi:

Wszystko mnie wtedy boli. Serce wali jak szalone. Krzyczę albo uciekam.

🧩 Dla dorosłego:

Paniczne reakcje dzieci to nie histeria. To wołanie o pomoc ciała i mózgu w przeciążeniu.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Narysuj, co dzieje się z tobą w środku, gdy jesteś wściekły lub przerażony.

4. 4 Objawy ukryte: izolacja, autoagresja, zamrożenie

🎒 Chłopiec mówi:

Cisza w głowie. Nic nie czuje. Czasem się drapię, żeby coś poczuć.

🧩 Dla dorosłego:

Zamrożenie to objaw przeciążenia. Autoagresja to nie „wymysł”, lecz alarm.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób listę: co możesz zrobić zamiast się krzywdzić, by ulżyć sobie?

4. 5 Gdy chłopiec mówi: „Chcę zniknąć” — myśli samobójcze

🎒 Chłopiec mówi:

Nie chcę umrzeć. Ale nie chcę też tak żyć.

🧩 Dla dorosłego:

Myśli samobójcze wymagają natychmiastowej reakcji — z empatią, nie paniką.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zapisz trzy osoby, którym możesz zaufać. Zrób plan bezpieczeństwa.

4. 6 Co robić, gdy nie mamy siły: pierwsza pomoc emocjonalna

🎒 Chłopiec mówi:

Potrzebuję tylko, żeby ktoś ze mną był. Bez gadania. Po prostu był.

🧩 Dla dorosłego:

Obecność, oddech, kontakt — to fundamenty pierwszej pomocy psychicznej.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób listę 5 rzeczy, które cię uspokajają. Miej ją zawsze przy sobie.

4. 7 Kiedy szukać pomocy — ścieżki wsparcia

🎒 Chłopiec mówi:

Nie wiem, czy jestem wystarczająco chory, żeby ktoś mi pomógł.

🧩 Dla dorosłego:

Nie trzeba diagnozy, by otrzymać pomoc. Wystarczy cierpienie.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Wypisz miejsca i ludzi, którzy mogą ci pomóc. Zrób „mapę wsparcia”.

4. 8 Terapia — indywidualna, rodzinna, grupowa. Jak wygląda?

🎒 Chłopiec mówi:

Bałem się, ale terapeuta nie krzyczał. Słuchał. Pomogło.

🧩 Dla dorosłego:

Terapia to proces budowania bezpieczeństwa i zaufania.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Narysuj, jak wyglądałby idealny terapeuta. Jak by się do ciebie zwracał?

4. 9 Chłopiec po kryzysie — odbudowa, nadzieja, tożsamość

🎒 Chłopiec mówi:

Zrozumiałem, że nie jestem sam. I że nie muszę być idealny.

🧩 Dla dorosłego:

Kryzys może być początkiem zmiany. Proces leczenia jest drogą do samopoznania.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Wypisz trzy rzeczy, które ci się udały mimo trudności. W czym jesteś silny?

4. 10 Głos chłopców — prawdziwe historie, myśli, cytaty

🎒 Chłopiec mówi:

Nie chcę, żeby ktoś mnie ratował. Chcę, żeby mnie zrozumiał.

🧩 Dla dorosłego:

Głosy chłopców uczą nas, jak różnorodne są przeżycia. I że zasługują na przestrzeń.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zapisz jedną swoją historię. Może komuś innemu kiedyś pomoże?

EMOCJONALNE CHŁOPCÓW — KIEDY WSZYSTKO JEST „ZA DUŻO”

🔹 Plan szczegółowy:

Rozdział 5. Wypalenie emocjonalne chłopców — kiedy wszystko jest „za dużo”

5. 1 Co to jest wypalenie emocjonalne u dzieci i nastolatków?

🎒 Chłopiec mówi:

Czuję się jakby ktoś wyciągnął ze mnie baterie. Nic nie działa. Nawet nie chce mi się mówić.

🧩 Dla dorosłego:

Wypalenie emocjonalne to stan chronicznego wyczerpania psychicznego, spowodowanego nadmiernym stresem i brakiem regeneracji.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Wypisz 3 rzeczy, które codziennie cię męczą. Co można z nich ograniczyć?

5. 2 Chłopiec w trybie „przetrwania” — jak wygląda przeciążenie codziennością

🎒 Chłopiec mówi:

Wstaję, idę do szkoły, wracam, zadania, trening, znowu zadania. Nie ma kiedy oddychać.

🧩 Dla dorosłego:

Tryb przetrwania to funkcjonowanie bez odpoczynku, w ciągłym napięciu. Objawia się zniechęceniem, drażliwością i zamknięciem.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Narysuj plan swojego dnia. Zaznacz czas dla siebie. Czy go w ogóle masz?

5. 3 Nadmiar oczekiwań — dom, szkoła, treningi, korepetycje, bycie „tym silnym”

🎒 Chłopiec mówi:

Wszyscy chcą, żebym był najlepszy. Ale ja już nie chcę niczego. Chcę tylko spokoju.

🧩 Dla dorosłego:

Chłopcy często słyszą, że mają być twardzi i niezawodni. To buduje presję, która ich tłamsi.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zapisz, jakie oczekiwania słyszysz od innych. Które z nich są twoje, a które cudze?

5. 4 Gdy chłopiec mówi: „Nie chce mi się już żyć tak codziennie” — chroniczne zmęczenie emocjonalne

🎒 Chłopiec mówi:

Nie myślę o śmierci. Po prostu nie mam siły żyć tak każdego dnia.

🧩 Dla dorosłego:

To sygnał, że potrzebne są zmiany. Nie ignoruj zmęczenia psychicznego — ono jest realne.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób listę rzeczy, które odbierają ci siłę i tych, które ją dają. Co można zmienić?

5. 5 Wypalenie u chłopców w spektrum autyzmu, z ADHD, z niepełnosprawnością — podwójne obciążenie

🎒 Chłopiec mówi:

Starasz się tak bardzo, żeby być jak inni... że zapominasz, kim jesteś.

🧩 Dla dorosłego:

Dzieci neuroatypowe szybciej się przeciążają sensorycznie i emocjonalnie. Wypalenie może być wcześniejsze i głębsze.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Co pomaga ci się uspokoić, gdy wszystko jest za głośne lub zbyt intensywne?

5. 6 Ukryte objawy: zniechęcenie, niechęć do kontaktu, obojętność, drażliwość

🎒 Chłopiec mówi:

Nie mam siły się cieszyć. Nie chce mi się gadać. Denerwuję się o wszystko.

🧩 Dla dorosłego:

To objawy, które łatwo zignorować. Ale są sygnałem przeciążenia psychicznego

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Wskaż emocje, które czujesz najczęściej w ostatnim tygodniu. Co je wywołuje?

5. 7 Rozpoznanie i pomoc — co może zrobić rodzic, nauczyciel, specjalista

🎒 Chłopiec mówi:

Chciałbym, żeby ktoś mnie zapytał, czy jestem okej. I żeby naprawdę słuchał.

🧩 Dla dorosłego:

Zauważenie i nazwanie wypalenia to pierwszy krok do uzdrowienia. Potrzebna jest troska, nie ocena.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób plan pomocy: co możesz powiedzieć dziecku, które traci siły? Jak mu ulżyć?

5. 8 Techniki odciążenia emocjonalnego — dzień bez obowiązków, „bąbel bezpieczeństwa”, reset zmysłów

🎒 Chłopiec mówi:

Czasem wystarczy godzina ciszy. Albo po prostu ktoś, kto nic nie chce ode mnie.

🧩 Dla dorosłego:

Regeneracja to nie luksus — to potrzeba. Szczególnie u dzieci z wysoką wrażliwością.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Zrób swój własny plan „bez obowiązków”. Co robisz tylko dla siebie?

5. 9 Odbudowa energii i radości — jak na nowo uczyć chłopca odpoczywać i marzyć

🎒 Chłopiec mówi:

Zapomniałem już, jak się śmiać bez stresu. Ale trochę mi wraca.

🧩 Dla dorosłego:

Odbudowa zaczyna się od małych kroków — kontakt z naturą, ruch, śmiech, muzyka.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Co ci kiedyś sprawiało radość? Czy możesz do tego wrócić, choćby na chwilę?

5. 10 Głos chłopców — kiedy byłem blisko pęknięcia… ale wróciłem

🎒 Chłopiec mówi:

Myślałem, że się rozpadnę. Ale ktoś mnie trzymał — tata, nauczyciel, kolega. I wróciłem.

🧩 Dla dorosłego:

Historie powrotów mają siłę. Uczą, że nawet z dna można wyjść — jeśli ktoś poda rękę.

📝 Ćwiczenie / pytania refleksyjne:

Napisz list do samego siebie. Co chciałbyś usłyszeć, gdy ci źle?

📘 ROZDZIAŁ 6 Co czuje chłopiec? Od samotnych kroków do trzaskania drzwiami

🔹 1. 1. Kiedy masz 2–3 lata — pierwszy, pierwsze „nie”

Twój mózg właśnie eksploduje nowymi połączeniami. Coś ci się nie podoba? Krzyczysz. Ktoś ci zabiera łopatkę? Rzucasz się na ziemię. To nie jest „rozpieszczony dzieciak”. To chłopiec, który uczy się panować nad sobą, ale jeszcze nie ma narzędzi. Emocje są jak fale, które cię zalewają.

🧠 Co się dzieje w mózgu:

kora przedczołowa (odpowiedzialna za kontrolę emocji) dopiero się rozwija,

ciało migdałowate odpowiada za lęk, złość, przerażenie — i jest bardzo aktywne,

nie umiesz jeszcze nazwać, co czujesz — więc wyrażasz to ciałem.

❤️ Co czujesz:

„Boję się, kiedy znikasz, mamo”

„Nie chcę tego zjeść — i nie wiem, jak to powiedzieć bez krzyku”

„Potrzebuję bliskości, ale też autonomii — to mnie rozdziera”

🔹 1. 2. Gdy masz 4–6 lat — samotne kroki do przedszkola

Wchodzisz w salę. Wszystko jest nowe. Twarze nieznajome. Głos pani trochę za głośny. Czasem nie wiesz, co masz robić, więc stoisz przy drzwiach. Albo przeciwnie — wskakujesz od razu do zabawy, choć nie wiesz, czy możesz.

🧠 Twój mózg:

rozwija się oś HPA — układ stresu. Gdy boisz się, że cię zostawią — reagujesz napięciem w ciele.

rośnie zdolność do empatii — zaczynasz rozumieć, że ktoś może czuć inaczej niż ty.

„Tęsknię, ale nie wiem, jak to powiedzieć”

„Chcę, żeby pani mnie lubiła”

„Boję się, że się pomylę”

„Nie rozumiem, dlaczego nie mogę być w domu z mamą jak wcześniej”

🔹 1. 3. Gdy masz 7–10 lat — pierwsza klasa i pierwsze etykiety

Szkoła to nie tylko litery i cyfry. To nowy układ sił. Pani patrzy, kto jest „grzeczny”, kto „sprawia kłopoty”. Już w pierwszych tygodniach możesz poczuć, czy jesteś lubiany. Albo — czy jesteś „tym trudnym”.

🔁 Dwa warianty:

A) Akceptacja i wsparcie:

nauczycielka mówi do ciebie po imieniu, pyta, co czujesz

jesteś częścią klasy

czujesz się potrzebny

B) Wykluczenie, zawstydzenie:

jesteś porównywany do „grzecznych dziewczynek”

śmieją się z ciebie, bo nie umiesz czytać

nauczycielka mówi „siądź wreszcie, bo nie jesteś przedszkolakiem”

🧠 Mózg:

nadal silna dominacja emocji nad racjonalnym myśleniem

reakcje „walcz lub uciekaj” uruchamiają się przy krytyce

emocje mogą iść w ciało: bóle brzucha, napięcie mięśni, tiki

🔹 1. 4. Gdy masz 11–13 lat — napięcie, zmiany, bunt cichy lub głośny

Zaczynasz czuć, że nie wszystko jest takie proste. Rodzice cię nie rozumieją. Zaczynasz porównywać się do innych. Ktoś już ma telefon. Ty nie. Ktoś ma mięśnie. Ty nie. Pojawia się pierwsze „nienawidzę” — czasem siebie.

intensywny rozwój ciała migdałowatego (emocje)

wolniejsze dojrzewanie kory przedczołowej (planowanie, przewidywanie)

wysoka podatność na impuls (gniew, wstyd, złość, odrzucenie)

„Nie wiem, kim jestem”

„Chciałbym być kimś ważnym”

„Wszystko mnie wkurza”

„Nie wiem, co czuję, ale czuję za dużo”

🔹 1. 5. Gdy masz 14–17 lat — miłość, bunt, euforia i sens istnienia

Pojawia się coś zupełnie nowego: uczucia do drugiej osoby. Może zakochujesz się bez wzajemności. Może ktoś patrzy na ciebie z czułością. To cię zmienia. Równocześnie — rodzice zaczynają cię wkurzać. Masz etap „nienawidzę wszystkich” — ale też pierwsze realne pytania o sens.

nagłe wybuchy dopaminy — zakochanie, pasja, adrenalina

niedojrzały system hamowania — dlatego czasem ryzykujesz

wzrost kortyzolu — napięcie psychiczne, lęk, egzystencjalna pustka

„Nikt mnie nie rozumie”

„Chcę być kochany — ale nie wiem, czy jestem wystarczający”

„Kiedy Ona mnie zauważyła — poczułem, że jestem kimś”

„Czasem nie chce mi się żyć — nie wiem, po co to wszystko”

🛠 Jak zrobić pierwszy krok do dziewczyny?

Powiedz coś prostego: „Hej, widziałem, że lubisz X — ja też”

Nie musisz być idealny. Ale bądź autentyczny.

Odmowa nie znaczy, że jesteś „niewystarczający”. To po prostu nie ta osoba.

🔹 1. 6. Gdy masz 18–25 lat — tożsamość, wybory, samotność w tłumie

Masz pełne prawo nie wiedzieć, kim jesteś. System szkolny może ci powiedzieć, kim nie jesteś, ale rzadko — kim jesteś naprawdę. Wchodzisz w świat dorosłych, ale wciąż szukasz przynależności, wartości, znaczenia.

dopiero teraz kończy dojrzewać kora przedczołowa — odpowiedzialna za decyzje i tożsamość

depresje młodych mężczyzn często są ukryte za zmęczeniem, izolacją, cynizmem

ciało i psychika są połączone — brak ruchu, snu, kontaktu = spadek nastroju

„Nie wiem, co dalej”

„Wszyscy coś już robią, tylko ja się błąkam”

„Chciałbym, żeby ktoś mnie naprawdę zobaczył”

„Nie chcę być tylko trybikiem. Chcę znaczyć coś więcej”

🔹 Dlaczego chłopiec może poczuć wypalenie

po jedynce?

1. 🔥 Emocjonalne wypalenie = przewlekłe napięcie + brak wpływu + zawstydzenie

Jeśli chłopiec często słyszy, że jest głupi, leniwy, gorszy, jedynka nie jest jednym przypadkiem. To symbol jego “porażki” jako osoby.

Gdy nie wie, jak się poprawić, ale słyszy tylko „więcej się ucz”, rodzi się poczucie bezradności — rdzeń wypalenia.

„Mógłbym się postarać. Ale i tak to nic nie zmieni.”

2. 💀Wstyd — emocja, która paraliżuje

Dla wielu chłopców wstyd to najtrudniejsza emocja, bo niszczy obraz siebie jako „chłopaka, który daje radę”.

Jeśli kolega zobaczy, że dostałem pałę — śmiech klasy może być bardziej bolesny niż ocena.

„Nie dość, że nie umiem, to jeszcze wszyscy to widzą.”

3. ❌ Nadmiar ocen = mniej motywacji

Gdy jedynka to „ocena ciebie” zamiast „informacja o błędzie” — chłopiec może zacząć unikać nauki.

Pojawia się „byle zaliczyć”, „i tak tego nie ogarniam”, „olewam to” — czyli pasywna rezygnacja.

🔹 A dlaczego inny chłopiec może poczuć mobilizację?

1. 🧱Silne poczucie własnej wartości (nawet mimo porażki)

Jeśli w domu słyszy: „Oceny to nie wszystko, ale próbuj jeszcze raz” — jedynka to sygnał, nie katastrofa.

Mobilizacja pojawia się, gdy chłopiec widzi sens działania i ma wsparcie emocjonalne.

„Zawalona kartkówka, ale wiem, co poprawić — dam radę.”

2. 🎯Styl działania: zadaniowy, oparty na wyzwaniach

Niektórzy chłopcy mają temperament, który reaguje na porażki chęcią rewanżu.

Dla nich ocena może być „wyzwaniem do pokonania” — ale tylko wtedy, gdy nie podważa ich godności.

🔹 Wpływ rówieśników — czy podniosą, czy dobiją

1. 🤝Mobilizacja przez wsparcie:

„Też kiedyś dostałem pałę. Pokażę ci, jak to rozwiązać.”

Gdy chłopak ma choć jednego kolegę, który nie szydzi, łatwiej mu przejść przez kryzys.

2. 🐍Upokorzenie przez grupę:

„Ale jesteś dzban, haha, znowu jedynka?”

Jeśli klasowa atmosfera opiera się na rywalizacji, hierarchii i wyśmiewaniu słabszych, jedynka może zniszczyć chłopaka emocjonalnie.

🔹 „Wszystko jest dla ludzi” — ale nie każdy umie się bronić

1. ❗Brak asertywności = brak granic

Chłopiec, który nie potrafi powiedzieć „dość”, przyjmuje zbyt wiele na klatę: wyśmiewanie, zawstydzenie, presję.

W środowisku, które nie daje mu narzędzi — milknie. Albo eksploduje (przemoc, agresja, izolacja).

2. 👤Brak przestrzeni do rozmowy = kumulacja emocji

Jeśli nie ma gdzie wylać emocji, chłopiec „zamyka się w sobie” — a stres przenosi się do ciała: bezsenność, bóle głowy, napady złości, regres.

🔹 Co można zrobić? (dla chłopca, rodzica, nauczyciela)

Zamień ocenę na rozmowę: „Co według ciebie poszło nie tak?”, zamiast „Znowu jedynka, jak zawsze”.

Nazwij emocję: „Wygląda, jakby ci było głupio albo źle z tą oceną — zgaduję?”

Daj nadzieję i wybór: „Chcesz to poprawić sam czy razem poszukamy sposobu?”

Ucz granic i asertywności: „Nie musisz się godzić na śmiech z twojej porażki. Masz prawo do błędu.”

🔹 Dlaczego chłopiec może poczućwypaleniepo jedynce?

1. 🔥Emocjonalne wypalenie = przewlekłe napięcie + brak wpływu + zawstydzenie

3. ❌Nadmiar ocen = mniej motywacji

🔹 A dlaczego inny chłopiec może poczućmobilizację?

2. 🎯 Styl działania: zadaniowy, oparty na wyzwaniach

🎙️ „Ej, mogę pogadać?”

Dialog o tym, co naprawdę chcemy usłyszeć, kiedy życie nas przygniata.

🎮 GRY, ZNUDZENIE I CODZIENNA SZAROŚĆ

— „Ostatnio ciągle gram. Wiem, że to może głupie… ale tam czuję, że coś ode mnie zależy. Tu wszystko mnie wkurza.”

— „To nie głupie. Czasem gry to jedyne miejsce, gdzie masz poczucie sprawczości. Tylko dobrze, żebyś nie zapomniał, że prawdziwe życie też cię potrzebuje. Nawet jeśli teraz jest szare.”

— „W grach wiem, że jak przegram, to mogę spróbować jeszcze raz. W szkole — jak raz coś zawalisz, to jesteś idiotą.”

— „Tu nikt nie mówi, że jesteś idiotą. Tu ktoś cię widzi.”

💀 STRATA, ŚMIERĆ, WOJNA

— „A jak umrze ktoś, kogo kocham? Ja się boję, że pewnego dnia po prostu go nie będzie.”

— „Każdy się boi. I nikt nie jest gotowy. Ale ten lęk oznacza, że kochasz. Że nie jesteś pusty.”

— „Czasem mam takie obrazy w głowie… wojna, rakiety, świat się wali. I ja sam.”

— „To twój mózg próbuje poradzić sobie z chaosem. Nie musisz tego dźwigać sam.”

🐾 ZWIERZĘTA, CISZA I ŻAŁOBA

— „Po śmierci psa nie mogłem spać. Nie mogłem oddychać. A wszyscy mówili: ‘To tylko pies’.”

— „To nie był tylko pies. To był ktoś, kto kochał cię bezwarunkowo. I nie oceniał. Masz prawo tęsknić. Masz prawo płakać.”

🌫 DEPRESJA, PUSTKA I UTRATA SENSU

— „Czasem nie wiem, po co w ogóle wstaję. Nic nie ma sensu. Wszystko jest ciężkie. Jakby ktoś wyłączył światło.”

— „To nie znaczy, że jesteś słaby. To znaczy, że jesteś człowiekiem. I że twój organizm daje znać, że coś boli — nawet jeśli nie wiesz co.”

— „Nie umiem mówić o emocjach. Jak coś mówię, to i tak mnie nie słuchają. Albo się śmieją.”

— „Nie musisz mówić doskonale. Wystarczy, że jesteś. A ja cię słyszę.”

💬 SEKSUALNOŚĆ, WSTYD I MIŁOŚĆ

— „Boję się zagadać. Boję się, że się ośmieszę. Że będzie śmiech. Że nie jestem wystarczający.”

— „Wszyscy się boją. Serio. Nawet ci, którzy udają, że są pewni siebie. Strach to nie słabość — to sygnał, że coś dla ciebie znaczy.”

— „A jak pierwszy raz nie wyjdzie? Co jeśli zrobię coś źle?”

— „To znaczy, że jesteś człowiekiem. Czułość nie potrzebuje perfekcji. Potrzebuje prawdy.”

🔁 RESET, UCIECZKA, GRY I CODZIENNOŚĆ

— „Nie wiem, czy gram, żeby się bawić, czy żeby uciec. Czasem to jedyne miejsce, gdzie czuję, że oddycham.”

— „To normalne. Każdy z nas ma swoje zapominajki. Ale dobrze, żebyś wiedział, co one ci mówią. Czego naprawdę potrzebujesz.”

— „Może nie potrzebuję levelu. Może po prostu chcę, żeby ktoś mnie zapytał, co u mnie.”

— „To co u ciebie?”

🧩 NA KONIEC

„Nie potrzebuję, żeby ktoś mnie naprawiał.

🧠 „ON JEST SPECJALNY, A JA?”

Głos chłopca, który żyje z bratem lub siostrą z niepełnosprawnością.

— Każdy mówi, że mój brat jest wyjątkowy.

Że trzeba mu dać więcej uwagi.

Że „on nie rozumie”, „on nie może inaczej”.

A ja rozumiem.

I co z tego?

— Czuję, jakby moje emocje były mniej ważne.

Bo jestem zdrowy.

Bo „nie mam takich problemów jak on”.

Tylko że ja też mam problemy.

Tylko ciszej o nich mówię.

🎭 CO CZUJĘ?

— Kocham go. Naprawdę.

Czasem nawet bardzo się o niego boję.

Bo kiedy miał atak padaczki — myślałem, że umrze.

Kiedy ktoś się z niego śmieje — mam ochotę rozwalić świat.

— Ale czasem mam też ochotę uciec.

Mam dość.

Dość wiecznego: „Ciiii, on zasypia”,

„Nie teraz, masz zdrowego brata, musisz poczekać”,

„Nie krzycz, nie denerwuj go”.

Czuję się jak tło. Jak „ten drugi”.

— A potem mam poczucie winy.

Że jestem egoistą.

Że nie powinienem się złościć.

Bo przecież on nie chciał się taki urodzić.

🧊 CO SIĘ DZIEJE WE MNIE?

— Czasem jestem zazdrosny.

Bo jemu wszystko wolno.

A mnie się stawia wymagania.

Mam być opiekunem, wzorem, cierpliwym bratem.

Ale nikt nie pyta, czy mam na to siłę.

— Mam wrażenie, że nie mogę się skarżyć.

Bo jak to wygląda: zdrowy chłopak narzeka,

podczas gdy brat nie mówi, nie chodzi, nie pisze?

— Czuję się niewidzialny.

Jakbym był tylko tłem do tej historii o wyjątkowości.

I nawet kiedy odnoszę sukces — nikt nie widzi.

Bo zawsze jest coś ważniejszego.

Jakiś kryzys. Terapia. Rehabilitacja.

💥 CO MNIE BOLI?

— Boli mnie, że nie mogę się z nim pokłócić,

bo wtedy słyszę: „On nie rozumie, nie bądź okrutny”.

A przecież brat to brat. Nawet jeśli inny.

Chcę się czasem zezłościć, krzyknąć, powiedzieć:

„Zostaw mnie!” — i żeby ktoś powiedział:

„Masz prawo tak czuć. To normalne.”

— Boli mnie, że nie mogę zaprosić kolegów,

bo nie wiem, czy on nie będzie krzyczał, czy nie zrobi czegoś dziwnego.

Boję się ich reakcji. Boję się ośmieszenia.

Boję się, że będę musiał wybierać — między lojalnością wobec niego, a własnym spokojem.

🧩 A CO BYM CHCIAŁ USŁYSZEĆ?

— „Wiem, że nie jest ci łatwo. I nie musisz być bohaterem.”

— „Twoje uczucia też się liczą.”

— „Możesz być wkurzony, zmęczony, zazdrosny — i nadal być dobrym bratem.”

— „Masz prawo mieć swoje życie, marzenia, granice.”

— „Nie jesteś gorszy, bo czasem chciałbyś, żeby go nie było. To tylko myśl. Nie ty.”

🔧 I CO BY MI POMOGŁO?

— Gdyby ktoś dał mi przestrzeń tylko dla mnie.

— Żebym mógł opowiedzieć o sobie — nie przez pryzmat jego niepełnosprawności.

— Gdyby ktoś mnie zapytał: „A jak ty się z tym czujesz?” — i nie uciekł, gdy powiem „źle”.

— Gdyby ktoś powiedział: „Nie musisz być idealnym bratem. Wystarczy, że jesteś sobą.”

❤️ MOJE MARZENIE

— Żeby być chłopakiem, który nie jest tylko „bratem kogoś z orzeczeniem”.

— Żeby mieć prawo do dzieciństwa. Do błędów. Do ciszy.

— Żeby czasem ktoś przytulił mnie — nie dlatego, że coś zrobiłem.

Tylko dlatego, że jestem. I że ja też czasem potrzebuję pomocy.

Potrzebuję, żeby ktoś został, kiedy milczę.”

🔹 A. KARTY EMOCJI DLA NASTOLATKA

Jak się dzisiaj czuję? (Zaznacz wszystko, co pasuje)

🧊 Zamrożony

🔥 Wściekły

🌪 Zdezorientowany

💧 Smutny

🪨 Przytłoczony

⚡ Pobudzony

🪁 Lekki

🎯 Skupiony

🫥 Niewidzialny

🎭 Udaję, że wszystko OK

🌫 Mam pustkę w środku

🌱 Czuję, że coś się we mnie budzi

🔹 B. PYTANIA REFLEKSYJNE DLA NASTOLATKA

Nie musisz znać odpowiedzi. Ale pozwól sobie na pytanie.

Kiedy ostatni raz poczułem się ważny dla kogoś?

Czy ktoś kiedyś powiedział mi, że jestem wystarczający taki, jaki jestem?

Co daje mi poczucie siły — a co zabiera mi siłę?

Czego się boję, ale nie mówię o tym nikomu?

Kiedy czuję, że nie pasuję?

Czy mój gniew to maska? A jeśli tak — to na co?

Czy pozwalam sobie na smutek, czy tylko tłumię go w ciele?

Gdyby ktoś miał mnie zapamiętać za jedną rzecz — co by to było?

🔹 C. DODATEK DLA RODZICA / OPIEKUNA

„Mój syn to nie projekt. To człowiek z własną historią.”

📌 Co mówić:

— „Widzę, że coś przeżywasz. Nie musisz od razu mówić — ale jestem.”

— „Masz prawo do swoich emocji, nawet tych trudnych.”

— „Nie jesteś odpowiedzialny za cały świat.”

— „Nie musisz być idealny. Wystarczy, że jesteś.”

🚫 Czego unikać:

— „Nie mazgaj się”

— „Ogarnij się”

— „Inni mają gorzej”

— „Jesteś chłopakiem, a chłopaki nie płaczą”

🎧 Zamiast dawać rady — słuchaj. Zamiast oceniać — zapytaj.

Największym darem, jaki możesz dać synowi, jest przestrzeń na jego emocje. Bez etykiet.

🔹 D. JAK ZOSTAĆ MĘŻCZYZNĄ I NIE STRACIĆ SIEBIE?

Nie chodzi o mięśnie.

Nie chodzi o sukces.

Nie chodzi o to, ile razy się potkniesz.

Chodzi o to, czy potrafisz być autentyczny.

Prawdziwa siła mężczyzny to:

odwaga do powiedzenia „nie wiem”

gotowość, by zapłakać, ale się nie rozpaść

zdolność do dbania o innych bez poświęcania siebie całkowicie

wierność swoim wartościom, nawet jeśli jest się samotnym

🔹 E. „NIKT MNIE NIE CHCE” — GŁOS CHŁOPCA

„Nikt mnie nie chce — bo jestem z poprawczaka.”

„Nikt mnie nie chce — bo jestem za cichy.”

„Nikt mnie nie chce — bo mam lęki.”

„Nikt mnie nie chce — bo nie pasuję do ich świata.”

Ale ja nie jestem nikim.

Może jestem popękany, ale jestem prawdziwy.

I jeśli ktoś mnie kiedyś pokocha — to nie za to, kim udaję być,

tylko za to, że jestem sobą, nawet jeśli jeszcze nie wiem dokładnie, kim jestem.

🔹 F. TAKTYKI PODRYWU — CZYLI JAK BYĆ BLISKO, NIE GRAJĄC W GRY

Najskuteczniejsza „taktyka”? Bycie autentycznym. Bo:

❌ Kiedy udajesz kogoś, kim nie jesteś — nie poznają prawdziwego ciebie

❌ Kiedy jesteś nachalny — przerażasz

❌ Kiedy robisz z siebie żart — nikt nie widzi twojej wrażliwości

✅ Mów coś prostego:

— „Lubię twoje poczucie humoru.”

— „Widziałem, że interesujesz się X — ja też.”

— „Nie wiem, czy to głupie, ale fajnie mi się z tobą rozmawia.”

✅ Pytaj:

— „Jak się czujesz w tej klasie?”

— „Też czasem masz dość wszystkiego?”

— „Jakie marzenie miałaś, jak byłaś mała?”

✅ Pamiętaj: pewność siebie to nie arogancja.

To spokojne: „To jestem ja. Możesz mnie poznać — albo nie. Ale nie będę udawał, żebyś mnie lubiła.”

🔹 G. MINI KARTA DLA CHŁOPAKA (do kieszeni, plecaka, notatnika)

Nie 🔴 EMOCJE PODSTAWOWE

1. ZŁOŚĆ

To siła, która pojawia się, gdy coś jest niesprawiedliwe, krzywdzące, gdy ktoś przekracza twoje granice. Może pomóc ci się obronić — ale może też zranić innych, jeśli eksploduje.

2. SMUTEK

To uczucie po stracie. Gdy coś się kończy. Gdy kogoś brakuje. Smutek nie jest słabością — to twoje serce mówiące: “To było dla mnie ważne”.

3. LĘK

To sygnał, że coś ci grozi — albo tak ci się wydaje. Lęk nie musi być logiczny. Może dusić, blokować, paraliżować. Ale on nie chce ci zaszkodzić — on chce cię chronić.

4. RADOŚĆ

To błysk w środku. Gdy czujesz się sobą. Gdy jesteś widziany, przyjęty, kochany. Radość to energia życia — pozwól sobie ją poczuć, nawet jeśli inni mówią: „nie szalej”.

5. ZDZIWIENIE

To nagły stop — coś się wydarzyło inaczej, niż myślałeś. Zdziwienie to otwarcie oczu. Możesz potem poczuć złość, śmiech albo lęk — zależy od sytuacji.

6. WSTRĘT

To reakcja na coś, co cię odpycha — fizycznie lub moralnie. Wstręt chroni cię przed tym, co toksyczne — także w relacjach.

⸻

🌀 EMOCJE ZŁOŻONE I WTÓRNE

7. WSTYD

To uczucie, że jesteś niewystarczający. Że coś z tobą jest nie tak. To kłamstwo, które wchodzi głęboko. Nie pozwól, żeby wstyd cię definiował.

8. POCZUCIE WINY

To sygnał, że zrobiłeś coś nie tak — albo tylko tak ci się wydaje. Winę można naprawić. Ale nie pozwól, by ją w tobie kisić. Mów, naprawiaj, ucz się.

9. ZAZDROŚĆ

To lęk, że ktoś ci coś zabierze — uwagę, miłość, relację. To uczucie, które mówi: „chcę być widziany, też chcę coś mieć”. I to OK.

10. ZAWIŚĆ

To coś głębszego — nie chodzi o to, że ty czegoś nie masz, tylko że chcesz, by ktoś inny to stracił. Wtedy warto zajrzeć w siebie.

11. NADZIEJA

To wewnętrzne „jeszcze nie koniec”. Gdy mimo wszystko czujesz, że może być lepiej. Nie ignoruj tego głosu — on może cię ocalić.

12. ZREZYGNOWANIE

To uczucie, że nie warto próbować. Że wszystko jedno. Że nic się nie zmieni. Ale pamiętaj: emocje mijają. Życie się zmienia. Ty też możesz.

💥 EMOCJE UKRYTE ZA MĘSKĄ MASKĄ

13. FRUSTRACJA

Gdy chcesz coś osiągnąć, ale coś cię blokuje. Może przerodzić się w złość, rozpacz, agresję. Ale pod spodem jest pragnienie wpływu.

14. SAMOTNOŚĆ

To nie tylko brak ludzi wokół. To brak prawdziwego kontaktu. Samotność boli. Nie wstydź się jej. Każdy ją zna.

15. ODRZUCENIE

To jedno z najbardziej bolesnych uczuć. Gdy ktoś ci mówi: „Nie chcę cię”. Ale odrzucenie nie mówi prawdy o twojej wartości.

⚡ EMOCJE AKTYWUJĄCE — DO DZIAŁANIA

16. DETERMINACJA

To siła wewnętrzna: „Nie poddam się”. Może się narodzić nawet z bólu.

17. PODNIECENIE

To ekscytacja. Pragnienie. Energia. Może dotyczyć miłości, seksu, ryzyka. Ucz się ją rozpoznawać i kierować — zamiast tłumić lub wybuchać.

18. DUMA

To zdrowa radość z tego, kim jesteś, co zrobiłeś. Nie myl z arogancją. Duma to poklepanie siebie po ramieniu — „dałeś radę”. jestem zły. Jestem zagubiony.

Nie jestem słaby. Jestem zmęczony.

Nie jestem dziwny. Jestem inny — i to jest w porządku.

Mam prawo kochać. Mam prawo milczeć.

Mam prawo pytać. I prawo nie wiedzieć.

Mam prawo być sobą — nawet jeśli wciąż uczę się, kim to

„Potrzebuję, żeby ktoś powiedział: nie wiem, co czujesz, ale chcę cię zrozumieć. EMOCJE PODSTAWOWE

1.

ZŁOŚĆ

2.

SMUTEK

3.

LĘK

4.

RADOŚĆ

5.

ZDZIWIENIE

6.

WSTRĘT

7.

WSTYD

8.

POCZUCIE WINY

9.

ZAZDROŚĆ

10.

ZAWIŚĆ

11.

NADZIEJA

12.

ZREZYGNOWANIE

13.

FRUSTRACJA

14.

SAMOTNOŚĆ

15.

ODRZUCENIE

16.

DETERMINACJA

17.

PODNIECENIE

18.

DUMA

To zdrowa radość z tego, kim jesteś, co zrobiłeś. Nie myl z arogancją. Duma to poklepanie siebie po ramieniu — „dałeś radę”.

🟢

2–4 LATA

Etap: Nazwy i rozpoznawanie emocji — przez ciało, mimikę, zabawę

📌 Ćwiczenia:

Lusterko uczuć — pokaż minę: złość, radość, strach, smutek. Dziecko zgaduje.

Kolorowe emocje — narysuj „złość” na czerwono, „smutek” na niebiesko itd.

Misiek się boi — opowiedz historię misia, który się boi / złości i zapytaj:

„Co mogłoby mu pomóc? Kto go przytuli?”

— Kiedy dziś się uśmiechałeś?

— A kiedy chciało ci się płakać?

— Gdzie w ciele czułeś złość?

🟡

5–7 LAT

Etap: Rozumienie emocji u siebie i innych, tworzenie słownictwa emocjonalnego

Karta „Dziś czuję się…” — codziennie wybierz buźkę lub narysuj własną.

Rysowanie sytuacji — „narysuj, kiedy się zezłościłeś”

Emocje w bajkach — zatrzymaj bajkę i zapytaj: „Co czuje ta postać?”

— Czy miałeś dziś w sercu burzę czy słońce?

— Kiedy ktoś cię zezłościł — co zrobiłeś?

— Co lubisz robić, gdy jest ci smutno?

🟠

8–10 LAT

Etap: Rozpoznawanie przyczyn emocji, początki regulacji, pytania o „dlaczego”

Dziennik uczuć — jedno zdanie dziennie: Co czułem i co się stało?

Karta Ciała — zaznacz, gdzie w ciele czułeś lęk/złość/radość.

Co powiedziałby twój gniew? — odgrywanie głosem różnych emocji.

— Jak twoje ciało czuje emocje?

— Co robisz, gdy nie chcesz nikogo zranić, ale jesteś wściekły?

— Czy możesz powiedzieć „nie” komuś, kogo lubisz?

🔵

11–13 LAT

Etap: Ambiwalencje, emocje złożone, presja rówieśnicza, wycofanie

Mapa emocji dnia — rano, w południe, wieczorem — co czułem?

Skrzynka „Mam dość” — zapisuj, co cię wkurza — a potem czytaj z dystansem.

Kto mnie widzi? — wypisz osoby, które widzą twoje emocje bez oceniania.

— Kiedy musiałeś udawać, że wszystko gra — a nie grało?

— Czy boisz się być szczery w grupie?

— Jak by wyglądał świat, w którym można bezpiecznie się rozpłakać?

🔴

14–17 LAT

Etap: Kryzys tożsamości, intensywne emocje, relacje i ciało

Emo-graf — emocje w skali 1–10, codziennie

Pustka czy reset? — rozpoznaj: czy grasz, by odpocząć, czy by uciec

List do samego siebie — „Złość mi mówi, że…”, „Strach to moja…”

— Jakie emocje ukrywasz, żeby nie wyjść na „mięczaka”?

— Kiedy ostatnio byłeś sobą bez filtrów?

— Co byś chciał usłyszeć od dorosłego, ale nikt ci tego nie powiedział?

🟣

18–25 LAT

Etap: Dorosłość emocjonalna, samoświadomość, wybory życiowe, relacje partnerskie

Atlas własnych emocji — wypisz najczęstsze emocje i ich wyzwalacze

Punkty mocy i bezsilności — gdzie masz wpływ, a gdzie musisz odpuścić

Rozmowa z cieniem — co mówi twoje wewnętrzne „Nikt mnie nie chce”?

— Co robisz, gdy nie wiesz, co czujesz?

— Czy znasz swoje granice? Czy umiesz je stawiać?

— Jaką emocję najczęściej maskujesz ironią, śmiechem lub udawaniem „mam wyje****”?

żeby nie uciekł, kiedy się otworzę.”

ROZDZIAŁ 7,, Kiedy choroba wchodzi do pokoju”

🎧 „To nie ja choruję — ale boli mnie wszystko”

„Moje dziecko ma raka. I nagle nie wiem, jak oddychać.”

„Mój brat przestał mówić po operacji. Boję się, że go tracę.”

„Najlepsza przyjaciółka jest w hospicjum. Śmiejemy się, ale to śmiech z bólem w gardle.”

Choroba zmienia rzeczywistość. Nie tylko chorego — wszystkich wokół niego.

Czasem kradnie mowę. Czasem odbiera złość. Czasem zostawia tylko spojrzenie i jedno pytanie: „Czy ja też zniknę?”

🧒 DZIENNIK MIESIĘCZNY DZIECKA

(fragmenty z perspektywy dziecka, lat 10–14)

Dzień 1:

Dziś dowiedziałem się, że mam coś, czego nie widać.

Lekarz powiedział słowo, którego nie rozumiem, ale mama zbladła.

Ja tylko czuję, że od dziś nie jestem już jak inni.

Dzień 5:

W szkole mówią, że mam szczęście, bo nie muszę pisać sprawdzianów.

Ale nikt nie wie, że codziennie piszę w głowie test:

Czy będę jeszcze żyć?

Dzień 12:

Nie chcę być dzielny. Chcę się wystraszyć. Krzyczeć.

Ale wszyscy mówią: „Ale ty jesteś silny”.

Czuję się słaby. Ale nikomu nie mówię.

Dzień 16:

Pielęgniarka ma oczy jak babcia. Mówi: „Będzie dobrze”.

Ja nie pytam, co to znaczy „dobrze”.

Może „dobrze” to znaczy: nie boli przez chwilę.

Dzień 25:

Napisałem liścik do kolegi:

„Nie wiem, czy jeszcze się zobaczymy, ale wiesz co? Dzięki, że się śmialiśmy.”

👩‍🦱 DZIENNIK TYGODNIOWY RODZICA

Tydzień 1 — szok i maska:

Uśmiecham się do niego, ale w środku wrzeszczę.

Nie wiem, jak powiedzieć rodzinie. Nie wiem, co powiedzieć jemu.

Lekarz mówi o statystykach. A ja patrzę, jak moje dziecko śpi —

i modlę się o jeden zwykły dzień.

Tydzień 2 — wycofanie i walka:

Zaczynam rozumieć język badań, rezonansu, leków.

Staję się generałem jego armii.

Ale nocą… nie śpię. Boję się każdej gorączki. Każdego kichnięcia.

Chciałabym cofnąć czas.

Albo zatrzymać go na tym jednym momencie, kiedy jeszcze się śmiał.

Tydzień 3 — utrata i zbliżenie:

Brat się odsunął. Boi się.

Córka płacze nocami.

A ja? Ja jestem… czym? Ciałem do podtrzymywania?

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.