Samuel Kaine
Dora Kaine

Wielcy Artyści. Część II — Rzeźbiarze

© Samuel Kaine, 2026

© Dora Kaine, 2026

„Wielcy Artyści. Część II — Rzeźbiarze” to fascynująca podróż przez historię rzeźby — od starożytnej Grecji, przez renesansowych mistrzów, barokowy teatr emocji, aż po nowoczesne i współczesne eksperymenty z formą. Książka w przystępny i lekki sposób przedstawia największych rzeźbiarzy świata, ich dzieła, ciekawostki oraz wpływ na kulturę. To nie akademicki podręcznik, lecz inspirujący przewodnik po świecie, w którym kamień, brąz i stal opowiadają ludzkie historie. Książka stworzona z pomocą AI.

ISBN 978-83-8440-449-2

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Wielcy Artyści. Część II — Rzeźbiarze

Wstęp

Część I — Starożytność

Fidiasz (ok. 490–430 p.n.e.)

Ciekawostka

Fidiasz — najważniejsze rzeźby

Poliklet (ok. 480–420 p.n.e.)

Ciekawostka

Najważniejsze rzeźby Polikleta

Praxyteles (ok. 400–330 p.n.e.)

Ciekawostka

Najważniejsze rzeźby Praxytelesa

Myron (ok. 480–440 p.n.e.)

Ciekawostka

Najważniejsze rzeźby Myrona

Podsumowanie: Starożytność

Część II — Średniowiecze

Anonimowi mistrzowie katedr gotyckich

Ciekawostka

Nicola Pisano (ok. 1220–1278)

Ciekawostka

Najważniejsze dzieła Pisano

Claus Sluter (ok. 1340–1405)

Ciekawostka

Najważniejsze dzieła Slutera

Podsumowanie: Średniowiecze

Część III — Renesans

Donatello (ok. 1386–1466)

Najważniejsze rzeźby Donatella

Ciekawostka

Bunt Donatella i rewolucja renesansowa

Bunt Donatella

Rewolucja renesansowa

Michał Anioł Buonarroti (1475–1564)

Najważniejsze dzieła Michała Anioła

Ciekawostki

Andrea del Verrocchio (ok. 1435–1488)

Najważniejsze rzeźby Verrocchia

Ciekawostka

Lorenzo Ghiberti (1378–1455)

Najważniejsze dzieła Ghibertiego

Ciekawostki

Podsumowanie: Renesans

Część IV — Barok

Gian Lorenzo Bernini (1598–1680)

Najważniejsze dzieła Berniniego

Ciekawostki

Dlaczego Bernini to król baroku?

Alessandro Algardi (1598–1654)

Najważniejsze dzieła Algardiego

Ciekawostki

François Duquesnoy (1597–1643)

Najważniejsze dzieła Duquesnoya

Ciekawostki

Podsumowanie: Barok

Część V — XIX wiek

Antonio Canova (1757–1822)

Najważniejsze rzeźby Canovy

Ciekawostki

François Rude (1784–1855)

Najważniejsze dzieła Rude’a

Ciekawostki

Bertel Thorvaldsen (1770–1844)

Najważniejsze dzieła Thorvaldsena

Ciekawostki

Auguste Rodin (1840–1917)

Najważniejsze dzieła Rodina

Ciekawostki

Dlaczego Rodin to przełom?

Cyprian Godebski (1835–1909)

Najważniejsze dzieła Godebskiego

Ciekawostki

Podsumowanie: XIX wiek

Część VI — XX wiek i sztuka współczesna

Constantin Brâncuși (1876–1957)

Najważniejsze dzieła Brâncușiego

Ciekawostki

Dlaczego Brâncuși to przełom?

Henry Moore (1898–1986)

Najważniejsze dzieła Moore’a

Ciekawostki

Dlaczego Moore jest ważny?

Alberto Giacometti (1901–1966)

Najważniejsze dzieła Giacomettiego

Ciekawostki

Dlaczego Giacometti jest ważny?

Xawery Dunikowski (1875–1964)

Najważniejsze dzieła Dunikowskiego

Ciekawostki

Dlaczego Dunikowski jest ważny?

Alexander Calder (1898–1976)

Najważniejsze dzieła Caldera

Ciekawostki

Dlaczego Calder jest ważny?

Louise Bourgeois (1911–2010)

Najważniejsze dzieła Bourgeois

Ciekawostki

Dlaczego Bourgeois jest ważna?

Magdalena Abakanowicz (1930–2017)

Najważniejsze dzieła Abakanowicz

Ciekawostki

Dlaczego Abakanowicz jest ważna?

Richard Serra (1938–2024)

Najważniejsze dzieła Serry

Ciekawostki

Dlaczego Serra jest ważny?

Anish Kapoor (ur. 1954)

Najważniejsze dzieła Kapoora

Ciekawostki

Dlaczego Kapoor jest ważny?

Jeff Koons (ur. 1955)

Najważniejsze dzieła Koonsa

Ciekawostki

Dlaczego Koons jest ważny?

Damien Hirst (ur. 1965)

Najważniejsze dzieła Hirsta

Ciekawostki

Dlaczego Hirst jest ważny?

Yayoi Kusama (ur. 1929)

Najważniejsze dzieła Kusamy

Ciekawostki

Dlaczego Kusama jest ważna?

Banksy (aktywny od lat 90.)

Najważniejsze prace Banksy’ego

Ciekawostki

Dlaczego Banksy jest ważny?

Podsumowanie XX/XXI wieku

🔹 Pionierzy XX wieku: esencja, forma, samotność

🔹 Przełom XX/XXI wieku: ruch, emocja, psychika

🔹 Sztuka XXI wieku: spektakl, popkultura, prowokacja

Cały ten okres pokazuje jedno

Zakończenie

Słowo od autorów

Samuel Kaine & Dora

Każda książka to krok w stronę zmiany i inspiracji. Jeśli chcesz iść dalej razem ze mną, zapraszam Cię na: samuelkaine.wixsite.com/samuel-kaine

Wstęp

Czy można „zamrozić” emocje w kamieniu, tchnąć życie w bryłę marmuru albo opowiedzieć historię w kawałku drewna? Rzeźbiarze od wieków próbują to robić — i, jak się okaże, często im się udaje.

W przeciwieństwie do malarzy, którzy pracują z kolorem i światłem, rzeźbiarze mają przed sobą zadanie niemal magiczne: sprawić, by coś twardego, ciężkiego i nieugiętego zaczęło wydawać się lekkie, miękkie albo wręcz żywe. Patrząc na posąg Zeusa Fidiasza, nagą Afrodytę Praxytelesa, czy „Dawida” Michała Anioła, trudno nie zadać sobie pytania: Jak to możliwe, że kawał marmuru potrafi tak bardzo przypominać prawdziwego człowieka?

Rzeźba towarzyszyła człowiekowi od zarania dziejów — od prehistorycznych figurek bogiń, przez monumentalne świątynie antyku, gotyckie katedry i renesansowych mistrzów, aż po współczesnych artystów, którzy potrafią z gigantycznej stali zrobić pająka, balonowego psa albo… połyskującą fasolkę w centrum Chicago.

W tej książce zabieram Cię w podróż przez epoki — od starożytnej Grecji po XXI wiek. Poznasz rzeźbiarzy, którzy wyznaczali kanony piękna, łamali zasady i prowokowali do myślenia. Spotkasz geniuszy i buntowników, klasyków i ekscentryków, a także twórców z Polski, którzy również zostawili swój trwały ślad w historii sztuki.

Ta książka nie jest podręcznikiem akademickim — nie znajdziesz tu suchych dat i nudnych analiz. To raczej przewodnik po świecie ludzi, którzy widzieli w kamieniu coś, czego inni nie dostrzegali. A kiedy już raz się temu przyjrzysz, nigdy nie spojrzysz na rzeźbę tak samo.

No to co? Chwytamy dłuto (albo przynajmniej wyobraźnię) i zaczynamy kolejną podróż przez historię sztuki. Tym razem — w kamieniu, drewnie, brązie i stali.

Część I — Starożytność

Gdzie wszystko się zaczęło

Starożytność to fundament całej historii rzeźby. To czas, kiedy człowiek po raz pierwszy zaczął nadawać kamieniowi i brązowi kształt, emocję i znaczenie.

To właśnie wtedy narodziła się idea piękna, proporcji, harmonii — i to wtedy rzeźbiarze odkryli, że materiał może stać się czymś więcej niż tylko surowcem. Może być opowieścią o człowieku.

W starożytnej Grecji sztuka osiągnęła poziom, który do dziś uważamy za punkt odniesienia. Grecy stworzyli kanony, według których mierzymy proporcje ciała, a ich posągi — harmonijne, idealne, pełne równowagi — stały się symbolem całej cywilizacji Zachodu.

To epoka Fidiasza, Polikleta, Myrona i Praxytelesa — mistrzów, którzy uczyli, że rzeźba może łączyć matematykę, anatomię i duchowość.

Starożytność to także Rzym — bardziej praktyczny, bardziej republikański, bardziej surowy. Rzymianie kochali rzeźbę, ale używali jej do czegoś innego niż Grecy.

Dla nich była narzędziem pamięci. Portret, pomnik cesarza, popiersie wojownika — wszystko miało służyć historii i władzy.

Właśnie wtedy narodziły się:

— naturalizm (pokazywanie ciała takim, jakie jest),

— kontrapost (słynne „S” ciała, które sprawia, że postać wygląda jak żywa),

— kanon proporcji,

— mitologiczne symbole,

— pierwsze monumentalne posągi świata.

Starożytność jest początkiem wszystkiego.

To w jej rzeźbach zobaczysz zarodek renesansu, inspirację baroku, echo, do którego wracali mistrzowie XIX wieku — i punkt odniesienia, z którym świadomie walczyła sztuka XX wieku.

To czas, w którym kamień po raz pierwszy przemówił ludzkim głosem.

Fidiasz (ok. 490–430 p.n.e.)

Grecki mistrz, którego imię do dziś budzi respekt w świecie sztuki. Fidiasz był nie tylko genialnym rzeźbiarzem, ale i głównym artystą pracującym przy przebudowie Aten w czasach Peryklesa. To właśnie jemu powierzono ozdobienie Partenonu — najważniejszej świątyni na Akropolu.

Najbardziej znanym dziełem Fidiasza był posąg Zeusa w Olimpii — ogromna rzeźba wysoka na ponad 12 metrów, wykonana ze złota i kości słoniowej. To arcydzieło tak zachwyciło starożytnych, że zostało zaliczone do siedmiu cudów świata. Niestety, nie przetrwało do naszych czasów — znamy je tylko z opisów i nielicznych kopii.

Fidiasz stworzył też monumentalny posąg Ateny Partenos, który zdobił wnętrze Partenonu. Bogini miała w jednej ręce tarczę, w drugiej statuę Nike (bogini zwycięstwa), a całość błyszczała złotem — trudno wyobrazić sobie większy pokaz artystycznej i politycznej potęgi Aten.

Ciekawostka

Fidiasz miał taką renomę, że zarzucano mu… pychę. Podobno potajemnie umieścił swój autoportret na tarczy Ateny. Dla jednych to był dowód geniuszu, dla innych — skandal. Ostatecznie Fidiasz wpadł w kłopoty polityczne i oskarżono go o kradzież złota z posągów. Nie wiadomo, czy był winny, ale zmarł w więzieniu — jak to bywa, geniusz nie zawsze żyje w zgodzie z władzą.

Fidiasz — najważniejsze rzeźby

— Posąg Zeusa w Olimpii — monumentalna rzeźba ze złota i kości słoniowej, ponad 12 metrów wysokości, zaliczona do siedmiu cudów świata.

— Atena Partenos — kolosalny posąg Ateny w Partenonie, wykonany w technice chryzelefantyny (złoto + kość słoniowa).

— Atena Promachos — ogromny posąg Ateny stojący na Akropolu; podobno jej hełm i włócznia były widoczne z morza, co miało witać żeglarzy.

— Dekoracje rzeźbiarskie Partenonu — metopy, fryzy i frontony świątyni (Fidiasz nadzorował cały projekt i tworzył najważniejsze elementy).

Poliklet (ok. 480–420 p.n.e.)

Jeśli Fidiasz był „dyrektorem artystycznym” Aten, to Poliklet był mistrzem naukowej precyzji. Pochodził z Argos i zasłynął tym, że jako pierwszy próbował stworzyć matematykę piękna.

Poliklet opracował słynny „kanon proporcji” — czyli zasady określające idealne proporcje ludzkiego ciała. Według niego piękno polegało na harmonii i równowadze: głowa powinna mieć określoną wielkość w stosunku do reszty ciała, a figura musi być dynamiczna, ale stabilna.

Jego najsłynniejsze dzieło to „Doryforos” („Nosiciel włóczni”). Posąg ten stał się wzorem dla późniejszych pokoleń — pokazuje młodzieńca stojącego w kontrapoście (czyli z ciężarem ciała przeniesionym na jedną nogę). To ustawienie sprawiało, że sylwetka wyglądała naturalnie i pełna życia — nie sztywna jak wcześniejsze figury.

Poliklet stworzył też inne dzieła, m.in. „Diadumenosa” (młodzieniec wiążący opaskę na głowie) czy posągi zwycięzców igrzysk olimpijskich.

Ciekawostka

„Kanon” Polikleta to nie tylko teoria — podobno napisał nawet traktat (dziś zaginiony), w którym szczegółowo opisał zasady proporcji. Dzięki temu mówi się, że był nie tylko artystą, ale i pierwszym teoretykiem sztuki.

Najważniejsze rzeźby Polikleta

— Doryforos — wzór idealnych proporcji, rzeźba przełomowa dla sztuki greckiej.

— Diadumenos — młodzieniec z opaską, pełen wdzięku i harmonii.

— Posągi zwycięzców igrzysk olimpijskich — łączenie sportu, ciała i sztuki w jedność.

Praxyteles (ok. 400–330 p.n.e.)

Praxyteles był prawdziwym rewolucjonistą w świecie sztuki antycznej. O ile Fidiasz i Poliklet koncentrowali się na boskości i idealnych proporcjach, on poszedł krok dalej — postanowił pokazać człowieka takim, jaki jest: zmysłowego, kruchego, pełnego wdzięku.

To właśnie Praxyteles stworzył pierwszą w dziejach sztuki greckiej nagą rzeźbę kobiety — słynną Afrodytę z Knidos. Do tej pory boginie przedstawiano w szatach, ale Praxyteles przełamał tabu i pokazał Afrodyte w pełnej nagości. Rzeźba była tak piękna, że pielgrzymi z całego świata przybywali do Knidos, by ją zobaczyć. Plotkowano nawet, że niektórzy mężczyźni zakochiwali się w marmurowej bogini bardziej niż w realnych kobietach…

Praxyteles zasłynął również z rzeźb młodzieńców o delikatnych, niemal kobiecych rysach twarzy — np. Hermesa z małym Dionizosem czy Apollo Sauroktonos (Apollo zabijający jaszczurkę).

Jego styl wyróżniała miękkość i wdzięk — postacie wyglądały nie jak bogowie z Olimpu, lecz jak istoty z krwi i kości. Dzięki temu Praxyteles wprowadził do rzeźby nowy wymiar: zmysłowość i emocje.

Ciekawostka

Mówi się, że modelką do Afrodyty była słynna hetera (kurtyzana) Fryne, kochanka Praxytelesa. Jej uroda podobno była tak niezwykła, że sąd w Atenach uniewinnił ją, gdy podczas procesu odsłoniła swoją pierś.

Najważniejsze rzeźby Praxytelesa

— Afrodyta z Knidos — pierwsza naga bogini, symbol przełomu w sztuce greckiej.

— Hermes z małym Dionizosem — pełen wdzięku i delikatności.

— Apollo Sauroktonos — młody Apollo bawiący się jaszczurką, zmysłowy i lekki.

Myron (ok. 480–440 p.n.e.)

Myron był jednym z tych artystów, którzy nie chcieli, by rzeźby wyglądały jak posągi — on marzył, żeby wydawały się żywe. Zasłynął jako mistrz uchwycenia ruchu i dynamiki.

Jego najsłynniejsze dzieło to oczywiście „Dyskobol” — atleta w momencie rzutu dyskiem. Figura wygląda tak, jakby zatrzymano kadr filmu: ciało napięte, mięśnie w ruchu, twarz skupiona. To była prawdziwa rewolucja, bo wcześniejsze rzeźby stały spokojnie w kontrapoście, a Myron pokazał człowieka w akcji.

Niestety, oryginał „Dyskobola” nie przetrwał — znamy go dzięki rzymskim marmurowym kopiom. I to właśnie na ich podstawie możemy podziwiać geniusz Myrona.

Oprócz „Dyskobola”, Myron tworzył też inne rzeźby sportowców i zwierząt, np. słynnego byka i krowę z brązu, o których starożytni pisali, że wyglądały jak żywe.

Ciekawostka

Starożytni krytycy zauważali, że Myron świetnie oddawał ruch ciała, ale nie emocje twarzy. Dlatego mówiło się o nim: „geniusz mięśni, nie uczuć”. Ale i tak to on otworzył drogę do przedstawiania postaci w dynamicznych pozach.

Najważniejsze rzeźby Myrona

— Dyskobol — symbol ruchu i sportu w starożytnej Grecji.

— Byk — słynna rzeźba zwierzęcia z brązu.

— Krowa — tak realistyczna, że ludzie podobno próbowali ją doić.

Podsumowanie: Starożytność

Starożytna Grecja dała światu nie tylko filozofów i igrzyska olimpijskie, ale też wzór piękna, który do dziś inspiruje artystów. Fidiasz pokazał, że rzeźba może być boska i monumentalna. Poliklet udowodnił, że proporcje to nie przypadek, lecz matematyka piękna. Praxyteles nadał marmurowi zmysłowość i delikatność, a Myron zatrzymał w kamieniu ruch, który wydawał się niemożliwy do uchwycenia.

Każdy z nich wniósł coś nowego: majestat, harmonię, emocje, dynamikę. Razem stworzyli fundament, na którym budowały kolejne epoki.

Można powiedzieć, że starożytni rzeźbiarze uczyli nas patrzeć na ciało i na człowieka — nie tylko jako na istotę z krwi i kości, ale też jako symbol, ideę i dzieło sztuki samo w sobie.

Ich rzeźby, choć często znane dziś tylko z kopii i opisów, wciąż przypominają, że piękno ma w sobie coś uniwersalnego. Coś, co nie starzeje się nawet po dwóch i pół tysiącach lat.

Część II — Średniowiecze

W średniowieczu rzeźba nie miała już służyć chwale człowieka ani poszukiwaniu idealnych proporcji, jak w Grecji. Jej celem stało się głoszenie wiary i zdobienie świątyń. To właśnie na fasadach katedr gotyckich pojawiły się setki figur — święci, prorocy, apostołowie, ale też gargulce, które miały odstraszać złe moce (i przy okazji odprowadzać deszcz z dachów 😅).

Co ciekawe, większość twórców tego czasu pozostała anonimowa. Dla nich nie liczyło się nazwisko, ale służba Bogu.

Anonimowi mistrzowie katedr gotyckich

Wyobraź sobie katedrę w Chartres, Reims czy Notre Dame w Paryżu. Fasady pełne są rzeźb, które opowiadają historie biblijne — dla ludzi, którzy często nie umieli czytać, była to Biblia w kamieniu.

Postacie wydają się surowe, trochę sztywne, ale miały konkretną funkcję: przypominać wiernym o niebie, piekle i drodze zbawienia.

Ciekawostka

Gargulce, te dziwne stwory na dachach katedr, to nie tylko ozdoba. Były sprytnymi rynnami — woda deszczowa spływała przez ich paszcze.

Nicola Pisano (ok. 1220–1278)

Urodzony we Włoszech, działał głównie w Pizie i Sienie. To właśnie on był pierwszym, który przypomniał światu o antyku — w czasach, gdy dominowała sztywna, symboliczna sztuka średniowieczna, on sięgnął do wzorców rzymskich.

Najbardziej znane dzieło to ambona w baptysterium w Pizie (1260). Na reliefach pojawiają się sceny z życia Chrystusa — ale postacie nie są płaskie ani schematyczne. Mają proporcje i miękkość rodem z antyku, a w ich ciałach widać siłę i ruch. To było prawdziwe odkrycie: „hej, przecież marmur może znów wyglądać jak w czasach Rzymu!”.

Drugie wielkie dzieło to ambona w katedrze w Sienie, gdzie jeszcze bardziej rozwijał swoją „nową” (a właściwie „starą”) estetykę.

Nicola Pisano to artysta, którego często nazywa się prekursorem renesansu — bo to właśnie jego prace stały się pomostem między średniowieczem a epoką odrodzenia.

Ciekawostka

Mówi się, że Pisano czerpał inspirację z rzymskich sarkofagów, które podziwiał w Pizie. Nie kopiował ich bezmyślnie — twórczo je przekształcał, pokazując, że dawne wzory można ożywić na nowo.

Najważniejsze dzieła Pisano

— Ambona w baptysterium w Pizie (1260).

— Ambona w katedrze w Sienie (1265–1268).

— Reliefy o tematyce biblijnej — pełne antycznego ducha.

Claus Sluter (ok. 1340–1405)

Claus Sluter pochodził z Niderlandów, ale większość życia spędził w Burgundii na dworze księcia Filipa Śmiałego. To właśnie tam stworzył swoje największe dzieła, które sprawiły, że uznano go za ojca realizmu w rzeźbie gotyckiej.

Najbardziej znana praca Slutera to tzw. Studnia Mojżesza w Dijon. Na sześciobocznym cokole umieścił proroków Starego Testamentu — Mojżesza, Dawida, Daniela i innych. To, co w nich niezwykłe, to nie „święta sztywność”, ale żywe twarze, pełne zmarszczek, ekspresji i charakteru. Każda postać wygląda jak prawdziwy człowiek, a nie anonimowy symbol.

Drugie ważne dzieło to rzeźby w Kartuzji w Champmol (kaplicy klasztornej), zwłaszcza postacie żałobników towarzyszących nagrobkom książęcym. To małe figurki, ale ich gesty i twarze są tak przejmujące, że do dziś robią ogromne wrażenie.

Sluter zbliżył sztukę do życia codziennego — jego rzeźby nie były tylko „o wierze”, ale też o ludzkich emocjach: smutku, skupieniu, zadumie. Dzięki niemu średniowieczna sztuka zaczęła wychodzić poza ramy schematów i zbliżać się do renesansowego humanizmu.

Ciekawostka

Legenda głosi, że Mojżesz Slutera miał tak realistyczne „rogi” (symbolizujące promienie boskiej mocy, zgodnie z ówczesnym tłumaczeniem Biblii), że ludzie naprawdę wierzyli, iż prorok je posiadał.

Najważniejsze dzieła Slutera

— Studnia Mojżesza (Dijon, ok. 1400).

— Nagrobki książąt burgundzkich w Champmol — pełne ekspresji postacie żałobników.

— Rzeźby kaplicy klasztornej w Dijon — przykład gotyckiego realizmu.

Podsumowanie: Średniowiecze

W średniowieczu rzeźba zmieniła swoje oblicze. Zamiast opiewać ciało i piękno człowieka, służyła wierze — była Biblią w kamieniu. Fasady katedr gotyckich stały się galeriami pełnymi proroków, świętych i aniołów, a gargulce przypominały, że nawet architektura może mieć poczucie humoru (albo strachu 😉).

Jednak nawet w tej epoce pojawiali się artyści, którzy wyznaczali nowe kierunki. Nicola Pisano odważył się sięgnąć do antyku i przywrócić rzeźbie naturalność. Claus Sluter pokazał, że kamień może wyrażać emocje, a twarz proroka — całą ludzką historię.

Średniowiecze było więc nie tylko „ciemną epoką”, jak się je czasem niesprawiedliwie nazywa, ale też okresem, który przygotował grunt pod renesans — odrodzenie piękna, harmonii i człowieka jako centrum sztuki.

Część III — Renesans

Renesans to epoka, która narodziła się we Włoszech w XIV–XV wieku, a potem rozprzestrzeniła się na całą Europę. Sama nazwa oznacza „odrodzenie” — i dokładnie tym był ten czas. Artyści i uczeni odkryli na nowo starożytność, zachwycając się proporcjami, harmonią i pięknem, które Grecy i Rzymianie uważali za fundament kultury.

W średniowieczu człowiek był tylko małą cząstką w boskim planie. W renesansie to człowiek stał się centrum sztuki. Rzeźbiarze zaczęli znów interesować się anatomią, ruchem, emocjami, a nawet… indywidualnym charakterem portretowanej osoby.

To właśnie wtedy powstały rzeźby, które dziś uważamy za arcydzieła wszech czasów: Dawid Donatella i Michała Anioła, „Drzwi Raju” Ghibertiego czy konne pomniki Verrocchia.

Renesansowa rzeźba nie była tylko ozdobą świątyń — zdobiła place miast, pałace, fontanny. Stała się częścią życia codziennego, symbolem dumy obywateli i potęgi mecenatów (np. Medyceuszy we Florencji).

To epoka, w której rzeźbiarze byli już nie anonimowymi „rzemieślnikami”, ale gwiazdami sztuki — ludźmi, o których mówił cały świat.

Donatello (ok. 1386–1466)

Donatello, czyli Donato di Niccolò di Betto Bardi, pochodził z Florencji — miasta, które było sercem renesansu. Był jednym z pierwszych artystów, którzy zerwali z gotycką sztywnością i zaczęli tworzyć rzeźby pełne życia, dynamiki i psychologicznej głębi.

Jego najsłynniejsze dzieło to „Dawid” — i to wcale nie ten od Michała Anioła, lecz wcześniejszy, wykonany z brązu. To pierwszy od starożytności posąg przedstawiający nagiego mężczyznę w pełnej postaci. Młody Dawid stoi w kontrapoście, lekko uśmiechnięty, opierając stopę na głowie pokonanego Goliata. Posąg był odważny i zmysłowy — wywołał zachwyt, ale i kontrowersje.

Donatello nie bał się eksperymentów. Jako pierwszy stosował technikę stiacciato — płaskiego reliefu, w którym grał światłem i cieniem, nadając scenom głębię jak w obrazie.

Inne jego ważne dzieła to m.in. św. Jerzy (posąg młodego rycerza broniącego Florencji), pomnik kondotiera Gattamelaty w Padwie — pierwszy od starożytności konny pomnik bohatera świeckiego, czy dramatyczne przedstawienia Marii Magdaleny.

Donatello był buntownikiem, bo nie interesowało go piękno „idealne” jak u Greków. On chciał pokazać prawdę — nawet jeśli była trudna, brzydka czy niepokojąca. Dlatego jego rzeźby były pełne ekspresji i emocji, jakich wcześniej w sztuce prawie nie widziano.

Najważniejsze rzeźby Donatella

— Dawid (ok. 1440, brąz) — pierwszy nagi posąg od czasów antyku.

— Św. Jerzy — symbol dumy i siły Florencji.

— Pomnik Gattamelaty (Padwa, 1453) — pierwszy nowożytny konny pomnik świeckiego wodza.

— Maria Magdalena — dramatyczna, pełna bólu postać, pokazująca mistrzostwo w wyrażaniu emocji.

Ciekawostka

Donatello był znany ze swojego charakteru — potrafił kłócić się z mecenasami, a nawet porzucać prace, jeśli czuł, że ograniczano jego wizję. Ale to właśnie ta niezależność sprawiła, że został zapamiętany jako artysta, który „wyprzedził swoją epokę”.

Bunt Donatella i rewolucja renesansowa

Bunt Donatella

Donatello nie prowadził powstań ani rewolucji politycznych — jego bunt był artystyczny. To on pierwszy odważył się złamać reguły, które przez setki lat były świętością.

— Powrót do nagości — jego „Dawid” był pierwszym nagim posągiem od czasów starożytnych. W średniowieczu ciało kojarzono z grzechem, a Donatello pokazał je jako coś pięknego, naturalnego i godnego podziwu.

— Prawda zamiast ideału

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.