Jakub Strzelecki

Szkocja w 10/12 dni

© Jakub Strzelecki, 2025

Plan podróży po Szkocji prowadzi przez wschodnie wybrzeże, Highlands, wyspę Skye oraz nadmorskie wioski Fife, łącząc popularne atrakcje z mniej uczęszczanymi trasami. Uwzględnia zarówno dzikie biwaki, jak i praktyczne wskazówki dotyczące transportu oraz bezpieczeństwa. Trasa jest elastyczna, pozwala skracać lub wydłużać pobyt, a dodatkowe informacje ułatwiają planowanie wyjazdu zarówno dla podróżujących własnym pojazdem, jak i korzystających z wynajmu kampera lub samochodu.

ISBN 978-83-8431-246-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

Szkocja w 10/12 dni

Słowem wstępu

Kiedy wybrać się do Szkocji?

Jak dostać się do Szkocji?

Jak poruszać się po Szkocji?

Jedzenie w Szkocji

Dziki biwak w namiocie

Loch Lomond & The Trossachs

Nocowanie w samochodzie i kamperze

Strefy niskiej emisji (LEZ)

Gdzie się myć i uzupełniać wodę?

Midges (meszki)

Parkowanie nocne

Strefy byelaws i Access Code

Bothy

Bezpieczeństwo w Szkocji

Inne porady praktyczne

Ramowy plan podróży

Szczegółowy plan podróży

Dzień 1 — Przylot/Start EDI — East Lothian & Pentland Hills

Dzień 2 — Scottish Borders

Dzień 3 — Stirling — Loch Lomond & The Trossachs

Dzień 4 — Trossachs — Glencoe & Glen Etive

Dzień 5 — Fort William — Road to the Isles

Dzień 6 — Opcje A i B

Dzień 7 — Skye — Applecross (Bealach na Bà) — Torridon

Dzień 8 — Assynt (Coigach) — UK off-beat na maxa

Dzień 9 — Durness & Sandwood Bay

Dzień 10 — Powrót przez Inverness — Cairngorms

Dzień 11 — Royal Deeside — Perthshire

Dzień 12 — Fife’s East Neuk — EDI

Skracanie/rozszerzanie trasy

Wariant: „Przylot i wynajem”

Wariant: „Własne koła”

Na zakończenie

Słowem wstępu

Szkocja to kraina, która potrafi zahipnotyzować od pierwszych chwil. Surowe góry przeplatają się tu z zielonymi dolinami, wąskimi drogami prowadzącymi w nieznane i oceanicznymi zatokami, gdzie biały piasek kontrastuje z lodowatą wodą. Możesz stanąć na klifach, które pamiętają legendy dawnych klanów, wspiąć się na wzgórze z widokiem na jezioro spowite mgłą albo przejść obok ruin zamku, który wygląda tak, jakby ktoś specjalnie pozostawił go dla twojej wyobraźni. To miejsce, gdzie natura i historia spotykają się w sposób zupełnie wyjątkowy, a każda droga kryje za sobą nową opowieść.

Podróż po Szkocji to przygoda, która nie wymaga luksusów — najpiękniejsze doświadczenia są tu w zasięgu twoich nóg, oczu i otwartego serca. Nocleg na dziko pozwala ci zatrzymać się tam, gdzie krajobraz wydaje się zbyt piękny, by go opuszczać. Wschód słońca nad jeziorem, kolacja przy dźwiękach wiatru w górach, nocne niebo wolne od miejskich świateł — tego nie znajdziesz w hotelowych folderach. Dzięki temu, że Szkocja szanuje wolność podróżników i oferuje unikalny kodeks dostępu do przyrody, możesz naprawdę poczuć się częścią tych pejzaży, a nie tylko ich obserwatorem.

Mając gotowy plan podróży, unikasz chaosu i oszczędzasz czas na miejscu. Nie musisz zastanawiać się, którędy jechać, gdzie można bezpiecznie zatrzymać się na noc albo jakie atrakcje warto zobaczyć, a które lepiej odpuścić. Plan daje ci ramy, ale jednocześnie pozwala na spontaniczność — wiesz, gdzie kierować się dalej, a jednocześnie masz przestrzeń, by skręcić w boczną drogę, gdy coś przyciągnie twoją uwagę. To nie ograniczenie, lecz wolność w najczystszej formie, bo dzięki przemyślanemu schematowi możesz w pełni cieszyć się chwilą, zamiast martwić się logistyką.

Wyjazd do Szkocji z takim planem to gwarancja, że zobaczysz nie tylko obowiązkowe miejsca, o których mówi każdy przewodnik, ale też te zakątki, w których spotkasz ciszę i autentyczność. Wyruszając w drogę, będziesz miał pewność, że czeka na ciebie podróż pełna kontrastów — od majestatycznych gór po dzikie plaże, od ruchliwych miast po odludne ścieżki. To właśnie ta różnorodność sprawia, że Szkocja tak bardzo wciąga i że warto się tam wybrać choć raz w życiu.

Kiedy wybrać się do Szkocji?

Najlepszy moment na podróż do Szkocji zależy od tego, czego w niej szukasz. Jeśli marzysz o zielonych dolinach skąpanych w długim świetle dnia, najpewniej wybierzesz miesiące letnie. Od czerwca do sierpnia słońce zachodzi bardzo późno, a niebo potrafi rozjaśniać się już o trzeciej nad ranem. To czas, gdy natura jest najbardziej bujna, a krajobrazy pełne kontrastów — od kwitnących wrzosowisk po turkusowe zatoki. Latem jednak musisz liczyć się z tłumami turystów w najpopularniejszych miejscach i z drobnymi, ale uciążliwymi towarzyszami — chmarami midges, czyli szkockich meszek, które potrafią popsuć wieczorne biwakowanie nad wodą.

Wiosna i wczesna jesień dają ci szansę na złoty środek. Kwiecień i maj to czas, kiedy przyroda budzi się do życia, góry są jeszcze miejscami ośnieżone, a dni stają się dłuższe. We wrześniu i październiku natomiast możesz podziwiać spektakl jesiennych barw — lasy płoną odcieniami czerwieni i pomarańczu, a liczba turystów maleje. To okres, gdy łatwiej znaleźć ustronne miejsce na nocleg i spokojnie delektować się krajobrazem. Dodatkowym atutem jest mniejsza aktywność owadów, dzięki czemu wieczory przy namiocie są znacznie przyjemniejsze.

Zima w Szkocji ma swój niepowtarzalny urok, jeśli lubisz ciszę, puste drogi i chcesz poczuć dzikość tej krainy niemal bez świadków. Krótkie dni i nieprzewidywalna pogoda wymagają jednak większego przygotowania i rezygnacji z niektórych tras, które stają się niedostępne. To pora roku dla tych, którzy chcą spojrzeć na Szkocję z innej perspektywy — bardziej surowej, intymnej i autentycznej.

Decydując się na podróż, warto więc zastanowić się, co jest dla ciebie najważniejsze: długie dni i żywe kolory lata, spokój i barwy jesieni, świeżość wiosny czy zimowa surowość. Każda z tych pór roku ma w sobie coś, co sprawia, że Szkocja odkrywa przed tobą inne oblicze, i w każdej możesz znaleźć dla siebie idealny czas na wyprawę.

Jak dostać się do Szkocji?

Do Szkocji możesz dostać się na kilka sposobów, a wybór zależy od tego, czy cenisz szybkość, wygodę, czy może chcesz potraktować samą podróż jako część przygody. Najprościej i najszybciej jest oczywiście samolotem. Z Polski bez problemu polecisz bezpośrednio do Edynburga albo Glasgow, czyli dwóch największych i najlepiej skomunikowanych lotnisk w Szkocji. Czas lotu to niecałe trzy godziny, a po wylądowaniu masz do wyboru wynajem samochodu lub kampera bezpośrednio przy lotnisku, co świetnie sprawdza się, jeśli planujesz podróż w stylu road-trip. Lotniska te obsługują zarówno tanie linie, jak i regularnych przewoźników, więc możesz dopasować podróż do swojego budżetu i potrzeb.

Jeżeli preferujesz własne auto albo kamper, droga lądowo-morska również stoi przed tobą otworem. Możesz ruszyć przez Niemcy, Belgię i Francję, a następnie skorzystać z promu do Wielkiej Brytanii. Najbardziej popularne są przeprawy Calais–Dover albo Dunkierka–Dover. Dalej czeka cię kilka godzin jazdy przez Anglię w kierunku północy. To opcja czasochłonna, ale daje ci pełną swobodę — masz swój pojazd, nie ogranicza cię bagaż, a sama podróż przez Wyspy pozwala zobaczyć dodatkowe miejsca po drodze. Innym rozwiązaniem jest prom z Holandii czy Belgii bezpośrednio do Anglii (np. do Newcastle), skąd do Szkocji masz już naprawdę niedaleko.

Możesz też rozważyć Eurotunel, który łączy Calais z Folkestone. Przeprawa trwa niecałe 40 minut i odbywa się pociągiem, do którego wjeżdżasz swoim samochodem. To najszybszy sposób na pokonanie Kanału La Manche, a dalej trasa wygląda podobnie jak przy podróży promem.

Jeśli nie planujesz prowadzić auta, wciąż masz inne możliwości. Z Londynu i wielu większych miast w Anglii kursują bezpośrednie pociągi do Edynburga, Glasgow czy Inverness. To opcja wygodna, bo wysiadasz od razu w centrum miasta, a po drodze oglądasz piękne krajobrazy, zwłaszcza jadąc trasą wzdłuż wschodniego wybrzeża. Alternatywą są autobusy dalekobieżne, znacznie tańsze, choć wolniejsze — podróż z Londynu do Edynburga może zająć kilkanaście godzin, ale przy ograniczonym budżecie bywa to dobre rozwiązanie.

Jeżeli myślisz o podróży nietypowej, możesz też wziąć pod uwagę połączenia lotnicze wewnątrz Wielkiej Brytanii. Z Londynu czy Manchesteru do Edynburga leci się nieco ponad godzinę, a ceny biletów bywają bardzo atrakcyjne. To rozwiązanie szczególnie praktyczne, gdy znajdziesz tani lot do Anglii, a stamtąd chcesz szybko przedostać się na północ.

Dzięki tej różnorodności sam decydujesz, czy chcesz postawić na szybkość i wygodę, czy może na elastyczność i niezależność, jaką daje własny pojazd. Szkocja jest dobrze skomunikowana, więc w praktyce możesz dobrać środek transportu dokładnie pod swój styl podróżowania.

Jak poruszać się po Szkocji?

Podróżowanie po Szkocji to część całej przygody — tu sama droga bywa atrakcją, a nie tylko środkiem do celu. Najwięcej swobody daje ci własny samochód albo kamper. Dzięki nim możesz zatrzymywać się w dowolnych miejscach, zjeżdżać z głównych tras na boczne, wąskie drogi i samodzielnie wybierać, gdzie spędzisz noc. Musisz jednak przygotować się na jazdę po wąskich, często krętych trasach, zwłaszcza w Highlands czy na wyspach. Na wielu drogach spotkasz tzw. passing places, czyli zatoczki, w których trzeba ustępować innym — to zasada, której absolutnie warto przestrzegać. Jazda lewą stroną również wymaga chwili przyzwyczajenia, ale ruch jest spokojniejszy niż w dużych miastach Europy kontynentalnej, więc szybko nabierzesz pewności.

Jeśli wybierzesz kampera, zyskasz nie tylko środek transportu, ale i nocleg w jednym. W Szkocji masz prawo do biwakowania na dziko, ale pamiętaj o ograniczeniach w niektórych parkach narodowych oraz o zasadach szacunku wobec lokalnych społeczności i przyrody. Warto też wiedzieć, że w niektórych mniejszych miejscowościach czy na wyspach miejsca parkingowe są ograniczone, więc czasem lepiej zaplanować postoje wcześniej lub korzystać z płatnych punktów serwisowych.

Alternatywą jest podróżowanie komunikacją publiczną. Sieć kolejowa najlepiej działa w centralnej i wschodniej części Szkocji, łącząc Edynburg, Glasgow, Inverness czy Aberdeen. Podróż pociągiem potrafi być atrakcją samą w sobie — linie biegną wzdłuż wybrzeża, przez doliny i góry, dając ci widoki, których nie zobaczysz zza kierownicy. Autobusy i autokary uzupełniają połączenia tam, gdzie kolej nie dociera, i często są jedynym sposobem na dotarcie do mniejszych miasteczek. To rozwiązanie tańsze, choć wymaga większej cierpliwości, bo dojazdy są dłuższe, a rozkłady nie zawsze gęste.

Na wyspy dostaniesz się promami, które kursują regularnie między lądem a Hebrydami czy Orkadami. Rejs sam w sobie bywa pięknym doświadczeniem — podczas przeprawy często można dostrzec delfiny czy foki. W sezonie letnim warto rezerwować bilety wcześniej, bo ruch jest duży. W przypadku Skye masz też możliwość dojazdu mostem, co oszczędza czas i logistykę.

Jeśli wolisz bardziej aktywne sposoby, Szkocja jest świetnym miejscem do podróży rowerem czy pieszo. Rozbudowana sieć szlaków, w tym słynne drogi długodystansowe, pozwala ci zanurzyć się w krajobrazie jeszcze mocniej. To wymaga jednak więcej czasu i przygotowania, bo pogoda bywa kapryśna, a dystanse są spore.

Niezależnie od tego, jak się poruszasz, w Szkocji najważniejsza jest elastyczność. Pogoda, przeprawy promowe czy warunki drogowe potrafią zmienić twoje plany w ostatniej chwili. Dlatego warto traktować przemieszczanie się nie jako uciążliwy obowiązek, ale jako część doświadczenia, w której każda nieplanowana zmiana może otworzyć przed tobą coś, czego w przewodnikach nie znajdziesz.

Jedzenie w Szkocji

Jedzenie w Szkocji to temat, który potrafi zaskoczyć. Z jednej strony kojarzy się ze słynnym haggisem, czyli pikantną potrawą z owczych podrobów, owsa i przypraw, z drugiej — oferuje ogromne bogactwo świeżych składników prosto z natury. Jeśli wybierzesz się w podróż, szybko odkryjesz, że kuchnia szkocka to nie tylko ciężkie, sycące dania, ale też delikatne owoce morza, aromatyczne sery i mięsa, które mają wyjątkowy smak dzięki lokalnym warunkom hodowli.

Podróżując przez wybrzeże, trudno oprzeć się świeżym rybom i owocom morza. Szkocja słynie z łososia, ale równie popularne są dorsz, makrela czy przegrzebki. W małych portowych miasteczkach znajdziesz proste bary rybne, gdzie ryba trafia niemal prosto z kutra na twój talerz. Fish & chips smakuje tu zupełnie inaczej niż w wielkich miastach Anglii — chrupiąca panierka, miękkie wnętrze i klimat, w którym je się na ławce z widokiem na morze.

Na wyspach i w Highlands poznasz smak jagnięciny i wołowiny, które dojrzewają w naturalnych, często bardzo surowych warunkach. Mięso jest pełne aromatu i często podawane w prosty sposób — z ziemniakami i sezonowymi warzywami. Z kolei w okolicach jezior i rzek spróbujesz pstrąga czy dziczyzny, które również należą do tradycyjnych szkockich składników.

Słodka strona Szkocji też ma sporo do zaoferowania. Króluje tu shortbread — kruche, maślane ciasteczka, które najlepiej smakują z herbatą. Popularne są także desery na bazie owsa i whisky, jak cranachan — połączenie bitej śmietany, malin, owsa i właśnie szkockiej whisky. To prosta, ale niezwykle charakterystyczna kombinacja, która świetnie podsumowuje styl tutejszej kuchni: lokalne składniki, kilka mocnych akcentów i bezpretensjonalna forma.

Jeśli podróżujesz budżetowo, znajdziesz mnóstwo sposobów na tanie, a sycące posiłki. Supermarkety oferują zestawy obiadowe, piekarnie w małych miasteczkach sprzedają gorące paszteciki, a w pubach często dostaniesz lunch w przystępnej cenie. Puby to zresztą idealne miejsce, by poczuć lokalny klimat — zamawiając prostą zupę, gulasz czy klasyczne „pie”, możesz spędzić czas wśród mieszkańców, posłuchać akcentu i zyskać wrażenie, że jesteś częścią tej codzienności.

Nie można też zapomnieć o whisky, która jest nie tylko alkoholem, ale elementem kultury. W Szkocji każda destylarnia ma swoją opowieść i charakterystyczny smak, a degustacja pozwala ci zobaczyć, jak różnorodny może być ten trunek — od delikatnych, kwiatowych nut po torfowe, dymne akcenty. Nawet jeśli nie jesteś miłośnikiem mocnych alkoholi, warto odwiedzić choć jedną destylarnię, żeby zrozumieć, jak bardzo whisky jest związana z tożsamością tego kraju.

Podróżując po Szkocji, możesz więc wybierać — od prostych posiłków kupowanych w lokalnych piekarniach po pełne doświadczenie kulinarne w pubach czy restauracjach. Ważne, żebyś pozwolił sobie spróbować wszystkiego, bo jedzenie tutaj to integralna część podróży. Smaki Szkocji są szczere, wyraziste i wprost odzwierciedlają charakter tego kraju — surowego, a jednocześnie pełnego ciepła.

Dziki biwak w namiocie

W Szkocji masz wyjątkową możliwość korzystania z przyrody w sposób, którego nie znajdziesz w wielu innych krajach Europy. Dzięki Scottish Outdoor Access Code możesz legalnie rozbić namiot na większości nieogrodzonych terenów, o ile robisz to odpowiedzialnie i z szacunkiem dla otoczenia. To oznacza, że górskie doliny, brzegi jezior czy leśne polany stają się dla ciebie potencjalnym miejscem noclegu, dając ci niezwykłą swobodę w planowaniu podróży. Nocleg na dziko pozwala nie tylko zaoszczędzić na kosztach kempingów, ale przede wszystkim daje ci bezpośredni kontakt z naturą — wieczór przy wodzie, świt w górach czy cisza, której nie zakłóca nic poza wiatrem i odgłosami ptaków.

Jednocześnie taka wolność wiąże się z odpowiedzialnością. Zasada „Leave No Trace” jest tu kluczowa — chodzi o to, by nie pozostawiać po sobie żadnego śladu. Jeśli rozbijasz namiot, wybierasz miejsce, które nie niszczy roślinności, a po zwinięciu biwaku pozostawiasz teren dokładnie takim, jakim go zastałeś. Odpady zabierasz ze sobą, ognia nie rozpalasz w sposób, który mógłby uszkodzić podłoże albo zagrozić otoczeniu, a hałasu unikasz, by nie zakłócać życia dzikich zwierząt czy spokoju mieszkańców.

Scottish Outdoor Access Code kładzie też nacisk na rozsądek w wyborze miejsca. Unikasz prywatnych ogrodzonych działek, terenów tuż obok domów i miejsc uprawnych. Jeśli decydujesz się na nocleg w pobliżu wsi czy gospodarstwa, najlepiej zapytać właściciela o zgodę — w większości przypadków spotkasz się z życzliwością, ale ważne jest okazanie szacunku. Warto również pamiętać, że w niektórych rejonach, jak Park Narodowy Loch Lomond & The Trossachs, wprowadzono dodatkowe ograniczenia w postaci stref, gdzie od marca do września potrzebujesz pozwolenia na biwakowanie. To wyjątek, a nie reguła, ale dowodzi, jak duże znaczenie ma równowaga między wolnością a ochroną przyrody.

Dzięki temu systemowi możesz naprawdę poczuć, że podróżujesz w duchu przygody i niezależności, a jednocześnie wiesz, że twoja obecność nie szkodzi krajobrazowi, który tak cię zachwyca. Właśnie to sprawia, że noclegi na dziko w Szkocji mają swój unikalny urok — to nie tylko tania alternatywa dla kempingów, ale przede wszystkim sposób na doświadczenie tej krainy tak, jak robią to jej mieszkańcy i jak zapisano to w wieloletniej tradycji wolnego dostępu do natury.

Loch Lomond & The Trossachs

Loch Lomond & The Trossachs to jeden z najbardziej znanych i najpiękniejszych obszarów Szkocji, a dla wielu podróżników stanowi pierwszy przystanek w drodze ze stolicy ku Highlands. To miejsce, gdzie góry spotykają się z wodą, a ogromne jezioro otoczone jest zielonymi wzgórzami i malowniczymi wioskami. Nic dziwnego, że od lat przyciąga zarówno turystów, jak i mieszkańców, którzy tłumnie odwiedzają okolice w ciepłych miesiącach. Właśnie dlatego wprowadzono tu specjalne regulacje, by chronić krajobraz i jednocześnie umożliwić korzystanie z niego w sposób zrównoważony.

Od marca do września obowiązują tu tzw. camping management byelaws, czyli przepisy regulujące biwakowanie na wyznaczonych terenach. Jeśli chcesz rozbić namiot lub zatrzymać się na noc w kamperze w jednej z tych stref, musisz wykupić permit. Koszt to około 4,30 funta za noc za namiot lub pojazd, co przy szkockich realiach jest symboliczną kwotą, a daje ci pewność, że biwakujesz zgodnie z prawem. Permity można zarezerwować online nawet z czterotygodniowym wyprzedzeniem, co daje komfort planowania i spokój, że po długim dniu podróży będziesz miał zapewnione legalne i bezpieczne miejsce na nocleg.

Choć początkowo takie ograniczenia mogą wydawać się kłopotliwe, w praktyce pozwalają uniknąć problemów związanych z nadmiernym ruchem turystycznym. Dzięki nim miejsca biwakowe są lepiej utrzymane, a przyroda mniej narażona na zniszczenia. To sprawia, że nocleg w Loch Lomond & The Trossachs może być przyjemnym doświadczeniem — masz dostęp do spektakularnych widoków, czystych przestrzeni i dobrze zorganizowanych terenów.

Dla kogoś, kto startuje z Edynburga lub Glasgow, jest to świetny wybór na pierwszy nocleg. Nie musisz od razu rzucać się w głąb Highlands — wystarczy godzina, maksymalnie dwie jazdy z lotniska, by znaleźć się w sercu natury i poczuć klimat szkockiej przygody. To idealne miejsce, by złapać oddech po podróży, przygotować się do dalszej trasy i od razu zanurzyć się w krajobrazy, które definiują Szkocję.

Nocowanie w samochodzie i kamperze

Podróżowanie po Szkocji kamperem lub z samochodem przerobionym na nocleg daje ogromną wolność, ale jednocześnie wiąże się z nieco innymi zasadami niż klasyczny dziki biwak w namiocie. Scottish Outdoor Access Code odnosi się przede wszystkim do osób wędrujących pieszo i rozbijających namioty, dlatego jeśli zatrzymujesz się pojazdem, musisz działać w ramach przepisów drogowych i lokalnych regulacji. Oznacza to, że noclegi w samochodzie powinny odbywać się na miejscach do tego przeznaczonych, a nie w dowolnym fragmencie drogi czy przygodnym parkingu.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.