Marta Czaplińska

Z mroku do światła. W sidłach narcyza

Jak rozpoznać manipulację i odzyskać siebie po toksycznej relacji.

Projektant okładki Sztuczna inteligencja

© Marta Czaplińska, 2026

© Sztuczna inteligencja, projekt okładki, 2026

Czy czujesz, że w Twojej relacji coś było nie tak, ale trudno to nazwać?

„Z mroku do światła. W sidłach narcyza” to poruszający poradnik dla osób uwikłanych w relacje z narcyzem lub próbujących się z nich uwolnić. Autorka w przystępny sposób wyjaśnia mechanizmy manipulacji oraz pokazuje drogę wychodzenia z emocjonalnego uwikłania. To książka o odzyskiwaniu siebie, swoich granic i poczucia własnej wartości. Bo nawet z najciemniejszego miejsca można wrócić do światła.

ISBN 978-83-8440-829-2

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Dedykacja

Dla moich ukochanych synów:                     Jakuba, Jana i Florianka.                                  To wy jesteście światłem, które prowadzi mnie przez życie.                                                Dla mojego kochanego Tatka, który bardzo mnie wspierał, gdy powstawała ta książka.

Prawa autorskie

Tekst: Marta Czaplińska

Korekta: Ewa Kamińska — Wrona

Projekt okładki: Marta Czaplińska

Część niniejszej publikacji nie może być kopiowana, powielana, przechowywana w systemach wyszukiwania ani przekazywana w jakiejkolwiek formie elektronicznej, mechanicznej, fotograficznej, fonograficznej, nagraniowej czy innej bez uprzedniej, pisemnej zgody autorki. Zabronione jest również rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej książki w jakiejkolwiek formie bez autoryzacji. Wszelkie naruszenia praw autorskich będą traktowane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Kilka słów od autorki

Wiem, jak to jest być zagubioną, przytłoczoną rzeczywistością, zdezorientowaną po doświadczeniach, które zostawiły więcej pytań niż odpowiedzi. Wiem, jak trudno jest wstać rano, kiedy wszystko, co znane, nagle przestaje mieć sens. Wiem, co to znaczy czuć się niewidzialną, nierozumianą, rozdartą między tym, co czujesz, a tym, co słyszysz. Jeśli jesteś w takim miejscu nie jesteś sama.

Dopiero kiedy zaczynamy rozumieć pewne mechanizmy powoli pojawia się jasność. I to właśnie z tej potrzeby zrozumienia, nazwania i uzdrowienia powstała ta książka.

Zawiera wiedzę, którą zdobyłam na studiach z psychotraumatologii i socjoterapii, ale również z obserwacji i refleksje wyniesione z rozmów z dziesiątkami osób, które dzieliły się swoimi historiami. Uczestniczyłam w warsztatach, szkoleniach i spotkaniach, które pomogły mi spojrzeć na temat relacji również tych trudnych i wyniszczających z wielu perspektyw. Jak również z własnego doświadczenia, ponieważ na mojej drodze również stanęły osoby toksyczne i manipulujące … i to nie jedna.

Pisząc tę książkę, myślałam o Tobie. Bo skoro tu jesteś, to prawdopodobnie również szukasz odpowiedzi. Chcesz zrozumieć, co się z Tobą stało. Może, tak jak wiele osób pragniesz wreszcie poczuć spokój, odzyskać Siebie i zacząć żyć prawdziwie bez strachu, bez chaosu i bez manipulacji.

Wiem, jak długa i trudna może być ta droga. Fizyczne odejście to tylko pierwszy krok prawdziwe wyzwolenie wymaga uwolnienia się od traumatycznych, głęboko zakorzenionych więzi emocjonalnych i energetycznych. I właśnie temu służy ten poradnik by Ci w tym pomóc.

Włożyłam w tę książkę wszystko, co sama chciałabym kiedyś dostać: wiedzę, zrozumienie, wsparcie, narzędzia. Ty nie musisz już przekopywać się przez dziesiątki podcastów, artykułów i wywiadów wszystko, czego potrzebujesz, masz tutaj, w jednym miejscu.

Możesz tak jak ja stać się silniejsza. Bardziej świadoma. Spokojniejsza. Właśnie ta książka ma Ci w tym pomóc…

Mam do Ciebie jedną, osobistą prośbę. Jeśli ta książka Tobie pomoże podaruj ją komuś, komu może odmienić życie. Może masz przyjaciółkę, siostrę, znajomą, która też potrzebuje tych słów. Może to będzie dla niej początek nowej drogi, za który kiedyś Ci podziękuje.

Bo czasem jeden impuls, jedno zdanie, jedna książka może stać się początkiem czegoś pięknego. Dla mnie było to zrozumienie. Dla Ciebie może to być właśnie ta książka.

Wstęp

Patrząc wstecz na swoje dzieciństwo, lata nastoletnie i okres wczesnej dorosłości, zawsze byłam wyjątkowo wrażliwa na krzywdę innych. Z perspektywy czasu dostrzegam, że ta cecha czyni mnie osobą o wysokiej empatii i zdolności współodczuwania. Historie i dramaty innych ludzi głęboko mnie poruszały. Oprócz tej emocjonalnej wrażliwości, od najmłodszych lat miałam także łatwość w nawiązywaniu kontaktów oraz umiejętność uważnego słuchania. Dziś wiem, że to właśnie te cechy, obok odpowiednich kompetencji, są kluczowe dla osoby, która pragnie pomagać innym.

W pewnym momencie mojego życia poczułam, że właśnie tym chcę się zajmować zawodowo. Wiedziałam, że mam do tego naturalne predyspozycje, dlatego postanowiłam zdobyć odpowiednie wykształcenie. Zanim jednak to nastąpiło, ukończyłam studia w zupełnie innej dziedzinie wybór ten był w dużej mierze podyktowany obowiązkami zawodowymi. Mimo to pragnienie podążania za tym, co naprawdę grało mi w duszy, nigdy mnie nie opuściło. W mojej wyobraźni widziałam siebie jako spełnionego socjoterapeutę, bo to właśnie ten kierunek uznałam za swój docelowy.

Gdy zastanawiałam się, komu najbardziej chciałabym pomagać, odpowiedź zawsze była ta sama — dzieciom i młodzieży. Współczesne realia sprawiają, że młodzi ludzie łatwo zbaczają ze swojej ścieżki. Żyjemy w czasach, w których wielu rodziców pochłoniętych jest karierą i zdobywaniem pieniędzy, podczas gdy inni sami borykają się z problemami, często sięgając po używki. W efekcie dzieci, zwłaszcza w okresie dojrzewania, pozostają bez wsparcia i odpowiednich wzorców. To właśnie do nich najczęściej kierowana jest socjoterapia do tych, którzy nie radzą sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami ich przytłaczającymi. Najczęściej są to dzieci z rodzin z problemem alkoholowym, z zaburzoną więzią emocjonalną lub pochodzące ze środowisk dysfunkcyjnych. Grupowa terapia socjoterapeutyczna daje im przestrzeń do nawiązywania bezpiecznych relacji, rozmów z osobami, które je rozumieją, a także rozwijania umiejętności i zainteresowań. Aby móc realizować swoje marzenie o pomaganiu innym, ukończyłam studia pedagogiczne oraz podyplomowe studia z socjoterapii, a także zdobyłam certyfikat trenerski w zakresie umiejętności społecznych. Wszystko wskazywało na to, że jestem na dobrej drodze do spełnienia swoich planów. Jednak życie, jak to często bywa, miało dla mnie inny scenariusz. Wydarzenia, które miały miejsce, skierowały moją uwagę na kolejną grupę osób wymagających wsparcia, osoby uwikłane w relacje z narcystycznymi partnerami. Problem ten staje się coraz bardziej powszechny, a liczba osób zmagających się z traumatycznym przywiązaniem rośnie w zastraszającym tempie.

Z racji mojej analitycznej natury zaczęłam dogłębnie badać ten temat. Toksyczne relacje mogą przybierać różne formy, mogą dotyczyć rodziców, przyjaciół, szefów. Jednak to relacja romantyczna między ofiarą a narcystycznym partnerem wydaje mi się najczęściej występującą i najbardziej destrukcyjną. Niesamowicie trudno jest wyrwać się z tego uzależnienia, ponieważ więź traumatyczna działa podobnie jak uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Ekspozycja na zmienne dawki hormonów oksytocyny, serotoniny, dopaminy, kortyzolu i adrenaliny powoduje chemiczne uzależnienie, które wpływa na te same obszary mózgu co narkotyki. Właśnie dlatego tak trudno odejść z takiej relacji i nie ulec pokusie powrotu. Proces uwolnienia wymaga odstawienia, a to oznacza ból i tęsknotę dokładnie tak, jak przy wychodzeniu z nałogu.

Widząc, jak wiele osób zmaga się z tym problemem, postanowiłam wykorzystać swoją wiedzę, aby im pomóc. Aby móc robić to jeszcze skuteczniej, rozpoczęłam studia podyplomowe z psychotraumatologii.

Napisanie tej książki było dla mnie nie tylko formą terapii, ale także próbą stworzenia pomocnej literatury dla osób uwikłanych w toksyczne relacje. Zdawałam sobie sprawę, że na rynku istnieje już wiele publikacji na ten temat, dlatego chciałam, aby moja książka była esencją najważniejszych informacji, swoistą „pigułką” wiedzy dla osób, które szukają odpowiedzi.

Pragnęłam, aby ten poradnik stał się dla Ciebie wsparciem w zrozumieniu, z czym, a przede wszystkim z kim miałaś czy nadal masz do czynienia. Chciałam pomóc Ci dostrzec pierwsze sygnały ostrzegawcze w relacji, nauczyć Cię rozpoznawać tzw. czerwone flagi, pomóc zrozumieć, jak wygląda proces rozstania i rozwodu z osobą narcystyczną, a także, jak przejść przez drogę uzdrawiania i krok po kroku odzyskiwać Siebie. Ta książka nie ma być prostą instrukcją przejścia z punktu A do punktu B, jej celem jest poprowadzenie Ciebie znacznie dalej, do punktu W, jak Wolność: wolność emocjonalna, psychiczna i życiowa.

Mam nadzieję, że ta książka pomoże Ci odnaleźć drogę do wolności i szczęścia.

Rozdział I

SŁODKO — GORZKO

To ja Narcyz się nazywam…

Zgodnie z klasyfikacją zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego z 2013 roku spektrum zaburzenia NPD (narcissistic personality disorder) jest zauważalne u osób o wielkościowym nastawieniu, które potrzebują być podziwianymi, cechujących się niską empatią i tendencją do wyzyskiwania innych osób w celu osiągnięcia własnych założeń. Ludzie z tym zaburzeniem są często opisywani jako aroganccy, egocentryczni, manipulujący i wymagający. Mogą być przekonani, że zasługują na specjalne traktowanie. Cechy te zazwyczaj pojawiają się we wczesnej dorosłości i bywają widoczne zarówno w kontaktach zawodowych, jak i w innego typu relacjach. Narcyzm występuje prawie u 1 proc. populacji ogólnej. Jak wskazują naukowcy, częściej dotknięci są nim mężczyźni[1].

Jak pisał Otto Kernberg, jeden z ważnych badaczy koncepcji narcyzmu, który scharakteryzował to zaburzenie jako wewnętrzne rozszczepienie w obrębie „Ja” osoby, dzielące się wówczas na budzące podziw „Ja” wielkościowe oraz przepełnione pustką i wstydliwe „Ja”. Zjawisko to przyczynia się do występowania częstych dolegliwości u osób cierpiących na to zaburzenie. Dolegliwości te to obniżony nastrój, niskie poczucie własnej wartości, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz lęk przed odrzuceniem, przeplatane często okresami kruchego poczucia wielkości, zadowolenia oraz samowystarczalności. Kernberg podkreśla również znaczenie cech narcystycznych w różnych okresach życia, które w młodszym wieku mogą sprzyjać sukcesom zawodowym (poprzez ciągłą chęć udowadniania swojej wartości, skłonność do rywalizacji oraz dążenie do osiągnięć), a w wieku średnim i starszym prowadzić do poczucia pustki, izolacji i niezadowolenia z jakości życia miłosnego i relacyjnego.

Według amerykańskiego systemu klasyfikacji psychiatrycznej DSM-IV osobowość narcystyczną definiuje się jako utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości (widoczny w fantazjach bądź w zachowaniu), potrzeby podziwu ze strony innych i braku empatii, który pojawia się we wczesnej dorosłości i ujawnia się w różnych kontekstach, na co wskazuje co najmniej pięć z poniższych kryteriów:

— jednostka ma wyolbrzymione poczucie własnej wartości (wyolbrzymia swoje osiągnięcia i talenty, oczekuje uznania własnej wyższości, niewspółmiernie do rzeczywistych dokonań),

— pochłaniają ją fantazje o nieograniczonym własnym powodzeniu, mocy, wybitnych zdolnościach, urodzie czy miłości idealnej,

— przekonana jest o własnej wyjątkowości i unikatowości, które mogą zrozumieć lub z którymi mogą obcować tylko inni wyjątkowi bądź zajmujący wysoką pozycję ludzie lub instytucje,

— wymaga przesadnego podziwu,

— ma poczucie posiadania specjalnych uprawnień, tzn. bezpodstawnie oczekuje szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się innych jej oczekiwaniom,

— nastawiona jest eksploratorsko wobec innych ludzi, tzn. wykorzystuje ich do osiągnięcia własnych celów,

— brak jej empatii, niechętnie rozpoznaje cudze uczucia i potrzeby oraz nie jest skłonna z nimi się identyfikować,

— często zazdrości innym lub uważa, że inni jej zazdroszczą,

— swą postawą i zachowaniem okazuje arogancję i wyniosłość.

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD- 10 — osobowość narcystyczna nie jest przedstawiana jako odrębne zaburzenie, lecz występuje jako jedno z zaburzeń osobowości. Osobowość narcystyczna może współistnieć z innymi zaburzeniami, najczęściej są to:

— depresja

— choroba afektywna dwubiegunowa

— borderline

— osobowość socjopatyczna

Wybrane cechy, jakie przejawia osoba narcystyczna

Poniższe cechy są najbardziej zauważalne u osoby narcystycznej. Jeżeli zauważasz je u swojego partnera, to kolejne potwierdzenie na to, że masz do czynienia z osobą narcystyczną.

— arogancja

— bardzo wysoka wrażliwość na krytykę

— brak empatii

— przekonanie, że wszystko mu się należy

— manipulacja innymi osobami

— poczucie bycia lepszym od innych

— stała potrzeba podziwu

— poczucie własnej wyjątkowości

— potrzeba wdzięczności za wszystko, co robi

Jak powstaje narcyzm?

Wszystko zaczyna się od relacji z matką, która na wczesnym etapie rozwoju jest dla dziecka całym światem i fundamentem jego poczucia bezpieczeństwa. To właśnie w tej więzi kształtuje się psychika, tożsamość i poczucie odrębności. Taki rozwój jest naturalny, jednak problem pojawia się, gdy matka nie pozwala dziecku na stopniowe wyodrębnienie, co często ma miejsce w przypadku matek narcystycznych mężczyzn. Przypisują one dziecku odpowiedzialność za swoje samopoczucie, czyniąc je emocjonalnie zależnym i niesamodzielnym. Syn staje się ich „małym chłopcem”, podczas gdy ojciec bywa nieobecny lub odbierany jako zagrożenie. W takiej rodzinie rodzi się schemat narcystycznego mężczyzny, który w dorosłym życiu nieustannie poszukuje w partnerce idealnego, matczynego obiektu kogoś, kto jednocześnie jest niezbędny, ale i budzi lęk. Matka, niczym wielka tygrysica, wchłania swoje dziecko, nie pozwalając mu się usamodzielnić. To tak, jakby nigdy nie wyszło ono z jej łona i właśnie tego się boi, a jednocześnie rozpaczliwie pragnie wolności.

Narcyz nie rodzi się narcyzem. On się nim staje w odpowiedzi na brak miłości, emocjonalne zranienie i zniekształcone więzi w dzieciństwie. W wielu przypadkach to efekt braku zdrowej separacji z matką, o której wspomniałam powyżej. Bądź relacja z dominującym, krytycznym ojcem, który wymagał doskonałości i nie dopuszczał słabości. W relacjach z rodzicami kształtują się pierwsze wzorce emocjonalne i sposób, w jaki dziecko widzi siebie i innych. Matka i ojciec pełnią różne role w życiu dziecka. Matka kształtuje emocjonalne „Ja”, ojciec tożsamościowe i społeczne „Ja” czyli poczucie siły, sukcesu i wartości. Gdy obie te relacje są zaburzone narcyzm zapuszcza głębokie korzenie. Dziecko (narcyz) buduje więc pancerz, maskę, mechanizm przetrwania. Tyle, że z czasem ten mechanizm zaczyna ranić innych…

Spotykasz więc na swojej drodze dorosłą osobę, która w rzeczywistości jest przerażonym, zranionym dzieckiem. Zakochujesz się, angażujesz emocjonalnie, pragniesz się nim opiekować. Jednak w tym momencie burzysz jego wewnętrzny porządek. W świecie narcyza jedyną bezpieczną i pewną wartością jest on sam, ponieważ nikomu innemu nie ufa. Dlatego zaczyna dewaluować Cię i obarczać winą za wszystko, co negatywne. Twoją „winą” jest to, że próbujesz go kochać. Gdy zastanawiasz się, dlaczego traktuje Cię tak źle. Pamiętaj, Twoja wrażliwość i dobroć przypominają mu o jego własnej słabości. Nienawidzi Cię za to, że jesteś dobra. Jego dziecięce marzenie o całkowitym scaleniu się z matką tą, która go zaniedbała i nadużyła, tworzy w nim bolesny konflikt między pragnieniem, a lękiem. Dąży do idealnego połączenia z drugą osobą, ale jednocześnie nie znosi, gdy ta osoba ma własną wolę, myśli czy działania. Gdy okazuje się, że to niemożliwe, pojawia się gniew i frustracja. W tym momencie kończy się faza idealizacji, a zaczyna proces dewaluacji. Zaczyna Cię podejrzewać, oskarżać o nieszczerość, manipulację i zdradę.

Osoba narcystyczna nie potrafi zaakceptować dwóch różnych punktów widzenia. Jej świat jest czarno-biały. Nieustannie towarzyszy jej strach przed wykorzystaniem, pochłonięciem i oszustwem. Ukrywa go pod pozornie przyjaznym zachowaniem, ale w rzeczywistości to ten lęk popycha ją do agresji i wycofania. Narcyz nie posiada stabilnego poczucia własnego „Ja” wewnątrz niego jest jedynie pustka, która nieustannie go pochłania, dlatego desperacko potrzebuje energii z zewnątrz. Karmi się nią, wysysając ją od innych. Cały czas żyje w przerażeniu przed odrzuceniem, dlatego staje się agresywny, aby przejąć kontrolę nad swoją ofiarą. W jego oczach kontrolowany obiekt jest mniej zagrażający niż wolny.

W zdrowej relacji człowiek pragnie być kochany przez osobę wolną, wybieraną z własnej woli, a nie poprzez manipulację. Dla narcyza sytuacja wygląda odwrotnie. Im bardziej wciągnie Cię w swoją rzeczywistość, tym bardziej czuje się bezpieczny. Gdy jednak zostaje sam, spoglądając w lustro, dostrzega, że inni ludzie z łatwością robią rzeczy, które dla niego są niemal niemożliwe. Nigdy jednak nie przyzna się przed sobą, że problem tkwi w nim. Nie ma autorefleksji ani zdolności do zmiany. Zamiast tego manipuluje i rozgrywa swoje gierki, aby utrzymać Cię przy sobie, jednocześnie udając, że nikogo nie potrzebuje.

Narcyzowi przeszkadza Twoja zdolność do radości, wdzięczności, współczucia, śmiechu. Wszystko to, czego on nigdy nie będzie w stanie zrozumieć. Dlatego wciąga Cię w swój świat cierpienia, aby nie czuć się samotnym. Tworzy toksyczny, uzależniający związek, pełen emocjonalnej huśtawki i przemocy. To on ustala zasady, a jeśli próbujesz je zmienić, wpada w szał. Stopniowo zaczynasz wierzyć, że to z Tobą jest coś nie tak, że jesteś niewystarczająca. Przestajesz dostrzegać, że gdybyś dawała tyle samo miłości osobie zdrowej, spotkałaby Cię wdzięczność i szacunek.

Z czasem Twoja psychika może się uzależnić od takiej relacji. Zdrowy związek może wydawać się nudny w porównaniu z intensywnymi emocjami, jakie funduje Ci narcyz. On dokładnie wie, gdzie znajdują się Twoje rany, bo wcześniej je skrupulatnie zmapował. Jego celem jest całkowite podporządkowanie Ciebie sobie. Musisz zrozumieć, że to Ty ranisz samą siebie, trwając w tej relacji. Narcyz jedynie odgrywa swoją rolę.

Jeśli czujesz, że dotarłaś do ściany, nie wolno Ci odejść, nie masz prawa zrozumieć, co się dzieje. To znak, że narcyz ma Cię w garści. W tym świecie nie istnieje nic poza nim, a Ty boisz się pustki, jaka mogłaby się pojawić, gdyby nagle zniknął. Pamiętaj jednak, to tylko iluzja, którą stworzył. Osoba z narcystycznym zaburzeniem osobowości nieustannie walczy o własne istnienie, choć tak naprawdę się go boi. Dlatego nigdy nie przestanie być na Ciebie wściekła. Tylko od Ciebie zależy, jak długo będziesz w tym tkwić.

Podsumowując, to zaburzone relacje z rodzicami ukształtowały osobowość narcystyczną. Dziecko, którego potrzeby emocjonalne były ignorowane, które nie mogło wyrażać swoich lęków i słabości, uczy się, że jedyną drogą do akceptacji jest bycie idealnym. Tylko takim dzieckiem można się chwalić. Brak empatycznego, wspierającego rodzica, który powiedziałby: „Wszystko będzie dobrze, masz mnie”, prowadzi do stworzenia fasady doskonałości, za którą kryje się pustka i strach.

Taki z niego Typ…

Cztery podstawowe typy narcyzmu

Narcyz wielkościowy (jawny)

Jest to osoba, która żyje dla poklasku, emanując arogancją i fałszywą pewnością siebie. Na początku relacji potrafi być niezwykle czarująca, charyzmatyczna, rozmowna i ekstrawertyczna. To ktoś, kogo trudno przeoczyć, gdy tylko się pojawia, natychmiast przyciąga uwagę otoczenia i czerpie z niego energię. Charakteryzuje go mania wielkości oraz skłonność do bezwzględnego wykorzystywania ludzi do osiągania własnych celów. Dla niego sukces i posiadanie zasobów mają kluczowe znaczenie, a sposób ich zdobycia jest drugorzędny liczy się wyłącznie końcowy efekt. Dominuje w nim egoizm oraz wrogość wobec innych. Żyje na pokaz, dbając o to, by wszyscy widzieli jego powodzenie. To typ człowieka, który bez skrupułów pali za sobą mosty, eliminując z życia osoby, które przestały być mu użyteczne. Jednak gdy traci swoje zasoby, nierzadko przybiera rolę ofiary.

Narcyz wrażliwy

To osoba, która może sprawiać wrażenie nieszczęśliwej, przygnębionej, niespokojnej, a nawet zagubionej. Często przybiera rolę ofiary, przekonana, że cały świat jest przeciwko niej. Wykorzystuje poczucie winy oraz pasywną agresję jako narzędzia manipulacji, aby zaspokoić swoje potrzeby i skupić na sobie uwagę otoczenia. Charakteryzuje się skłonnością do krytykowania innych, nadmierną podejrzliwością oraz społecznym wycofaniem. Choć ma marzenia i ambicje, nie potrafi ich realizować, obwiniając za to wszystkich dookoła. Jego podejście do życia jest raczej defensywne niż proaktywne. To osoba, która długo pielęgnuje urazy. Jeśli dojdzie do konfliktu, początkowo skrywa swoją złość, lecz w końcu wybucha z nagromadzoną intensywnością, niczym erupcja wulkanu.

Narcyz złośliwy

To najbardziej destrukcyjna odmiana narcyzmu, która powoduje ogromne spustoszenie emocjonalne i psychiczne u osób będących w relacji z taką osobą. Związek z nim cechuje się wyjątkową intensywnością i gwałtownością. Narcyz złośliwy jest impulsywny, wybuchowy, nerwowy, a przede wszystkim bezwzględny. Jego główną motywacją jest całkowita kontrola nad ludźmi i sytuacjami, bez względu na koszty. Aby osiągnąć ten cel, sięga po wszelkie dostępne metody, w tym groźby, manipulację oraz izolowanie partnera od dotychczasowego otoczenia. Nie cofnie się przed żadnym działaniem, jeśli uzna, że może mu to przynieść korzyść. Charakteryzuje go skrajny upór oraz całkowity brak empatii. Jest obojętny na uczucia i cierpienie innych. Doskonale zdaje sobie sprawę z wyrządzanej krzywdy i świadomie uderza w najbardziej bolesne punkty. W sytuacjach zagrożenia reaguje niezwykle impulsywnie, często eskalując konflikty do skrajnych form agresji. U narcyza złośliwego często pojawiają się cechy „Mrocznej Triady” (narcyzm, makiawelizm, psychopatia)

Narcyz społeczny (wspólnotowy)

To osoba, która kreuje się na filantropa lub wyjątkowo hojną jednostkę, pragnącą czynić dobro. Zawsze dąży do tego, by jej działania były zauważone i docenione przez innych. Może sprawiać wrażenie empatycznej i aktywnie angażować się w popularne inicjatywy społeczne czy globalne problemy. Jednak za tą postawą często kryje się poczucie wyższości wobec osób, którym rzekomo pomaga. Choć ten typ narcyza nie jest szczególnie niebezpieczny, może reagować frustracją i złością, jeśli nie otrzyma oczekiwanego uznania. Jego motywacja nie wynika z prawdziwego altruizmu, lecz z potrzeby podziwu i potwierdzenia własnej wartości poprzez odbicie w oczach społeczeństwa.

Polowanie

Osoba narcystyczna starannie dobiera swoją ofiarę, zazwyczaj wybierając osoby z emocjonalnymi ranami, niską samooceną lub poczuciem pustki. Często są to ludzie, którzy w dzieciństwie doświadczyli odrzucenia i nie uporali się z tym w dorosłym życiu. Narcyz szczególnie upodobał sobie osoby empatyczne, potrafiące wczuwać się w emocje innych, a także tych, którzy przechodzą trudny okres i szukają wsparcia. Takie osoby są dla niego idealnym celem, ponieważ na początku relacji może wydawać się ich „opiekunem” i wybawcą.

Jednak prawdziwa natura narcyza to potrzeba dominacji i kontroli. Sprawia, że ofiara staje się od niego zależna emocjonalnie, finansowo lub społecznie. Najłatwiej podporządkować kogoś, kto ma wysoką empatię i niską samoocenę, a gdy ta niska samoocena łączy się z przekonaniem, że „nie dam sobie rady” lub „boję się samotności”, narcyz zyskuje ogromną władzę. Wykorzystuje to, by opleść ofiarę siecią manipulacji, z której trudno się wyrwać tak jak owad złapany w pajęczynę, który nie ma szans na ucieczkę, chyba że ktoś mu pomoże. Tym kimś może być rodzina, przyjaciele albo specjalista, np. psycholog czy terapeuta.

Co więcej, narcyz nie wybiera przypadkowych osób. Szuka tych, które wyróżniają się inteligencją i atrakcyjnością, bo w jego oczach to trofeum, którym może się chwalić.

Na początku narcyz jest czarujący i opiekuńczy. Wydaje się idealnym partnerem, bratnią duszą. Ofiara może czuć, że spotkała kogoś wyjątkowego, kogoś, kto obsypuje ją komplementami i prezentami. To klasyczny love bombing — bombardowanie miłością, które ma za zadanie całkowicie rozbroić emocjonalnie i zbudować silne przywiązanie.

Będzie sprawiał wrażenie, że to właśnie Tobie zwierza się ze swoich najgłębszych sekretów, byś poczuła się wyjątkowa. W rzeczywistości robi to z premedytacją, chce wzbudzić Twoją empatię i usprawiedliwić swoje przyszłe toksyczne zachowania. W ten sposób wciąga Cię w rolę opiekunki i emocjonalnego ratownika. A przy okazji stopniowo zbiera informacje o Twoich słabościach, bo kiedy nadejdzie moment, użyje ich przeciwko Tobie.

Kiedy już jesteś pod jego wpływem, zaczyna się prawdziwa gra. Jego wybuchy złości będą pojawiały się z błahych powodów, np. nie odpisałaś na wiadomość wystarczająco szybko. W jego wyobraźni każda Twoja niezależna decyzja może być aktem zdrady lub nieposłuszeństwa. Żyje w świecie, w którym wszystko musi być tak, jak on chce. Jeśli się mu sprzeciwisz, natychmiast zareaguje agresją. Może Cię obrazić, zdeptać Twoją pewność siebie, a chwilę później przytulić i powiedzieć, że Cię kocha. Na końcu to Ty będziesz musiała go przeprosić, nawet jeśli to on zawinił.

Z czasem zaczynasz wierzyć, że to z Tobą jest coś nie tak. Narcyz manipuluje tak skutecznie, że tracisz swoje „Ja”, a Twoja wolność myślenia i działania zostaje zdominowana przez jego potrzeby. Jest mistrzem manipulacji: nie kocha, ale kontroluje, a ta kontrola jest dla niego paliwem do życia. Mówi „kocham Cię”, ale jedynie po to, byś jeszcze bardziej się do niego przywiązała.

W zdrowym związku miłość partnera daje Ci siłę i motywację do życia. W relacji z narcyzem to on czerpie energię z Twojego cierpienia i uzależnienia od niego. Nie kieruje się uczuciami, a jedynie emocjami, które aktualnie odczuwa. Stopniowo zaczynasz myśleć o sobie tak, jak on Cię opisuje: „jesteś nikim”, „beze mnie sobie nie poradzisz”… Aż w końcu tracisz samą siebie.

Musisz również zapamiętać coś bardzo ważnego. Osoby narcystyczne nigdy szczerze nie przepraszają, nigdy nie próbują naprawić szkód i nigdy, ale to przenigdy, nie przyznają się do własnych błędów.

Faza idealizacji

Love bombing (bombardowanie miłością) jest terminem używanym do opisania typowego początku związku z narcyzem, który zrobi wszystko, aby zdobyć ofiarę pochlebstwami, prezentami, nocnymi sms-ami, rozmowami i obietnicami, przekonuje ją, że są dla siebie niczym połówki pomarańczy i bratnie dusze w jednym. O ile gad bez duszy może być w ogóle czyjąś bratnią duszą[2].

To kluczowy moment w działaniu narcyza. Jeśli ten etap się powiedzie, dalsza manipulacja będzie dużo łatwiejsza. Właśnie dlatego narcyz zaczyna od love bombingu, czyli intensywnego bombardowania miłością. Relacja rozwija się w zawrotnym tempie: kosztowne prezenty, romantyczne wyjazdy, wielkie gesty, niekończące się komplementy i szybkie wyznania miłości. Wszystko po to, by jak najszybciej przywiązać Cię do siebie.

To zachowanie powinno zapalić czerwoną flagę, ostrzeżenie, że dzieje się coś niepokojącego. Niestety, większość osób ignoruje te sygnały. Dlaczego? Bo czują się wyjątkowo, jakby wreszcie znalazły kogoś, kto stawia je na piedestale. I dokładnie taki efekt chce osiągnąć narcyz. Chce, byś poczuła, że jesteś najważniejszą osobą w jego życiu.

W tej fazie mówi i robi wszystko, co chciałabyś usłyszeć. Doskonale wie, jakie masz emocjonalne braki, bo już je rozpoznał. Pamiętaj!!! Pojedyncze romantyczne gesty są czymś naturalnym, ale gdy następują lawinowo, nie są oznaką prawdziwej miłości, a jedynie strategią manipulacji. Celem jest zdobycie nad Tobą pełnej kontroli.

Presja na szybkie zaangażowanie

Narcyz nie tylko obsypuje Cię uwagą i prezentami, ale również naciska na szybkie zaangażowanie. Może się zdarzyć, że jesteś w trudnym momencie swojego życia, może Twoja obecna relacja przeżywa kryzys. I właśnie wtedy na Twojej drodze pojawia się on „pan idealny”, który obiecuje Ci życie jak z bajki.

Oczekuj kwiatów dostarczanych do pracy, niech koleżanki widzą i zazdroszczą. Narcyz chce, byś czuła się wyjątkowa, ale także, by inni uwierzyli w jego perfekcyjny wizerunek. Będzie także podkreślał, jak wiele Was łączy. Znajdzie mnóstwo podobieństw, posunie się nawet do stwierdzenia, że jesteście niemal identyczni. Twierdzi, że czujecie i myślicie tak samo, macie te same potrzeby i pragnienia.

Jeśli oboje jesteście w długoletnich, niesatysfakcjonujących relacjach, wykorzysta to jako pretekst do budowania więzi. Będzie użalał się nad swoim losem, podkreślając, jak bardzo jest nieszczęśliwy i niedoceniany przez swoją obecną partnerkę. W ten sposób spróbuje zainfekować Cię swoim myśleniem, sugerując, że Ty również przeżywasz dokładnie to samo w swoim związku. Nim się obejrzysz, sama zaczniesz tak mówić. Tak powstaje wspólna narracja, fundament dla „idealnej” nowej relacji.

Dług wdzięczności — narzędzie przyszłej kontroli

Bombardowanie miłością nie jest bezinteresowne. Narcyz buduje w ten sposób dług wdzięczności, który w przyszłości będzie od Ciebie egzekwował. W jego rozumieniu relacja działa na zasadzie:

„Dałem Ci tyle uwagi, miłości i zaangażowania, więc teraz nie możesz mnie tak po prostu zostawić po pierwszej kłótni”.

Jest to subtelny mechanizm psychologiczny, który sprawia, że zaczynasz czuć się zobowiązana do odwzajemniania jego „poświęcenia”. A to dopiero początek prawdziwej manipulacji.

Faza dewaluacji — moment, w którym narcyz ujawnia prawdziwą twarz

Dewaluacja zaczyna się w chwili, gdy narcyz ma już pewność, że jesteś w pełni zaangażowana w relację i nie tak łatwo z niej zrezygnujesz. Kończy się faza idealizacji, zwana też miesiącem miodowym. Teraz zamiast czułości i uwielbienia pojawia się krytyka, poniżanie i dążenie do pełnej kontroli. To moment, w którym narcyz zbiera żniwo wcześniejszego nadskakiwania, adorowania i uwagi, jaką Tobie poświęcał.

To czas, kiedy coraz częściej zaczynasz zadawać sobie pytanie: „Co zrobiłam nie tak?”. Przecież jeszcze niedawno byłaś wyjątkowa, najpiękniejsza, stawiana na piedestale, a teraz nagle czujesz, jakby ten piedestał się pod Tobą zawalił. Role się odwracają, teraz to narcyz oczekuje zabiegania o jego względy.

Nagle to, co wcześniej wydawało się cudowne, staje się przytłaczające. Relacja zaczyna dusić, a narcyz dostrzega, że jego „idealna” partnerka nie spełnia jego nierealnych oczekiwań.

Zabawka, która przestała być idealna

Narcyz przypomina dziecko, które w gniewie niszczy ulubioną zabawkę, bo przestała być idealna. Partnerka miała być bez skazy, zawsze doskonała, zawsze dostępna, zawsze spełniająca jego oczekiwania. Skoro tak nie jest, narcyz musi ją zdeptać, zniszczyć i obwinić za swoje rozczarowanie.

Na tym etapie wychodzą na wierzch jego dziecięce deficyty. Możliwe, że w dzieciństwie nie otrzymał bezwarunkowej miłości, której tak bardzo pragnął. Dlatego w związku oczekuje jej od partnerki, traktując ją jako symboliczną matkę, która nigdy go nie zrani. Nie taką, która jak jego własna matka nie chroniła go przed krytycznym ojcem albo zajmowała się jedynie swoimi potrzebami.

W związku z tym testuje partnerkę, sprawdzając, czy naprawdę jest warta jego miłości. Upokarzanie, separacja, brak szacunku, przekraczanie granic. Wszystko po to, by zobaczyć, czy będzie go kochać mimo wszystko, czy okaże się kolejną osobą, która go zawiedzie.

Emocjonalna pułapka — pętla manipulacji

Idealizacja i bliskość, którą narcyz stworzył na początku, mają teraz służyć odrzuceniu. To jego sposób na odreagowanie własnych ran, stałaś się symbolem matki, na której musi się zemścić.

Dla ofiary ta zmiana jest niezrozumiała. Jeszcze chwilę temu narcyz mówił o wielkiej miłości, był bratnią duszą, a teraz rani i odpycha. To sprawia, że zaczynasz szukać winy w sobie, zastanawiasz się, czy to TY jesteś zbyt uparta, wymagająca, czy może przesadzasz. Zaczynasz podważać własne postrzeganie rzeczywistości i zaczynasz wmawiać sobie, że jeśli tylko się bardziej postarasz, wszystko wróci do normy.

I tak wpadasz w pułapkę, błędne koło manipulacji. Chcesz za wszelką cenę odzyskać pierwszą fazę relacji, więc zaczynasz ulegać.

„Pokaż mi telefon, chcę sprawdzić Twoje wiadomości”. Zgadzasz się, by nie wzbudzać podejrzeń.

„Ta sukienka jest za krótka”. Zmieniasz ją, by uniknąć kłótni.

Nie zauważasz, że coraz bardziej się podporządkowujesz, tracąc Siebie kawałek po kawałku.

Faza porzucenia

Faza porzucenia przez narcyza przychodzi w najmniej oczekiwanym momencie. Zanim jednak narcyz Cię zostawi, zadba o to żebyś była wrakiem. Jego manipulacje stają się coraz bardziej okrutne. Zaczynasz się gubić w Sobie i w rzeczywistości. Wszystko co wie na Twój temat staje się jego najmocniejszą bronią przeciwko Tobie. Wmawia Ci takie rzeczy, że masz wrażenie, że grasz w Matrixie. Nie ufasz już własnym myślom i emocjom jakbyś traciła rozum. Jesteś wyczerpana. Czujesz niemoc, pustkę, lęk, depresję. Kiedy jesteś już za słaba, żeby walczyć dopiero wtedy odrzuca. Narcyz odchodzi nie dlatego, że relacja się wypaliła w sposób naturalny, ale dlatego, że nie jesteś już dla niego wystarczającym źródłem narcystycznego paliwa. Przestajesz dostarczać mu adoracji, podziwu, emocjonalnych reakcji, które go napędzały. W jego oczach stałaś się niewystarczająca, więc musi jak najszybciej znaleźć nowe, „lepsze” źródło uwagi i kontroli.

Nie oznacza to jednak, że narcyz odchodzi cicho i bez dramatów. Narcystyczne porzucenie ma na celu zniszczenie Ciebie emocjonalne, społeczne, a czasem nawet finansowe. Chce doprowadzić Cię do krańcowego wyczerpania, tak abyś nie miała siły się bronić i opowiadać swojej wersji wydarzeń. W jego planie to Ty masz zostać osobą winną rozpadu relacji, a on sam ofiarą.

Dla wielu osób, które przez lata tkwiły w toksycznym związku, porzucenie przez narcyza może wydawać się wyzwoleniem. Paradoksalnie, choć sama wielokrotnie myślałaś o odejściu, teraz możesz odczuwać ogromny ból, stratę i niezrozumienie. Dlaczego? Ponieważ narcyz przez cały związek skutecznie zakorzeniał się w Twojej psychice, manipulował, osłabiał Twoje poczucie własnej wartości i uzależniał Cię od siebie emocjonalnie.

To jednak nie oznacza, że teraz zniknie z Twojego życia. Szczególnie, jeśli łączy Was małżeństwo, wspólne dzieci lub inne zobowiązania. To, że narcyz znalazł już nowe paliwo, wcale nie oznacza, że zostawi Cię w spokoju. On nadal musi mieć nad Tobą kontrolę. Może próbować wpływać na Ciebie poprzez finanse, dzieci, wspólnych znajomych, cokolwiek, co sprawi, że nadal będziesz w jakimś stopniu od niego zależna.

Co się stanie, gdy zauważy, że zaczynasz odzyskiwać siłę i niezależność? Wpadnie w szał. Jego celem stanie się zniszczenie Twojego dobrego samopoczucia. Może próbować Cię poniżać, manipulować, szantażować emocjonalnie, a nawet wykorzystać tzw. „latające małpy” — osoby z Waszego otoczenia, które nieświadomie będą powielać jego narrację i działać na jego korzyść.

Emocjonalne konsekwencje porzucenia

Po odrzuceniu przez narcyza wiele osób doświadcza depresji, stanów lękowych, PTSD (zespołu stresu pourazowego) oraz intensywnej tęsknoty. Co więcej, mimo że rozumiesz, z kim miałaś do czynienia, i może sama chciałaś zakończyć tę relację, ból porzucenia wciąż będzie ogromny. Narcyz tak umiejętnie przeplatał ból z przyjemnością, że Twój umysł może mieć trudność w oderwaniu się od tej relacji.

Czy to koniec? Niekoniecznie…

Choć porzucenie może wydawać się ostateczne, często wcale nim nie jest. Narcyz, zwłaszcza gdy nie znajdzie satysfakcjonującego zastępstwa, może wrócić do Ciebie z tzw. „hooveringiem” próbą ponownego wciągnięcia Cię w relację. Może nagle stać się czuły, przepraszać, twierdzić, że „zrozumiał swoje błędy” i że „nikt nigdy nie będzie dla niego tak ważny jak Ty”.

To jednak nic innego, jak manipulacja, mająca na celu ponowne złapanie Cię w ten sam cykl toksycznej relacji. Jeśli dasz się wciągnąć, wszystko rozpocznie się od nowa, od fazy idealizacji, po dewaluację i kolejne porzucenie.

Więź traumatyczna — pułapka emocjonalna, z której trudno się uwolnić

Więź traumatyczna jest zjawiskiem porównywalnym do syndromu sztokholmskiego. Ofiara zaczyna odczuwać pozytywne uczucia wobec swojego oprawcy, mimo że to on jest źródłem jej cierpienia. W przypadku związku z narcyzem więź ta staje się jedną z najtrudniejszych do zerwania, zwłaszcza jeśli w relacji występują pozabezpieczne style przywiązania, takie jak lękowo-unikający czy lękowo-ambiwalentny. To właśnie one sprawiają, że wyjście z tej relacji wydaje się niemal niemożliwe. Nie należy jednak obwiniać się za swoją sytuację zamiast tego musisz skupić się na działaniu.

Pierwszym krokiem do uwolnienia się jest zrozumienie mechanizmów więzi traumatycznej. Nie będzie to łatwe, ponieważ narcyz przez cały czas wciągał Cię w swoje manipulacyjne schematy. Kluczową kwestią, którą musisz zrozumieć, jest to, że więź traumatyczna to forma przemocy. Relacja z narcyzem nie jest zwyczajnym, trudnym związkiem. To toksyczna wyniszczająca dynamika, z której należy jak najszybciej się uwolnić. Aby to zrobić, ważne jest, aby zidentyfikować swój styl przywiązania i stopniowo osłabiać więź łączącą Cię z narcyzem.

Powtarzający się cykl manipulacji

Więź traumatyczna nieustannie się odnawia, ponieważ opiera się na cyklu przemocy emocjonalnej, który powtarza się według określonego schematu:

— Faza I — eskalacja konfliktu: Narcyz zaczyna prowokować kłótnię, czepia się drobnych rzeczy, obraża, poniża i doprowadza Cię do furii.

— Faza II — Twoja reakcja: W odpowiedzi na ataki bronisz się, kłócisz się, płaczesz, tłumaczysz, co tylko nakręca sytuację.

— Faza III — nagła zmiana zachowania: Gdy narcyz osiągnie swój cel i nakarmi się Twoimi emocjami, nagle staje się miły i zachowuje się, jakby nic się nie stało.

— Faza IV — pseudo-przeprosiny: Narcyz wymusza wybaczenie, ale nie dlatego, że rozumie swój błąd. Po prostu chce, aby wszystko wróciło do „normy”. Oczekuje, że zapomnisz o wszystkim i znów mu zaufasz.

Po chwili cykl zaczyna się od nowa i tak bez końca. Narcyz stale rani, a ofiara wciąż liczy na poprawę, której nigdy nie będzie. To właśnie ten mechanizm utrzymuje więź traumatyczną przy życiu.

Dlaczego trudno przerwać ten cykl?

Problem polega na tym, że nieświadomie sama pozwalasz, by cykl się domykał. Wydaje Ci się, że Twoja reakcja w fazie II wpłynęła na zmianę zachowania narcyza, dlatego zostajesz w relacji, zamiast ją zakończyć. Tak naprawdę to tylko pułapka, w którą wciąż wpadasz. Za każdym razem, gdy wybaczasz i zapominasz, umacniasz więź traumatyczną, a narcyz zyskuje nad Tobą jeszcze większą kontrolę.

Co więcej, tematy kłótni nigdy nie zostają zamknięte. Może wydawać Ci się, że po konflikcie i fazie wyciszenia wszystko zostało rozwiązane, ale narcyz wróci do tego problemu, gdy tylko będzie mu to na rękę, aby ponownie Cię zranić i nakręcić cały cykl od nowa.

Jak uwolnić się z więzi traumatycznej?

Najważniejszym krokiem jest uświadomienie sobie, że jesteś w toksycznym schemacie. Kiedy zdasz sobie sprawę, że tkwisz w tym destrukcyjnym kole, powiedz sobie stanowcze „STOP” i zacznij działać. Ale uwaga!!! Wyjście z relacji z narcyzem nie jest proste. To moment, w którym pojawią się największe trudności. Nawet jeśli masz świadomość problemu i teoretycznie wiesz, co powinnaś zrobić, paraliżuje Cię strach, manipulacja i wcześniejsze doświadczenia z narcyzem.

Wielu ludzi w takiej sytuacji zaczyna obwiniać siebie. Pojawia się myśl: „może to ja jestem winna?”, „może gdybym zachowała się inaczej, on by się zmienił?”. To błąd! Narcyz nie zmieni się nigdy, a każda kolejna szansa tylko wzmacnia jego kontrolę nad Tobą.

Osoby z niepewnymi stylami przywiązania często podświadomie przyciągają narcyzów, bo ich wewnętrzne schematy „pasują” do gry, jaką narcyz chce prowadzić. Osoby z pozabezpiecznych stylów często zostają w relacji, mimo bólu, bo lęk przed opuszczeniem, odrzuceniem czy konfrontacją z własnymi emocjami jest silniejszy niż potrzeba zdrowej miłości.

Style przywiązania

Istnieją cztery podstawowe style przywiązania: bezpieczny oraz trzy pozabezpieczne — lękowo-unikający, lękowo-ambiwalentny i zdezorganizowany. Szczególną uwagę warto zwrócić na style pozabezpieczne, które w relacji z narcyzem mogą jeszcze bardziej utrudniać wyjście z przemocowego związku. Dotyczy to zwłaszcza stylu lękowo-unikającego i lękowo-ambiwalentnego.

Styl lękowo — ambiwalentny

Charakteryzuje się silnym pragnieniem bliskości i jednoczesnym lękiem przed odrzuceniem. Osoby o tym stylu przywiązania często mają niską samoocenę i poczucie własnej wartości, co sprawia, że całą swoją uwagę koncentrują na relacji i partnerze, zaniedbując własne potrzeby, cele i sukcesy również w sferze zawodowej i finansowej. Często wpadają w schemat zadowalania innych, zwłaszcza partnera, ponieważ to właśnie relacja wydaje im się głównym źródłem szczęścia. W rzeczywistości jednak daje im jedynie chwilowe poczucie satysfakcji, ponieważ ich skłonność do wiązania się z osobami o pozabezpiecznych stylach przywiązania utrudnia osiągnięcie stabilności i spokoju w związku. Osoby o lękowo-ambiwalentnym stylu są niezwykle wrażliwe na najmniejsze sygnały odrzucenia. Osoba taka boi się porzucenia, czuje się niewystarczająca, obawia się, że zrobi coś, co nie spodoba się partnerowi. W efekcie żyje w ciągłym lęku i szuka ukojenia w relacji, nawet jeśli ta jest dla niej destrukcyjna.

Nieumiejętność regulowania emocji sprawia, że osoby lękowe przejmują nadmierną odpowiedzialność za relację, a nawet za samego partnera, starając się „naprawić” to, co w związku nie działa. Często zakochują się w potencjale partnera, idealizując go i stawiając na piedestale. Mają też trudności z identyfikowaniem własnych emocji oraz komunikowaniem potrzeb, ponieważ boją się, że zostaną za to odrzucone. W konsekwencji uciekają się do tzw. zachowań protestacyjnych. Mogą wszczynać kłótnie, często płakać czy domagać się uwagi, aby sprawdzić zaangażowanie partnera. Potrzebują nieustannego zapewnienia, że wszystko jest w porządku, co może prowadzić do częstych telefonów czy wiadomości, mających na celu upewnienie się, że nie dzieje się nic złego.

Choć osoby te pragną stabilnej relacji, paradoksalnie często szukają intensywnych emocji i wzlotów oraz upadków, myląc je z prawdziwą chemią w związku. Ich zachowania mogą dawać im chwilowe ukojenie, ale na dłuższą metę prowadzą do chaosu i dalszego umacniania się lękowego wzorca przywiązania.

Styl lękowo-unikający

Osoby o stylu lękowo-unikającym cechuje silna potrzeba niezależności, która sprawia, że unikają bliskości i intymności w relacjach. Bliskość kojarzy im się z utratą wolności, manipulacją, słabością, a nawet zdradą czy odrzuceniem. Często czują się przytłoczone zbyt dużą zażyłością w związku, dlatego instynktownie starają się utrzymać dystans. Prośby partnera o większą bliskość budzą w nich opór i skłaniają do walki o własną autonomię. Rzadko dzielą się swoimi emocjami, a ich kontakt z własnym wnętrzem jest ograniczony. Jeśli relacja staje się zbyt intensywna, odczuwają silną potrzebę ucieczki, ponieważ interpretują zaangażowanie partnera jako próbę kontrolowania ich i odbierania im przestrzeni.

Osoby unikające nie lubią, gdy związek rozwija się w szybkim tempie, ponieważ nie chcą podejmować zobowiązań pod presją traktują relacje poważnie, dlatego chcą, by ich decyzje wynikały z wewnętrznej potrzeby, a nie zewnętrznych oczekiwań. Niełatwo jest im prosić o wsparcie ani też je oferować, co powoduje, że w związku brakuje przestrzeni na wzajemną troskę i budowanie głębszej więzi. Początkowo relacja może wydawać się stabilna, ale im większa staje się bliskość, tym bardziej osoby unikające zaczynają się dystansować. Robią to na różne sposoby mogą rzucać się w wir pracy, stając się emocjonalnie niedostępne, wyolbrzymiać wady partnera, idealizować dawnych lub wyimaginowanych partnerów, a także celowo prowokować konflikty, ignorować wiadomości czy unikać kontaktu. Mogą odczuwać ulgę, gdy partner wyjeżdża lub gdy zaczyna okazywać zainteresowanie kimś innym.

Ich dążenie do autonomii często wiąże się z silnym skupieniem na pracy i życiu zawodowym, co sprawia, że zazwyczaj dobrze radzą sobie finansowo. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się bardzo silne i niezależne, ponieważ nie okazują emocji. Sprawiają wrażenie obojętnych, jakby im nie zależało, jednak w rzeczywistości głęboko przeżywają relacje po prostu nie dzielą się swoimi uczuciami, obawiając się, że ich ujawnienie mogłoby sprawić, iż staną się bezbronne. Podobnie jak osoby o stylu lękowo — ambiwalentnym, wierzą, że na miłość trzeba sobie zasłużyć, dlatego często wiążą się z wymagającymi partnerami.

Paradoksalnie, ich najczęstszym wyborem są osoby o stylu lękowym, co prowadzi do powstania tzw. pułapki lękowo — unikającej. Osoby o stylu lękowym mają skłonność do emocjonalnej zależności, natomiast unikające do unikania bliskości. To połączenie działa jak magnes jedna osoba dąży do większej zażyłości, a druga się odsuwa. Relacja ta często przybiera charakter uzależnienia, z którego trudno się uwolnić zarówno osobie unikającej, jak i lękowej. W związku z partnerem lękowym osoba unikająca utwierdza się w przekonaniu, że bliskość oznacza manipulację i ograniczenie wolności. Choć na pierwszy rzut oka te dwa style wydają się przeciwstawne, w rzeczywistości mają wiele wspólnego. Osoba lękowa świadomie wybiera niedostępnych partnerów, przez co sama unika prawdziwej bliskości, natomiast osoba unikająca pragnie relacji, ale wiąże się z kimś, kto aktywuje jej lęki i uruchamia mechanizm dystansowania się. Ostatecznie obie strony działają z tego samego powodu głęboko zakorzenionego strachu przed bliskością.

Warto zapamiętać:

• Relacja z narcyzem często zaczyna się intensywnie i idealnie, ale jest to część mechanizmu manipulacji.

• Cykl relacji narcystycznej składa się z idealizacji, dewaluacji i porzucenia.

• Więź traumatyczna sprawia, że mimo cierpienia trudno odejść z takiej relacji.

• To, że trudno przerwać ten cykl, nie oznacza słabości to efekt silnych mechanizmów psychologicznych.

[1] Grzywa A. (red.), Psychiatria, Czelej, Lublin 2011.

[2] Butler. A., ABC Narcyza, Warszawa 2021, s. 58.

Rozdział II

MANIPULACJE I BOLĄCZKI NARCYZA

Love bombing — bombardowanie miłością

Love bombing, czyli bombardowanie miłością, to manipulacyjna technika stosowana głównie przez osoby o narcystycznych cechach osobowości. Proces ten najczęściej zachodzi w początkowej fazie relacji, zwanej fazą idealizacji, i ma na celu całkowite zauroczenie oraz całkowite Cię uzależnienie. Narcyz stosując love bombing, zasypuje Cię nieustanną uwagą, komplementami, wielkimi gestami, a nawet kosztownymi prezentami. Wszystko to dzieje się w niezwykle intensywnym tempie, co ma sprawić, że nie będziesz miała czasu ani przestrzeni na racjonalną ocenę sytuacji.

W tej fazie wszystko wydaje się bajkowe, wręcz nierealne, romantyczne gesty są spektakularne, deklaracje uczuć szybkie i niezwykle intensywne, a relacja rozwija się w ekspresowym tempie. Manipulator celowo buduje atmosferę wyjątkowości i niepowtarzalności, sprawiając, byś zaczęła wierzyć, iż trafiłaś na swoją bratnią duszę, jedyną osobę, której naprawdę potrzebujesz. W fazie idealizacji narcyz umiejętnie będzie Cię przekonywał że to „miłość od pierwszego wejrzenia”, której szukał całe życie. On doskonale wie, jak dostosować swoje działania do Twoich emocjonalnych potrzeb, ponieważ potrafi intuicyjnie rozpoznać Twoje pragnienia, lęki i tęsknoty, a następnie sprawić, abyś poczuła się spełniona, jak nigdy dotąd.

Efekt? zaczynasz od niego uzależniać swoje poczucie wartości i szczęście. Przez intensywność doznań nie zauważasz, że w rzeczywistości jesteś stopniowo wciągana w pułapkę emocjonalnej zależności. Love bombing nie pozostawia przestrzeni na refleksję czy weryfikację prawdziwych intencji drugiej osoby. Wszystko dzieje się zbyt szybko, zbyt intensywnie, zbyt perfekcyjnie. Ta faza sprawia, że w pewnym momencie totalnie tracisz swoją autonomię, nieświadomie oddając kontrolę nad sobą osobie, która wkrótce zacznie stopniowo zmieniać Twoje życie w piekło!!!

Gaslighting — manipulacja, która niszczy Twoją rzeczywistość

Termin „gaslighting” pochodzi od klasycznego hollywoodzkiego filmu Gas Light (Gasnący płomień) z 1944 roku, który w obrazowy sposób ukazuje mechanizmy psychicznej manipulacji. W fabule mąż stopniowo przyciemnia światło lamp gazowych w domu, a następnie przekonuje swoją żonę, że to tylko jej wyobraźnia, że lampa świeci tak samo jak wcześniej. Celem tej manipulacji jest sprawienie, by kobieta zaczęła wątpić we własne postrzeganie rzeczywistości, co prowadzi ją na skraj obłędu.

Gaslighting to niezwykle niebezpieczna forma manipulacji psychologicznej, która ma na celu całkowite podważenie Twojej pewności siebie, własnego osądu i poczucia rzeczywistości. Sprawia, że zaczynasz kwestionować swoje myśli, emocje, a nawet wspomnienia. Manipulator, często osoba o narcystycznych cechach, metodycznie podważa Twoje doświadczenia i postrzeganie świata, przekonując Cię, że to, co widzisz, słyszysz i czujesz, nie jest prawdziwe. Tworzy alternatywną wersję rzeczywistości, w której Ty jesteś osobą nadwrażliwą, przesadzającą lub po prostu „zawsze w błędzie”.

Na początku może się to objawiać subtelnymi komentarzami w stylu:

„Jesteś przewrażliwiona, to się wcale tak nie wydarzyło”.

„Zmyślasz ja nigdy czegoś takiego nie powiedziałem”.

„Masz problem z pamięcią, musisz sobie coś dopowiadać”.

Z czasem ta technika nasila się, a Ty zaczynasz wątpić we własne zdolności poznawcze. Gaslighting skutecznie osłabia Twoją pewność siebie, sprawiając, że przestajesz ufać Swojemu osądowi i zaczynasz polegać wyłącznie na manipulującej osobie. To moment, w którym Twoje mechanizmy obronne zaczynają się rozpadać, zaczynasz wierzyć, że może faktycznie się myliłaś, może to rzeczywiście Ty przesadzasz, może nie masz prawa czuć się tak, jak się czujesz.

Taka forma manipulacji sprawia, że stopniowo tracisz Swoją niezależność i zdolność do podejmowania samodzielnych decyzji. Stajesz się całkowicie uzależniona od osądu manipulatora, poddana jego woli i przekonana, że tylko on zna „prawdę”. Gaslighting nie tylko rujnuje Twoje poczucie własnej wartości, ale także może prowadzić do stanów lękowych, depresji, a nawet całkowitego wycofania się z życia społecznego.

Co więcej, skutki tej manipulacji nie kończą się wraz z zakończeniem relacji, nawet po odejściu od osoby stosującej gaslighting możesz zmagać się z głębokimi wątpliwościami, poczuciem zagubienia i brakiem wiary we własne możliwości. Proces odzyskiwania Siebie po takim doświadczeniu wymaga pracy nad sobą, a często również wsparcia terapeutycznego.

W takich momentach warto pamiętać o słowach Marka Aureliusza:

„Masz władzę nad swoim umysłem, a nie nad wydarzeniami zewnętrznymi. Uświadom to sobie, a będziesz silna”.

To przypomnienie, że mimo wszystko masz w Sobie siłę, by odzyskać kontrolę nad własnym życiem i odbudować zaufanie do Samej Siebie.

Kampania oszczerstw — jak narcyz niszczy Twoją reputację

Kampania oszczerstw to perfidna strategia manipulacyjna, której celem jest zdyskredytowanie i przedstawienie Cię w jak najgorszym świetle. Osoba narcystyczna chce zbudować wokół Ciebie negatywną narrację, abyś straciła swoją wiarygodność w oczach innych ludzi, rodziny, przyjaciół, współpracowników, a nawet instytucji, jeśli sprawa dotyczy np. walki o opiekę nad dziećmi.

Jednym z głównych narzędzi stosowanych przez narcyza jest kreowanie się na ofiarę. Wykorzystuje on swoje umiejętności manipulacyjne, aby przekonać otoczenie, że to on jest stroną pokrzywdzoną, że cierpiał w związku, był niedoceniany, niekochany, a Ty byłaś osobą problematyczną, agresywną, niezrównoważoną. Może mówić, że byłaś fatalnym rodzicem, osobą zakłamaną, toksyczną, kimś, kto doprowadził go do granic wytrzymałości. Jego celem jest nie tylko podważenie Twojej wiarygodności, ale także pozyskanie wsparcia i współczucia otoczenia.

Narcyz potrafi być niezwykle przekonujący. Może wplatać w swoje kłamstwa półprawdy lub zmanipulowane wersje wydarzeń, które wydają się wiarygodne dla osób postronnych. Może również działać subtelnie, zasiewając wątpliwości u wspólnych znajomych poprzez manipulacyjne komentarze w stylu:

„Nie chcę nikogo nastawiać przeciwko niej, ale… no wiesz, różnie bywało”.

„Naprawdę nie wiem, co się z nią stało. Kiedyś była inna”.

„Martwię się o nią, mam nadzieję, że znajdzie sobie w końcu pomoc”.

Takie zagrywki sprawiają, że inni zaczynają patrzeć na Ciebie podejrzliwie, stopniowo dystansując się od Ciebie.

Kampania oszczerstw ma na celu:

Podważenie Twojej wiarygodności — Narcyz nie chce, aby ktokolwiek uwierzył w prawdę o nim. Stworzenie negatywnego wizerunku Ciebie działa jak zasłona dymna, odwracając uwagę od jego własnych niewłaściwych zachowań.

Zastraszenie i uciszenie — Jeśli wiesz zbyt wiele o narcyzie i jego prawdziwej naturze, więc on zrobi wszystko, abyś nie miała odwagi mówić o tym głośno. Bojąc się, że ludzie i tak Ci nie uwierzą, możesz zrezygnować z prób obrony.

Społeczna izolacja — Gdy Twoi bliscy zaczynają powątpiewać w Twoje słowa, zostajesz sama. Narcyz dąży do tego, abyś straciła system wsparcia i czuła się całkowicie osamotniona.

Zdobycie sympatii otoczenia — Przedstawiając się jako osoba poszkodowana, narcyz wzbudza współczucie i zyskuje nowych „sojuszników”, którzy nieświadomie pomagają mu w dalszej manipulacji.

Jak działa kampania oszczerstw?

Kampania oszczerstw toczy się zazwyczaj za Twoimi plecami. Możesz nie być nawet świadoma, że narcyz rozsiewa na Twój temat plotki, dopóki nie zauważysz zmian w zachowaniu ludzi wokół Ciebie. Może się okazać, że osoby, które wcześniej były Ci bliskie, zaczynają Cię unikać, są bardziej zdystansowane lub wręcz otwarcie przyjmują stronę narcyza.

Narcyz często stosuje metodę „spalonej ziemi”, działa szybko i skutecznie, zanim zdążysz się zorientować i podjąć kroki obronne. Zdarza się, że wykorzystuje do tego media społecznościowe, publikując niejednoznaczne, ale sugerujące treści, które mają wzbudzić podejrzenia co do Twojego stanu psychicznego lub zachowania. Może także zwracać się do Twojej rodziny i znajomych, przekonując ich, że chce dla Ciebie dobrze, ale „nie wie, jak Ci pomóc”.

Jakie mogą być konsekwencje dla Ciebie?

Kampania oszczerstw jest wyjątkowo krzywdząca, ponieważ prowadzi do stopniowego wykluczenia społecznego i psychicznej destabilizacji. Kiedy ludzie przestają Ci wierzyć, tracisz wsparcie, które jest kluczowe w procesie wychodzenia z toksycznej relacji. Możesz zacząć się czuć osamotniona, przestraszona i nieufna wobec otoczenia. Narcyz doprowadza Cię do momentu, w którym nie wiesz już, komu możesz ufać.

Długofalowe skutki kampanii oszczerstw mogą obejmować:

Spadek poczucia własnej wartości — Ciągłe podważanie Twojej reputacji sprawia, że zaczynasz zastanawiać się, czy rzeczywiście jesteś osobą, którą narcyz Cię przedstawia.

Depresję i stany lękowe — Społeczna izolacja i brak wsparcia mogą prowadzić do problemów

natury. psychicznej.

Problemy zawodowe — Jeśli narcyz rozpuści fałszywe informacje w Twoim środowisku zawodowym, może to wpłynąć na Twoją karierę i relacje w pracy.

Problemy w relacjach rodzinnych — Narcyz może próbować nastawić przeciwko Tobie nie tylko znajomych, ale i Twoich najbliższych, w tym dzieci, co czyni sytuację jeszcze trudniejszą.

Jak możesz się bronić przed kampanią oszczerstw?

Nie wdawaj się w walkę na jego zasadach — Narcyz liczy na Twoją emocjonalną reakcję, która będzie dla niego dowodem na Twoją „niestabilność”. Zachowaj spokój i nie daj się sprowokować.

Zbieraj dowody — Jeśli masz wiadomości, e-maile, nagrania czy inne materiały świadczące o manipulacji narcyza, zabezpiecz je. Mogą się przydać.

Otaczaj się zaufanymi osobami — Znajdź ludzi, którzy Ci wierzą i mogą stanowić dla Ciebie wsparcie. Nawet jeśli straciłaś część znajomych, zawsze są osoby, które widzą prawdę.

Utrzymuj Swoje granice — Skup się na Sobie i Swojej odbudowie

Rozważ pomoc terapeutyczną — Praca z psychologiem może pomóc Ci uporać się z traumą i odzyskać wiarę w siebie.

Kampania oszczerstw to jedna z najokrutniejszych strategii stosowanych przez osoby narcystyczne. Ma na celu nie tylko zniszczenie Twojej reputacji, ale przede wszystkim izolację i odebranie Ci poczucia bezpieczeństwa. Kluczowe jest, abyś nie pozwoliła narcyzowi odebrać sobie własnej tożsamości i prawdy o sobie. Pamiętaj, że Twoja wartość nie jest definiowana przez kłamstwa, które ktoś rozsiewa na Twój temat. Im szybciej zdystansujesz się emocjonalnie i skoncentrujesz na swojej odbudowie, tym lepiej dla Ciebie.

Latające małpy — jak narcyz wykorzystuje swoje otoczenie do manipulacji

„Latające małpy” to osoby z otoczenia narcyza, które zostały przez niego zmanipulowane i nieświadomie (lub świadomie) pomagają mu w atakowaniu Ciebie. Pełnią one funkcję jego posłańców, przekazujących fałszywe informacje, rozsiewających plotki i wzmacniających jego narrację o byciu stroną pokrzywdzoną.

Narcyz, jako doświadczony manipulator, wie, jak przekonać innych do swojej wersji wydarzeń. Opowiada wzruszające historie o tym, jak bardzo cierpiał, jak był niedoceniany i krzywdzony, jak bardzo się starał, ale spotkał się z niesprawiedliwością i niezrozumieniem. Latające małpy, zamiast poddać tę historie refleksji, często przyjmują je za prawdę i zaczynają działać na jego korzyść, nieświadomie stając się narzędziem w jego grze.

Nieświadome latające małpy — ofiary manipulacji

To osoby łatwowierne, o dobrym sercu, które wierzą, że pomagają „pokrzywdzonemu” narcyzowi. Są to często członkowie rodziny, przyjaciele czy współpracownicy, którzy nie dostrzegają manipulacyjnych technik narcyza. Ich motywacją jest chęć wsparcia osoby, którą uważają za skrzywdzoną. Nie podejrzewają, że zostali wciągnięci w intrygę, a ich działania służą jedynie realizacji celów narcyza.

Narcyz wykorzystuje swoją charyzmę, urok osobisty oraz zdolność do wzbudzania współczucia, aby wciągnąć te osoby do swojej gry. Potrafi snuć opowieści w taki sposób, że wydają się one niepodważalne. Nieświadome latające małpy mogą:

— Szerzyć fałszywe informacje na twój temat, przekonane, że działają w słusznej sprawie;

— Namawiać Cię do „pogodzenia się” z narcyzem, nie rozumiejąc skali manipulacji, której byłaś poddawana;

— Dystansować się od Ciebie, wierząc, że to Ty jesteś winna zaistniałej sytuacji.

Świadome latające małpy — toksyczni wspólnicy

To osoby, które dobrze wiedzą, co robią, ale współpracują z narcyzem, ponieważ im się to opłaca. Mogą to być ludzie, którzy również czerpią satysfakcję z manipulacji, intryg i plotek lub ci, którzy mają do osiągnięcia jakiś cel, np. chcą zyskać poparcie narcyza, zabezpieczyć swoją pozycję w grupie społecznej lub skorzystać na konflikcie. Dla nich relacja z narcyzem jest rodzajem transakcji pomagają mu Cię niszczyć, a w zamian dostają jego wsparcie, uwagę lub inne korzyści.

Jak latające małpy działają na Twoja szkodę?

Kiedy narcyz uruchamia swoje latające małpy, Twoje życie zmienia się diametralnie. Osoby, które do tej pory były Ci bliskie, nagle zaczynają zachowywać się inaczej stają się zdystansowane, nieprzyjazne lub wręcz jawnie wrogie. Możesz usłyszeć, że ktoś powtarza na Twój temat fałszywe informacje, że nagle znajomi się od Ciebie odwracają albo, że w miejscu pracy zaczynają krążyć nieprzychylne plotki.

Latające małpy mogą:

— Oskarżać Cię o rzeczy, których nie zrobiłaś — np. o zdradę, agresję, manipulację;

— Podważać Twoją wersję wydarzeń — jeśli próbujesz się bronić, usłyszysz, że to Ty kłamiesz;

— Wywierać presję, byś „się pogodziła” z narcyzem — sugerując, że to Ty powinnaś naprawić relację, bo „może on nie jest taki zły”;

— Izolować Cię społecznie — odwracając od Ciebie ludzi, których uważałaś za przyjaciół. W efekcie czujesz się samotna, zdradzona i bezradna. Możesz mieć wrażenie, że nikt Ci nie wierzy, że świat jest przeciwko Tobie.

Jak rozpoznać, że latające małpy zostały aktywowane?

— Ludzie, którzy wcześniej byli Ci bliscy, nagle zaczynają się od Ciebie dystansować;

— Pojawiają się plotki i oszczerstwa na Twój temat;

— Ktoś, kto wcześniej Cię wspierał, zaczyna naciskać, byś „wybaczyła” narcyzowi;

— W otoczeniu panuje napięta atmosfera masz wrażenie, że inni patrzą na Ciebie podejrzliwie;

— Czujesz, że straciłaś kontrolę nad tym, jak postrzegają Cię inni.

—

Jak możesz się bronić przed latającymi małpami?

— Nie próbuj ich przekonywać — Jeśli ktoś już został zmanipulowany, próba tłumaczenia mu prawdy może tylko pogorszyć sytuację. Nie daj się wciągnąć w walkę o swoje dobre imię, prawda z czasem się obroni;

— Otaczaj się zaufanymi ludźmi — Szukaj wsparcia u tych, którzy naprawdę Cię znają i nie dadzą się zmanipulować;

— Unikaj konfrontacji — Latające małpy często prowokują do reakcji, którą mogą wykorzystać przeciwko Tobie. Zachowaj spokój;

— Nie wchodź w pułapkę izolacji — Narcyz chce, abyś poczuła się osamotniona. Nie pozwól mu na to, znajdź nowe środowisko, ludzi, którzy Cię wspierają;

— Rozważ zerwanie kontaktu — Jeśli masz możliwość, ogranicz kontakt z osobami, które działają przeciwko Tobie. W niektórych przypadkach zerwanie relacji jest najlepszym rozwiązaniem.

Latające małpy to jedno z najpotężniejszych narzędzi narcyza, pomagają mu kontrolować otoczenie, niszczyć Twoją reputację i utrwalać jego własny wizerunek jako osoby pokrzywdzonej. Manipulacja, którą stosuje, jest tak skuteczna, że nawet bliscy mogą stać się jego wspólnikami, często nie zdając sobie z tego sprawy.

Najważniejsze, co możesz zrobić, to nie dać się wciągnąć w tę grę. Nie próbuj tłumaczyć się przed osobami, które już Cię osądziły. Skup się na sobie, na budowaniu nowego, wspierającego otoczenia i odzyskiwaniu kontroli nad własnym życiem. Latające małpy mogą siać chaos, ale to Ty decydujesz, czy pozwolisz im mieć wpływ na Twoje życie.

Hoovering — manipulacyjna próba odzyskania kontroli

Hoovering to jedna z najczęściej stosowanych przez narcyzów technik manipulacyjnych, mająca na celu ponowne wciągnięcie Cię w toksyczną relację. Jego celem nie jest naprawienie związku, szczerze pojednanie czy okazanie skruchy, to jedynie kolejna próba odzyskania władzy nad Twoim życiem i emocjami.

Nazwa tej techniki pochodzi od angielskiego słowa hoover (odkurzacz), co doskonale oddaje jej istotę. Narcyz „odkurza” ofiarę, zasysając ją z powrotem do destrukcyjnej relacji.

Jak działa hoovering?

Hoovering jest podstępny, ponieważ często przybiera formę gestów, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się oznakami szczerości. Narcyz może:

— Pisać wiadomości pełne tęsknoty i żalu: „Nie mogę przestać o Tobie myśleć”, „Tęsknię za Tobą”, „Brakuje mi Ciebie”;

— Obiecywać zmiany: „Naprawdę się zmieniłem, teraz już wszystko będzie inaczej”, „Przeszedłem terapię, zrozumiałem swoje błędy”;

— Wzbudzać poczucie winy: „Nie potrafię bez Ciebie żyć, wszystko straciło sens”, „Jak mogłaś mnie zostawić po tym wszystkim?”;

— Szukać pretekstu do kontaktu — może przypadkowo „spotkać” Cię na ulicy, napisać pod błahym pretekstem („Hej, wiesz może, gdzie schowałem swój ulubiony sweter?”) lub wykorzystać wspólnych znajomych do przekazania wiadomości;

— Odgrywać ofiarę — narcyz może nagle zacząć opowiadać o swojej depresji, złym stanie zdrowia, problemach, by wzbudzić w Tobie litość;

— Próbować wzbudzić zazdrość — może nagle zacząć publicznie afiszować się z nowym partnerem, tylko po to, by sprowokować Twoją reakcję;

— Wykorzystywać rodzinę i znajomych — może prosić Twoich bliskich, by przekonywali Cię do „drugiej szansy”.

—

Bez względu na to, jaką strategię wybierze, jedno jest pewne: jego intencje nie są szczere!!!

Dlaczego narcyz stosuje hoovering?

Nie chodzi o miłość ani o to, że naprawdę mu zależy. Główne powody to:

— Utrata kontroli boli narcyza — Zakończenie relacji przez Ciebie to dla niego niewyobrażalny cios. Narcyz nie znosi myśli, że ktoś odszedł na swoich warunkach. Hoovering to próba przywrócenia poprzedniego układu sił;

— Potrzebuje Twojej energii — Narcyz karmi się emocjami innych. Gdy zostaje sam, zaczyna brakować mu „paliwa” Twojej uwagi, troski, emocji. Dlatego wraca, by znów móc czerpać z Twojej energii;

— Nie chce, byś uświadomiła sobie prawdę — Jeśli zdystansujesz się i zobaczysz relację taką, jaka była naprawdę, możesz nabrać siły, aby już nigdy nie dać się wciągnąć. Dlatego narcyz robi wszystko, byś nie miała czasu na analizę i refleksję;

— Nie znosi przegrywać — Jeśli to Ty zakończyłaś relację, narcyz może traktować to jako osobistą porażkę i zrobi wszystko, by odnieść „zwycięstwo”.

— Chce zostawić otwarte drzwi — Nawet jeśli ma już nową ofiarę, może chcieć zostawić sobie Ciebie „w rezerwie”, na wypadek gdyby nowy związek nie spełnił jego oczekiwań.

Jak możesz rozpoznać hoovering?

Narcyz może stosować różne techniki hooveringu, zależnie od sytuacji:

— Miłosny hoovering — „Naprawdę się zmieniłem”, „Jesteś miłością mojego życia”, „Będziemy szczęśliwi, jeśli dasz mi jeszcze jedną szansę”;

— Hoovering przez litość — „Jestem załamany, bez Ciebie moje życie straciło sens”, „Choruję, a Ty jedyna możesz mi pomóc”;

— Agresywny hoovering — „Nigdy nie znajdziesz kogoś takiego jak ja”, „Jeśli nie wrócisz, pożałujesz”, „Jesteś niczym beze mnie”;

— Subtelny hoovering — „Cześć, widziałem coś, co przypomniało mi o Tobie. Jak się masz?”, „Hej, pamiętasz naszą ulubioną piosenkę? Wpadła mi dziś w ucho”.

Niezależnie od tego, jaką formę przybierze hoovering, jego cel jest jeden: odzyskanie nad Tobą kontroli!!! Pamiętaj, że nie chodzi o miłość i zmianę narcyza!!!

Jak możesz się bronić przed hooveringiem?

— Zero kontaktu — najskuteczniejsza metoda to całkowite zerwanie kontaktu. Nie odpowiadaj na wiadomości, nie wdawaj się w dyskusje, zablokuj numery i media społecznościowe;

— Nie daj się wciągnąć w emocjonalną grę — narcyz chce wywołać u Ciebie reakcję: złość, smutek, tęsknotę. Jeśli zareagujesz, poczuje, że znów ma nad Tobą władzę;

— Pamiętaj, kim naprawdę jest — przypomnij sobie, dlaczego od niego odeszłaś. Piękne słowa i obietnice to tylko puste deklaracje, które już wcześniej składał i nigdy ich nie spełnił;

— Nie wierz w jego przemianę — narcyz się nie zmienia. Może udawać przez chwilę, ale gdy tylko odzyska kontrolę, wróci do dawnych zachowań;

— Zwróć uwagę na swoje emocje — hoovering często budzi nostalgię i chęć powrotu do dobrych chwil. Zrozum, że to tylko efekt manipulacji, nie daj się złapać na własne wspomnienia;

— Znajdź wsparcie — porozmawiaj z kimś, kto zna sytuację i może przypomnieć Ci, dlaczego zakończenie tej relacji było konieczne.

Czy narcyz zawsze stosuje hoovering?

Nie zawsze, jeśli narcyz znalazł już nowe źródło „paliwa”, może w ogóle nie próbować Cię odzyskać. Jednak gdy jego nowa relacja się nie powiedzie, a prędzej czy później tak się stanie, bardzo prawdopodobne, że będzie próbował wrócić, aby sprawdzić, czy drzwi do Ciebie są jeszcze uchylone.

Hoovering to nie przejaw miłości ani skruchy, to jedynie kolejny akt manipulacji. Narcyz chce Cię odzyskać, ale nie dlatego, że mu zależy, chce odzyskać swoją kontrolę, władzę i Twoją energię.

Pamiętaj to, co teraz wydaje się niewinnym gestem czy obietnicą lepszej przyszłości, w rzeczywistości jest jedynie kolejną próbą zawładnięcia Twoim życiem. Nie daj się nabrać!!!

Hoovering odwrócony

Hoovering odwrócony to zaawansowana i szczególnie okrutna technika manipulacyjna, którą stosują najbardziej bezwzględni narcyzi, ci, którzy wykazują cechy Mrocznej Triady (narcyzm, makiawelizm i psychopatia). Podczas gdy klasyczny hoovering polega na aktywnych próbach wciągnięcia Cię z powrotem do toksycznej relacji, to hoovering odwrócony działa w zupełnie odwrotny sposób — narcyz celowo NIC nie robi.

Nie jest to jednak przypadkowy brak kontaktu czy obojętność. To precyzyjna strategia, mająca na celu zmuszenie Cię do podjęcia działań i samodzielnego „wciągnięcia się” w destrukcyjną relację.

Hoovering odwrócony, jak działa?

Po zakończeniu relacji z narcyzem wiele ofiar przechodzi przez burzę emocjonalną, tęsknotę, wątpliwości, poczucie winy, ból rozstania. Zwykle w tym momencie narcyz stosuje klasyczny hoovering: bombarduje wiadomościami, obietnicami, fałszywą skruchą, by odzyskać władzę nad ofiarą. Jednak w przypadku narcyza złośliwego sytuacja wygląda inaczej. On nic nie robi, a Ty popadasz w coraz większy chaos emocjonalny.

Brak prób kontaktu, brak przeprosin, brak gestów pojednawczych. To wszystko sprawia, że zaczynasz zastanawiać się, czy to Ty nie byłaś tą, która popełniła błąd? Narcyz wie, że podświadomie oczekujesz hooveringu. Po toksycznym związku ofiara często nieświadomie czeka na jakikolwiek znak od narcyza. Brak reakcji z jego strony sprawia, że ofiara zaczyna obsesyjnie analizować sytuację i dochodzić do fałszywych wniosków.

Zaczynasz kwestionować swoją ocenę sytuacji.

„Może przesadziłam?”,

„A może niesłusznie oskarżyłam go o narcyzm?”,

„Przecież gdyby naprawdę był toksyczny, próbowałby mnie odzyskać…”.

Powoli wpadasz w pułapkę i zaczynasz kontaktować się pierwsza.

Zdezorientowana brakiem reakcji, odczuwając coraz większy lęk i tęsknotę, w końcu to Ty zaczynasz pisać, dzwonić, próbować się pojednać, zupełnie nieświadomie wciągając się z powrotem w toksyczną relację.

Dlaczego narcyz stosuje hoovering odwrócony?

— Żeby Cię złamać emocjonalnie — Brak kontaktu z jego strony jest celowy, abyś zaczęła wątpić w swoje własne osądy i przejęła inicjatywę;

— Żebyś to TY wróciła pierwsza — W ten sposób narcyz nie musi się wysilać. To Ty będziesz się tłumaczyć, zabiegać o jego uwagę i próbować „naprawić” sytuację;

— Żeby uniknąć odpowiedzialności — Jeśli to Ty pierwsza napiszesz, on nie będzie musiał przepraszać ani udawać skruchy. Przerzuci odpowiedzialność na Ciebie;

— Żeby wzbudzić Twoje poczucie winy — Możesz zacząć wierzyć, że to Ty byłaś problemem, skoro on nie robi nic, by Cię odzyskać;

— Żeby zachować kontrolę i poczuć się silniejszym — Ignorując Cię, pokazuje, że to on dyktuje warunki. Twoja reakcja (próba kontaktu) daje mu satysfakcję i potwierdzenie, że nadal ma nad Tobą władzę.

Jak możesz rozpoznać hoovering odwrócony?

Narcyz:

— Nie kontaktuje się, nie przeprasza, nie próbuje Cię odzyskać;

— Zachowuje się tak, jakbyś nigdy nie istniała, choć wcześniej był z Tobą w intensywnej relacji;

— Udaje, że nic się nie stało, a jednocześnie subtelnie przypomina o sobie (np. lajkując Twoje posty, pojawiając się w miejscach, gdzie bywasz);

— Zaczyna demonstracyjnie afiszować się z nową partnerką lub nowym życiem, by wzbudzić w Tobie zazdrość;

— Nie blokuje Cię w mediach społecznościowych, bo chce, żebyś widziała, jak „świetnie sobie radzi”, i czeka, aż sama się odezwiesz.

Co możesz zrobić, aby nie dać się wciągnąć?

— Zerwij kontakt i nie szukaj jego uwagi. — To kluczowe! narcyz liczy na to, że zaczniesz się zastanawiać i w końcu się odezwiesz. Nie dawaj mu tej satysfakcji;

— Ufaj swojej intuicji i wcześniejszym doświadczeniom. — Przypomnij sobie wszystkie momenty, w których czułaś się przez niego skrzywdzona i manipulowana;

— Analizuj całość relacji, a nie chwilowy brak reakcji. — To, że teraz Cię ignoruje, nie oznacza, że nagle stał się dobrym człowiekiem;

— Nie pozwól, by emocje wzięły górę. — Tęsknota, wątpliwości i ból są naturalne po zakończeniu toksycznej relacji. Ale niech nie staną się powodem do powrotu;

— Ustal twarde granice. — Zablokuj jego numer, usuń go z mediów społecznościowych. Nie daj mu przestrzeni na dalszą manipulację;

— Szukaj wsparcia u bliskich i specjalistów. — Narcyzi są mistrzami izolowania swoich ofiar. Nie pozwól, byś została sama z tymi emocjami.

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.